Кыргыз Республикасынын Авиациялык эрежелери «КРАЭ-11. Аба кыймылын тейлөө» (Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетине караштуу Жарандык авиация мамлекеттик агенттиктин буйругу менен бекитилди)

КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН АВИАЦИЯЛЫК ЭРЕЖЕЛЕРИ

«КРАЭ-11. Аба кыймылын тейлөө»

ТҮЗӨТҮҮЛӨРДҮ ЖАНА ТОЛУКТООЛОРДУ КАТТОО БАРАГЫ

МАЗМУНУ

Кыскартылган сөздөр 7

§ 1. Аэронавигациялык тейлөөнү камсыздоочу жана органдардын ыйгарым укуктары 31 § 2. Аба кыймылын тейлөөнүн милдеттери 32 § 3. Аба кыймылын тейлөөнүн түрлөрү 32 § 4. Аба кыймылындагы тейлөөгө болгон муктаждыкты аныктоо 33 § 5. Аба кыймылын тейлөөдө камсыз кылынуучу аба мейкиндигинин бөлүктөрүн жана көзөмөлдөнүүчү аэродромдорду аныктоо 34 § 6. Аба мейкиндигинин классификациясы 34 § 7. Мүнөздөмөлөргө негизделген навигациянын (PBN) шарттарында учууларды аткаруу 36 § 8. Аба кыймылын тейлөөнү камсыз кылуучу органдарды түзүү жана аныктоо 36 § 9. Учуу маалымат райондоруна, диспетчердик райондорго жана диспетчердик аймактарга коюлуучу талаптар. 37 § 10. Аба кыймылын тейлөө органдарынын жана аба кыймылын тейлөө аба мейкиндигинин белгилениши 39 § 11. Аба кыймылын тейлөө каттамдарын белгилөө жана аныктоо 40 § 12. Которулуу чекиттерин белгилөө 41 § 13. Негизги чекиттерди белгилөө жана аныктоо 41 § 14. Аба кемелеринин жерде жүрүүсүнүн (рулдоо) стандарттык каттамдарын аныктоо жана белгилөө. 41 § 15. Эксплуатант менен аба кыймылын тейлөө органдарынын ортосундагы аракеттерди координациялоо 42 § 16. Аскердик ыйгарым укуктуу органдар менен аба кыймылын тейлөө органдарынын ортосундагы иш-аракеттерди координациялоо 42 § 17. Жарандык аба кемелери үчүн потенциалдуу коркунуч жаратуучу иш-аракеттерди координациялоо 44 § 18. Аэронавигациялык маалыматтар 45 § 19. Метеорологиялык тейлөө көрсөтүүчү жана аба кыймылын тейлөө органынын ортосундагы иш-аракеттерди координациялоо 46 § 20. Аэронавигациялык маалымат кызматы менен аба кыймылын тейлөө органынын ортосундагы координация 46 § 21. Учуунун минималдуу абсолюттук бийиктиктери 47 § 22. Авариялык абал келип чыккан учурда аба кемелерин тейлөө 48 § 23. Учуудагы күтүлбөгөн кырдаалдар. Багытынан чыгып кеткен аба кемелери же аныкталбаган аба кемелери 49 § 24. Жарандык аба кемелерин кармап калуу (перехват) 51 § 25. Аба кыймылын тейлөөдө убакыт 52 § 26. Аба кемелерин барометрдик бийиктик жөнүндө маалыматтарды берүүчү кабыл алып-жооп бергичтер менен жабдуу жана аларды пайдалануу талабы 52 § 27. Чарчоону башкаруу 52 § 28. Коопсуздукту башкаруу 53 § 29. Жалпы эсептөө тутумдары (система) 54 § 30. Тилдерди билүү 55 § 31. Күтүлбөгөн кырдаалдарга карата иш-чаралар 55 § 32. Тыюу салынган аймактардын, коркунучтуу аймактардын жана учууларга чектелген аймактардын чек араларын белгилөө жана аныктоо 55 § 33. Аспаптар боюнча учуу схемаларын иштеп чыгуу кызматы 56

§ 1. Колдонулушу 56 § 2. Диспетчердик аба кыймылын тейлөөнү камсыз кылуу 56 § 3. Диспетчердик аба кыймылын тейлөөнү уюштуруу 57 § 4. Эшелондоо минимумдары 59 § 5. Башкаруу үчүн жоопкерчилик 60 § 6. Башкаруу жоопкерчиликти өткөрүп берүү 61 § 7. Аба кыймылын башкаруунун бир органындагы диспетчердик секторлордун/диспетчерлердин ортосунда 62 § 8. Башкарууну өткөрүп берүүнү координациялоо 62 § 9. Диспетчердик уруксаттар 63 § 10. Уруксаттын мазмуну 63 § 11. Үн ылдамдыгына жакын учууларга берилүүчү диспетчердик уруксаттар 64 § 12. Диспетчердик уруксаттарды жана учуулардын коопсуздугун камсыз кылууга тиешелүү маалыматтарды кайталоо 64 § 13. Диспетчердик уруксаттарды координациялоо 65 § 14. Аба кыймылынын агымын уюштуруу 67 § 15. Аэродромдордо адамдардын жана транспорт каражаттарынын кыймылын башкаруу 68 § 16. Радиолокациялык байкоону жана ADS-Bди камсыз кылуу 69 § 17. Жердеги кыймылды контролдоочу радиолокаторду (SMR) колдонуу 70

§ 1. Колдонулушу 70 § 2. Учууну маалымат менен камсыздоо кызматын колдонуу критерийлери 71 § 3. Оперативдүү учуу-маалыматтык тейлөөдөгү радиоберүүлөр. 72 § 4. Аэродром аймагындагы радиоаркылуу маалыматты автоматтык түрдө үн менен берүү кызматынын радиоберүүлөрү (үн менен берилүүчү АТIS) 72 § 5. Маалыматтарды берүү линиясын колдонууга негизделген аэродром аймагындагы маалыматты автоматтык түрдө берүү кызматы (D-ATIS) 73 § 6. Аэродром аймагындагы автоматтык маалымат берүү кызматы (үн аркылуу берилүүчү маалыматтарды жана/же маалымат берүү линиясын пайдалануу менен) 74 § 7. Конуучу жана учуп чыгуучу аба кемелери үчүн ATIS берүүлөрү 75 § 8. Келип конуучу аба кемелери үчүн ATIS берүүлөрү 76 § 9. Учуп чыгуучу аба кемелери үчүн ATIS берүүлөрү 77

§ 1. Колдонулушу 78 § 2. Издөө жана куткаруу иштерин координациялоо борборлоруна кабарлоо 79 § 3. Авариялык абалда турган аба кемесинин учуу каттамын пландаштыруу 81 § 4. Эксплуатантка маалымат өткөрүп берүү 81 § 5. Авариялык абалда турган аба кемесине жакын жерде учуп бара жаткан аба кемелерине маалымат берүү 81

§ 1. Авиациялык кыймылдуу байланыш кызматы (эки тараптуу «аба – жер» байланышы) 83 § 2. Авиациялык туруктуу байланыш кызматы («жер – жер» эки тараптуу байланышы) 84 § 3. Жер үстүндөгү кыймылды башкаруу кызматы. 89 § 4. Авиациялык радионавигациялык кызмат 89

§ 1. Метеорологиялык маалымат 89 § 2. Байланыш каражаттарын колдонуу 93 § 3. Аэродромдогу шарттар жана ага байланыштуу каражаттардын эксплуатациялык абалы жөнүндө маалымат 93 § 4. Навигациялык каражаттардын эксплуатациялык абалы жөнүндө маалымат 93 § 5. Учкучсуз башкарылбаган аэростаттар жөнүндө маалымат 94 § 6. Радиоактивдүү заттардын жана уулуу химиялык заттардын «булуттары» жөнүндө маалымат 94

§ 1. Учуп конуу тилкесине уруксатсыз кирип кетүүгө өбөлгө түзүүчү факторлор 94 § 2. Учуп-конуу тилкесиндеги операциялар учурунда байланыш процессиндеги үзгүлтүктөр 95 § 3. Учуп-конуу тилкесиндеги операциялар учурунда диспетчердик көрсөтмөлөрдү кайталоого коюулуучу талаптар 95 § 4. Кыймылды башкаруу 96

§ 1. Адам факторунун таасирин эске алуу 99 § 2. Каталарды контролдоо 99

§ 1. Жалпы жоболор 100 § 2. Аэронавигациялык тейлөөнү камсыз кылууга карата негизги сертификациялык талаптар 101 § 3. Учуулардын коопсуздугун башкаруу системасына карата талаптар 103 § 4. Аэронавигациялык кызмат көрсөтүүнү коопсуз көрсөтүүнү камсыз кылуучу диспетчердик, инженердик жана техникалык персоналга коюлуучу талаптар. 107 1-Тиркеме 109 Стандарттык учуп чыгуу жана учуп келүү каттамдарынан башка, навигациялык спецификацияларды жана аба кыймылын тейлөө каттамдарын белгилөө принциптери 109 2- Тиркеме 113 Негизги чекиттерди белгилөөнүн жана аныктоонун принциптери 113 3-Тиркеме 118 Стандарттык учуп чыгуу жана келүү каттамдарын жана аларга тиешелүү схемаларды белгилөөнүн принциптери 118 4- Тиркеме 123 Аба мейкиндигинин аба мейкиндигин тейлөө класстары: көрсөтүлүүчү тейлөө жана учууларга коюлуучу талаптар. 123 5- Тиркеме 125 Чарчоону көзөмөлдөөнүн ченемдик эрежелери 125 6-Тиркеме 126 Учуу схемаларын иштеп чыгуу кызматына карата жарандык авиация органынын жоопкерчилиги 126 7-Тиркеме 135 Күтүлбөгөн жагдайларга карата иш-чараларды пландаштырууга тиешелүү материал 135

Кыскартылган сөздөр

АДП – аэродромдук диспетчердик пункт КРАЭ – «Кыргыз Республикасынын авиациялык эрежелери» КРАЭ-1 – «Авиациялык персоналга күбөлүктөрдү берүү» КРАЭ-2 – «Учуу эрежелери» КРАЭ-6. I-бөлүк – «Коммерциялык аба транспорту. Учактар. Аба кемелерин эксплуатациялоо» КРАЭ-6. II-бөлүк – «Эл аралык жалпы багыттагы авиация. Учактар. Аба кемелерин эксплуатациялоо» КРАЭ-6. IV-бөлүк – «Аба кемелерин эксплуатациялоо. Учкучсуз учуучу аппараттар» КРАЭ-10 – «Авиациялык электр байланышы» КРАЭ-13 – «Авиациялык окуяларды жана инциденттерди иликтөө» КРАЭ-14. I-бөлүк – «Аэродромдор» КРАЭ-19 – «Учуу коопсуздугун башкаруу» БКАС – борттук кагылышуунун алдын алуу системасы ВМШ – визуалдык метеорологиялык шарттар УКТ – учуп-конуу тилкеси ККТ – кошумча күч берүүчү түзүлүш КӨЭУ – көз карандысыз өкмөттүк эмес эл аралык уюм КАТ. I – I категория КАТ. II – II категория КАТ. III – III категория АКТ – аба кыймылын тейлөө ВУЭ – визуалдык учуу эрежелери АМШ – аспаптык метеорологиялык шарттар АУЭ – аспаптар боюнча учуу эрежелери РТ– рулдоо тилкеси УКБК – учуу коопсуздугун башкаруу боюнча колдонмо ЭБТ – Эл аралык бирдиктер тутуму (система) АКБ – аба кыймылын башкаруу ЭЭМ – электрондук эсептөөчү машина УЭ – учуу эшелону APCH – конууга кирүү (Approach) ARINC – Aeronautical Radio, Incorporated («Аэронотикал Радио Инкорпорейтед») ARR – учуп келүү (Arrival) AFTN – авиациялык электр байланыш тармагы EVS – кеңейтилген визуалдаштыруу мүмкүнчүлүктөрү бар техникалык көрүү системасы ILS – аспаптар боюнча конуу системасы NAV – навигация PANS – аэронавигациялык тейлөө жол-жоболору PBC – мүнөздөмөлөргө негизделген байланыш PBN – мүнөздөмөлөргө негизделген навигация PBS – мүнөздөмөлөргө негизделген байкоо RCP – байланыштын талап кылынган мүнөздөмөлөрүнүн тиби RNAV – аймактык навигация RNP – талап кылынган навигациялык мүнөздөмөлөр RSP – талап кылынган байкоо мүнөздөмөлөрү RVR – учуп-конуу тилкесиндеги көрүү аралыгы RVSM – кыскартылган вертикалдык эшелондоштуруу минимумы TCAS – аба кыймылы жөнүндө маалымат берүүчү жана кагылышуунун алдын алуу системасы UTC – Дүйнөлүк координацияланган убакыт VOR – бардык багыттагы өтө жогорку жыштыктагы радиомаяк VSM – вертикалдык эшелондоштуруунун минимумы WXR – аба ырайынын шарттары

Эскертүү. Ушул Эрежелерде «тейлөө» термини кызмат көрсөтүү боюнча функционалдык милдеттерди аткарууну билдирет, ал эми «орган» термини тейлөөнү жүзөгө ашырган кызматкерлер жамаатын белгилөө үчүн колдонулат. Ушул Эрежелерде колдонулуучу терминдер жана аныктамалар. Абсолюттук бийиктик. Орточо деңиз деңгээлинен (MSL) баштап, чекит катары кабыл алынган деңгээлге, чекитке же объектке чейинки тигинен аралык. Авариялык кабарлоо; авариялык кабарлоо кызматы. Издөө-куткаруу кызматтарынын жардамына муктаж болгон аба кемелери жөнүндө тиешелүү уюмдарга билдирүү жана мындай уюмдарга зарыл көмөк көрсөтүү үчүн берилүүчү тейлөө. Авариялык баскыч. Ар кандай жагдайларда белгисиздик баскычын, кооптонуу баскычын же кырсык баскычын билдирген жалпы термин. Авиациялык кыймылдуу кызмат. Авиациялык станциялар менен борттук станциялардын ортосундагы же борттук станциялардын ортосундагы кыймылдуу байланыш кызматы; буга куткаруу каражаттарынын станциялары кириши мүмкүн; ошондой эле бул кызматка кырсык жөнүндөгү билдирүүлөр жана авариялык билдирүүлөр үчүн белгиленген жыштыктарда иштеген радиомаяк-индикатор станциялары кириши мүмкүн. Авиациялык туруктуу байланыш кызматы (AFS). Мүнөздүү белгиленген пункттардын ортосундагы электр байланыш кызматы, ал биринчи кезекте аэронавигациянын коопсуздугун, ошондой эле аба каттамдарынын үзгүлтүксүздүгүн, натыйжалуулугун жана үнөмдүүлүгүн камсыз кылууга багытталган. «Авиациялык кырсык» — аба кемесин пайдаланууга байланыштуу болгон окуя. Эгер адам башкарган аба кемеси жөнүндө сөз болсо, мындай окуя кандайдыр бир адам учуу максатында аба кемесинин бортуна көтөрүлгөн учурдан тартып, борттогу бардык адамдар аба кемесинен чыгып кеткен учурга чейин; ал эми учкучсуз аба кемеси үчүн аба кемеси учууну аткаруу максатында ордунан жылууга даяр болгон учурдан тартып, учуунун аягында толук токтоп, негизги күч берүүчү кыймылдаткычы өчүрүлгөн учурга чейин орун алат жана анын жүрүшүндө: кандайдыр бир адам төмөнкү себептердин натыйжасында өлүмгө алып келген же оор дене жаракатын алса:

— ушул аба кемесинин ичинде болуунун; же

— аба кемесинин кандайдыр бир бөлүгү, анын ичинде ушул аба кемесинен ажырап кеткен бөлүктөрү менен түздөн-түз байланышта болуунун; же

— реактивдүү кыймылдаткычтан чыккан газ агымынын түздөн-түз таасирине дуушар болуунун натыйжасында;

буга төмөнкү учурлар кирбейт: дене жаракаттары табигый себептерден улам алынган, адам тарабынан өзүнө өзү келтирилген же башка адамдар тарабынан келтирилген учурлар, ошондой эле жүргүнчүлөр жана экипаж мүчөлөрү үчүн адатта жеткиликтүү болбогон жерлерде жашынган билетсиз жүргүнчүлөр алган дене жаракаттары; же

2. аба кемеси:

— конструкциянын бекемдиги бузулса, аба кемесинин техникалык же учуу мүнөздөмөлөрү начарласа;

— адатта олуттуу оңдоо иштерин жүргүзүү же бузулган элементти алмаштыруу талап кылынса;

төмөнкү учурлардан тышкары:

— кыймылдаткыч иштен чыккан же бузулган учурларда, эгерде бир гана кыймылдаткыч (анын капкактары же көмөкчү агрегаттары менен кошо) жабыркаса;

— аба винттери, канат учтары, антенналар, датчиктер, калакчалар, пневматикалык шиналар, тормоздук түзүлүштөр, дөңгөлөктөр, каптамалар, панелдер, шасси эшиктери, алдыңкы айнектер, аба кемесинин сырткы каптоосу (мисалы, майда чийиктер же тешиктер);

— көтөрүүчү винттин же куйрук винттин калактарынын, шассинин майда бузулуулары;

— мөндүрдүн же канаттуулар менен кагылышуунун натыйжасындагы бузулуулардын натыйжасында (анын ичинде радиолокатор антеннасынын каптамасындагы тешиктер), конструкциялык бузулууга же кыйроого учурайт; же

3. Аба кемеси дайынсыз жоголсо же ага жетүү таптакыр мүмкүн болбогон жерде калса.

Эскертүү 1. Статистикалык маалыматтардын бирдиктүүлүгүн камсыз кылуу максатында гана, окуя болгон учурдан тартып 30 күндүн ичинде өлүмгө алып келген дене жаракаты ИКАО тарабынан өлүмгө алып келген жаракат катары классификацияланат. Эскертүү 2. Расмий издөө иштери токтотулуп, кыйроого учураган калдыктардын жайгашкан жери аныкталбаган учурда аба кемеси дайынсыз жоголгон деп эсептелет. Эскертүү 3. Иликтөө жүргүзүү зарыл болгон учкучсуз авиациялык системанын түрүнө байланыштуу маалымат КРАЭ-13 «Авиациялык окуяларды жана инциденттерди иликтөө» документинин курамында камтылган. Эскертүү 4. Аба кемесинин бузулууларын аныктоо боюнча нускамалык материал КРАЭ-13 «Авиациялык окуяларды жана инциденттерди иликтөө» документинин мазмунунда камтылган. Адам факторунун аспектилери. Авиациядагы долбоорлоо, тастыктамалоо, кадрларды даярдоо, техникалык тейлөө жана эксплуатациялык ишмердүүлүк процесстерине карата колдонулуучу жана адамдын мүмкүнчүлүктөрүн тиешелүү түрдө эсепке алуу аркылуу адам менен системанын башка компоненттеринин ортосунда коопсуз өз ара аракеттенүүнү камсыз кылууга багытталган принциптер. Аэродром. Аба кемелеринин учуп келиши, учуп кетиши жана кыймылы үчүн толугу менен же жарым-жартылай дайындалган жердин же суу бетинин белгилүү бир тилкеси (кандайдыр бир имараттарды, курулмаларды жана жабдууларды кошпогондо). Аэродромдук кыймыл. Аэродромдун маневр жүргүзүү аянтындагы бардык кыймылдар, ошондой эле аэродром районундагы бардык аба кемелеринин учуулары.. Эскертүү. Эгерде аба кемеси аэродромдук айланма учуу схемасына кирсе, андан чыкса же анын чегинде болсо, ал аэродром районундагы учууларды аткарып жатат деп эсептелет. Аэродромдук диспетчердик тейлөө. Аэродромдук кыймылга көрсөтүлүүчү диспетчердик тейлөө. Аэродромдук диспетчердик пункт. Аэродромдук кыймылдагы диспетчердик тейлөөнү камсыз кылуу үчүн дайындалган орган.База. Башка чоңдуктарды эсептөөнүн башталышы же негизи катары кызмат кыла турган каалаган чоңдук же чоңдуктардын катары. «База» — башка чоңдуктарды эсептөө үчүн баштапкы чекит же негиз катары кызмат кыла ала турган ар кандай чоңдук же чоңдуктардын катары. Учуулардын коопсуздугу. Аба кемелерин эксплуатациялоого тиешелүү же ушундай эксплуатацияны тикелей камсыз кылуучу авиациялык ишмердүүлүккө байланыштуу тобокелдиктер кабыл алына турган деңгээлге чейин төмөндөтүлгөн жана контролдонуучу абалы. Борттук кагылышууну эскертүү тутуму (БСПС). Экинчи байкоочу радиолокатордун (ВОРЛ) жооп берүүчү түзүлүшүнүн сигналдарын пайдаланууга негизделген, жер үстүндөгү жабдуулардан көз карандысыз иштеген жана ВОРЛ жооп берүүчү түзүлүштөрү менен жабдылган аба кемелери жаратышы мүмкүн болгон кагылышуу коркунучу жөнүндө учкучка маалымат берүүчү борттук система. Тамга-басма байланыш. Байланыш чынжырынын ар бир терминалында ошол чынжыр аркылуу берилген бардык билдирүүлөрдүн туруктуу автоматтык басма түрүндөгү жазуусун камсыз кылган байланыш. Учуу-конуу тилкеси. Аба кемелеринин конуусу жана учуп чыгуусу үчүн даярдалган кургактагы аэродромдун белгилүү бир тик бурчтуу тилкеси. Визуалдык метеорологиялык шарттар (ВМШ). Көрүү аралыгынын, булуттарга чейинки аралыктын жана булуттардын төмөнкү чегинин бийиктигинин белгиленген минимумдарга ылайык келген же алардан жогору болгон маанилери менен мүнөздөлгөн метеорологиялык шарттар. Эскертүү. Белгиленген минимумдар «КРАЭ-2. Учуу эрежелеринде» камтылган. Визуалдык метеорологиялык шарттарды билдирген кыскартылган сөз. Кызматтан тышкаркы убакыт. Кызматтык убакыттын мезгилинен кийин жана/же ага чейинки белгиленген үзгүлтүксүз убакыт аралыгы, анын ичинде аба кыймылын башкаруу боюнча диспетчер бардык кызматтык милдеттерин аткаруудан бошотулат. Мамлекеттик авиациянын аскердик органы. Кыргыз Республикасынын Коргоо министрлигинин курамына кирген, мамлекеттик (аскердик) авиациянын аба кемелеринин учуу коопсуздугун камсыз кылууга багытталган ишин жөнгө салуучу ыйгарым укуктуу орган. 1-категориядагы аба линиясы. Кыргыз Республикасынын мамлекеттик чек арасын кесип өтпөстөн Кыргыз Республикасынын аймагында аткарылуучу учуулар. Учуу , аспаптар боюнча учуу эрежелерине (ППП) жана визуалдык учуу эрежелерине ылайык жүргүзүлөт. 2-категориядагы аба линиясы. Кыргыз Республикасынын мамлекеттик чек арасын кесип өтпөстөн Кыргыз Республикасынын аймагында аткарылуучу учуулар. Учуу визуалдык учуу эрежелерине ылайык жүргүзүлөт. Аба трассасы. Коридор түрүндө уюштурулган көзөмөлдөнүүчү аба мейкиндиги (же анын бир бөлүгү). Аба кыймылы. Учуп жаткан же аэродромдун маневр жүргүзүү аянтында кыймылдап жаткан бардык аба кемелери. Аба кыймылын тейлөөдөгү аба мейкиндиги. Белгилүү өлчөмдөргө жана тамгалык белгилөөгө ээ болгон, анын чегинде учуулардын белгилүү түрлөрү аткарылышы мүмкүн болгон жана алар үчүн аба кыймылын тейлөө менен учуу эрежелери белгиленген аба мейкиндиги. Эскертүү. Аба кыймылын тейлөө (ОВД) аба мейкиндиги ушул Эрежелердин 4-тиркемесине ылайык А–G класстарына бөлүнөт. Аба кемеси. атмосферада аба менен өз ара аракеттенүүсүнүн эсебинен абада кармалып турган, бирок жер бетинен чагылган аба менен болгон өз ара аракеттенүү эске алынбаган ар кандай түзүлүш. Эреже бузган аба кемеси. Кыргыз Республикасынын аба мейкиндигин пайдалануунун белгиленген тартибин бузган же Кыргыз Республикасынын мамлекеттик чек арасын белгиленген эрежелерди бузуу менен кесип өткөн аба кемеси (учуучу аппарат). Кыргыз Республикасынын мамлекеттик чек арасын кесип өтүүчү аба коридору. Эл аралык каттамдарды аткарган аба кемелеринин Кыргыз Республикасынын мамлекеттик чек арасын кесип өтүүсү үчүн белгиленген мамлекеттик чек аранын үстүндөгү аба мейкиндигинин бөлүгү. Адамдын мүмкүнчүлүктөрү. Авиациялык иштин коопсуздугуна жана натыйжалуулугуна таасир этүүчү адамдын жөндөмдүүлүктөрү жана мүмкүнчүлүктөрүнүн чектери. Жумуш ордунда болуу убактысы. Аба кыймылын башкаруу боюнча диспетчер өзүнүн жумуш ордунда болуп, диспетчердин күбөлүгүндө каралган укуктарды жүзөгө ашырган убакыт аралыгы. Уруксаттын колдонулуу чеги. Аба кемесине берилген диспетчердик уруксат күчүндө болгон пункту. Аба кыймылын башкаруу боюнча диспетчерлеринин иш графиги. Белгилүү бир мезгилге карата диспетчерлердин кызматтык жана кызматтан тышкаркы убактысын бөлүштүрүү планы, башкача айтканда, нөөмөттөрдүн графиги. Григориан календары. Жалпы кабыл алынган календарь; тропикалык жылга Юлиан календарына караганда такыраак туура келген жылды аныктоо үчүн 1582-жылы алгач киргизилген. Эскертүү. Григориан календары боюнча 365 күндөн турган кадимки жылдар жана 366 күндөн турган тобук (високосные) жылдар катары менен келген он эки айга бөлүнөт. Учуп-конуу тилкесиндеги көрүү аралыгы (RVR). Учуп-конуу тилкесинин борбордук сызыгында жайгашкан аба кемесинин учкучу учуп-конуу тилкесинин үстүндөгү белгилерди же учуп-конуу тилкесинин четтерин көрсөткөн же анын борбордук сызыгын белгилеген жарыктарды көрө ала турган аралык. «Аба – жер» эки тараптуу байланышы. Аба кемелери менен жер үстүндөгү станциялардын же пункттардын ортосундагы эки тараптуу байланыш. Диспетчердик аймак. Жер бетинен белгиленген жогорку чекке чейин созулган көзөмөлдөнүүчү аба мейкиндиги. Жакындап келүүнү башкаруу диспетчердик органы . Бир же бир нече аэродромго келип жаткан же алардан учуп чыккан аба кемелеринин көзөмөлдөнүүчү учууларына диспетчердик тейлөөнү камсыз кылуу үчүн арналган орган. Диспетчердик район. Жер бетинен белгиленген төмөнкү чектен жогору карай созулган көзөмөлдөнүүчү аба мейкиндиги. Аба кыймылын диспетчердик тейлөө; аба кыймылын башкаруу. Төмөнкү максаттарда көрсөтүлүүчү тейлөө: кагылышуулардын алдын алуу үчүн:

а) аба кемелеринин ортосунда;

б) аба кемелеринин аэродромдун маневр жүргүзүү аянтындагы тоскоолдуктар менен кагылышуусунун алдын алуу;

аба кыймылынын агымын тездетүү жана жөнгө салуу. Жакындап келүүнү башкаруу диспетчердик тейлөө. Келип жаткан жана учуп чыккан аба кемелеринин көзөмөлдөнүүчү учууларына көрсөтүлүүчү диспетчердик тейлөө. Диспетчердик уруксат. Аба кемесине диспетчердик тейлөө органы тарабынан белгиленген шарттарга ылайык аракеттенүүгө берилген уруксат. Эскертүү. Эгерде контексттен башкача түшүнүк келип чыкпаса, «диспетчердик уруксат» жана «уруксат» терминдери бирдей мааниге ээ. «Уруксат» термини учуунун тиешелүү баскычын көрсөтүү үчүн «рулдоого уруксат», «учуп чыгууга уруксат», «учуп кетүүгө уруксат», «маршрут боюнча учууга уруксат», «конууга кирүүгө уруксат» же «конууга уруксат» деген түшүндүрмө сөздөр менен колдонулушу мүмкүн. Учуу багыты боюнча диспетчердик уруксат. учурда бул аба кемесин башкарууну жүзөгө ашырбаган аба кыймылын башкаруу органы тарабынан аба кемесине берилген диспетчердик уруксат. Запастагы аэродром. Болжолдонгон конуу аэродромуна чейин учуп баруу же ага конуу мүмкүн эмес же максатка ылайыксыз болгон учурда аба кемеси учуп бара ала турган, аба кемесинин техникалык мүнөздөмөлөрүнө жооп берген тейлөөнүн зарыл түрлөрү жана каражаттары бар жана пайдалануунун күтүлгөн убагында жумушчу абалында турган аэродром. Запастагы аэродромдорго төмөнкүлөр кирет:

1) Учуп чыгуу үчүн запастагы аэродром. Учуп чыккандан көп өтпөй зарылчылык жаралып, учуп чыккан аэродромду пайдалануу мүмкүн болбогон учурда аба кемеси коно ала турган запастагы аэродром.

2) Каттам боюнча запастагы аэродром. Маршрут боюнча учуу учурунда запастагы аэродромго кетүү зарыл экендиги аныкталса, аба кемеси коно ала турган запастагы аэродром.

3) Бара турган пункттун запастагы аэродрому. Белгиленген конуу аэродромуна конуу мүмкүн болбогон же максатка ылайыксыз болгон учурда аба кемеси коно ала турган запастагы аэродром.

Эскертүү. Аба кемеси учуп чыккан аэродром ошол эле аба кемеси үчүн маршрут боюнча запастагы аэродром же бара турган пункттун запастагы аэродрому катары да пайдаланылышы мүмкүн. Жарыяланган өткөрүү жөндөмдүүлүгү. Аба кыймылын башкаруу системасынын же анын айрым подсистемаларынын же башкаруу пункттарынын кадимки иш шарттарында аба кемелерине тейлөө көрсөтүү мүмкүнчүлүгүн мүнөздөгөн көрсөткүч. Ал белгилүү бир убакыт аралыгында аба мейкиндигинин белгилүү бөлүгүнө кирген аба кемелеринин саны менен көрсөтүлөт жана мында аба ырайынын шарттары, УВД органынын түзүмү, жеткиликтүү персонал жана жабдуулар, ошондой эле ушул аба мейкиндиги үчүн жооптуу диспетчердин иш жүгүнө таасир эте турган башка бардык факторлор эске алынат. Тыюу салынган аймак. Мамлекеттин аймагынын же аймактык сууларынын үстүндөгү белгиленген өлчөмдөгү аба мейкиндиги, анын чегинде аба кемелеринин учууларына тыюу салынат. Учууга чектөө коюлган аймак. Мамлекеттин аймагынын үстүндөгү белгиленген өлчөмдөгү аба мейкиндиги, анын чегинде аба кемелеринин учуулары белгилүү шарттар менен чектелет. Аймактык навигация (RNAV). Аба кемелерине жер үстүндөгү же спутниктик навигациялык каражаттардын аракет аймагынын чегинде, автономдуу каражаттардын мүмкүнчүлүктөрү менен аныкталган чектерде же алардын айкалышын пайдалануу аркылуу каалаган траектория боюнча учууга мүмкүндүк берген навигация ыкмасы. AIRMET маалыматы. Метеорологиялык байкоо органы тарабынан чыгарылуучу, төмөнкү бийиктиктерде аткарылган учуулардын коопсуздугуна таасир этиши мүмкүн болгон маршрут боюнча аба ырайынын айрым кубулуштарынын жана ушул райондун же анын субрайонунун учуу-маалыматтык аймагы үчүн төмөнкү бийиктиктерге түзүлгөн болжолдо мурда камтылбаган, байкалган же күтүлүп жаткан пайда болушу жөнүндө маалымат. Кыймыл жөнүндө маалымат. Аба кыймылын тейлөө органы тарабынан учкучту анын жайгашкан жерине же болжолдонгон учуу маршрутуна жакын болушу мүмкүн болгон белгилүү же байкалган башка аба кемелери жөнүндө эскертүү жана кагылышуунун алдын алууга көмөктөшүү максатында берилүүчү маалымат. SIGMET маалыматы. Метеорологиялык байкоо органы тарабынан чыгарылуучу, маршрут боюнча аба ырайынын айрым кубулуштарынын жана атмосферадагы учуулардын коопсуздугуна таасир этиши мүмкүн болгон башка кубулуштардын байкалган же күтүлүп жаткан пайда болушу жөнүндө маалымат. Инцидент (окуя). Аба кемесин пайдаланууга байланыштуу болгон жана эксплуатациянын коопсуздугуна таасир эткен же таасир этиши мүмкүн болгон, авиациялык кырсыктан башка ар кандай окуя. Эскертүү. Авиациялык кырсыктардын алдын алуу жолдорун изилдөө жагынан Эл аралык жарандык авиация уюму (ИКАО) үчүн өзгөчө мааниге ээ болгон инциденттердин түрлөрү «КРАЭ-13. Авиациялык кырсыктарды жана инциденттерди иликтөө» документинде келтирилген. Аба мейкиндигин пайдалануу. Аба мейкиндигинде ар кандай материалдык объекттердин (аба кемелеринин, ракеталардын жана башка объекттердин) орун алмашуусу жүзөгө ашырылган, ошондой эле аба кыймылынын коопсуздугуна коркунуч жаратышы мүмкүн болгон башка иш-аракеттер (бийик курулмаларды куруу, электромагниттик жана башка нурлануулар менен байланышкан ишмердик, көрүнүүнү начарлатуучу заттарды атмосферага чыгаруу, жардыруу иштерин жүргүзүү жана ушул сыяктуулар) аткарылган ишмердик. Календарь. Убакытты бир күн тактык менен аныктоого негиз болгон убакытты дискреттүү эсептөө системасы. Маалыматтардын сапаты. Берилген маалыматтардын тактык, чечилиш жөндөмдүүлүгү, бүтүндүгү (же кепилдиктин эквиваленттүү деңгээли), көзөмөлдөнүүчүлүгү, өз убагында берилгендиги, толуктугу жана форматы боюнча маалыматты пайдалануучунун талаптарына жооп берүү ыктымалдыгынын даражасы. Бүтүндүк боюнча классификация (аэронавигациялык маалыматтар). Бурмаланган маалыматтарды пайдалануу менен байланышкан мүмкүн болуучу тобокелдикке негизделген классификация. Аэронавигациялык маалыматтар төмөнкүдөй классификацияланат:

1) кадимки маалыматтар – бурмаланган кадимки маалыматтарды пайдаланууда аба кемесинин учууну коопсуз улантуусу жана конуусу олуттуу тобокелдикке жана кырсыкка алып келүү ыктымалдыгы өтө төмөн;

2) маанилүү маалыматтар – бурмаланган маанилүү маалыматтарды пайдаланууда аба кемесинин учууну коопсуз улантуусу жана конуусу олуттуу тобокелдикке жана кырсыкка алып келүү ыктымалдыгы төмөн;

3) критикалык маалыматтар – бурмаланган критикалык маалыматтарды пайдаланууда аба кемесинин учууну коопсуз улантуусу жана конуусу олуттуу тобокелдикке жана кырсыкка алып келүү ыктымалдыгы жогору.

Аба кемесинин командири. Эксплуатант тарабынан, ал эми жалпы багыттагы авиацияда аба кемесинин ээси тарабынан командирдин милдеттерин аткарууга жана учуунун коопсуз аткарылышы үчүн жооп берүүгө дайындалган учкуч. Конууга кирүүнүн акыркы этабы. Аспаптар боюнча конууга жакындап келүү схемасынын белгиленген акыркы этаптын контролдук чекитинен (же чекитинен), ал эми мындай чекит жок болгон учурда:

1. акыркы стандарттык бурулуштун, конуу түз сызыгына бурулуштун же каралган болсо «ипподром» тибиндеги схема боюнча жакындап келүү траекториясына бурулуштун аягынан; же

2. конууга жакындап келүү схемасынын акыркы траекториясына чыгуу чекитинен башталып, аэродром районундагы төмөнкү мүмкүнчүлүктөрдүн бири жүзөгө ашырылуучу чекитте аяктайт:

а) конууну аткарууга мүмкүн болгон;

б) экинчи айлампага кетүү баштала турган.

Консультациялык аба мейкиндиги. Белгиленген өлчөмдөгү аба мейкиндиги же анын чегинде аба кыймылын консультациялык тейлөө камсыз кылынган белгиленген маршрут. Аба кыймылын консультациялык тейлөө. Консультациялык аба мейкиндигинде аспаптык учуу эрежелери боюнча учуу пландары менен учкан аба кемелеринин ортосунда оптималдуу эшелондоштурууну камсыз кылуу максатында көрсөтүлүүчү тейлөө. Консультациялык каттам. Аба кыймылын консультациялык тейлөө камсыз кылынган белгиленген каттам. Келишим боюнча автоматтык көз каранды байкоо (ADS-C). Жер үстүндөгү система менен аба кемесинин ортосунда маалыматтарды берүү линиясы аркылуу ADS-C келишиминин шарттары жөнүндө маалымат алмашууну камсыз кылган байкоонун түрү. Анда ADS-C билдирүүлөрүн берүү кандай шарттарда башталаары жана ал билдирүүлөрдө кандай маалыматтар камтылары көрсөтүлөт. Эскертүү. «Келишимдик ADS» деген кыскартылган термин адатта келишимдик ADSтин төмөнкү режимдерин билдирүү үчүн колдонулат: мезгилсиз келишимдик ADS, суроо-талап боюнча келишимдик ADS, мезгилдүү келишимдик ADS же өзгөчө кырдаал режими. Көзөмөлдөнүүчү аба мейкиндиги. Аба мейкиндигинин классификациясына ылайык учууларды диспетчердик тейлөө камсыз кылынган белгиленген өлчөмдөгү аба мейкиндиги. Эскертүү. «Көзөмөлдөнүүчү аба мейкиндиги» – ушул Эрежелердин 2-главасынын 26-пунктунда көрсөтүлгөндөй, А, В, С, D жана Е класстарындагы аба кыймылын тейлөөдөгү аба мейкиндигин билдирген жалпы термин. Көзөмөлдөнүүчү аэродром. Аэродромдук кыймылга диспетчердик тейлөө көрсөтүлүүчү аэродром. Эскертүү. «Көзөмөлдөнүүчү аэродром» термини бул аэродромдо аэродромдук диспетчердик тейлөө көрсөтүлөрүн билдирет, бирок сөзсүз түрдө диспетчердик аймакчанын болушун талап кылбайт. Көзөмөлдөнүүчү учуу. Диспетчердик уруксаттын негизинде аткарылуучу ар кандай учуу. Циклдик ашыкча кодду (CRC) пайдалануу менен текшерүү. Маалыматтардын санариптик көрсөтүлүшүнө карата колдонулуучу математикалык алгоритм, ал маалыматтардын жоголушунан же өзгөрүшүнөн белгилүү деңгээлде коргоону камсыз кылат. Издөө жана куткаруу иштерин координациялоо борбору. Издөө-куткаруу кызматынын ишин натыйжалуу уюштурууну камсыз кылууга жана издөө-куткаруу районунун чегинде издөө-куткаруу операцияларын координациялоого жооптуу орган. Крейсердик эшелон. Учуунун олуттуу бөлүгүндө сакталуучу учуу эшелону. Учуу траекториясынын сызыгы. Аба кемесинин учуу траекториясынын жер бетине түшүрүлгөн проекциясы, анын ар бир чекитиндеги багыты, адатта, түндүк багыттан (чыныгы, магниттик же шарттуу меридиандан) градус менен эсептелген бурч аркылуу көрсөтүлөт. Аймактык навигациянын каттамы (RNAV каттамы). Аймактык навигацияны колдоно алган аба кемелери үчүн белгиленген аба кыймылын тейлөө каттамы. Аба кыймылын тейлөө каттамы. Аба кыймылын тейлөөнү камсыз кылуу максатында аба кыймылынын агымын багыттоо үчүн белгиленген каттам. Эскертүү 1. «Аба кыймылын тейлөө каттамы» термини тиешелүү учурларда аба трассасын, консультациялык, көзөмөлдөнүүчү же көзөмөлдөнбөгөн, келүү же учуп чыгуу жана башка каттамдарды билдирүү үчүн колдонулат. Эскертүү 2. Аба кыймылын тейлөө каттамы, каттамга коюлуучу техникалык талаптар менен аныкталат. Аларга аба кыймылын тейлөө каттамына берилген индекс, негизги чекиттерге (каттам чекиттерине) чейин же алардан кайтуу багытындагы учуу траекториясынын сызыгы, негизги чекиттердин ортосундагы аралык, билдирүү (донесение) берүү талаптары, ошондой эле тиешелүү ыйгарым укуктуу аба кыймылын тейлөө органынын чечими боюнча эң төмөнкү коопсуз абсолюттук бийиктик кирет. Эл аралык жарандык авиация уюму (ИКАО). Аба каттамдарынын коопсуздугун, ишенимдүүлүгүн жана натыйжалуулугун камсыз кылуу үчүн зарыл болгон эл аралык ченемдерди жана стандарттарды белгилеген Бириккен Улуттар Уюмунун адистештирилген мекемеси. Учуп-конуу тилкесиндеги операциялардын коопсуздугу боюнча жергиликтүү топтор. Аэродромду эксплуатациялоо кызматынын, аба кыймылын тейлөө кызматын көрсөтүүчүлөрдүн, авиакомпаниялардын же аба кемелеринин эксплуатанттарынын, учкучтардын жана аба кыймылын башкаруу боюнча диспетчерлердин кесиптик бирикмелеринин, ошондой эле учуп-конуу тилкесиндеги операцияларга түздөн-түз байланыштуу башка топтордун өкүлдөрүнөн турган топ. Бул топ учуп-конуу тилкесине уруксатсыз кирип кетүү тобокелдиктери боюнча тиешелүү жетекчиликке консультация берип, аларды азайтуу боюнча чараларды сунуштайт. Метеорологиялык орган. Эл аралык аэронавигацияны метеорологиялык жактан камсыз кылуу үчүн арналган орган. Мүнөздөмөлөргө негизделген байкоо (PBS). Аба кыймылын тейлөөнү (ОВД) камсыз кылууда колдонулуучу талаптарга жана мүнөздөмөлөргө негизделген байкоо. Эскертүү. Байланыштын талап кылынган мүнөздөмөлөрү (RSP) байкоо тутумунун курамдык бөлүктөрүнө карата байкоону камсыз кылуу жана маалыматтарды берүү убактысы, үзгүлтүксүздүк, жеткиликтүүлүк, бүтүндүк, байкоо маалыматтарынын тактыгы, коопсуздук жана белгилүү бир аба мейкиндигинин концепциясынын алкагында сунушталган операцияны аткаруу үчүн зарыл болгон функционалдык мүмкүнчүлүктөр боюнча коюлган талаптарды камтыйт. Навигациялык спецификация. Мүнөздөмөлөргө негизделген навигация (PBN) шарттарында белгиленген аба мейкиндигинде учууларды аткаруу үчүн аба кемесине жана учуу экипажына коюлуучу талаптардын жыйындысы. Навигациялык спецификациялардын эки түрү бар:

1) Талап кылынган навигациялык мүнөздөмөлөрдүн спецификациясы (RNP). Аймактык навигацияга негизделген навигациялык спецификация болуп саналат жана мүнөздөмөлөрдүн сакталуусун көзөмөлдөө жана алар бузулган учурда эскертүү берүү талабын камтыйт. Мындай спецификациялар RNP префикси менен белгиленет, мисалы: RNP 4, RNP APCH.

2) RNAV спецификациясы. Аймактык навигацияга негизделген навигациялык спецификация болуп саналат жана мүнөздөмөлөрдүн сакталуусун көзөмөлдөө жана алар бузулган учурда эскертүү берүү талабын камтыбайт. Мындай спецификациялар RNAV префикси менен белгиленет, мисалы: RNAV 5, RNAV 1.

Эскертүү 1. Навигациялык спецификациялар боюнча кеңири методикалык көрсөтмөлөр “Мүнөздөмөлөргө негизделген навигация (PBN) боюнча колдонмонун” (Doc 9613) II томунда берилген. Эскертүү 2. Мурда «белгиленген аба мейкиндигинде учууларды аткаруу үчүн талап кылынган навигациялык мүнөздөмөлөрдүн жыйындысы» катары аныкталган RNP термини ушул Тиркемеден алынып салынган, анткени RNP концепциясынын ордун PBN концепциясы ээлеген. Азыркы учурда ушул Эрежелерде RNP термини мүнөздөмөлөрдүн сакталуусун көзөмөлдөө жана алар бузулган учурда эскертүү берүү талабын камтыган навигациялык спецификациялардын контекстинде гана колдонулат. Мисалы, RNP 4 аба кемесине жана ага коюлган эксплуатациялык талаптарга тиешелүү болуп, каптал багытындагы белгиленген траекторияны 4 деңиз мили тактык менен кармоо мүнөздөмөсүн, ошондой эле аба кемесинин бортунда бул талаптардын сакталуусун көзөмөлдөө жана бузулган учурда эскертүү берүү функциясынын болушун талап кылат. Бул талаптар “Мүнөздөмөлөргө негизделген навигация (PBN) боюнча колдонмонун” (Doc 9613) II томунда кеңири баяндалган. Мүнөздөмөлөргө негизделген навигация (PBN). Аба кыймылын тейлөө маршруттары боюнча учууда, аспаптык конуу схемаларын аткарууда же белгиленген аба мейкиндигинде учууда аба кемелеринин навигациялык мүнөздөмөлөрүнө коюлган талаптарга негизделген аймактык навигация. Эскертүү. Мүнөздөмөлөргө коюлган талаптар навигациялык спецификацияларда (RNAV спецификациясы жана RNP спецификациясы) тактык, бүтүндүк, үзгүлтүксүздүк жана белгилүү бир аба мейкиндигинин концепциясынын алкагында пландаштырылган учууну аткаруу үчүн зарыл болгон функционалдык мүмкүнчүлүктөр түрүндө аныкталат. Глобалдык навигациялык спутниктик системанын же башка аэронавигациялык каражаттардын сигналдарынын жеткиликтүүлүгү навигацияны камсыз кылуу максатында тиешелүү аба мейкиндигинин концепциясынын алкагында каралат. Учуп-конуу тилкесине уруксатсыз чыгуу. Аэродромдо орун алган жана конуп жаткан же учуп чыгып жаткан аба кемелери үчүн арналган учуп-конуу тилкесинин корголуучу аянтында аба кемесинин, транспорт каражатынын же адамдын негизсиз болушуна байланышкан ар кандай окуя. Аба кыймылын тейлөө. Тиешелүү учурларда учуу-маалыматтык тейлөөнү, авариялык кабарлоону, аба кыймылы боюнча консультациялык тейлөөнү жана аба кыймылын диспетчердик тейлөөнү (райондук диспетчердик тейлөө, жакындап келүү районундагы диспетчердик тейлөө же аэродромдук диспетчердик тейлөө) билдирген жалпы термин. Кооптуу аймак. Белгиленген өлчөмдөрдөгү аба мейкиндиги, анын чегинде белгилүү убакыт аралыгында аба кемелеринин учуулары үчүн коркунуч жаратышы мүмкүн болгон иш жүргүзүлүшү мүмкүн. Кооптуу участок. Аэродромдун маневр жасоо аянтындагы мурда кагылышуулар же учуп-конуу тилкесине уруксатсыз чыгуу учурлары катталган же мындай учурлардын келип чыгуу коркунучу бар жана учкучтардын/айдоочулардын өзгөчө көңүл буруусун талап кылган участок. Аба кыймылын диспетчердик тейлөө органы; аба кыймылын башкаруу органы. Тиешелүү учурларда райондук диспетчердик борборду, жакындап келүү диспетчердик органын же аэродромдук диспетчердик пунктту билдирген жалпы термин. Эл аралык NOTAM органы. NOTAM билдирүүлөрү менен эл аралык алмашууну камсыз кылуу үчүн мамлекет тарабынан түзүлгөн орган. Аэронавигациялык маалымат кызматы. Аба навигациясынын коопсуздугун, үзгүлтүксүздүгүн жана натыйжалуулугун камсыз кылуу үчүн зарыл болгон аэронавигациялык маалыматтарды жана аэронавигациялык маалыматтарды берүү үчүн жооптуу кызмат. Кыргыз Республикасынын жарандык авиация органы. Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети тарабынан ыйгарым укук берилген, учуулардын коопсуздугун жана авиациялык коопсуздукту камсыз кылуу максатында Кыргыз Республикасынын жарандык авиация чөйрөсүндө мамлекеттик саясатты ишке ашыруучу, мамлекеттик жөнгө салууну жана көзөмөлдү жүзөгө ашыруучу мамлекеттик орган. Кыргыз Республикасында жарандык авиация органы болуп Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетине караштуу Жарандык авиация мамлекеттик агенттиги саналат. Аба кыймылын тейлөө органы. Тиешелүү учурларда аба кыймылын диспетчердик тейлөө органын, учуу маалымат борборун же аба кыймылын тейлөөгө тиешелүү билдирүүлөрдү кабыл алуу пунктун билдирген жалпы термин. Аба кыймылынын агымын уюштуруу (ATFM). Аба кыймылынын коопсуз, тартиптүү жана ыкчам агымына көмөктөшүү, аба кыймылын башкаруу тутумунун өткөрүү жөндөмдүүлүгүн мүмкүн болушунча натыйжалуу пайдаланууну камсыз кылуу жана аба кыймылынын көлөмүн тиешелүү ыйгарым укуктуу аба кыймылын тейлөө органы тарабынан жарыяланган өткөрүү жөндөмдүүлүгүнө шайкеш келтирүү максатында уюштурулган кызмат. Негизги чекит. Аба кыймылын тейлөө маршрутун, аба кемесинин учуу траекториясын аныктоо жана навигация менен аба кыймылын тейлөөнүн башка максаттары үчүн колдонулуучу белгиленген географиялык орун. Эскертүү. Негизги чекиттер үч категорияга бөлүнөт: жер үстүндөгү навигациялык каражат, кесилиш чекити жана маршруттук чекит (waypoint). Ушул аныктаманын алкагында кесилиш чекити жер үстүндөгү навигациялык каражаттардан алынган радиалдар, пеленгдер жана/же аралыктар аркылуу аныкталуучу негизги чекит болуп эсептелет. Салыштырма бийиктик. Көрсөтүлгөн баштапкы деңгээлден белгилүү бир деңгээлге, чекитке же объектке чейинки тик багыттагы аралык. ПВП. Көрүү боюнча учуу эрежелерин билдирген кыскартуу. Өткөрүп берүүчү орган. Аба кемесине диспетчердик тейлөө көрсөтүү жоопкерчилигин маршрут боюнча кийинки аба кыймылын диспетчердик тейлөө органына өткөрүп берүү процессинде турган аба кыймылын диспетчердик тейлөө органы. Перрон. Кургактагы аэродромдун жүргүнчүлөрдү түшүрүү же отургузуу, почтаны же жүктү жүктөө же түшүрүү, май куюу, токтотуп туруу же техникалык тейлөө максатында аба кемелерин жайгаштыруу үчүн арналган белгиленген аянты. Учуу планы. Аба кемесинин болжолдонгон учуусу же анын бир бөлүгү жөнүндө белгиленген маалыматтар. Эскертүү1. «Учуу планы» термининин алдында «алдын ала», «берилген», «учурдагы» же «жумушчу» деген сөздөр колдонулушу мүмкүн, алар учуунун шарттарын жана ар кандай этаптарын көрсөтөт. Эскертүү 2. Бул терминдин алдында «билдирүү» деген сөз колдонулган учурда, ал учуу планы боюнча берилүүчү маалыматтардын мазмунун жана форматын билдирет. Аба мейкиндигин пайдаланууну пландаштыруу. Аба мейкиндигин мамлекеттик артыкчылыктарга ылайык анын пайдалануучуларынын ортосунда орун, убакыт жана бийиктик боюнча бөлүштүрүү аркылуу уруксат берүүчү же билдирүүчү тартипте пайдаланууну, аба кыймылын уюштурууну жана аба кыймылынын агымын уюштурууну камсыз кылуу максатында жүргүзүлүүчү иш. Маневр жасоо аянты. Перрондорду кошпогондо, аба кемелеринин учуп чыгышы, конушу жана рулдоосу үчүн арналган аэродромдун бөлүгү. ПМУ. Аспаптык метеорологиялык шарттарды билдирген кыскартуу. Визуалдык көрүү боюнча учуу. Визуалдык көрүү боюнча учуу эрежелерине ылайык аткарылуучу учуу. Аспаптар боюнча учуу. Аспаптар боюнча учуу эрежелерине ылайык аткарылуучу учуу. Учуу-маалыматтык тейлөө. Учуу коопсуздугун жана натыйжалуулугун камсыз кылуу үчүн консультацияларды жана маалыматтарды берүү максатындагы тейлөө. Аэронавигациялык тейлөөнү камсыздоочу. Кыргыз Республикасынын аймагында катталган, аба кыймылын тейлөө кызматтарын көрсөтүү үчүн тиешелүү уюштуруу түзүмүнө, персоналга, техникалык каражаттарга жана тастыктамага ээ болгон юридикалык жак. Метеорологиялык тейлөөнү камсыздоочу. Мамлекеттин атынан эл аралык аэронавигацияны метеорологиялык камсыздоону жүзөгө ашыруучу дайындалган уюм. ППП. Аспаптар боюнча учуу эрежелерин билдирген кыскартуу. Тоскоолдук. Төмөндө көрсөтүлгөн шарттардын бирине жооп берген бардык кыймылсыз (убактылуу же туруктуу) жана кыймылдуу объекттер же алардын бөлүктөрү:

а) аба кемелеринин жер үстүндөгү кыймылы үчүн арналган аймакта жайгашкан болсо; же

б) учуудагы аба кемелерин коргоо үчүн белгиленген беттен жогору чыгып турса; же

в) мындай белгиленген беттерден тышкары жайгашып, жүргүзүлгөн баалоонун жыйынтыгы боюнча аэронавигация үчүн коркунуч жаратса.

Аспаптык метеорологиялык шарттар (ПМУ). Көрүнүү аралыгы, булуттарга чейинки аралык жана булуттардын төмөнкү чегинин бийиктиги менен мүнөздөлгөн метеорологиялык шарттар. Бул чоңдуктар көрүү боюнча метеорологиялык шарттар үчүн белгиленген минимумдардан төмөн болот. Эскертүү. Көрүү боюнча метеорологиялык шарттар үчүн белгиленген минимумдар «КРАЭ-2. Учуу эрежелеринде» камтылган. Кабыл алуучу орган. Аба кемесин башкарууну өзүнө алган кийинки аба кыймылын диспетчердик тейлөө органы. Аба ырайынын болжолу. Белгилүү бир убакытта же мезгилде белгилүү бир райондо же аба мейкиндигинин бөлүгүндө күтүлүп жаткан метеорологиялык шарттардын сыпаттамасы. Билдирүүнү берүү чекити. Аба кемесинин жайгашкан орду жөнүндө билдирүүгө мүмкүн болгон белгиленген географиялык багыт берүүчү чекит. Аба кыймылын тейлөөгө тиешелүү билдирүүлөрдү кабыл алуу пункту. Аба кыймылын тейлөөгө тиешелүү билдирүүлөрдү жана учуп чыгууга чейин берилүүчү учуу пландарын кабыл алуу үчүн түзүлгөн орган. Жумушчу аянт. Аба кемелеринин учуп чыгышы, конушу жана рулдоосу (аба кемесинин жердеги/кургактыга айдоосу) үчүн арналган, маневр жасоо аянтынан жана перрондон (перрондордон) турган аэродромдун бөлүгү. Автоматтык көз каранды радиоберүүчү байкоо (ADS-B). Байкоонун бир түрү болуп саналат, анда аба кемелери, аэродромдук транспорт каражаттары жана башка объекттер маалыматтарды берүүчү радиоберүү режими аркылуу таануу индексин, жайгашкан жери жөнүндө маалыматтарды жана зарыл болгон учурда кошумча маалыматтарды автоматтык түрдө бере жана/же кабыл ала алышат. Радионавигациялык кызмат. Бир же бир нече радионавигациялык каражаттардын жардамы менен учууларды коопсуз жана натыйжалуу аткаруу максатында багыт берүүчү маалыматты же жайгашкан жер жөнүндө маалыматтарды камсыз кылуучу кызмат. Радиотелефония. Негизинен үн аркылуу маалымат алмашуу үчүн арналган радиобайланыштын түрү. Конуучу түз сызыгына бурулуш. Аба кемеси тарабынан конууга кирүүнүн баштапкы этабында учуп чыгуу траекториясынын аягы менен аралык же акыркы этаптагы конуу траекториясынын башталышынын ортосунда аткарылуучу бурулуш. Бул траекториялардын багыттары бири-бирине карама-каршы болбойт. Эскертүү. Конуу түз сызыгына бурулуштар ар бир конкреттүү схемада белгиленген шарттарга ылайык горизонталдык учууда же төмөндөө учурунда аткарылышы мүмкүн. Аба мейкиндигин пайдаланууга уруксат. Аба мейкиндигин пайдалануучуга ыйгарым укуктуу орган тарабынан белгиленген шарттарга ылайык аракеттенүү укугун берүү. Аэродром району. Аэродромдун жана ага чектеш аймактын үстүндөгү горизонталдык жана тик чектерде белгиленген аба мейкиндиги. Учуу маалымат району. Белгиленген өлчөмдөгү аба мейкиндиги, анын чегинде учуу-маалыматтык тейлөө жана авариялык кабарлоо камсыз кылынат. Райондук диспетчердик тейлөө. Диспетчердик райондордогу көзөмөлдөнүүчү учууларды диспетчердик тейлөө. Райондук диспетчердик борбор. Өзүнүн жоопкерчилик чөйрөсүнө кирген диспетчердик райондордогу көзөмөлдөнүүчү учууларды диспетчердик тейлөөнү камсыз кылуу үчүн арналган орган. Кагылышуунун алдын алуу боюнча сунуштама. Учкучка кагылышуунун алдын алууга көмөк көрсөтүү максатында аба кыймылын тейлөө (ОВД) органы тарабынан маневр жасоо боюнча берилген сунуштама. Рулдоо. Учуп чыгууну жана конууну кошпогондо, аба кемесинин өз кыймылдаткычынын күчү менен аэродромдун үстү боюнча кыймылдашы. Аба аркылуу рулдоо. Тик учуп-конуучу тик учактын же аба кемесинин (СВВП) аэродромдун үстү боюнча, адатта жер эффектисинин таасири астында, эреже катары 37 км/сааттан (20 түйүн) ашпаган жер үстүндөгү ылдамдык менен кыймылдашы. Эскертүү. Чыныгы салыштырма бийиктик ар кандай болушу мүмкүн жана айрым тик учактар жер эффектисинен келип чыккан турбуленттүүлүктү азайтуу же тышкы асмадагы жүктүн коопсуз аралыкта болушун камсыз кылуу үчүн жер деңгээлинен (AGL) 8 мден (25 фут) жогору бийиктикте аба аркылуу рулдоону аткарууга муктаж болушу мүмкүн. Учуулардын радиотехникалык камсыздалышы. Кыргыз Республикасынын аба мейкиндигинде аба кемелеринин учууларынын коопсуздугун жана үзгүлтүксүздүгүн камсыз кылуу максатында радиотехникалык камсыздоо кызматы тарабынан жарандык авиация ишканасынын башка кызматтары, ошондой эле башка ишканалар жана уюмдар менен биргеликте жүргүзүлүүчү радиотехникалык каражаттардын, уюштуруучулук-техникалык жана башка иш-чаралардын комплекси. Аэронавигациялык маалыматтар жыйнагы (AIP). Мамлекет тарабынан чыгарылган же жарыялоого уруксат берилген, аэронавигация үчүн маанилүү болгон узак мөөнөткө колдонулуучу аэронавигациялык маалыматтарды камтыган расмий басылма. Аба кемелеринин жакындашуусу. Учкучтун же аба кыймылын тейлөө органынын персоналынын пикири боюнча аба кемелеринин ортосундагы аралык, алардын өз ара жайгашуусу жана ылдамдыгы мындай аба кемелеринин учуу коопсуздугуна коркунуч жаратышы мүмкүн болгон жагдай. Аба кемелеринин жакындашуусу төмөнкүдөй классификацияланат: Кагылышуу коркунучу бар. Аба кемелеринин жакындашуусунун натыйжасында кагылышуунун олуттуу коркунучу келип чыккан жагдайлардын категориясы. Учуу коопсуздугу камсыз кылынган эмес. Аба кемелеринин жакындашуусунун натыйжасында алардын учуу коопсуздугуна коркунуч жаралышы мүмкүн болгон жагдайлардын категориясы. Кагылышуу коркунучу жок болгон. Аба кемелеринин жакындашуусунун натыйжасында кагылышуу коркунучу болбогон жагдайлардын категориясы. Коркунуч деңгээли аныкталган эмес. Толук маалыматтын жетишсиздигинен улам кагылышуу коркунучунун бар же жок экендигин аныктоо мүмкүн болбогон, же жетиштүү ишенимдүү маалыматтар жок болгон, болбосо колдо болгон маалыматтар бири-бирине карама-каршы келип, коркунуч деңгээлин аныктоого мүмкүнчүлүк бербеген аба кемелеринин жакындашуусу боюнча жагдайлардын категориясы. Маалыматтарды берүү линиясы аркылуу «диспетчер – учкуч» байланышы (CPDLC). Аба кыймылын башкаруу максатында диспетчер менен учкучтун ортосунда маалыматтарды берүү линиясы аркылуу байланыш жүргүзүү каражаты. Мүнөздөмөлөргө негизделген байланыш (PBC). Аба кыймылын тейлөөнү камсыз кылууда колдонулуучу талаптарга жана байланыштын мүнөздөмөлөрүнө негизделген байланыш. Эскертүү. Байланыштын талап кылынган мүнөздөмөлөрү (RCP) байланышты камсыз кылууга жана маалыматтарды берүү убактысына, үзгүлтүксүздүккө, жеткиликтүүлүккө, бүтүндүккө, коопсуздукка жана белгилүү бир аба мейкиндигинин концепциясынын алкагында сунушталган операцияны аткаруу үчүн зарыл болгон функционалдык мүмкүнчүлүктөргө байланыштуу тутум компоненттерине коюлган талаптарды камтыйт. Маалыматтарды берүү линиясы аркылуу байланыш. Маалыматтарды берүү линиясы аркылуу билдирүүлөрдү алмашуу үчүн арналган байланыштын түрү. Сегрегацияланган аба мейкиндиги. Белгиленген өлчөмдөгү, белгилүү бир пайдалануучунун (же пайдалануучулардын) өзгөчө пайдалануусу үчүн бөлүнгөн аба мейкиндиги. Геодезиялык координаттар системасы. Жергиликтүү эсептөө системасынын глобалдык эсептөө же координаттар системасына карата жайгашуусун жана багытын аныктоо үчүн зарыл болгон параметрлердин минималдуу жыйындысы. Аба кыймылын тейлөөнүн байкоо тутуму. Аба кемесин аныктоого мүмкүндүк берген бардык техникалык каражаттар. Учуулардын коопсуздугун башкаруу тутуму (СУБП). Учуу коопсуздугун башкарууга карата системалуу ыкма, анын ичинде зарыл болгон уюштуруучулук түзүмдү, жоопкерчилик иерархиясын, жетектөөчү принциптерди жана жол-жоболорду камтыйт. Чарчоо менен байланышкан тобокелдик факторлорун башкаруу тутуму (FRMS). Илимий принциптерге жана билимдерге, ошондой эле эксплуатациялык тажрыйбага негизделген жана чарчоо менен байланышкан учуу коопсуздугунун тобокелдик факторлорун үзгүлтүксүз көзөмөлдөөнү жана башкарууну камсыз кылган маалыматтарга негизделген система. Ал тиешелүү персоналдын өз милдеттерин талаптагыдай сергектик деңгээлинде аткаруусун камсыз кылат. Станциянын эңкейиши. VOR станциясын калибрлөө учурунда аныкталуучу VORдун нөлдүк радиалынын чыныгы түндүктөн четтөөсү. Аэродром районунда автоматтык маалымат берүү кызматы (ATIS). Келип жаткан жана учуп жаткан аба кемелери үчүн учурдагы белгиленген маалыматтарды сутка бою же сутканын белгилүү убакыттарында автоматтык түрдө берүүчү кызмат.

1) Маалыматтарды берүү линиясына негизделген аэродром районунда автоматтык маалымат берүү кызматы (D-ATIS). ATIS маалыматтарын маалыматтарды берүү линиясы аркылуу берүү.

2) Үн байланышын пайдаланууга негизделген аэродром районунда автоматтык маалымат берүү кызматы (үндүк ATIS). ATIS маалыматтарын үзгүлтүксүз жана кайталап берилүүчү үн радиоберүүлөрү түрүндө берүү.

Перрондогу ишти уюштуруу кызматы. Перрондо аба кемелеринин жана транспорт каражаттарынын ишин жана кыймылын жөнгө салуу үчүн көрсөтүлүүчү тейлөө. Аспаптар боюнча учуу схемаларын иштеп чыгуу кызматы. Коопсуз, үзгүлтүксүз жана натыйжалуу аэронавигация үчүн зарыл болгон аспаптар боюнча учуу схемаларын иштеп чыгуу, документтештирүү, валидациялоо, жаңыртуу жана мезгил-мезгили менен кайра кароо максатында түзүлгөн кызмат. Кызматтык убакыт. Аба кыймылын башкаруу диспетчери аба кыймылын тейлөөнү камсыздоочунун көрсөтмөсү боюнча кызматтык милдеттерин аткаруу үчүн келүүгө же аларды аткарууга киришүүгө милдеттүү болгон учурдан башталып, бардык кызматтык милдеттерден бошотулган учур менен аяктаган убакыт аралыгы. Кызматтык милдеттер. Аба кыймылын башкаруу диспетчери аба кыймылын тейлөөнү камсыздоочунун көрсөтмөсү боюнча аткарууга милдеттүү болгон бардык милдеттер. Аларга жумуш ордунда аткарылуучу иштер, административдик иштер жана даярдык иштери кирет. ADS-C макулдашуусу. ADS-C маалыматтарын берүү шарттарын аныктаган билдирүүлөрдү берүү планы (б.а. аба кыймылын тейлөө органына зарыл болгон ADS-C маалыматтары жана ADS-C билдирүүлөрүнүн берилүү жыштыгы; бул шарттар ADS-C кызматын аба кыймылын тейлөөдө көрсөтүүдө колдонууга чейин макулдашылышы керек). Эскертүү. Жер үстүндөгү система менен аба кемесинин ортосундагы макулдашуунун шарттары жөнүндө маалымат алмашуу контракт же бир катар контракттар аркылуу камсыз кылынат. Визуалдык көрүү боюнча атайын учуу. Визуалдык көрүү боюнча учуу эрежелери боюнча аткарылуучу жана диспетчердик аймакта көрүү боюнча метеорологиялык шарттарга караганда начарыраак метеорологиялык шарттарда аба кыймылын башкаруу органы тарабынан уруксат берилген учуу. Вертикалдык эшелондоштуруунун кыскартылган минимумы (RVSM). Аймактык аэронавигациялык макулдашуулардын негизинде жана аларда белгиленген шарттарга ылайык учуу эшелондорунун 290дан 410го чейин (кошкондо) ортосунда колдонулуучу 300 м (1000 фут) вертикалдык эшелондоштуруу минимумы. Тиешелүү ыйгарым укуктуу аба кыймылын тейлөө органы. Тийиштүү аба мейкиндигинде аба кыймылын тейлөөнү камсыз кылуу жоопкерчилиги мамлекет тарабынан жүктөлгөн орган. Байкоонун талап кылынган мүнөздөмөлөрүнүн спецификациясы (RSP). Мүнөздөмөлөргө негизделген байкоону камсыз кылуу үчүн зарыл болгон аба кыймылын тейлөөгө, тиешелүү жер үстүндөгү жабдууларга, аба кемесинин мүмкүнчүлүктөрүнө жана эксплуатациялык операцияларга коюлган талаптардын жыйындысы. Байланыштын талап кылынган мүнөздөмөлөрүнүн спецификациясы (RCP). Мүнөздөмөлөргө негизделген байланышты камсыз кылуу үчүн зарыл болгон аба кыймылын тейлөөгө, тиешелүү жер үстүндөгү жабдууларга, аба кемесинин мүмкүнчүлүктөрүнө жана эксплуатациялык операцияларга коюлган талаптардын жыйындысы. Тегерек байланыш каражаттары. Үч же андан көп пункттун ортосунда бир убакта түз сүйлөшүүгө мүмкүндүк берүүчү байланыш каражаттары. Кырсык баскычы. Аба кемесине жана анын бортундагы адамдарга олуттуу жана түздөн-түз коркунуч жаралганына же аларга токтоосуз жардам талап кылынарына негиздүү ишеним болгон жагдай. Белгисиздик баскычы. Аба кемесинин жана анын бортундагы адамдардын коопсуздугу боюнча белгисиздик орун алган жагдай. Тынчсыздануу баскычы. Аба кемесинин жана анын бортундагы адамдардын коопсуздугу үчүн кооптонуу жаралган жагдай. Авиациялык электр байланыш станциясы. Авиациялык электр байланыш кызматынын станциясы. Учурдагы учуу планы (CPL). Аба кыймылын башкаруу (ATC) органы тарабынан кийин берилген диспетчердик уруксаттардын негизинде сунушталган учуу планына киргизилген мүмкүн болгон өзгөртүүлөрдү чагылдырган учуу планы. Башкарууну өткөрүп берүү чекити. Аба кемесинин учуу траекториясында жайгашкан белгиленген чекит, анда аба кемесине диспетчердик тейлөө көрсөтүү боюнча жоопкерчилик бир диспетчердик органдан же бир диспетчердик жумуш ордунан экинчисине өткөрүлүп берилет. Которулуу чекити. Аба кыймылын тейлөө маршруту боюнча ар тараптуу өтө жогорку жыштыктагы радиомаяктар (VOR) аркылуу аныкталган участок менен учуп бараткан аба кемеси үчүн негизги навигациялык багыттоонун аба кемесинин артында жайгашкан радионавигациялык каражаттан анын алдында жайгашкан кийинки каражатка өтүшү күтүлгөн чекит. Эскертүү. Которулуу чекиттери колдонулуучу бардык бийиктиктерде аэронавигациялык каражаттардын сигнал күчүн жана сапатын оптималдуу тең салмактоо, ошондой эле маршруттун бир эле участогу боюнча учкан бардык аба кемелери үчүн азимут боюнча бирдиктүү багыттоо булагын камсыз кылуу максатында белгиленет. Маршруттук чекит (Waypoint). Аймактык навигациянын маршрутун же аймактык навигацияны колдонгон аба кемесинин учуу траекториясын аныктоо үчүн пайдаланылуучу белгилүү географиялык чекит. Маршруттук чекиттер төмөнкүдөй түрлөргө бөлүнөт:

1) «Fly-by» маршруттук чекити. Кийинки маршруттун же схеманын участогуна жанама сызык боюнча чыгуу үчүн бурулушту алдын ала баштоону караган маршруттук чекит.

2) «Fly-over» маршруттук чекити. Кийинки маршруттун же схеманын участогуна чыгуу үчүн бурулуш ушул чекиттен башталуучу маршруттук чекит.

Маалыматтардын тактыгы. Эсептелген же өлчөнгөн маанинин чыныгы мааниге шайкештик даражасы. Байланыштын талап кылынган мүнөздөмөлөрү (RCP). Аба кыймылын уюштуруунун (ОрВД) белгилүү бир функцияларын камсыз кылуу үчүн байланыштын эксплуатациялык мүнөздөмөлөрүнө коюлган талаптардын жыйындысы. Түйүндүү диспетчердик район. Адатта бир же бир нече ири аэродромдун аймагында аба кыймылын тейлөө маршруттары кесилишкен жерлерде түзүлүүчү диспетчердик район. Деңгээл. Учуп бара жаткан аба кемесинин тик тегиздиктеги абалын билдирген жалпы термин. Ал тиешелүү учурларда салыштырма бийиктикти, абсолюттук бийиктикти же учуу эшелонун билдирет. Чарчоо. Уйкунун жетишсиздигинин, узак убакыт сергек болуунун, суткалык биологиялык ритмдин фазасынын жана/же жумуш жүгүнүн (акыл-эс жана/же дене ишмердүүлүгүнүн) натыйжасында пайда болгон психикалык же физикалык ишке жөндөмдүүлүктүн төмөндөшү менен мүнөздөлгөн физиологиялык абал. Мындай абал адамдын сергектигин төмөндөтүп, учуу коопсуздугуна байланышкан кызматтык милдеттерин талаптагыдай аткаруу жөндөмүнө терс таасирин тийгизиши мүмкүн. Маалыматтардын бүтүндүгү (кепилдик деңгээли). Аэронавигациялык маалыматтар жана алардын маанилери даярдалган учурдан тартып же аларга расмий түрдө өзгөртүүлөр киргизилгенден кийин жоголбогонуна же өзгөртүлбөгөнүнө берилген кепилдик деңгээли. Учуу маалымат борбору. Учуу-маалыматтык тейлөөнү жана авариялык кабарлоону камсыз кылуу үчүн түзүлгөн орган. Учуу экипажынын мүчөсү. Учуу күбөлүгүнө ээ болгон жана кызматтык учуу убактысынын ичинде аба кемесин башкарууга байланышкан милдеттер жүктөлгөн экипаж мүчөсү. Эксплуатант. Аба кемелерин эксплуатациялоону жүзөгө ашыруучу же ушул жаатта өз кызматтарын сунуштаган жеке жак, уюм же ишкана. Эргономика. Адамдын тутумдун башка элементтери менен өз ара аракеттенүүсүн изилдөөчү илимий дисциплина, ошондой эле адамдын жыргалчылыгын камсыз кылуу жана жалпы тутумдун натыйжалуулугун оптималдаштыруу максатында ушул илимдин теорияларын, принциптерин, маалыматтарын жана ыкмаларын колдонуу чөйрөсү. Учуу эшелону. 1013,2 гектопаскаль (гПа) белгиленген басым чоңдугуна салыштырылган жана башка ушундай туруктуу атмосфералык басым беттеринен белгиленген басым интервалдары менен ажыратылган туруктуу атмосфералык басым бети. Эскертүү 1. Стандарттык атмосферага ылайык калибрленген барометрдик бийиктик өлчөгүч:

а) QNH маанисине коюлганда абсолюттук бийиктикти көрсөтөт;

б) QFE маанисине коюлганда QFE таяныч чекитине карата салыштырма бийиктикти көрсөтөт;

в) 1013,2 гПа басымына коюлганда учуу эшелонун көрсөтүү үчүн пайдаланылышы мүмкүн.

Эскертүү. 2.Ушул 1-эскертүүдө колдонулган «салыштырма бийиктик» жана «абсолюттук бийиктик» терминдери геометриялык эмес, аспап боюнча аныкталуучу салыштырма жана абсолюттук бийиктиктерди билдирет. ALERFA. Тынчсыздануу баскычын белгилөө үчүн колдонулуучу коддук сөз. DETRESFA. Кырсык баскычын белгилөө үчүн колдонулуучу коддук сөз. INCERFA. Белгисиздик баскычын белгилөө үчүн колдонулуучу коддук сөз. NOTAM. Электр байланыш каражаттары аркылуу таркатылуучу жана кандайдыр бир аэронавигациялык жабдуунун, тейлөөнүн же эрежелердин ишке киргизилиши, абалы же өзгөрүшү жөнүндө маалыматты, ошондой эле учууларды аткарууга байланышкан персонал үчүн өз убагында эскертүү берүү маанилүү болгон коркунучтар тууралуу маалыматты камтыган билдирүү.

2. Ушул Кыргыз Республикасынын «КРАЭ-11. Аба кыймылын тейлөө» авиациялык эрежелери (мындан ары – Эрежелер) Кыргыз Республикасынын аба мейкиндигинин чегинде бардык аба кемелерине, анын ичинде мамлекеттик аба кемелерине аба кыймылын тейлөө аэронавигациялык тейлөөнү камсыздоочу тарабынан (аба кыймылын тейлөө органы тарабынан) жүзөгө ашырыларын белгилейт. Мындай тейлөө аскердик мамлекеттик авиация органы тарабынан аба мейкиндигинде же аэродромдордо аба кыймылын тейлөө боюнча жоопкерчилик жүктөлгөн учурларды кошпогондо жүргүзүлөт.

3. Ушул Эрежелер Кыргыз Республикасынын Аба кодексинин 10-беренесинин 1-бөлүгүнүн 9-пунктчасындагы талаптарга ылайык иштелип чыккан. Ушул Эрежелерди иштеп чыгууда негизги ICAO документи катары Эл аралык жарандык авиация жөнүндө конвенциянын 11-тиркемеси «Аба кыймылын тейлөө» пайдаланылды. Аталган документтин 15-басылышы 2025-жылдын 27-ноябрынан тартып күчүнө кирген, анын ичинде 2026-жылдын 3-августунан тартып күчүнө кире турган 55-түзөтүүнү камтыйт.

4. Ушул Эрежелер төмөнкү ICAO документтери менен биргеликте колдонулат:

1) Аэронавигациялык тейлөө эрежелери. Аба кемелеринин учууларын аткаруу (PANS-OPS, Doc 8168), II том «Көрүү боюнча учуулар жана аспаптар боюнча учуулар үчүн схемаларды түзүү», 7-басылышы, 2020-жылдын 5-ноябрынан тартып күчүнө кирген, 10-түзөтүүнү камтыйт;

2) Мүнөздөмөлөргө негизделген навигация боюнча колдонмо (PBN) (Doc 9613), 5-басылышы, 2023-жыл;

3) Аба кыймылын тейлөөнү пландаштыруу боюнча колдонмо (Doc 9426);

4) Жарандык аба кемелеринин учууларын аткаруу үчүн потенциалдуу коркунучтуу болгон аскердик ишмердүүлүккө байланыштуу кабыл алынуучу коопсуздук чаралары боюнча колдонмо (Doc 9554);

5) Учуу коопсуздугун башкаруу боюнча колдонмо (РУБП) (Doc 9859);

6) Жайгашуу индекстери (коддору) (Doc 7910);

7) 290-учуу эшелонунан 410-учуу эшелонуна чейин (кошкондо) 300 м (1000 фут) вертикалдык эшелондоштуруунун минимумун колдонуу боюнча колдонмо (Doc 9574);

8) Жер үстүндөгү кыймылды башкаруу жана көзөмөлдөө тутумдары боюнча колдонмо (SMGCS) (Doc 9476);

9) Өркүндөтүлгөн жер үстүндөгү кыймылды башкаруу жана көзөмөлдөө тутумдары боюнча колдонмо (A-SMGCS) (Doc 9830);

10) Аспаптар боюнча учуу схемаларын иштеп чыгуу кызматы үчүн ченемдик-укуктук базаны түзүү боюнча колдонмо (Doc 10068);

11) Учуу схемаларын иштеп чыгууда сапатты камсыз кылуу боюнча колдонмо (Doc 9906);

12) Аэронавигациялык тейлөө эрежелери. Аэронавигациялык маалыматтарды башкаруу (PANS-AIM, Doc 10066).

5. Кыргыз Республикасынын жарандык авиация органы өзгөчө учурларда кызыкдар жактын жазуу жүзүндөгү арызынын негизинде, учуулардын коопсуздугунун кабыл алынуучу деңгээлин камсыз кылуу шарты менен ушул Эрежелердин айрым талаптарын аткаруудан бошотууну же четтөөгө уруксат берүүгө укуктуу. Бошотуу же четтөө белгилүү бир мөөнөткө берилет, бирок бул мөөнөт 1 (бир) жылдан ашпоого тийиш. Арызды кароо тартиби, бошотууну же четтөөнү берүү, тариздөө, мөөнөтүн узартуу, баш тартуу жана жокко чыгаруу шарттары Кыргыз Республикасынын жарандык авиация органы тарабынан белгиленет.

§ 1. Аэронавигациялык тейлөөнү камсыздоочу жана органдардын ыйгарым укуктары

6. Кыргыз Республикасында аэронавигациялык тейлөөнү камсыздоочу (аба кыймылын тейлөө органы) болуп Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетине караштуу Жарандык авиация мамлекеттик агенттигине караштуу «Кыргызаэронавигация» мамлекеттик ишканасы саналат.

7. Аба кыймылын тейлөө органынын негизги максаты болуп аба мейкиндигин коопсуз, тартиптүү жана натыйжалуу пайдаланууну камсыз кылуу эсептелет.

Ушул максаттарда аба кыймылын тейлөө органы аба кыймылын тейлөө тутумунун коопсуз жана натыйжалуу иштеши үчүн зарыл болгон аба кыймылын тейлөө жол-жоболорун иштеп чыгат жана колдонот, ошондой эле мындай тейлөөнү көрсөтүү үчүн зарыл болгон техникалык каражаттарды аныктайт.

8. Аба кыймылын тейлөөнү көрсөтүүдө аба кыймылын тейлөө органы аба мейкиндигин пайдалануучулардын муктаждыктарын мүмкүн болушунча толук канааттандырууну камсыз кылат.

Айрым аба мейкиндигин пайдалануучулардын учууларын аткаруусун чектеген чечимдер учуулардын коопсуздугун камсыз кылуу, аба мейкиндигин тартиптүү пайдалануу зарыл болгон учурларда же көпчүлүк пайдалануучулардын кызыкчылыгында аба кыймылын тейлөөнүн натыйжалуулугун жогорулатууга багытталган учурда гана кабыл алынууга жол берилет.

9. Аба кыймылын тейлөө органына мындай чечимдер же аракеттер аба кыймылын тейлөө органынын ишин жүргүзүүнүн ыңгайлуулугуна гана негизделген болсо, аба мейкиндигин пайдалануучулардын кызыкчылыктарына таасир этүүчү чечимдерди кабыл алууга же аракеттерди жүзөгө ашырууга тыюу салынат.

10. Кыргыз Республикасы өзүнүн эгемендүүлүгүнө зыян келтирбестен, өзүнүн аймагынын үстүндөгү аба мейкиндигинде аба кыймылын тейлөөнү камсыз кылуу боюнча жоопкерчиликти башка мамлекетке өткөрүп бере алат. Мында:

а) мындай мамлекеттин жоопкерчилиги аба кыймылын тейлөөнүн техникалык жана эксплуатациялык аспектилери менен гана чектелет жана ушул аба мейкиндигинин чегинде аба кемелеринин коопсуздугун камсыз кылуу жана агымын тездетүү боюнча функциялардын чегинен чыкпайт;

б) мындай мамлекет Кыргыз Республикасынын аба мейкиндигинин чегинде аба кыймылын тейлөөнү жүзөгө ашырууда Кыргыз Республикасынын талаптарын жетекчиликке алат;

в) Кыргыз Республикасы мындай мамлекет тарабынан пайдаланылышы үчүн макулдашууга ылайык зарыл болгон каражаттарды жана кызматтарды камсыз кылат.

11. Кандай болбосун коңшу мамлекет өзүнүн эгемендүүлүгүнө зыян келтирбестен, өзүнүн аймагынын үстүндөгү аба мейкиндигинде аба кыймылын тейлөөнү камсыз кылуу боюнча жоопкерчиликти Кыргыз Республикасына өткөрүп бере алат. Мында:

а) Кыргыз Республикасынын жоопкерчилиги аба кыймылын тейлөөнүн техникалык жана эксплуатациялык аспектилери менен гана чектелет жана ушул аба мейкиндигинин чегинде аба кемелеринин коопсуздугун камсыз кылуу жана агымын тездетүү боюнча функциялардын чегинен чыкпайт;

б) Кыргыз Республикасы коңшу мамлекеттин аба мейкиндигинин чегинде аба кыймылын тейлөөнү жүзөгө ашырууда ошол мамлекеттин талаптарын жетекчиликке алат;

в) коңшу мамлекет Кыргыз Республикасы тарабынан пайдаланылышы үчүн макулдашууга ылайык зарыл болгон каражаттарды жана кызматтарды камсыз кылат.

§ 2. Аба кыймылын тейлөөнүн милдеттери

12. Аба кыймылын тейлөөнүн милдеттери төмөнкүлөр болуп саналат:

а) аба кемелеринин ортосундагы кагылышуулардын алдын алуу;

б) маневр жасоо аянтында жайгашкан аба кемелеринин ошол аянттагы тоскоолдуктар менен кагылышуусунун алдын алуу;

в) аба кыймылынын агымын тездетүү жана тартиптүү жүргүзүүнү камсыз кылуу;

г) учууларды коопсуз жана натыйжалуу аткарууну камсыз кылуу үчүн зарыл болгон консультацияларды жана маалыматтарды берүү;

д) издөө-куткаруу кызматтарынын жардамына муктаж болгон аба кемелери жөнүндө тиешелүү уюмдарга билдирүү жана мындай уюмдарга зарыл болгон көмөк көрсөтүү.

§ 3. Аба кыймылын тейлөөнүн түрлөрү

13. Аба кыймылын тейлөө үч түрдөгү тейлөөнү камтыйт.

14. Диспетчердик аба кыймылын тейлөө 12-пункттун а), б) жана в) пунктчаларында (подпункт) көрсөтүлгөн милдеттерди чечүү үчүн арналган жана төмөнкү үч бөлүккө бөлүнөт:

а) райондук диспетчердик тейлөө: 12-пункттун а) жана в) пунктчаларында көрсөтүлгөн милдеттерди чечүү үчүн төмөндө б) жана в) пунктчаларында көрсөтүлгөн учуулардын бөлүктөрүн кошпогондо, көзөмөлдөнүүчү учууларды диспетчердик тейлөө менен камсыз кылуу;

б) жакындоо районундагы диспетчердик тейлөө: 12-пункттун а) жана в) пунктчаларында көрсөтүлгөн милдеттерди чечүү үчүн келип конууга жана учуп чыгууга байланышкан көзөмөлдөнүүчү учуулардын бөлүктөрүн диспетчердик тейлөө менен камсыз кылуу;

в) аэродромдук диспетчердик тейлөө: 12-пункттун а), б) жана в) пунктчаларында көрсөтүлгөн милдеттерди чечүү үчүн жогорудагы б) пунктчасында көрсөтүлгөн учуу бөлүктөрүн кошпогондо, аэродромдук кыймылды диспетчердик тейлөө менен камсыз кылуу.

15. Учуу-маалыматтык тейлөө 12-пункттун г) пунктчасында көрсөтүлгөн милдетти чечүүгө арналган.

16. Авариялык кабарлоо 12-пункттун д) пунктчасында көрсөтүлгөн милдетти чечүүгө арналган.

§ 4. Аба кыймылындагы тейлөөгө болгон муктаждыкты аныктоо

17. Аба кыймылындагы тейлөөгө болгон муктаждык төмөнкү факторлорду эске алуу менен аныкталат:

а) аба кыймылынын түрлөрү;

б) аба кыймылынын тыгыздыгы;

в) метеорологиялык шарттар;

г) буга тиешелүү болушу мүмкүн болгон башка факторлор.

Эскертүү. Аба кыймылын тейлөөгө болгон муктаждыкты белгилүү бир район же белгилүү бир жер үчүн аныктоого байланышкан факторлордун көптүгүнөн улам, бул боюнча так критерийлерди иштеп чыгуу мүмкүн эмес. Мисалы:

а) ар кандай ылдамдыктагы аба кемелери (кадимки реактивдүү учактар жана башкалар) тарабынан жүзөгө ашырылган ар түрдүү аба кыймылы болгон учурда аба кыймылын тейлөөгө муктаждык келип чыгышы мүмкүн, ошол эле учурда салыштырмалуу жогору тыгыздыктагы, бирок бир гана типтеги аба кемелери тарабынан аткарылган аба кыймылында мындай муктаждык жаралбашы мүмкүн;

б) туруктуу аба кыймылы (мисалы, үзгүлтүксүз каттамдар) жүргүзүлгөн райондордо метеорологиялык шарттар олуттуу мааниге ээ болушу мүмкүн, ал эми ушундай эле же андан да начар метеорологиялык шарттар мындай шарттар пайда болгондо аба кыймылы токтотулуучу райондордо (мисалы, визуалдык көрүү эрежелери боюнча жергиликтүү учуулар) салыштырмалуу азыраак мааниге ээ болушу мүмкүн;

в) аба кыймылын тейлөөгө болгон муктаждык ачык суу мейкиндигинин үстүндө, тоолуу, эл жашабаган же чөлдүү райондордо учуулардын саны өтө аз болгон учурда да келип чыгышы мүмкүн.

18. Белгилүү бир райондо аба кыймылын тейлөөгө болгон муктаждыкты аныктоодо конкреттүү райондо учууларды аткаруучу аба кемелеринин кагылышууларды алдын алуучу борттук системалар (БСПС) менен жабдылышы эске алынбайт.

§ 5. Аба кыймылын тейлөөдө камсыз кылынуучу аба мейкиндигинин бөлүктөрүн жана көзөмөлдөнүүчү аэродромдорду аныктоо

19. Эгерде аба мейкиндигинин белгилүү бир бөлүктөрүндө же белгилүү бир аэродромдордо аба кыймылын тейлөөнү камсыз кылуу жөнүндө чечим кабыл алынса, мындай аба мейкиндигинин бөлүктөрү же аэродромдор көрсөтүлө турган аба кыймылын тейлөөнүн түрүнө жараша аныкталат.

20. Белгилүү бир аба мейкиндигинин бөлүктөрү же белгилүү бир аэродромдор төмөнкүдөй тартипте аныкталат:

21. Учуу маалымат райондору. Учуу-маалыматтык тейлөө жана авариялык кабарлоо көрсөтүү жөнүндө чечим кабыл алынган аба мейкиндигинин бөлүктөрү учуу маалымат райондору катары аныкталат.

22. Диспетчердик райондор жана диспетчердик аймактар. Аспаптык учуу эрежелери боюнча учууларга диспетчердик тейлөө көрсөтүү жөнүндө чечим кабыл алынган аба мейкиндигинин бөлүктөрү диспетчердик райондор же диспетчердик аймактар катары аныкталат.

Эскертүү. Диспетчердик райондор менен диспетчердик аймактардын ортосундагы айырмачылык ушул Эрежелердин 34–35-пункттарында көрсөтүлгөн.

23. Көзөмөлдөнүүчү аба мейкиндигинин визуалдык учуу эрежелери боюнча учууларга да диспетчердик тейлөө көрсөтүү жөнүндө чечим кабыл алынган белгилүү бөлүктөрү В, С же D класстагы аба мейкиндиги катары белгиленет.

24. Эгерде диспетчердик райондор жана диспетчердик аймактар учуу маалымат районунун чегинде белгиленсе, алар ошол учуу маалымат районунун курамдык бөлүгү болуп эсептелет.

25. Көзөмөлдөнүүчү аэродромдор. Аэродром районундагы кыймылды диспетчердик тейлөө менен камсыз кылуу чечими кабыл алынган аэродромдор көзөмөлдөнүүчү аэродромдор катары аныкталат.

§ 6. Аба мейкиндигинин классификациясы

26. Аба кыймылын тейлөө үчүн аба мейкиндиги төмөнкүдөй классификацияланат жана белгиленет:

А классы. Аспаптык учуу эрежелери боюнча учууларга гана уруксат берилет. Бардык аба кемелерине диспетчердик тейлөө көрсөтүлөт жана алардын ортосунда эшелондоштуруу камсыз кылынат. В классы. Аспаптык учуу жана визуалдык учуу эрежелери боюнча учууларга уруксат берилет. Бардык аба кемелерине диспетчердик тейлөө көрсөтүлөт жана алардын ортосунда эшелондоштуруу камсыз кылынат. С классы. Аспаптык учуу жана визуалдык учуу эрежелери боюнча учууларга уруксат берилет. Бардык аба кемелерине диспетчердик тейлөө көрсөтүлөт. Аспаптык учуу эрежелери боюнча учкан аба кемелери башка аспаптык учуу жана визуалдык учуу эрежелери боюнча учкан аба кемелерине карата эшелондоштурулат. Визуалдык учуу эрежелери боюнча учкан аба кемелери аспаптык учуу эрежелери боюнча учкан аба кемелерине карата эшелондоштурулат жана башка визуалдык учуу эрежелери боюнча учкан аба кемелери жөнүндө кыймыл маалыматын алышат. D классы. Аспаптык учуу жана визуалдык учуу эрежелери боюнча учууларга уруксат берилет. Бардык аба кемелерине диспетчердик тейлөө көрсөтүлөт. Аспаптык учуу эрежелери боюнча учкан аба кемелери башка аспаптык учуу эрежелери боюнча учкан аба кемелерине карата эшелондоштурулат жана визуалдык учуу эежелери боюнча учкан аба кемелери жөнүндө кыймыл маалыматын алышат. визуалдык учуу эрежелери боюнча учкан аба кемелери бардык башка аба кемелери жөнүндө кыймыл маалыматын алышат. Е классы. Аспаптык учуу жана визуалдык учуу эрежелери боюнча учууларга уруксат берилет. Аспаптык учуу эрежелери боюнча учкан аба кемелерине диспетчердик тейлөө көрсөтүлөт жана алар башка аспаптык учуу эрежелери боюнча учкан аба кемелерине карата эшелондоштурулат. Бардык аба кемелери кыймыл жөнүндө маалымат алышат. Е класстагы аба мейкиндиги көзөмөлдөнүүчү аймактарда колдонулбайт. F классы. Аспаптык учуу жана визуалдык учуу эрежелери боюнча учууларга уруксат берилет. Аспаптык учуу эрежелери боюнча учкан бардык аба кемелерине консультативдик аба кыймылын тейлөө көрсөтүлөт, ал эми бардык аба кемелерине алардын суроо-талабы боюнча учуу-маалыматтык тейлөө көрсөтүлөт. Эскертүү. Консультативдик аба кыймылын тейлөө камсыз кылынган учурларда, мындай тейлөө, эреже катары, убактылуу чара болуп саналат жана ал аба кыймылын башкаруу менен алмаштырылганга чейин гана колдонулат (Кыргыз Республикасынын аба кыймылын тейлөө жол-жоболору). G классы. Аспаптык учуу жана визуалдык учуу эрежелери боюнча учууларга уруксат берилет жана суроо-талап боюнча учуу-маалыматтык тейлөө көрсөтүлөт.

27. Кыргыз Республикасынын жарандык авиация органы ушул Эрежелердин талаптарына жана аба кыймылын тейлөөнү уюштуруунун муктаждыктарын эске алуу менен Кыргыз Республикасынын аба мейкиндигинин класстарын белгилейт. Кыргыз Республикасынын аба мейкиндигинин белгиленген класстары жөнүндө маалымат белгиленген тартипте Кыргыз Республикасынын Аэронавигациялык маалыматтар жыйнагында (AIP) жарыяланат.

28. Ар бир класстагы аба мейкиндигинде учууларды аткарууга коюлуучу талаптар ушул Эрежелердин 4-тиркемесиндеги таблицада көрсөтүлгөн талаптарга ылайык келет.

29. Тыюу салынган жана учууларга чектөө коюлган аймактарда аба мейкиндигинин класстары белгиленбейт.

§ 7. Мүнөздөмөлөргө негизделген навигациянын (PBN) шарттарында учууларды аткаруу

30. Жаңы навигациялык спецификацияларды, аба кыймылын тейлөө маршруттарын жана мүнөздөмөлөргө негизделген (PBN) учуу схемаларын киргизүүдө же колдонуудагы навигациялык спецификацияларга, аба кыймылын тейлөө маршруттарына жана PBN негизиндеги учуу схемаларына өзгөртүүлөрдү киргизүүдө аэронавигациялык тейлөөчү камсыздоочу учуулардын коопсуздугун башкаруу тутумунун талаптарына ылайык учуулардын коопсуздугуна баалоо жүргүзүүгө милдеттүү.

Коопсуздукту баалоо өзгөртүүлөрдү пайдаланууга киргизүүгө чейин, ошондой эле учуулардын коопсуздугун башкаруу тутумунда каралган учурларда өзгөртүүлөр киргизилгенден кийин, коопсуздуктун кабыл алынуучу деңгээлине жетишилгендигин ырастоо максатында жүргүзүлөт. Ар бир коопсуздукту баалоонун жыйынтыгы боюнча аэронавигациялык тейлөөчү камсыздоочу отчет түзөт жана аны жарандык авиация органынын кароосуна берет.

31. Белгиленген навигациялык спецификация тиешелүү аба мейкиндигинде көрсөтүлүүчү аэронавигациялык тейлөөнүн деңгээлине, ошондой эле байланыш, навигация жана байкоо жүргүзүү үчүн болгон каражаттарга ылайык келүүгө тийиш.

Эскертүү. Мүнөздөмөлөргө негизделген навигация жана аны киргизүү боюнча усулдук материалдар «Мүнөздөмөлөргө негизделген навигация боюнча колдонмодо (PBN)» (Doc 9613) жарыяланган.

§ 8. Аба кыймылын тейлөөнү камсыз кылуучу органдарды түзүү жана аныктоо

32. Аба кыймылын тейлөө төмөнкүдөй тартипте түзүлгөн органдар тарабынан камсыз кылынат:

1) Учуу маалымат борборлору учуу маалымат райондорунун чегинде учуу-маалыматтык тейлөөнү жана авариялык кабарлоону камсыз кылуу үчүн түзүлөт. мындай учуу-маалыматтык райондун чегинде аталган тейлөөнү камсыз кылуу жоопкерчилиги ушундай жоопкерчиликке байланыштуу функцияларды аткаруу үчүн зарыл болгон каражаттарга ээ болгон аба кыймылын башкаруу органына жүктөлөт.

Эскертүү. Бул учуу-маалыматтык тейлөөнүн айрым элементтерин камсыз кылуу функцияларын башка органдарга өткөрүп берүүгө тоскоолдук кылбайт.

2) Аба кыймылын башкаруу органдары диспетчердик райондордун, диспетчердик аймактардын жана аэродром райондорунун чегинде диспетчердик аба кыймылын тейлөөнү, учуу-маалыматтык тейлөөнү жана авариялык кабарлоону камсыз кылуу үчүн түзүлөт.

Эскертүү. Ар кандай диспетчердик органдар тарабынан көрсөтүлүүчү тейлөөнүн түрлөрү ушул Эрежелердин 118-пунктунда көрсөтүлгөн.

§ 9. Учуу маалымат райондоруна, диспетчердик райондорго жана диспетчердик аймактарга коюлуучу талаптар.

33. Аба кыймылына тейлөө көрсөтүлүүчү аба мейкиндигинин чектерин белгилөөдө жарандык авиация органы аба кыймылын тейлөө маршруттарынын түзүмүн, эксплуатациялык муктаждыктарды, ошондой эле аба кыймылын коопсуз, тартиптүү жана натыйжалуу тейлөөнү камсыз кылуу зарылдыгын эске алат. Аба мейкиндигин бөлүштүрүү мамлекеттик чек араларга гана негизделбөөгө тийиш.

Эскертүү. Эгерде аба мейкиндигин бөлүштүрүү мамлекеттик чек араларды эске алуу менен жүргүзүлсө, анда өз ара макулдашуунун негизинде башкарууну өткөрүп берүү үчүн ыңгайлуу жайгашкан өткөрүп берүү чекиттери белгиленүүгө тийиш.

34. Учуу маалыматынын райондору. Учуу маалыматынын райондорунун чектери мындай райондор тарабынан тейленүүгө тийиш болгон аба каттамдарынын бардык түзүмүн толук камтый тургандай болуп белгиленет.

1) Учуу маалыматы району өзүнүн каптал чектеринин ичиндеги бардык аба мейкиндигин камтыйт, мында жогорку учуу маалыматы району менен чектелген аба мейкиндиги кирбейт.

2) Эгерде учуу маалыматынын району жогорку учуу маалыматынын району менен чектешсе, жогорку учуу маалыматы районунун белгиленген төмөнкү чеги учуу маалыматы районунун жогорку чеги болуп эсептелет жана ал визуалдык учуу эрежелери (ПВП) боюнча крейсердик учуу эшелонуна туура келет.

Эскертүү. Жогорку учуу маалыматы району түзүлгөн учурда, анда колдонулуучу эрежелер анын астында жайгашкан учуу маалыматы районунда колдонулуучу эрежелерге сөзсүз түрдө окшош болууга тийиш эмес.

35. Диспетчердик райондор. Аба трассаларын жана түйүндүү диспетчердик райондорду камтыган диспетчердик райондордун чектери ушул райондо колдонулуучу навигациялык каражаттардын мүмкүнчүлүктөрүн эске алуу менен тиешелүү диспетчердик аба кыймылын тейлөөдө көрсөтүлүүчү аспаптар боюнча учуулар үчүн аба мейкиндигин толук камтый тургандай болуп белгиленет.

Эскертүү. Аба трассаларынын тутуму түзүлбөгөн диспетчердик райондо аба кыймылын башкарууну камсыз кылуу үчүн маршруттар системасы түзүлөт.

1) Диспетчердик райондун төмөнкү чеги жердин же суу бетинин үстүнөн кеминде 600 м (2000 фут) бийиктикте белгиленет.

Эскертүү. Бул диспетчердик райондун төмөнкү чеги бардык жерде бирдей болушу керек дегенди билдирбейт («Аба кыймылын тейлөөнү пландаштыруу боюнча колдонмосун» караңыз (Doc 9426)).

2) Диспетчердик райондун төмөн жагында визуалдык учуу эрежелери боюнча учуулар үчүн жетиштүү эркиндикти камсыз кылуу максатында, анын төмөнкү чеги ушул пунктчанын 1)-пунктунда көрсөтүлгөн минималдуу бийиктиктен жогору белгиленет.

3) Эгерде диспетчердик райондун төмөнкү чеги деңиздин орточо деңгээлинен (MSL) 900 м (3000 фут) бийиктиктен жогору жайгашса, ал визуалдык учуу эрежелери боюнча крейсердик учуу эшелонуна дал келүүгө тийиш.

Эскертүү. Бул визуалдык учуу же аспаптык учуу эрежелери боюнча тандалган крейсердик учуу эшелону жергиликтүү атмосфералык басымдын күтүлгөн өзгөрүүлөрүнүн натыйжасында аталган чек жердин же суу бетинин үстүнөн 200 м (700 фут) бийиктиктен төмөн түшүп кетпешин камсыз кылууга тийиш дегенди билдирет.

4) Диспетчердик райондун жогорку чеги төмөнкү учурларда белгиленет:

а) эгерде бул чектен жогору диспетчердик аба кыймылын тейлөө көрсөтүлбөсө; же

б) эгерде диспетчердик район жогорку диспетчердик райондун астында жайгашса. Бул учурда анын жогорку чеги жогорку диспетчердик райондун төмөнкү чеги менен дал келет.

Мындай жогорку чек белгиленген учурда ал «2-КРАЭ. Учуу эрежелеринде» көрсөтүлгөн визуалдык учуу эрежелери боюнча крейсердик учуу эшелонуна дал келүүгө тийиш.

36. Жогорку аба мейкиндигиндеги учуу маалыматынын райондору жана диспетчердик райондор. Эгерде чоң бийиктиктерде учкан аба кемелери өтүүгө тийиш болгон учуу маалыматы райондорунун же диспетчердик райондордун санын чектөө зарыл болсо, тиешелүү учуу маалыматы районунун же диспетчердик райондун чектери бир нече төмөнкү учуу маалыматы райондорунун же диспетчердик райондордун каптал чектеринин ичиндеги жогорку аба мейкиндигин толук камтый тургандай болуп белгиленет.

37. Диспетчердик аймактар.

1) Диспетчердик аймактардын каптал чектери аспаптар боюнча учууларды аткарган жана аспаптык метеорологиялык шарттарда пайдаланылуучу аэродромдорго келип-конуучу жана алардан учуп чыгуучу аба кемелеринин учуу траекториялары өткөн, диспетчердик райондордун курамына кирбеген аба мейкиндигинин бөлүктөрүн, жок дегенде, толук камтууга тийиш.

Эскертүү. Аэродромдун жанындагы күтүү аймагында учуп жүргөн аба кемелери келип жаткан аба кемелери катары каралат.

2) Диспетчердик аймактын каптал чектери тиешелүү аэродромдун же аэродромдордун борборунан конууга кирүү мүмкүн болгон багыттар боюнча кеминде 9,3 км (5 деңиз мили) аралыкта жайгашууга тийиш.

Эскертүү. Диспетчердик аймак бири-бирине жакын жайгашкан эки же андан көп аэродромду камтышы мүмкүн.

3) Эгерде диспетчердик аймак диспетчердик райондун каптал чектеринин ичинде жайгашса, ал жер бетинен башталып, жок дегенде диспетчердик райондун төмөнкү чегине чейин созулат.

Эскертүү. Зарыл болгон учурда анын жогорку чеги жогоруда жайгашкан диспетчердик райондун төмөнкү чегинен жогору белгилениши мүмкүн.

4) Эгерде диспетчердик аймак диспетчердик райондун каптал чектеринен тышкары жайгашса, анын жогорку чеги сөзсүз белгиленүүгө тийиш.

5) Эгерде диспетчердик аймактын жогорку чегин анын үстүндө жайгашкан диспетчердик райондун төмөнкү чегинен жогору белгилөө зарыл болсо же диспетчердик аймак диспетчердик райондун каптал чектеринен тышкары жайгашса, анын жогорку чеги учкучтар тарабынан оңой аныкталуучу бийиктикте белгиленүүгө тийиш. Эгерде мындай чек деңиздин орточо деңгээлинен (MSL) 900 м (3000 фут) бийиктиктен жогору өтсө, ал 2-тиркеменин 3-кошумчасындагы таблицаларда көрсөтүлгөн визуалдык учуу эрежелери боюнча крейсердик учуу эшелонуна дал келүүгө тийиш.

Эскертүү. Бул колдонулган ПВП боюнча крейсердик учуу эшелону жергиликтүү атмосфералык басымдын күтүлгөн өзгөрүүлөрүнүн натыйжасында аталган чек жердин же суу бетинин үстүнөн 200 м (700 фут) бийиктиктен төмөн түшүп кетпешин камсыз кылууга тийиш дегенди билдирет.

38. Атайын аймактар (пилотаждык, спорттук, окуу жана башка аймактар) аба кыймылын тейлөө каттамдарынын чектеринен горизонталдык тегиздик боюнча кеминде 10 км аралыкта белгиленет. Аба мейкиндиги чектелген аэродром райондорунда (түйүндүк диспетчердик райондордо) бул аралык эки эсеге чейин кыскартылышы мүмкүн. Мындай учурларда атайын аймактар аба трассаларынын, аймактык навигация маршруттарынын жана ички аба линияларынын чектеринен вертикалдык тегиздик боюнча кеминде 300 м (1000 фут) аралыкта белгиленет.

§ 10. Аба кыймылын тейлөө органдарынын жана аба кыймылын тейлөө аба мейкиндигинин белгилениши

39. Аба кыймылын тейлөө боюнча райондук диспетчердик борбор же учуу маалыматы борбору жакын жайгашкан калктуу конуштун, шаардын же башка географиялык ориентирдин аталышы менен белгиленет.

40. Аэродромдук аба кыймылын тейлөө диспетчердик пункту же жакындоо диспетчердик пункту өзү жайгашкан аэродромдун аталышы менен белгиленет.

41. Диспетчердик аймак, диспетчердик район жана учуу маалыматы району тиешелүү аба мейкиндиги үчүн жоопкерчилик жүктөлгөн аба кыймылын тейлөө органынын аталышы менен белгиленет.

§ 11. Аба кыймылын тейлөө каттамдарын белгилөө жана аныктоо

42. Аба кыймылын тейлөө каттамдары аэронавигациялык тейлөө көрсөтүүчү тарабынан иштелип чыгат, жарандык авиация органы тарабынан жактырылат, Кыргыз Республикасынын Аэронавигациялык маалыматтар жыйнагында (AIP) жарыяланат жана белгиленген тартипте Кыргыз Республикасынын аба трассаларынын жана аба линияларынын тизмесине киргизилет.

43. Аба кыймылын тейлөө каттамдарын белгилөөдө ар бир каттам боюнча корголуучу аба мейкиндиги камсыз кылынууга жана коңшу жайгашкан каттамдардын ортосунда коопсуз аралыктар сакталууга тийиш.

Эскертүү. Аба кыймылын тейлөө каттамдарын эсептөөнүн кеңири критерийлери PANS-OPS (Doc 8168), II томунда камтылган.

44. Аба кыймылын тейлөө каттамдары индекстер менен белгиленет. Стандарттык учуп чыгуу жана келүү каттамдарын кошпогондо, каттамдар үчүн индекстер ушул Эрежелердин 1-тиркемесинде баяндалган принциптерге ылайык аныкталат.

45. Стандарттык учуп чыгуу жана келүү каттамдары, ошондой эле аларга тиешелүү схемалар ушул Эрежелердин 3-тиркемесинде баяндалган принциптерге ылайык белгиленет.

46. Аэронавигациялык тейлөө көрсөтүүчү аба кыймылын тейлөө каттамдарын пайдалануу үчүн зарыл болгон навигациялык каражаттардын болушун камсыз кылат.

47. Аба кыймылын тейлөө каттамдарына аба трассалары, аймактык навигациянын (RNAV) каттамдары, ошондой эле I жана II категориядагы аба линиялары кирет.

48. Аба трассалары жана аба линиялары жарандык авиация органы тарабынан бекитилүүчү Кыргыз Республикасынын аба трассаларынын жана аба линияларынын тизмесине киргизилет. Ар бир аба трассасы жана аба линиясы үчүн учуулардын коопсуз жана натыйжалуу аткарылышын камсыз кылууга зарыл болгон эксплуатациялык мүнөздөмөлөр жана параметрлер, анын ичинде колдонулуучу учуу эшелондору, маршруттун туурасы жана башка белгиленген мүнөздөмөлөр аныкталат.

Эскертүү 1. Аба кыймылын тейлөө маршруттарын белгилөө боюнча усулдук материалдар «Аба кыймылын тейлөөнү пландаштыруу боюнча колдонмодо» (Doc 9426) камтылган. Эскертүү 2. Мүнөздөмөлөргө негизделген навигация (PBN) шарттарында учууларды аткарууда параллелдүү учуу жолдорунун же параллелдүү аба кыймылын тейлөө каттамдарынын октук сызыктарынын ортосундагы ажырым тиешелүү талап кылынган навигациялык спецификацияга жараша белгиленет. Эскертүү 3. Мүнөздөмөлөргө негизделген навигациянын (PBN) аба трассаларын жана аймактык навигация (RNAV) каттамдарын долбоорлоо жана эсептөө критерийлери боюнча усулдук материалдар PANS-OPS (Doc 8168), II томунда камтылган.

§ 12. Которулуу чекиттерин белгилөө

49. Которулуу чекиттери (changeover points) ультра кыска толкундар (VOR) бардык багыттуу ультра кыска толкундуу радиомаяктары боюнча багыт алуу менен аныкталган аба кыймылын тейлөө каттамдарынын участокторунда, эгерде бул аталган участоктор боюнча так навигацияны камсыз кылууга көмөк көрсөтсө, белгиленүүгө тийиш. Которулуу чекиттери узундугу 110 км (60 деңиз мили) же андан ашык болгон каттам участоктору үчүн белгиленет. Бирок, аба кыймылын тейлөө каттамдарынын татаалдыгы, навигациялык каражаттардын жыш жайгашуусу же башка техникалык жана эксплуатациялык себептер каттамдын кыскараак участокторунда которулуу чекиттерин белгилөөнү негиздесе, мындай участоктор үчүн да белгилениши мүмкүн.

50. Эгерде навигациялык каражаттардын техникалык мүнөздөмөлөрүн же радиотоскоолдуктардан коргоо критерийлерин эске алуу менен которулуу чекити башка жерде белгиленбесе, анда каттамдын түз сызыктуу участогунда мындай чекит эки навигациялык каражаттан бирдей аралыкта белгиленүүгө тийиш.

Эгерде навигациялык каражаттардын ортосундагы маршрут участогу түз сызыктуу болбосо, которулуу чекити радиалдардын кесилишкен жеринде белгиленет.

§ 13. Негизги чекиттерди белгилөө жана аныктоо

51. Негизги чекиттер, аба кыймылын тейлөө каттамын же аспаптар боюнча конууга кирүү схемасын аныктоо үчүн жана (же) аба кыймылын тейлөө органдарынын аба кемелеринин учуусунун жүрүшү жөнүндө маалыматка болгон муктаждыктарын камсыз кылуу максатында белгиленет.

52. Негизги чекиттер индекстер менен белгиленет. Негизги чекиттер ушул Эрежелердин 2-тиркемесинде баяндалган принциптерге ылайык белгиленет жана аныкталат.

§ 14. Аба кемелеринин жерде жүрүүсүнүн (рулдоо) стандарттык каттамдарын аныктоо жана белгилөө.

53. Зарыл болгон учурда аэродромдо учуп-конуу тилкелери, перрондор жана техникалык тейлөө аймактарынын ортосунда аба кемелеринин стандарттык рулдоо каттамдары белгиленүүгө тийиш. Мындай каттамдар түз, жөнөкөй болууга жана практикалык жактан мүмкүн болгон бардык учурларда кыймыл учурунда карама-каршылыктуу кырдаалдардын пайда болушуна жол бербөөчү багытта өтүүгө тийиш.

54. Аба кемелеринин стандарттык рулдоо каттамдары учуп-конуу тилкелерин жана аба кыймылын тейлөө каттамдарын белгилөө үчүн колдонулган индекстерден так айырмаланган индекстер менен белгиленүүгө тийиш.

§ 15. Эксплуатант менен аба кыймылын тейлөө органдарынын ортосундагы аракеттерди координациялоо

55. Аба кыймылын тейлөө органдары өз милдеттерин аткарууда эксплуатациялык уюмдун «КРАЭ-6. II бөлүк. Эл аралык жалпы авиация. Учактар. Аба кемелерин эксплуатациялоо» документинде көрсөтүлгөн милдеттенмелеринен келип чыккан талаптарын тиешелүү деңгээлде эске алышат жана эгерде эксплуатациялык уюм үчүн зарыл болсо, ага же ал дайындаган өкүлүнө өз милдеттерин аткарууга мүмкүндүк бере турган колдо болгон маалыматтарды беришет.

56. Эксплуатациялык уюмдун суроо-талабы боюнча, ага же ал дайындаган өкүлүнө жергиликтүү деңгээлде макулдашылган тартипке ылайык мүмкүн болушунча тез арада аба кыймылын тейлөө органдары тарабынан алынган жана ушул эксплуатациялык уюм тарабынан башкарылуучу аба кемелеринин учууларын аткарууга тиешелүү болгон билдирүүлөр (анын ичинде жайгашкан жери жөнүндө билдирүүлөр) берилет.

Эскертүү. Мыйзамсыз кийлигишүүнүн объектиси болгон аба кемелерине карата ушул Эрежелердин 85-пунктун кароо зарыл.

57. Учкучсуз аба кемелерин эксплуатациялоо жана алар тарабынан аба мейкиндигин пайдалануу тартиби «КРАЭ-6. IV бөлүк – Аба кемелерин эксплуатациялоо. Учкучсуз учуучу аппараттар» жана Кыргыз Республикасынын аба мейкиндигин пайдалануу тартиби жөнүндө нускама менен аныкталат.

58. Кыргыз Республикасынын аба мейкиндигин чек ара тилкесинде учууларды аткарууда, авиациялык иштерди жүргүзүүдө, демонстрациялык учууларды аткарууда жана аба мейкиндигин пайдаланууга байланыштуу башка иш-чараларды жүргүзүүдө пайдалануу тартиби Кыргыз Республикасынын аба мейкиндигин пайдалануу тартиби жөнүндө нускама менен аныкталат.

§ 16. Аскердик ыйгарым укуктуу органдар менен аба кыймылын тейлөө органдарынын ортосундагы иш-аракеттерди координациялоо

59. Аба кыймылын тейлөө органдары жарандык аба кемелеринин учууларына таасир этиши мүмкүн болгон ишти жүзөгө ашыруу үчүн жооптуу аскердик ыйгарым укуктуу органдар менен тыгыз өз ара аракеттенүүнү уюштурат жана жүзөгө ашырат.

60. Жарандык аба кемелери үчүн потенциалдуу коркунуч жаратуучу иштин координациясы ушул Эрежелердин 64–70-пункттарынын жоболоруна ылайык жүзөгө ашырылат.

61. Аба кыймылын тейлөө органдары менен тиешелүү аскердик органдардын ортосунда жарандык аба кемелеринин учууларын коопсуз жана тоскоолдуксуз аткарууга тиешелүү маалыматтарды токтоосуз алмашуу жөнүндө макулдашууга жетишилет.

62. Аба кыймылын тейлөө органдары жеринде макулдашылган эрежелерге ылайык, туруктуу негизде же суроо-талап боюнча, тиешелүү аскердик органдарды зарыл болгон учуу планы жана жарандык аба кемелеринин учууларына тиешелүү башка маалыматтар менен камсыз кылат. Кармап калуу зарылдыгын аныктоо же азайтуу максатында аба кыймылын тейлөө боюнча ыйгарым укуктуу органдар бардык учууларга «КРАЭ-2. Учуу эрежелери» талаптары, атап айтканда, учуу пландарына, эки тараптуу байланышка жана турган жер жөнүндө билдирүүлөргө карата талаптар колдонулуучу райондорду же маршруттарды белгилейт. Бул тиешелүү аба кыймылын тейлөө органдарын ушул учууларга тиешелүү бардык маалыматтар менен камсыз кылуу, атап айтканда, жарандык аба кемелерин таанууну жеңилдетүү максатында жүргүзүлөт.

Эскертүү. Мыйзамсыз кийлигишүүнүн объектисине айланган аба кемелерине карата ушул Эрежелердин 85 жана 91-пункттарын караңыз.

63. Төмөнкүлөрдү камсыз кылуу үчүн атайын эрежелер белгиленет:

а) аскердик орган жарандык аба кемеси болуп саналган же болушу мүмкүн болгон аба кемесинин кармап калуу зарылдыгы келип чыгышы мүмкүн болгон районго жакындап калганын же ошол районго киргенин байкаган учурда, бул жөнүндө аба кыймылын тейлөө органдарына маалымдалышы;

б) аталган аба кемесинин таандыктыгын аныктоо үчүн бардык мүмкүн болгон чаралар көрүлүшү жана кармап калуу зарылдыгын жоюу үчүн ага зарыл болгон навигациялык жетектөө камсыз кылынышы;

в) Кыргыз Республикасынын аба мейкиндигин пайдаланууга тыюу салынган аймактарды, учууларды чектөө аймактарын, кооптуу аймактарды, убактылуу режимдерди, жергиликтүү режимдерди жана кыска мөөнөттүү чектөөлөрдү киргизүү, өзгөртүү жана жокко чыгаруу, ошондой эле бул жөнүндө аба кыймылын тейлөө органдарына токтоосуз билдирүү;

г) Кыргыз Республикасынын аба мейкиндигин пайдалануунун белгиленген тартибинин, ошондой эле аба мейкиндигин пайдаланууга киргизилген тыюу салуулардын, чектөөлөрдүн жана режимдердин сакталышын контролдоо.

§ 17. Жарандык аба кемелери үчүн потенциалдуу коркунуч жаратуучу иш- аракеттерди координациялоо

64. Кыргыз Республикасынын аймагындагы жарандык аба кемелери үчүн потенциалдуу коркунуч жаратуучу ар кандай иш-аракеттерге тиешелүү аба кыймылын тейлөө боюнча ыйгарым укуктуу органдар менен координацияланат. Бул координация мындай иш жөнүндө маалыматты «Аэронавигациялык тейлөө эрежелери. Аэронавигациялык маалыматтарды башкаруу» (PANS-AIM, Doc 10066) жоболоруна ылайык өз убагында жарыялоону камсыз кылуу үчүн жетиштүү алдын ала жүргүзүлөт.

65. Координациянын максаты жарандык аба кемелери үчүн коркунучтардын пайда болушуна жол бербөөгө жана мындай аба кемелеринин учууларын кадимкидей аткарууга тоскоолдуктарды минимумга чейин азайтууга мүмкүндүк берүүчү оптималдуу шарттарды камсыз кылуу болуп саналат.

66. Мындай шарттарды аныктоодо төмөнкүлөр эске алынууга тийиш:

а) аталган иш-аракеттердин орду же району, убактысы жана узактыгы аба кыймылын тейлөөнүн белгиленген катамдарын жабууга же өзгөртүүгө, кыйла үнөмдүү учуу эшелондорун ээлеп коюуга же аба кемелеринин пландуу учууларын кечиктирүүгө жол бербегендей кылып тандалууга тийиш, башка мүмкүнчүлүк болбогон учурларды кошпогондо;

б) аталган иш-аракеттерди жүзөгө ашыруу үчүн бөлүнгөн аба мейкиндигинин өлчөмдөрү мүмкүн болушунча чакан сакталууга тийиш;

в) жарандык аба кемелери менен өзгөчө кырдаал келип чыкканда же башка күтүлбөгөн жагдайларда аталган ишти токтотуу зарылдыгы пайда болгон учурда пайдалануу үчүн аба кыймылын тейлөө органы менен мындай ишти жүзөгө ашыруучу уюмдун же органдын ортосунда түз байланыш камсыз кылынууга тийиш.

67. Аэронавигациялык тейлөө провайдери жаңы системаларды, жабдууларды, жол-жоболорду, уюштуруу түзүмүн же учуулардын коопсуздугуна таасир этиши мүмкүн болгон башка ишти киргизүүдө, ошондой эле колдонуудагы системаларга, жабдууларга, жол-жоболорго, уюштуруу түзүмүнө же башка ишке өзгөртүүлөрдү киргизүүдө учуулардын коопсуздугуна таасир этүүчү тобокелдик факторлорун баалоону жүргүзүүнү жана өзгөртүүлөрдү башкаруу процессин колдонууну камсыз кылат. Ошондой эле тобокелдикти кабыл алынуучу деңгээлге чейин төмөндөтүү боюнча чаралардын натыйжалуулугун киргизүүнү жана мониторингдөөнү камсыз кылат.

1-эскертүү. Тобокелдик факторлорун минималдаштыруу боюнча мындай чаралар, анын ичинде, аба мейкиндигин чектөөнү же белгиленген аба кыймылын тейлөө каттамдарын же алардын участокторун убактылуу жокко чыгарууну камтышы мүмкүн. 2-эскертүү. Учуулардын коопсуздугуна таасир этүүчү тобокелдик факторлорун башкаруу боюнча көрсөтмө материалдар Учуулардын коопсуздугун башкаруу боюнча колдонмодо (РУБП) (Doc 9859) камтылган.

68. Жарандык авиация органы жарандык аба кемелери үчүн потенциалдуу коркунуч жаратуучу ишти жүзөгө ашыруучу же аны аныктоочу уюмдарга же бөлүмдөргө учуулардын коопсуздугуна таасир этүүчү бардык тиешелүү факторлорду кароого көмөктөшүү максатында учуулардын коопсуздугуна таасир этүүчү тобокелдик факторлорун баалоого көмөктөшүүгө мүмкүндүк берүүчү жол-жоболорду белгилейт.

Эскертүү. Учуулардын коопсуздугуна таасир этүүчү тобокелдик факторлорун баалоо жана анын жыйынтыктарын NOTAM аркылуу таратуу үчүн биргелешип чечим кабыл алуу процесстерине (CDM) байланыштуу көрсөтмө материалдар, ага аскердик ыйгарым укуктуу органдар катышышы мүмкүн болгон учурларды кошкондо, Жарандык аба кемелеринин учууларына потенциалдуу коркунуч жаратуучу аскердик ишке байланыштуу көрүлүүчү коопсуздук чаралары боюнча колдонмодо (Doc 9554) камтылган.

69. Аба кыймылын тейлөө органы аталган ишке тиешелүү маалыматты чыгаруу жана таратуу үчүн жоопкерчилик тартат.

70. Лазер нурларынын учууларды аткарууга терс таасирин алдын алуу үчүн «14-КРАЭ. I бөлүк. Аэродромдор» талаптарына ылайык тиешелүү чаралар көрүлөт.

71. Кыргыз Республикасында аба мейкиндигинин өткөрүү жөндөмдүүлүгүн жогорулатуу, аба кыймылын уюштуруунун натыйжалуулугун жогорулатуу жана учууларды аткаруунун ийкемдүүлүгүн камсыз кылуу максатында аба мейкиндигин ийкемдүү пайдалануу принциби колдонулат. Аба мейкиндигин ийкемдүү пайдалануунун тартиби Кыргыз Республикасынын аба мейкиндигин пайдалануу тартиби жөнүндө нускама менен аныкталат жана аба мейкиндигин пайдалануучулардын мамлекеттик авиациянын жана башка атайын максаттар үчүн ишине бөлүнгөн аба мейкиндигинин участокторуна коопсуз жана тең укуктуу жетүүсүн камсыз кылууну карайт.

Эскертүү. Тынчтык мезгилинде аба кыймылын тейлөөчү аскердик орган жарандык аба кыймылын тейлөө органы менен өз ара аракеттенүүдө, көрсөтүлгөн аба мейкиндигинин участоктору мамлекеттик (аскердик) авиация тарабынан пайдаланылып жаткан мезгилде да, эгерде бул учуулардын коопсуздугуна коркунуч жаратпаса жана мамлекеттик авиациянын милдеттерин аткарууга тоскоолдук кылбаса, жарандык аба кемелеринин аталган аба мейкиндигинин участоктору аркылуу учууларын аткарууну камсыз кылат.

§ 18. Аэронавигациялык маалыматтар

72. Аба кыймылын тейлөөнү камсыз кылууда пайдаланылуучу аэронавигациялык маалыматтар «15-КРАЭ. Учууларды аэронавигациялык камсыз кылуу» талаптарында белгиленген тактыкка, толуктукка жана бүтүндүккө карата талаптарга ылайык келүүгө тийиш.

Эскертүү. Аба кыймылын тейлөөгө тиешелүү аэронавигациялык маалыматтардын тактыгын жана бүтүндүгүн классификациялоого карата техникалык талаптар «Аэронавигациялык тейлөө эрежелери. Аэронавигациялык маалыматтарды башкаруу» (PANS-AIM, Doc 10066) документинде камтылган.

73. Аэронавигациялык маалыматтарды жана санариптик маалыматтардын массивдерин берүүдө жана/же сактоодо санариптик маалыматтардагы каталарды аныктоо ыкмалары колдонулат.

Эскертүү. Санариптик маалыматтардагы каталарды аныктоо ыкмаларына карата кеңири техникалык талаптар «Аэронавигациялык тейлөө эрежелери. Аэронавигациялык маалыматтарды башкаруу» (PANS-AIM, Doc 10066) документинде камтылган.

§ 19. Метеорологиялык тейлөө көрсөтүүчү жана аба кыймылын тейлөө органынын ортосундагы иш-аракеттерди координациялоо

74. Аба кыймылын тейлөө органы менен метеорологиялык камсыздоону берүүчүнүн ортосунда аба кыймылын тейлөө органдарына төмөнкү функцияларды аткаруу үчүн зарыл болгон актуалдуу метеорологиялык маалыматты өз убагында берүүнү камсыз кылган өз ара аракеттенүү уюштурулууга тийиш:

а) индикатордук приборлордун көрсөткүчтөрүн пайдалануудан тышкары, эгерде алар аба кыймылын тейлөө персоналы тарабынан байкалса же аба кемелери тарабынан берилген болсо, макулдашуу болушу мүмкүн болгон башка метеорологиялык элементтер жөнүндө маалымдоо;

б) аба кыймылын тейлөө персоналы тарабынан байкалган же аба кемелери тарабынан берилген, бирок аэродром боюнча метеорологиялык маалыматта көрсөтүлбөгөн эксплуатациялык мааниге ээ метеорологиялык кубулуштар жөнүндө метеорологиялык органга мүмкүн болушунча тез арада маалымдоо.

§ 20. Аэронавигациялык маалымат кызматы менен аба кыймылын тейлөө органынын ортосундагы координация

75. Аба кыймылын тейлөө органдары менен аэронавигациялык маалымат кызматынын ортосунда аэронавигациялык маалымат кызматына учууга чейинки маалыматты жана аэронавигациялык маалыматты даярдоо үчүн зарыл болгон маалыматтарды өз убагында берүүнү камсыз кылган өз ара аракеттенүү уюштурулууга тийиш. Ушул максатта жооптуу аба кыймылын тейлөө органы аэронавигациялык маалымат кызматынын жооптуу органына төмөнкү маалыматтарды токтоосуз билдирет:

а) аэродромдогу шарттар жөнүндө маалыматты;

б) алардын жоопкерчилик районунун чегинде жайгашкан тиешелүү жабдуулардын комплекстеринин, кызматтардын жана навигациялык каражаттардын эксплуатациялык абалы жөнүндө маалыматтарды;

в) учууларды аткаруу үчүн маанилүү деп эсептелген ар кандай башка маалыматты.

76. Аэронавигациялык системага өзгөртүүлөрдү киргизүүдөн мурда мындай өзгөртүүлөр үчүн жооптуу кызматтар аэронавигациялык маалымат кызматына жарыялоого арналган тиешелүү материалды даярдоого, тариздөөгө жана чыгарууга зарыл болгон убакытты эске алууга тийиш. Ошондуктан бул маалыматтарды аэронавигациялык маалымат кызматына өз убагында берүүнү камсыз кылуу үчүн кызыкдар кызматтардын ортосунда тыгыз координация зарыл.

77. Карталар жана/же автоматташтырылган навигациялык системалар үчүн «КРАЭ-15. Учууларды аэронавигациялык камсыз кылуу» документинде көрсөтүлгөндөй, аэронавигациялык маалыматтарды жөнгө салуу жана контролдоо системасы (AIRAC) боюнча билдирилүүгө тийиш болгон аэронавигациялык маалыматтардагы өзгөртүүлөр өзгөчө мааниге ээ. Аба кыймылын тейлөө органдарынын персоналы аэронавигациялык маалымат кызматына баштапкы маалыматтарды/маалыматтарды берүүдө AIRAC системасы боюнча алдын ала аныкталган жана эл аралык деңгээлде макулдашылган күчүнө кирүү даталарын эске алууга тийиш.

Эскертүү. AIRAC системасына карата кеңири техникалык талаптар «Аэронавигациялык тейлөө эрежелери. Аэронавигациялык маалыматтарды башкаруу» (PANS-AIM, Doc 10066) документинде камтылган.

78. Аэронавигациялык маалымат кызматына баштапкы аэронавигациялык маалыматтарды берүүгө жооптуу аба кыймылын тейлөө органдарынын персоналы аэронавигациялык маалыматтарды акыркы пайдалануучунун муктаждыктарын канааттандыруу үчүн зарыл болгон тактыкка, толуктукка жана бүтүндүккө карата талаптарды эске алууга тийиш.

1-эскертүү. Аба кыймылын тейлөөгө тиешелүү аэронавигациялык маалыматтардын тактыгын жана бүтүндүгүн классификациялоого карата техникалык талаптар «Аэронавигациялык тейлөө эрежелери. Аэронавигациялык маалыматтарды башкаруу» (PANS-AIM, Doc 10066) документинде камтылган. 2-эскертүү. AIRAC боюнча маалымат аэронавигациялык маалымат кызматы тарабынан AIRAC системасы боюнча күчүнө кирүү даталарына чейин кеминде 42 күн мурда таратылат, муну менен ал алуучуларга күчүнө кирүү күнүнө чейин кеминде 28 күн мурда жетүүсү камсыз кылынат. 3-эскертүү. AIRAC системасы боюнча алдын ала аныкталган жана эл аралык деңгээлде макулдашылган, 28 күндүк интервалга негизделген жалпы күчүнө кирүү даталарынын тизмеси.

§ 21. Учуунун минималдуу абсолюттук бийиктиктери

79. Кыргыз Республикасынын аймагынын үстүндөгү аба кыймылын тейлөөнүн ар бир каттамы жана диспетчердик району үчүн учуунун минималдуу абсолюттук бийиктиктери аэронавигациялык тейлөө менен камсыздоочу тарабынан эсептелинет жана белгиленген тартипте Кыргыз Республикасынын Аэронавигациялык маалымат жыйнагында жарыяланат.

80. Учуунун минималдуу абсолюттук бийиктиги аба кыймылын тейлөөнүн тиешелүү каттамынын же диспетчердик районунун чегинде жайгашкан контролдук тоскоолдуктан жогору белгиленген эң төмөнкү коопсуздук аралыгын (запас бийиктигин) камсыз кылууга тийиш.

Эскертүү. Учуп өтүүнүн минималдуу абсолюттук бийиктиктерин жана аларды белгилөөдө колдонулуучу критерийлерди жарыялоого тиешелүү талаптар «Аэронавигациялык маалыматтарды башкаруу боюнча нускама» документинде камтылган. Тоскоолдуктардан учуп өтүүгө карата кеңири критерийлер PANS-OPS II томунда (Doc 8168) камтылган.

§ 22. Авариялык абал келип чыккан учурда аба кемелерин тейлөө

81. Авариялык кырдаалда турат деп болжолдонгон же авариялык кырдаалда турганы белгилүү болгон аба кемесине, анын ичинде мыйзамсыз кийлигишүү актыларына кабылгандарга, конкреттүү кырдаалдарга жараша башка аба кемелерине салыштырмалуу максималдуу түрдө көңүл бурулат, көмөк көрсөтүлөт жана артыкчылык (приоритет) берилет..

Эскертүү. Авариялык абалда экенин билдирүү үчүн маалыматтарды берүү линиясынын жабдуусу жана/же ВОРЛ (экинчи орундагы обзордук радиолокатор) кабыл алып-жооп бергичи менен жабдылган аба кемеси бул жабдууну төмөнкүдөй пайдалана алат:

а) А режиминде 7700 кодун; же

б) мыйзамсыз кийлигишүүнүн объектиси болуп калганын так көрсөтүү үчүн А режиминде 7500 кодун жана/же;

в) авариялык жана/же шашылыш билдирүүлөрдү берүү үчүн каралган ADS-B же ADS-C системаларынын тиешелүү мүмкүнчүлүктөрүн жана/же;

г) CPDLC (диспетчер–пилот маалыматтарды берүү каналы боюнча байланыш) аркылуу тиешелүү авариялык билдирүүнү берүү.

82. Авариялык абал келип чыккан учурда аба кыймылын тейлөө органдары менен аба кемелеринин ортосунда байланыш жүргүзүүдө адам факторунун аспектилери эске алынууга тийиш.

Эскертүү. Адам факторунун аспектилерине тиешелүү көрсөтмө материалдар Адам фактору жаатындагы окутуу боюнча колдонмодо (Doc 9683) камтылган.

83. Мыйзамсыз кийлигишүү болгон учурда же аба кемеси мыйзамсыз кийлигишүүгө дуушар болуп жатат деп болжолдонгон учурда, аба кыймылын тейлөө органдары аталган аба кемесинин өтүнүчтөрүнө токтоосуз жооп берет. Учууну коопсуз аткарууга тиешелүү маалыматтарды берүү улантылат жана учуунун бардык этаптарын, өзгөчө аба кемесинин коопсуз конуусун тездетүү үчүн зарыл чаралар көрүлөт.

84. Мыйзамсыз кийлигишүү болгон учурда же аба кемеси мыйзамсыз кийлигишүүнүн объектисине айланды деп болжолдонгон учурда, аба кыймылын тейлөө органдары бул жөнүндө ыйгарым укуктуу аскердик органга токтоосуз маалымдайт жана аба кемесинин эксплуатанты же ал дайындаган өкүлү менен зарыл маалыматтарды алмашат.

1-эскертүү. Белгиленген багыттан четтеп кеткен же таанылбаган аба кемелери мыйзамсыз кийлигишүүнүн объектисине айланган аба кемелери катары каралышы мүмкүн. 2-эскертүү. Белгиленген багыттан четтеп кеткен же таанылбаган аба кемелерине карата аракеттердин тартиби ушул Эрежелердин 86-пунктунда баяндалган. 3-эскертүү. Мыйзамсыз кийлигишүүгө байланыштуу жол-жоболор «Кыргыз Республикасынын аба кыймылын тейлөө жол-жоболору» документинде кеңири баяндалган.

§ 23. Учуудагы күтүлбөгөн кырдаалдар. Багытынан чыгып кеткен аба кемелери же аныкталбаган аба кемелери

1-эскертүү. Ушул пунктта «багытынан чыгып кеткен аба кемеси» жана «аныкталбаган аба кемеси» деген терминдер төмөнкү маанилерге ээ: Багытынан чыгып кеткен аба кемеси. Берилген учуу багытынан олуттуу четтеп кеткен же багыт алуусун жоготкондугун билдирген аба кемеси. Аныкталбаган аба кемеси. Берилген аймакта учушу байкалып жаткан же учуп бара жаткандыгы тууралуу кабарланган, бирок таанылбаган, белгиленбеген аба кемеси. 2-эскертүү. Аба кемеси бир орган тарабынан «багытынан чыгып кеткен аба кемеси» катары, ошол эле учурда башка орган тарабынан «өздүгү аныкталбаган аба кемеси» катары каралышы мүмкүн. 3-эскертүү. Багытынан чыгып кеткен же өздүгү аныкталбаган аба кемелери мыйзамсыз кийлигишүүнүн объектиси болгон катары каралышы мүмкүн.

85. Аба кыймылын тейлөө органына аба кемесинин багыттан четтеп кеткендиги белгилүү болгондо, ал ушул Эрежелердин 86 жана 87-пункттарында көрсөтүлгөн бардык зарыл чараларды көрүп, аталган аба кемесине жардам көрсөтүүнү жана анын учуусунун коопсуздугун камсыз кылууга тийиш.

Эскертүү. Эгерде багытынан чыгып кетүүнүн натыйжасында аба кемеси кармап калуу (перехват) тобокелдиги бар же анын коопсуздугуна кандайдыр бир башка коркунуч туудурган аймакка кирип жатканы же түздөн-түз жакындап калганы белгилүү болсо, аба кыймылын тейлөө органы тарабынан көрсөтүлүүчү навигациялык көмөк өзгөчө маанилүү болуп саналат.

86. Эгерде аба кемесинин жайгашкан жери белгисиз болсо, аба кыймылын тейлөө органы төмөнкүлөрдү аткарууга тийиш:

а) эгерде байланыш түзүлө элек болсо, аталган аба кемеси менен эки тараптуу радиобайланышты түзүүгө аракет кылуу;

б) анын жайгашкан жерин аныктоо үчүн бардык бар болгон каражаттарды жана мүмкүнчүлүктөрдү пайдалануу;

в) берилген шарттарда аба кемесинин учушун башкарууга таасир этиши мүмкүн болгон бардык факторлорду эске алуу менен, белгиленген маршруттан четтөөнүн натыйжасында аба кемеси кириши мүмкүн болгон же кире турган жоопкерчилик аймактарынын башка аба кыймылын тейлөө органдарына кабарлоо;

г) өз ара аракеттенүүнүн белгиленген эрежелерине ылайык тиешелүү аскердик органдарга кабарлоо жана аларга ушул учурга тиешелүү учуу планын, ошондой эле белгиленген учуу каттамынан чыгып кеткен аба кемесине тиешелүү башка бар болгон маалыматтарды берүү;

д) ушул Эрежелердин 86-пунктунун в) жана г) пунктчаларында көрсөтүлгөн органдардан, ошондой эле учуп бара жаткан башка аба кемелеринен аталган аба кемеси менен байланыш түзүүгө жана анын турган жерин аныктоого көмөк көрсөтүүнү суроого.

Эскертүү. 86-пункттун г) жана д) пунктчаларында камтылган талаптар 86-пункттун в) пунктчасына ылайык кабарланган аба кыймылын тейлөө органдарына да тиешелүү.

87. Аба кемесинин жайгашкан жери аныкталгандан кийин, аба кыймылын тейлөө органы төмөнкүлөрдү аткарууга тийиш:

а) аба кемесине анын жайгашкан жерин билдирүү жана көрүлө турган оңдоочу иш-аракеттерди көрсөтүү;

б) зарылчылыкка жараша аба кыймылын тейлөө органдарына жана ыйгарым укуктуу аскердик органдарга белгиленген маршруттан чыгып кеткен аба кемеси жөнүндө, ошондой эле аталган аба кемесине берилген сунуштамалар тууралуу маалыматты берүү.

88. Аба кыймылын тейлөө органы өзүнүн жоопкерчилик районунда таанылбаган аба кемесин аныктаган учурдан тартып, эгерде бул аба кыймылын тейлөөнү көрсөтүү үчүн зарыл болсо же тиешелүү аскердик органдар макулдашылган жол-жоболорго ылайык талап кылса, мүмкүн болушунча анын таандыктыгын аныктоого тийиш. Ушул максатта аба кыймылын тейлөө органы конкреттүү жагдайларга жараша төмөнкү аракеттерди көрүүгө тийиш:

а) аба кемеси менен эки тараптуу радиобайланыш түзүүгө аракет кылуу;

б) учуу маалыматы аймагынын (FIR) чегиндеги башка аба кыймылын тейлөө органдарынан аталган учуу жөнүндө маалыматтарды сурап алуу жана аба кемеси менен эки тараптуу байланыш түзүүдө алардын көмөктөшүүсүн өтүнүү;

в) чектеш учуу маалыматы аймактарын тейлеген аба кыймылын тейлөө органдарынан аталган учуу жөнүндө маалыматтарды сурап алуу жана аба кемеси менен эки тараптуу байланыш түзүүдө алардын көмөктөшүүсүн өтүнүү;

г) берилген аймактагы башка аба кемелеринен маалымат алууга аракет кылуу.

89. Аба кыймылын тейлөө органы аба кемесинин өздүгү аныкталаары менен ыйгарым укуктуу аскердик органга токтоосуз кабарлайт.

90. Эгерде аба кыймылын тейлөө органы каттамдан чыгып кеткен же өздүгү аныкталбаган аба кемеси мыйзамсыз кийлигишүү актысынын объектиси болду деп эсептесе, өз ара аракеттенүүнүн белгиленген жол жоболоруна ылайык ыйгарым укуктуу аскердик органга бул тууралуу токтоосуз кабарланат.

§ 24. Жарандык аба кемелерин кармап калуу (перехват)

91. Аба кыймылын тейлөө органы өзүнүн жоопкерчилик аймагында аба кемеси кармалып жаткандыгы жөнүндө маалымат алган учурдан тартып, конкреттүү жагдайларга жараша төмөнкү аракеттерди көрүүгө тийиш:

а) эгерде мындай байланыш мурда орнотулбаса, кармалып жаткан аба кемеси менен бардык жеткиликтүү каражаттар аркылуу, анын ичинде 121,5 МГц авариялык жыштыгын пайдалануу менен эки тараптуу байланыш орнотууга аракет кылууга;

б) кармалып жаткан аба кемесинин пилотна кармап калуу фактысы жөнүндө маалымдоого;

в) кармап калуучу аба кемеси менен эки тараптуу байланышты камсыз кылып жаткан кармап калууну башкаруу пункту менен байланыш түзүүгө жана ага аба кемеси жөнүндө колдо болгон маалыматты берүүгө;

г) зарыл болгон учурда кармап калуучу аба кемеси же кармап калууну башкаруу пункту менен кармалып жаткан аба кемесинин ортосунда билдирүүлөрдү ретрансляциялоого;

д) кармап калууну башкаруу пункту менен тыгыз координацияда кармалып жаткан аба кемесинин коопсуздугун камсыз кылуу үчүн бардык зарыл чараларды көрүүгө;

е) эгерде аба кемеси чектеш учуу маалыматы аймактарынан каттамдан чыгып кетиши ыктымал болсо, ушул чектеш учуу маалыматы аймактарын тейлеген АКТ (ОВД) органдарына кабарлоо.

92. Аба кыймылын тейлөө органы өзүнүн жоопкерчилик аймагынан тышкары жерде аба кемеси кармалып жаткандыгы (перехват жасалып жаткандыгы) жөнүндө маалымат алары менен, зарылчылыкка жараша төмөнкү иш-аракеттерди көрүшү керек:

а) кармап калуу жүзөгө ашырылып жаткан аба мейкиндигин тейлеген АКТ (ОВД) органына кабарлоо, ага аба кемесин идентификациялоого көмөктөшүүчү бар маалыматты берүү жана ушул Эрежелердин 91-пунктуна ылайык чараларды көрүүнү өтүнүү;

б) зарылчылык болгондо кармалып жаткан аба кемеси менен тиешелүү АКТ (ОВД) органынын, кармап калууну башкаруу пунктунун же кармап жаткан аба кемесинин ортосунда билдирүүлөрдү жеткирүү (ретрансляциялоо).

§ 25. Аба кыймылын тейлөөдө убакыт

93. Аба кыймылын тейлөө органдары Бүткүл дүйнөлүк координацияланган убакытты (UTC) пайдаланышат жана убакытты сутканын түн ортосунан баштап саат жана мүнөт менен, зарыл болгон учурда секунд менен көрсөтүшөт.

94. Аба кыймылын тейлөө органдары саат жана мүнөттөрдү, ошондой эле секунддарды көрсөтүүчү жана тиешелүү органдын ар бир жумушчу ордунан жакшы көрүнүп турган сааттар менен жабдылат.

95. Аба кыймылын тейлөө органдарындагы сааттар жана убакытты каттоочу башка аспаптар зарылчылыкка жараша текшерилип, алардын UTC боюнча ±30 секунддан ашпаган тактыкта убакытты көрсөтүүсү камсыз кылынат. Аба кыймылын тейлөө органы маалыматтарды берүү линиясын пайдаланган учурларда сааттар жана убакытты каттоочу башка аспаптар зарылчылыкка жараша текшерилип, алардын UTC боюнча 1 секунддан ашпаган тактыкта убакытты көрсөтүүсү камсыз кылынат.

96. Так убакыт стандарттык убакыт станциясынан же мындай станциядан так убакыт алган башка органдан алынат.

97. Аэродромдук диспетчердик пункттар аба кемелеринин учуп чыгуу үчүн рулдоону (кургак жерде жүрүүсү) баштаганга чейин, эгер учкучтун так убакытты башка булактардан алуусу каралбаса, ага так убакытты билдиришет. Мындан тышкары, аба кыймылын тейлөө органдары аба кемесинин бортуна так убакытты суроо-талап боюнча билдиришет. Убакытты текшерүүдө убакыт жакынкы 30 секундга чейинки тактыкта берилет.

§ 26. Аба кемелерин барометрдик бийиктик жөнүндө маалыматтарды берүүчү кабыл алып-жооп бергичтер менен жабдуу жана аларды пайдалануу талабы

98. Жарандык авиация органы Кыргыз Республикасынын аба мейкиндигинин чегинде аба кемелерин барометрдик бийиктик жөнүндө маалыматтарды берүүчү кабыл алып-жооп бергичтер менен жабдуу жана аларды пайдалануу боюнча талаптарды белгилейт.

Эскертүү. Бул жобо аба кыймылын тейлөөнүн натыйжалуулугун жана абада кагылышууларды алдын алуу боюнча борттук системалардын натыйжалуулугун жогорулатууга багытталган.

§ 27. Чарчоону башкаруу

99. Жарандык авиация органы аба кыймылын диспетчердик тейлөөнү көрсөтүүдө аба кыймылын тейлөө персоналынын чарчоосуна байланышкан тобокелдиктерди башкаруу боюнча талаптарды белгилейт. Көрсөтүлгөн талаптар чарчоонун адамдын ишке жөндөмдүүлүгүнө тийгизген таасири жаатындагы илимий принциптерге жана заманбап билимдерге негизделет жана диспетчерлердин аба кыймылын тейлөө боюнча өз милдеттерин тиешелүү деңгээлдеги ишке жөндөмдүүлүк жана көңүл буруу менен аткаруусун камсыз кылууга багытталат. Ушул максатта жарандык авиация органы төмөнкүлөрдү белгилейт:

- аба кыймылын тейлөө персоналынын иш убактысынын, эс алуу убактысынын жана нөөмөттөрүнүн узактыгынын ченемдерин ушул Эрежелерге 5-тиркемеге ылайык;

100. Жарандык авиация органы аэронавигациялык тейлөө көрсөтүүчүдөн өзүнүн жоопкерчилик чөйрөсүндө чарчоого байланыштуу учуулардын коопсуздугу үчүн тобокелдик факторлорун башкаруу максатында төмөнкүлөрдү иштеп чыгууну талап кылат:

а) көрсөтүлүүчү тейлөөнүн көлөмүнө шайкеш келген жана жарандык авиация органы тарабынан ушул Эрежелердин 99-пунктуна ылайык белгиленген иш убактысын ченемдөө эрежелерине ылайык келген аба кыймылынын диспетчерлеринин иш графиктерин.

101. Аэронавигациялык тейлөө менен камсыздоочу өзү көрсөткөн диспетчердик аба кыймылын тейлөөнүн бир бөлүгүнө же бардыгына карата 100-пункттун а) пунктчасына ылайык жумуш убактысын нормалоо эрежелерин сактаган учурларда, жарандык авиация органы:

а) белгиленген чектөөлөрдүн бузулбагандыгын жана кызматтан тышкаркы убакытка карата талаптардын сакталгандыгын ырастаган далилдерди талап кылат;

б) аэронавигациялык тейлөө менен камсыздоочудан өз персоналын чарчоону контролдоо принциптери жана чарчоону контролдоо жаатындагы саясат менен тааныштырууну талап кылат;

в) күтүлбөгөн, алдын ала каралбаган эксплуатациялык шарттарда пайда болгон кошумча тобокелдик факторлоруна байланыштуу маселелерди чечүү максатында иш убактысын ченемдөө эрежелеринен четтөөгө мүмкүндүк берүүчү тартипти белгилейт;

г) өзгөчө учурларда белгиленген тартипте, аба кыймылын тейлөөсүн камсыздоочу тарабынан буга байланыштуу ар кандай тобокелдик чарчоону контролдоонун ченемдик эрежелерин сактоодо камсыз кылынган деңгээлге салыштырмалуу учуу коопсуздугунун эквиваленттүү же андан жогору деңгээлин камсыз кылуу менен контролдоно тургандыгы көрсөтүлгөн шартта, ыкчам өндүрүштүк зарылчылыкка байланыштуу маселелерди чечүү максатында бул эрежелерден четтөөлөрдү беките алат.

Эскертүү. Жумуш убактысын нормалоо эрежелерин сактоо АКТ тейлөөсүн камсыздоочуну «19-КРАЭ. Учуу коопсуздугун башкаруу» жоболоруна ылайык өзүнүн учуу коопсуздугун башкаруу системасын пайдалануу аркылуу өз чөйрөсүндөгү тобокелдик факторлорун, анын ичинде чарчоого байланыштуу тобокелдик факторлорун башкаруу жоопкерчилигинен бошотпойт.

§ 28. Коопсуздукту башкаруу

Эскертүү. «КРАЭ-19. Учуу коопсуздугун башкаруу» документинде аба кыймылын тейлөө камсыздоочуларына карата колдонулуучу учуу коопсуздугун башкарууга тиешелүү жоболор камтылган. Кошумча көрсөтмө материалдар Учуу коопсуздугун башкаруу боюнча колдонмодо (Doc 9859), ал эми тиешелүү жол жоболор «Кыргыз Республикасынын аба кыймылын тейлөө жол жоболорунда» камтылган.

102. Аба кыймылын башкаруу системасында учуу коопсуздугуна байланыштуу олуттуу өзгөртүүлөрдүн ар кандай түрү, анын ичинде эшелондоштуруунун кыскартылган минимумун же жаңы жол жоболорду киргизүү, учуу коопсуздугуна таасир этүүчү тобокелдик факторлорун баалоо учуу коопсуздугунун кабыл алынуучу деңгээлин камсыз кылгандыгын көрсөткөндөн жана колдонуучулар менен консультациялар өткөрүлгөндөн кийин гана жүзөгө ашырылат. Тиешелүү учурларда жооптуу ыйгарым укуктуу орган же аэронавигациялык тейлөө камсыздоочусу белгиленген учуу коопсуздугунун деңгээлинин андан ары сакталышын текшерүү максатында өзгөртүүнү киргизүүнүн натыйжаларына мониторинг жүргүзүү үчүн тиешелүү мүмкүнчүлүктөрдүн болушун камсыз кылат.

Эскертүү. Өзгөртүүнүн мүнөзүнө байланыштуу учуу коопсуздугунун кабыл алынуучу деңгээлин сандык түрдө көрсөтүү мүмкүн болбогон учурларда, учуу коопсуздугуна таасир этүүчү тобокелдик факторлорун баалоо эксплуатациялык тажрыйбанын негизинде жүргүзүлүшү мүмкүн.

§ 29. Жалпы эсептөө тутумдары (система)

103. Горизонталдык тегиздиктеги эсептөө тутуму. Аэронавигациялык максаттар үчүн горизонталдык тегиздиктеги (геодезиялык) эсептөө тутуму катары Бүткүл дүйнөлүк геодезиялык тутум – 1984 (WGS-84) колдонулат. Маалымдалуучу аэронавигациялык геограгиялык координаттар (кеңдикти жана узактандыкты белгилөөчү) WGS-84 геодезиялык эсептөө базасына карата туюндурулат.

Эскертүү. WGS-84кө тиешелүү толук нускамалык материал Бүткүл дүйнөлүк геодезиялык тутум – 1984 (WGS-84) боюнча колдонмодо камтылган.

104. Вертикалдык тегиздиктеги эсептөө тутуму. Аэронавигациялык максаттар үчүн вертикалдык тегиздиктеги эсептөө тутуму катары геоид деп аталган бет менен гравитацияга көз каранды болгон салыштырмалуу бийиктиктердин (ашып кетүүлөрдүн) байланышын камсыз кылуучу, база катары кабыл алынган деңиздин орточо деңгээли (MSL) колдонулат.

Эскертүү. Кыргыз Республикасында вертикалдык тегиздиктеги эсептөө тутуму катары Балтика деңизинин көп жылдык орточо деңгээли (MSL) колдонулат. Геоид модели вертикалдык тегиздиктеги эсептөө тутуму катары колдонулбайт.

105. Убакытты эсептөө тутуму. Аэронавигациялык максаттар үчүн убакытты эсептөө тутуму катары григориан календары жана бүткүл дүйнөлүк макулдашылган убакыт (UTC) колдонулат.

106. Башка убакытты эсептөө тутуму колдонулган учурларда, бул тууралуу Кыргыз Республикасынын Аэронавигациялык маалымат жыйнагынын (AIP) GEN 2.1.2-пунктунда көрсөтүлөт.

§ 30. Тилдерди билүү

107. Аэронавигациялык кызмат көрсөтүүчү «КРАЭ-1. Авиациялык персоналга күбөлүктөрдү берүү» эрежелеринде көрсөтүлгөндөй, аба кыймылынын диспетчерлери радиотелефондук байланышта колдонулуучу тилдерде сүйлөшүнө жана аларды түшүнүшүнө чараларды көрөт.

108. Эл аралык аба трассаларында жана эл аралык аэродромдордо аба кыймылын башкарууда англис тили колдонулат.

§ 31. Күтүлбөгөн кырдаалдарга карата иш-чаралар

109. Аэронавигациялык кызмат көрсөтүүчү өзү жоопкерчилик тарткан аба мейкиндигинде аба кыймылына кызмат көрсөтүүнүн жана тиешелүү аэронавигациялык кызмат көрсөтүүнүн бузулушуна же потенциалдуу бузулушуна байланыштуу күтүлбөгөн кырдаалдарга карата иш-чаралардын пландарын иштеп чыгат, жарандык авиация органы менен макулдашат, колдонууга киргизет, актуалдуу абалда кармайт жана белгиленген тартипте жарыялайт.

110. Иш-чаралардын пландары чектеш аба кыймылына кызмат көрсөтүү органдары, кызыкдар мамлекеттик органдар жана аба мейкиндигинин колдонуучулары менен макулдашуу астында (координацияда) иштелип чыгат.

1-эскертүү. Күтүлбөгөн кырдаалдарга карата иш-чаралардын пландарын иштеп чыгууга, жарыялоого жана аткарууга тиешелүү нускамалык материал ушул Эрежелерге 7-тиркемеде камтылган.

§ 32. Тыюу салынган аймактардын, коркунучтуу аймактардын жана учууларга чектелген аймактардын чек араларын белгилөө жана аныктоо

111. Мамлекет тарабынан тыюу салынган аймактар, коркунучтуу аймактар же учуулар чектелген аймактар баштапкы бекитилгенде, ар бир аймакка белгиленет (берилет) жана бул аймактар жөнүндө кеңири маалыматтар жарыяланат.

112. Мындай тартипте берилген белгилөө кийинки бардык ушул аймакка тиешелүү кабарламаларда аймакты белгилөө үчүн колдонулат.

113. Тыюу салынган, коркунучтуу аймактын жана учуулар чектелген аймактын белгилөөсү төмөнкүлөрдөн турат:

1) «Жайгашкан жерлердин көрсөткүчтөрү (индекстери)» (Doc 7910) документи менен белгиленген Кыргыз Республикасынын UC жайгашкан жеринин ариптик индексинен;

2) тыюу салынган аймак үчүн — P арибинен, учуулар чектелген аймак үчүн — R жана коркунучтуу аймак үчүн — D арибинен;

3) Кыргыз Республикасынын чегинде кайталанууга жол бербеген уникалдуу катар номеринен.

114. Түшүнбөстүктөрдү болтурбоо үчүн сандык белгилөөлөр, алар тиешелүү болгон аймак жоюлгандан кийин, кеминде бир жыл ичинде кайрадан колдонулбайт.

115. Тыюу салынган аймактар, коркунучтуу аймактар же учуулар чектелген аймактар түзүлгөн учурда, бул аймактар бардык кызыкдар тараптардын шилтеме жасоосун жеңилдетүү үчүн мүмкүн болушунча кичине болушу жана жөнөкөй геометриялык кесипке ээ болушу керек.

§ 33. Аспаптар боюнча учуу схемаларын иштеп чыгуу кызматы

116. Жарандык авиация органы ушул Эрежелердин 6-тиркемесинин талаптарына ылайык учуу схемаларын иштеп чыгуу кызматынын түзүлүшүн камсыз кылат.

§ 1. Колдонулушу

117. Аба кыймылына диспетчердик кызмат көрсөтүү менен төмөнкүлөр камсыз кылынат:

а) A, B, C, D жана E класстагы аба мейкиндигинде АБУ (аспаптар боюнча учуу эрежелери) боюнча бардык учуулар;

б) B, C жана D класстагы аба мейкиндигинде визуалдык учуу эрежелери боюнча бардык учуулар;

в) визуалдык учуу эрежелери боюнча бардык атайын учуулар;

г) контролдонуучу аэродромдордогу аэродромдук кыймылдын бардык түрлөрү.

§ 2. Диспетчердик аба кыймылын тейлөөнү камсыз кылуу

118. Ушул Эрежелердин 14-пунктунда көрсөтүлгөн аба кыймылын диспетчердик тейлөөнүн түрлөрү төмөнкү органдар тарабынан камсыз кылынат:

1. Райондук диспетчердик тейлөө:

а) райондук диспетчердик борбор тарабынан; же

б) диспетчердик зонада же көлөмү чектелген диспетчердик райондо учууларды жакындаштырып башкаруу боюнча диспетчердик тейлөөнү камсыз кылуучу орган тарабынан; мындай орган негизинен жакындаштырып башкаруу боюнча диспетчердик тейлөөнү камсыз кылуу үчүн аныкталат, ошондой эле райондук диспетчердик борбор түзүлбөгөн жерлерде колдонулат.

2. Жакындоодо диспетчердик тейлөө:

а) аэродромдук диспетчердик пункт же райондук диспетчердик борбор тарабынан, бир органдын жоопкерчилигинин чегинде жакындап келүүнү диспетчердик тейлөөнүн функцияларын аэродромдук диспетчердик тейлөөнүн же райондук диспетчердик тейлөөнүн функциялары менен айкалыштыруу зарыл же максатка ылайыктуу болгон учурда;

б) өзүнчө орган түзүү зарыл же максатка ылайыктуу болгон учурда — жакындап келүүнү диспетчердик тейлөө пункту тарабынан.

3. Аэродромдук диспетчердик тейлөө: аэродромдук диспетчердик пункт тарабынан.

Эскертүү. Перрондо каралган тейлөөнү камсыз кылуу боюнча милдеттер, мисалы, перрондогу ишти уюштуруу милдети, аэродромдук диспетчердик пунктка же өзүнчө органга жүктөлүшү мүмкүн.

§ 3. Диспетчердик аба кыймылын тейлөөнү уюштуруу

119. Диспетчердик аба кыймылын тейлөөнү камсыз кылуу үчүн аба кыймылын башкаруу органы:

а) ар бир аба кемесинин болжолдонгон кыймылы же анын өзгөрүүлөрү жөнүндө маалымат, ошондой эле ар бир аба кемесинин учуусунун иш жүзүндөгү жүрүшү жөнүндө акыркы маалымат менен камсыз кылынат;

б) алынган маалыматтын негизинде өзү жөнүндө маалымат алган аба кемелеринин бири-бирине карата өз ара жайгашуусун аныктайт;

в) өзү башкарган аба кемелеринин ортосунда кагылышуулардын алдын алуу, ошондой эле кыймылдын иреттүү агымын тездетүү жана камсыз кылуу үчүн диспетчердик уруксаттарды жана маалыматтарды берет;

г) зарыл болгон учурда башка органдар менен уруксаттарды макулдашат:

1) аба кемеси башка органдардын көзөмөлүндө учуп жаткан башка аба кемелери менен карама-каршылыктуу кырдаалды түзүшү мүмкүн болгон учурда;

аба кемесин башкарууну башка органдарга өткөрүп бергенге чейин.

120. Аба кемелеринин кыймылы жөнүндө маалымат, ошондой эле ушул аба кемелерине берилген диспетчердик уруксаттардын жазуулары индикатордун экранында аба кыймылынын оптималдуу агымын камсыз кылуу жана аба кемелеринин ортосунда жетиштүү эшелондоштурууну сактоо үчүн зарыл болгон талдоону жүргүзүүнү жеңилдете тургандай тартипте көрсөтүлүүгө тийиш.

121. Аба кыймылын башкаруу органдары аба кыймылын башкаруу диспетчерлеринин жумуш орундарындагы ички сүйлөшүүлөрдү жана үн фонун жазып алуучу, жазылган маалыматты акыркы 24 сааттан кем эмес убакыт ичинде сактоого жөндөмдүү түзүлүштөр менен жабдылышы керек.

Эскертүү. Аба кыймылын башкаруу органдарынын жазууларын жана жазуулардын чечмеленмелерин ачыкка чыгарбоого тиешелүү жоболор «КРАЭ-13. Авиациялык кырсыктарды жана инциденттерди иликтөө» документинде камтылган.

122. Диспетчердик органдар тарабынан берилүүчү уруксаттар төмөнкүлөрдүн ортосунда эшелондоштурууну камсыз кылат:

а) А жана В класстарындагы аба мейкиндигинде учууларды аткарган бардык аба кемелеринин ортосунда;

б) С, D жана Е класстарындагы аба мейкиндигинде аспаптар боюнча учууларды аткарган аба кемелеринин ортосунда;

в) С классындагы аба мейкиндигинде аспаптар боюнча учууларды жана визуалдык учууларды аткарган аба кемелеринин ортосунда;

г) аспаптар боюнча учууларды аткарган аба кемелери менен визуалдык учууларды аткарган аба кемелеринин ортосунда;

д) тиешелүү аба мейкиндигин тейлөө боюнча ыйгарым укуктуу органдын көрсөтмөсү боюнча атайын визуалдык учууларды аткарган аба кемелеринин ортосунда, мында аба кемесинин бортунан келип түшкөн суроо-талап боюнча жана эгерде жогорудагы «б» пунктчасында көрсөтүлгөн, D жана Е класстарындагы аба мейкиндигине тиешелүү учурлар үчүн аба мейкиндигин тейлөө боюнча тиешелүү ыйгарым укуктуу орган тарабынан ушундай мүмкүнчүлүк каралса, визуалдык метеорологиялык шарттарда аткарылуучу учуунун конкреттүү участогу боюнча эшелондоштурууну камсыз кылбастан, аталган аба кемесине уруксат берилиши мүмкүн.

123. Диспетчердик орган эшелондоштурууну төмөнкү элементтердин жок дегенде бирин пайдалануу аркылуу камсыз кылат:

1) вертикалдык эшелондоштуруу, ал учуулар үчүн төмөнкүлөрдөн алынган ар кандай эшелондорду бөлүп берүү жолу менен камсыз кылынат:

а) «КРАЭ-2. Учуу эрежелери» документиндеги тиешелүү крейсердик эшелондор таблицасынан; же

б) «КРАЭ-2. Учуу эрежелери» документине ылайык 410-учуу эшелонунан жогору учуулар үчүн белгиленген учурда өзгөртүлгөн крейсердик эшелондор таблицасынан, мында Аэронавигациялык маалыматтар жыйнагында же диспетчердик уруксаттарда башкача көрсөтүлгөн учурларды кошпогондо, анда белгиленген эшелондордун учуу багытынын сызыгына карата байланышы колдонулбайт;

2) горизонталдык эшелондоштуруу, ал төмөнкү жолдор менен камсыз кылынат:

а) узунунан эшелондоштуруу — бирдей же кесилишкен, же карама-каршы багыттардагы учуу багытынын сызыктары боюнча учуп жаткан аба кемелеринин ортосунда убакыт же аралык менен өлчөнгөн интервалды сактоо аркылуу; же

б) капталынан эшелондоштуруу — аба кемелеринин ар башка маршруттар боюнча же ар башка географиялык райондордо учууларын камсыз кылуу аркылуу;

3) айкалыштырылган эшелондоштуруу, ал вертикалдык эшелондоштурууну жогорудагы 2-пунктчада көрсөтүлгөн эшелондоштуруунун башка түрлөрүнүн бири менен айкалыштырууну билдирет жана тиешелүү минимумдарды пайдалануу аркылуу камсыз кылынат. Бул минимумдар ар бир кошулган элемент өз алдынча колдонулган учурда пайдаланылуучу минимумдардан төмөн болушу мүмкүн, бирок алардын жарымынан көбүн түзүүгө тийиш эмес. Айкалыштырылган эшелондоштуруу региондук аэронавигациялык макулдашуулардын негизинде гана колдонулат.

Эскертүү. Айкалыштырылган капталынан/вертикалдык эшелондоштурууну пайдалануу боюнча көрсөтмө материал «ОВДны пландаштыруу боюнча колдонмодо» (Doc 9426) камтылган.

124. 290-учуу эшелонунан 410-учуу эшелонуна чейинки, анын ичинде ушул эшелондордо, 300 м (1000 фут) өлчөмүндөгү кыскартылган вертикалдык эшелондоштуруунун минимумы колдонулган бардык аба мейкиндиги райондору үчүн региондук негизде ушул эшелондордо учууларды аткарган аба кемелеринин салыштырмалуу бийиктикти сактоо мүнөздөмөлөрүнө мониторинг жүргүзүү программасы түзүлөт. Бул программа аталган вертикалдык эшелондоштуруунун минимумун туруктуу колдонуунун учуу коопсуздугун камсыз кылуу максаттарына ылайык келүүсүн камсыз кылууга багытталат. Мониторинг жүргүзүүнүн региондук программасынын көлөмү аба кемелеринин типтүү тобунун салыштырмалуу бийиктикти сактоо мүнөздөмөлөрүнө талдоо жүргүзүү жана бийиктикти өлчөө системасынын катасынын туруктуулугун баалоо үчүн жетиштүү болууга тийиш.

Эскертүү. Вертикалдык эшелондоштурууга жана салыштырмалуу бийиктикти сактоо мүнөздөмөлөрүнө мониторинг жүргүзүүгө тиешелүү көрсөтмө материал 290-учуу эшелонунан 410-учуу эшелонуна чейинки, анын ичинде ушул эшелондордо, 300 м (1000 фут) вертикалдык эшелондоштуруунун минимумун колдонуу боюнча колдонмодо (Doc 9574) камтылган.

125. Региондор аралык макулдашуунун алкагында мониторинг жүргүзүү программаларынын маалыматтарын жана/же маалыматтык материалдарын региондор ортосунда алмашуу механизми түзүлөт.

§ 4. Эшелондоо минимумдары

126. Берилген аба мейкиндигинин бөлүгүндө колдонуу үчүн эшелондоштуруунун минимумдарын тандоо төмөнкүдөй тартипте жүзөгө ашырылат:

1) эшелондоштуруунун минимумдары «Кыргыз Республикасынын Аба кыймылын тейлөө жол-жоболорунда» жана Кошумча региондук макулдашууларда жана эрежелерде белгиленген минимумдардын ичинен басымдуулук кылган шарттарда колдонулуучу тиешелүү минимумдарга жараша тандалат, төмөнкү учурларды кошпогондо: эгерде каражаттардын айрым түрлөрү колдонулса же белгилүү шарттар басымдуулук кылса, анда зарыл болгон учурда эшелондоштуруунун башка минимумдары белгиленет:

а) Кыргыз Республикасынын эгемендүү аба мейкиндиги аркылуу өтүүчү каттамдарга же каттамдардын бөлүктөрүнө карата — эксплуатанттар менен консультацияларды өткөргөндөн кийин аба кыймылын тейлөө органы тарабынан;

б) ачык деңиз үстүндөгү же эгемендүүлүгү аныктала элек аймактардын үстүндөгү аба мейкиндиги аркылуу өткөн каттамдарга же каттамдардын бөлүктөрүнө карата аймактык аэронавигациялык макулдашуу менен.

Эскертүү. Колдонуудагы эшелондоштуруу минимумдары жөнүндө кеңири маалымат «Кыргыз Республикасынын Аба кыймылын тейлөө жол-жоболорунда» жана аэронавигациялык тейлөө көрсөтүүчүлөрүнүн ортосундагы Кошумча региондук макулдашууларда камтылган.

2) эшелондоштуруунун минимумдары коңшу аба мейкиндигинде аба кыймылын тейлөөнү камсыз кылуу үчүн жооптуу тиешелүү аба кыймылын тейлөө боюнча ыйгарым укуктуу органдар менен консультация жүргүзүү аркылуу төмөнкү учурларда тандалат:

а) аба кыймылы бир коңшу аба мейкиндигинен экинчисине өтө турган учурда;

б) каттамдар коңшу аба мейкиндиктеринин жалпы чек арасынан ошол шарттарда колдонулуучу эшелондоштуруунун минимумдары камтыган аралыктан азыраак аралыкта өткөн учурда.

Эскертүү. Бул жобонун максаты, биринчиден, кыймылды башкарууну өткөрүп берүү чек арасынын эки тарабындагы эшелондоштуруунун параметрлеринин өз ара шайкештигин, экинчиден, жалпы чек аранын эки тарабында учууларды аткарып жаткан аба кемелеринин ортосунда жетиштүү эшелондоштурууну камсыз кылуу болуп саналат.

127. Тандалган эшелондоштуруу минимумдары жана алар колдонулуучу аймактар жөнүндө маалымат төмөнкүлөргө билдирилет:

а) тиешелүү аба кыймылын тейлөө органдарына; жана

б) эшелондоштуруунун негизи катары аба кемелери тарабынан белгиленген навигациялык каражаттарды же белгиленген навигация ыкмаларын пайдалануу каралган учурларда — Аэронавигациялык маалыматтар жыйнактары аркылуу учкучтарга жана эксплуатанттарга.

§ 5. Башкаруу үчүн жоопкерчилик

128. Айрым учууларды башкаруу үчүн жоопкерчилик. Башкарылуучу учуу ар кандай убакта бир гана диспетчердик органдын башкаруусунда болот.

129. Аба мейкиндигинин белгилүү бир бөлүгүндө башкаруу үчүн жоопкерчилик. Аба мейкиндигинин белгилүү бир бөлүгүнүн чегинде учууну аткарып жаткан бардык аба кемелеринин кыймылын башкаруу үчүн жоопкерчилик бир диспетчердик органга жүктөлөт. Бирок бардык диспетчердик органдардын ортосунда координация камсыз кылынган шартта аба кемесинин же аба кемелеринин тобунун кыймылын башкаруу башка диспетчердик органдарга өткөрүлүп берилиши мүмкүн.

§ 6. Башкаруу жоопкерчиликти өткөрүп берүү

130. Башкарууну өткөрүп берүү орду же убактысы. Аба кемесинин кыймылын башкаруу үчүн жоопкерчилик бир аба кыймылын башкаруу органынан экинчисине төмөнкүдөй тартипте өткөрүлүп берилет:

131. Райондук диспетчердик тейлөөнү камсыз кылуучу эки органдын ортосунда. Аба кемесинин кыймылын башкаруу үчүн жоопкерчиликти бир диспетчердик районду тейлөөнү камсыз кылуучу райондук диспетчердик орган коңшу диспетчердик райондо райондук диспетчердик тейлөөнү камсыз кылуучу органга диспетчердик райондордун жалпы чек арасынан өткөн учурда, аталган аба кемесинин кыймылын башкарууну жүзөгө ашырып жаткан райондук диспетчердик пункт эсептеп чыккан убакытта же ушул эки орган макулдашкан башка чекитте же башка убакта өткөрүп берет.

132. Райондук диспетчердик тейлөөнү камсыз кылуучу орган менен жакындоо диспетчердик тейлөөсүн камсыз кылуучу органдын ортосунда. Аба кемесинин кыймылын башкаруу үчүн жоопкерчилик райондук диспетчердик тейлөөнү камсыз кылуучу орган тарабынан жакындоо диспетчердик тейлөөсүн камсыз кылуучу органга жана тескерисинче, ушул эки орган макулдашкан чекитте же убакта өткөрүлүп берилет.

133. Жакындоо диспетчердик тейлөөсүн камсыз кылуучу орган менен аэродромдук диспетчердик пункттун ортосунда.

134. Келип конуучу аба кемелери. Келип конуучу аба кемесинин кыймылын башкаруу үчүн жоопкерчилик жакындоо диспетчердик тейлөөсүн камсыз кылуучу орган тарабынан аэродромдук диспетчердик пунктка төмөнкү учурларда өткөрүлүп берилет, эгерде аба кемеси:

1) аэродромдун аймагында болуп жана:

а) жердеги багыттоочу белгилерди визуалдык түрдө пайдалануу менен жакындоону аяктап, конууну аткара алат деп эсептелсе; же

б) туруктуу визуалдык метеорологиялык шарттарга жетсе; же

2) Аба кыймылын тейлөө органынын макулдашууларында же нускамаларында көрсөтүлгөндөй, белгиленген чекитте же белгиленген эшелондо болсо; же

3) конууну аткарса.

Эскертүү. Жакындоо диспетчердик органы болгон учурда да айрым учууларды башкаруу тиешелүү органдардын ортосунда жакындоо диспетчердик тейлөөсүнүн тиешелүү бөлүгүн райондук диспетчердик борбор же аэродромдук диспетчердик пункт тарабынан камсыз кылуу жөнүндө алдын ала макулдашуу боюнча райондук диспетчердик борбор тарабынан түздөн-түз аэродромдук диспетчердик пунктка жана тескерисинче өткөрүлүп берилиши мүмкүн.

135. Учуп чыгуучу аба кемелери. Учуп чыгуучу аба кемесинин кыймылын башкаруу үчүн жоопкерчилик аэродромдук диспетчердик пункт тарабынан жакындоо диспетчердик тейлөөсүн камсыз кылуучу органга төмөнкү учурларда өткөрүлүп берилет:

1. аэродромдун аймагында визуалдык метеорологиялык шарттар басымдуулук кылганда:

а) аба кемеси аэродромдун аймагынан чыга электе; же

б) аба кемеси аспаптар боюнча учуу метеорологиялык шарттарында учууга өтө электе; же

в) аба кемеси аба кыймылын тейлөө органынын макулдашууларында же нускамаларында көрсөтүлгөн белгиленген чекитте же белгиленген эшелондо болгондо;

Аба кыймылын тейлөө органынын макулдашууларында жана нускамаларында көрсөтүлгөндөй;

2. аэродромдо аспаптар боюнча учуу метеорологиялык шарттары басымдуулук кылганда:

а) аба кемеси жер бетинен түздөн-түз көтөрүлгөндөн кийин; же

б) аба кемеси белгиленген чекитте же белгиленген эшелондо болгондо.

Эскертүү. Ушул Эрежелердин 134-пунктунан кийинки эскертүүнү караңыз.

§ 7. Аба кыймылын башкаруунун бир органындагы диспетчердик секторлордун/диспетчерлердин ортосунда

136. Аба кемесинин кыймылын башкаруу жоопкерчилиги аба кыймылын башкаруунун бир органында бир диспетчердик сектордон/диспетчерден экинчи диспетчердик секторго/диспетчерге АКТ органынын нускамаларында белгиленген пунктта, эшелондо же убакыт учурунда өткөрүлүп берилет.

§ 8. Башкарууну өткөрүп берүүнү координациялоо

137. Аба кемесинин кыймылын башкаруу үчүн жоопкерчилик кабыл алуучу орган макулдугун бермейинче, бир аба кыймылын башкаруу органынан башка аба кыймылын башкаруу органына өткөрүлүп берилбейт.

138. Башкарууну өткөрүп берүүчү орган байланыш каналдары аркылуу кабыл алуучу органга учуунун учурдагы планынын тиешелүү бөлүктөрүн жана башкарууну өткөрүп берүүгө тиешелүү болгон ар кандай диспетчердик маалыматты жөнөтөт.

139. Башкарууну радиолокациялык маалыматтарды же ADS-B маалыматтарын пайдалануу менен өткөрүп берүүдө, мындай өткөрүп берүүгө тиешелүү диспетчердик маалыматка башкарууну өткөрүп берүүнүн алдында түздөн-түз алынган радиолокациялык же ADS-B маалыматтарына ылайык аба кемесинин жайгашкан жерине, ал эми зарыл болгон учурда анын учуу багытынын сызыгына жана ылдамдыгына тиешелүү маалымат кирет.

140. Башкарууну ADS-C маалыматтарын пайдалануу менен өткөрүп берүүдө, мындай өткөрүп берүүгө тиешелүү диспетчердик маалыматка төрт өлчөмдөгү жайгашкан жер жөнүндө маалымат жана, зарыл болгон учурда, башка маалыматтар кирет.

141. Кабыл алуучу диспетчердик орган:

а) мурда тиешелүү эки органдын ортосунда түзүлгөн макулдашууда мындай билдирүүнүн болбошу көрсөтүлгөн шарттарга макулдук катары карала тургандыгы каралбаса, башкарууну өткөрүп берүүчү диспетчердик орган көрсөткөн шарттарда аба кемесинин кыймылын башкарууну кабыл алууга даяр экендигин билдирет же бул шарттарга киргизилиши зарыл болгон өзгөртүүлөр жөнүндө маалымдайт; жана

б) учуунун кийинки бөлүгүнө карата аба кемеси башкарууну өткөрүп берүү учурунда алышы зарыл деп эсептеген ар кандай башка маалыматты же уруксатты көрсөтөт.

142. Кабыл алуучу аба кыймылын тейлөө диспетчердик органы тиешелүү аба кемеси менен эки тараптуу сүйлөшүү байланышын жана/же маалыматтарды берүү линиясы боюнча байланышты орнотуп, анын кыймылын башкарууну өзүнө алганда, тиешелүү эки аба кыймылын тейлөө диспетчердик органынын ортосундагы макулдашууда башкача каралбаса, бул жөнүндө башкарууну өткөрүп берүүчү диспетчердик органга билдирет.

143. Колдонулуучу координациялоо эрежелери, анын ичинде башкарууну өткөрүп берүү пункттары, тиешелүүлүгүнө жараша аба кыймылын тейлөө органдарынын ортосундагы макулдашууларда же аба кыймылын тейлөө органынын нускамаларында аныкталат.

Терминология боюнча: бул жерде «передача управления/контроля» үчүн бирдиктүү термин катары «башкарууну өткөрүп берүү», «принимающий орган» үчүн «кабыл алуучу орган», ал эми «передающий орган» үчүн «башкарууну өткөрүп берүүчү орган» колдонуу тексттин ченемдик бирдейлигин сактайт.

§ 9. Диспетчердик уруксаттар

144. Диспетчердик уруксаттар аба кыймылын тейлөө диспетчердик камсыздоо талаптарынын негизинде гана берилет.

§ 10. Уруксаттын мазмуну

Диспетчердик уруксатта төмөнкүлөр көрсөтүлөт: учуу планында көрсөтүлгөн аба кемесинин таануу индекси; уруксаттын аракеттүүлүк чеги; учуу каттамы;

4. бүткүл каттам же анын бөлүгү үчүн учуу эшелону (эшелондору) жана зарыл болгон учурда эшелондордун өзгөрүшү.

Эскертүү. Эгерде эшелондорго карата уруксат каттамдын бир бөлүгүн гана камтыса, «2-КРАЭ. Учуу эрежелери» талаптарынын сакталышын камсыз кылуу зарыл болгон бардык учурларда аба кыймылын башкаруу органы эшелондорго карата уруксаттын ушул бөлүгү кайсы чекитке чейин колдонуларын көрсөтүүсү маанилүү;

5. башка маселелер боюнча ар кандай зарыл көрсөтмөлөр жана маалыматтар, мисалы, конууга кирүүдө же учуп чыгууда маневр жасоого, байланышка жана уруксаттын аракеттүүлүк мөөнөтү аяктаган убакытка катыштуу.

Эскертүү. Уруксаттын аракеттүүлүк мөөнөтү аяктаган убакыт — эгерде учууну аткаруу баштала элек болсо, аталган уруксат автоматтык түрдө жокко чыгарылуучу убакытты билдирет.

146. Зарылчылыкка жараша, төмөнкүлөргө көмөктөшүү үчүн стандарттуу учуп чыгуу жана келүү каттамдарын белгилөө жана алар менен байланышкан схемаларды колдонууну буйрулуу зарыл:

1. аба кыймылынын коопсуз, иреттүү жана тоскоолдуксуз агымына;

2. диспетчердик уруксаттарда каттамды жана схеманы сүрөттөөгө.

Эскертүү. Стандарттуу учуп чыгуу жана келүү каттамдарын жaна алар менен байланышкан схемаларды белгилөөгө тиешелүү материал аба кыймылын тейлөөнү пландаштыруу боюнча колдонмодо (Doc 9426) камтылган. Схемаларды түзүү критерийлери PANS-OPS (Doc 8168) II томунда камтылган.

147. Аба кемеси эки каттамдык чекиттин ортосунда түзүрөөк каттам боюнча учуусуна, эгерде мындай уруксат учуунун коопсуздук деңгээлин төмөндөтпөсө жана аба кыймылын тейлөөнү көрсөтүүгө тоскоолдук кылбаса, аба кыймылын тейлөө органы тарабынан уруксат берилиши мүмкүн. Түзүрөөк каттам боюнча учууга уруксат берилиши аба кемесинин экипажын учуу планын берүүгө карата коюлган талаптарды сактоодон бошотпойт. Аба кыймылын тейлөө органы мындай уруксатты тиешелүү аба кыймылын тейлөөнү, анын ичинде навигациялык камсыздоону, байкоону жана белгиленген эшелондорду бөлүү (эшелондоо) минимумдарын колдонууну камсыз кылуу мүмкүнчүлүгү болгондо гана берет.

§ 11. Үн ылдамдыгына жакын учууларга берилүүчү диспетчердик уруксаттар

148. Үндөн ылдам учууда үн ылдамдыгына жакындатуу этабына карата берилген диспетчердик уруксат, жок дегенде, ушул этаптын аягына чейин колдонулат.

149. Крейсердик режимдеги үндөн ылдам учуудан үндөн жай учууга өтүүдө аба кемесинин ылдамдыгын азайтуу жана төмөндөтүү боюнча диспетчердик уруксат, жок дегенде, үн ылдамдыгына жакындоо этабында үзгүлтүксүз төмөндөөнү камсыз кылууга тийиш.

§ 12. Диспетчердик уруксаттарды жана учуулардын коопсуздугун камсыз кылууга тиешелүү маалыматтарды кайталоо

150. Учуу экипажы диспетчерге сүйлөшүү байланышы аркылуу берилген, учуулардын коопсуздугун камсыз кылууга тиешелүү болгон аба кыймылын тейлөө уруксаттарынын жана көрсөтмөлөрүнүн бөлүктөрүн кайталап берет. Төмөндө көрсөтүлгөн билдирүүлөр ар дайым кайталанат:

1) каттам боюнча учууга берилген диспетчердик уруксаттар;

2) иштеп жаткан учуп-конуу тилкесине (УКТ) кирүүгө, конууга, учуп чыгууга, конгондон кийинки рулдоодо күтүүгө, УКТни кесип өтүүгө жана УКТда артка бурулуп рулдоого тиешелүү уруксаттар жана көрсөтмөлөр; жана

3) иштеп жаткан УКТге, бийиктик өлчөгүчтү орнотууга, ВОРЛ коддоруна, учуу эшелондоруна, багытка жана ылдамдыкка, ошондой эле диспетчер тарабынан берилген же ATIS радиоберүүлөрүндө камтылган өтүү эшелонуна карата көрсөтмөлөр.

151. Башка уруксаттар же көрсөтмөлөр, анын ичинде шарттуу уруксаттар, алардын түшүнүлгөнүнө жана аткарууга кабыл алынганына эч кандай күмөн саноо болбой тургандай түрдө кайталанат же ырасталат.

152. Диспетчер уруксаттын же көрсөтмөнүн учуу экипажы тарабынан туура ырасталгандыгына ынануу үчүн кайталанган билдирүүнү угат жана кайталоонун жүрүшүндө аныкталган ар кандай айырмачылыктарды жоюу боюнча токтоосуз чара көрөт.

153. Тиешелүү аба кыймылын текйлөө органы тарабынан башкача белгиленген учурларды кошпогондо, CPDLC билдирүүлөрүн (диспетчер–пилот байланыш каналы аркылуу) сүйлөшүү байланышы боюнча кайталоо талап кылынбайт.

Эскертүү. CPDLC билдирүүлөрүн алмашууга жана мындай билдирүүлөрдү ырастоого тиешелүү жол-жоболор жана жоболор «Кыргыз Республикасынын аба кыймылын тейлөө жол-жоболорунда» келтирилген.

154. Маневр жүргүзүү аянтында операцияларды аткарып жаткан же аткарууга даярданып жаткан транспорт каражаттарынын айдоочулары сүйлөшүү байланышы аркылуу берилген, учуулардын коопсуздугун камсыз кылууга тиешелүү көрсөтмөлөрдүн бөлүктөрүн аба кыймылынын диспетчерине кайталап беришет. Мисалы, учуп конуу тилкесине же рулдоо жолуна чыгууга, учуп конуу тилкесинин же рулдоо жолунун алдында токтоого, учуп конуу тилкесини же рулдоо жолун кесип өтүүгө жана иштеп жаткан ар кандай учур конуу тилкесинде же рулдоо жолунда операцияларды аткарууга карата көрсөтмөлөр.

155. Диспетчер транспорт каражатынын айдоочусу берилген көрсөтмөнү туура түшүнгөнүнө ынануу үчүн аны кайталап берүүнү угат жана кайталоонун натыйжасында аныкталган ар кандай дал келбестиктерди оңдоо боюнча токтоосуз чара көрөт.

§ 13. Диспетчердик уруксаттарды координациялоо

156. Диспетчердик уруксат аба кемесинин бүткүл каттамына же каттамдын көрсөтүлгөн бөлүгүнө карата аба кыймылын башкаруу органдарынын ортосунда төмөнкүдөй тартипте макулдашылат.

157. Аба кемесине биринчи болжолдонгон конуу аэродромуна чейинки бүткүл каттам боюнча уруксат төмөнкү учурларда берилет:

а) эгерде учуп чыгууга чейин аба кемесинин кыймылы кийинчерээк карамагында боло турган бардык органдар менен бул уруксатты макулдашууга мүмкүн болсо; же

б) эгерде аба кемеси кийинчерээк карамагына өтө турган органдардын ортосунда алдын ала координация жүргүзүлө тургандыгына жетиштүү негизде ишеним болсо.

Эскертүү. Уруксат баштапкы учуу үчүн учуп чыгуучу аба кемелеринин кыймылын тездетүү каражаты катары гана берилген учурда, болжолдонгон биринчи конуу аэродрому каттамдык уруксатты берген райондук диспетчердик борбордун эмес, башка борбордун юрисдикциясында болсо да, каттам боюнча кийинки уруксат жогоруда көрсөтүлгөндөй болот.

158. Ушул Эрежелердин 156–157-пункттарында каралган координация жүргүзүлбөгөн же аны жүргүзүү каралбаган учурларда, аба кемесине уруксат мындай координацияга жетишерлик кепилдик берилген пунктка чейин гана берилет; аба кемеси аталган пунктка жеткенге чейин же ошол пунктта андан аркы уруксатты алат, ал эми зарыл болгон учурда күтүү аймагында учууну аткаруу боюнча көрсөтмөлөр берилет.

159. Тиешелүү аба кыймылын тейлөө ыйгарым укуктуу органы тарабынан талап кылынган учурларда, аба кемеси башкарууну өткөрүп берүү пунктуна чейин учуу багытында жайгашкан аба кыймылын тейлөө органы менен байланышып, учуу багыты боюнча диспетчердик уруксат алуу үчүн байланыш түзөт.

160. Учуу багыты боюнча диспетчердик уруксатты алган учурда, аба кемеси ошол учурда анын кыймылын көзөмөлдөп турган аба кыймылын башкаруу органы менен зарыл болгон эки тараптуу байланышты сактайт.

161. Учуу багыты боюнча берилген диспетчердик уруксат пилот тарабынан анын ушул түрдөгү уруксат экендиги так таанылгыдай түрдө берилет.

162. Эгерде башкача макулдашылбаса, учуу багыты боюнча диспетчердик уруксаттар аба кемесинин баштапкы учуу профилине таасир этпейт, буга учуу багыты боюнча диспетчердик уруксатты жеткирүү үчүн жооптуу аба кыймылын башкаруу органынын жоопкерчилигиндеги аба мейкиндиги кирбейт.

163. Эгерде аба кемеси учуп чыккандан кийин тиешелүү аба кыймылын тейлөө органдарынын ортосундагы макулдашуу менен белгиленген убакыт аралыгында чектеш аба кыймылын тейлөө органынын жоопкерчилик аймагына кирүүгө тийиш болсо, учуп чыгууга диспетчердик уруксат бул орган менен зарыл болгон координация аяктагандан кийин гана берилет.

164. Иш жүзүндө мүмкүн болгон жерлерде жана учуу багыты боюнча диспетчердик уруксаттарды жеткирүүнү жеңилдетүү үчүн маалыматтарды берүү линиясы боюнча байланыш пайдаланылган учурда, учкуч менен учуу багыты боюнча диспетчердик уруксатты берүүчү аба кыймылын тейлөө органынын ортосунда эки тараптуу сүйлөшүү байланышы камсыз кылынууга тийиш.

165. Аба кемеси диспетчердик райондун чегинен чыгып, көзөмөлдөнбөгөн аба мейкиндигинде учуп, кийин ошол эле же башка диспетчердик районго кайра кирүүнү көздөгөн учурда, учуп чыгуу пунктунан биринчи болжолдонгон конуу аэродромуна чейинки учууга диспетчердик уруксат берилиши мүмкүн. Мындай уруксат же ага киргизилген өзгөртүүлөр көзөмөлдөнүүчү аба мейкиндигинин чегинде аткарылуучу учуунун бөлүктөрүнө гана тиешелүү болот.

166. Аба кыймылын тейлөө органы (учууну башкаруу органы) менен чектеш мамлекеттин аба кыймылын тейлөө органынын ортосунда байланыш каналдары жок болгон учурда, Кыргыз Республикасынын мамлекеттик чек арасынан өтүүнүн шарттарын макулдашуу аба кемесинин экипажы тарабынан чектеш мамлекеттин аба кыймылын тейлөө органы менен Кыргыз Республикасынын мамлекеттик чек арасынан өтүүгө кеминде 10 мүнөт калганда жүргүзүлөт. Кыргыз Республикасынын мамлекеттик чек арасынан өтүүнүн шарттарын аба кемесинин экипажы аба кыймылын тейлөө органына билдирет.

167. Аба кыймылын тейлөө органы (учууну башкаруу органы) менен чектеш мамлекеттин аба кыймылын тейлөө органынын ортосунда байланыш каналдары болгон учурда, Кыргыз Республикасынын мамлекеттик чек арасынан өтүүнүн шарттарын макулдашуу аба кыймылын тейлөө органы (учууну башкаруу органы) менен чектеш мамлекеттин аба кыймылын тейлөө органынын ортосунда жүргүзүлөт.

168. Кыргыз Республикасынын мамлекеттик чек арасынан өтүүнүн шарттарын аба кыймылын тейлөө органы аба кемесинин экипажына билдирет.

169. Кыргыз Республикасында жана Кыргыз Республикасы менен чектеш мамлекетте кабыл алынган эшелондоштуруу системаларында айырмачылыктар болгон учурда, эшелонду алмаштыруу аба кыймылын тейлөө органдарынын ортосундагы региондук макулдашуулардын негизинде жүргүзүлөт.

170. RVSM колдонулган аба мейкиндигине кирүүгө диспетчердик уруксат топ курамында учууну аткарып жаткан аба кемелерине берилбейт.

171. Мамлекеттик (аскердик) аба кемелеринин 290- жана 410-учуу эшелондорунун ортосундагы аба мейкиндигинде учууларды аткаруусуна чектөөлөр коюлбайт.

172. RVSM боюнча бекитилбеген жана транзиттик учууну пландаштырган аба кемелерине 290-учуу эшелонунан төмөн же 410-учуу эшелонунан жогору учуу боюнча диспетчердик уруксат берилет.

§ 14. Аба кыймылынын агымын уюштуруу

173. Аба кыймылынын агымын уюштуруу системасы (ATFM) Кыргыз Республикасынын аба мейкиндигинде аэронавигациялык тейлөө берүүчү тарабынан аба кыймылынын интенсивдүүлүгү мезгил-мезгили менен аба кыймылын тейлөө системасынын белгиленген өткөрүү жөндөмдүүлүгүнөн ашкан же болжолдор боюнча ашып кетиши мүмкүн болгон учурда киргизилет.

Эскертүү 1. Аба кыймылын тейлөө системасынын өткөрүү жөндөмдүүлүгү аэронавигациялык тейлөө берүүчү тарабынан аныкталат жана жарандык авиация органы тарабынан кеминде беш жылда бир жолу, ошондой эле аба мейкиндигинин түзүмүндө, аба кыймылын тейлөө каттамдарында, аба кыймылын уюштурууда, техникалык каражаттарда же аба кыймылынын интенсивдүүлүгүндө олуттуу өзгөрүүлөр болгон учурда бекитилет.

174. Аба кыймылынын агымын уюштуруу (ATFM) региондук аэронавигациялык макулдашуулардын, ал эми зарыл болгон учурда көп тараптуу макулдашуулардын негизинде киргизилет. Аталган макулдашууларда аба кыймылынын агымын уюштуруунун бирдиктүү жол-жоболору жана аба кыймылын тейлөө системасынын өткөрүү жөндөмдүүлүгүн аныктоонун макулдашылган ыкмалары каралууга тийиш.

175. Аэронавигациялык тейлөө берүүчү белгилүү бир райондо же белгилүү бир убакыт аралыгында аба кыймылынын интенсивдүүлүгү аба кыймылын тейлөө системасынын өткөрүү жөндөмдүүлүгүнөн ашып кеткенин же ашып кетиши мүмкүн экендигин аныктаган учурда, ал токтоосуз түрдө, эгерде бар болсо, аба кыймылынын агымын уюштуруу бөлүмүнө (ATFM), ошондой эле тиешелүү аба кыймылын тейлөө органдарына маалымдайт. Тиешелүү районго учууларды аткарып жаткан аба кемелеринин эксплуатанттарына жана аба кемелеринин экипаждарына күтүлүп жаткан кечигүүлөр, чектөөлөр же аба кыймылынын агымын уюштуруу боюнча чаралар жөнүндө өз убагында маалымдалат.

Эскертүү. Аба кемелеринин эксплуатанттары жана аба мейкиндигинин башка кызыкдар пайдалануучулары мүмкүн болушунча алдын ала аэронавигациялык тейлөө берүүчү тарабынан аба кыймылынын агымын уюштуруу (ATFM) алкагында киргизилүүчү чектөөлөр жөнүндө маалымдалууга тийиш.

§ 15. Аэродромдордо адамдардын жана транспорт каражаттарынын кыймылын башкаруу

176. Аэродромдун маневр жүргүзүү аянтындагы адамдардын же транспорт каражаттарынын, анын ичинде сүйрөөчү аба кемелеринин кыймылы аларга же конууну, рулдоону же учуп чыгууну аткарып жаткан аба кемелерине коркунуч жаралбашы үчүн аэродромдук диспетчердик пункт тарабынан башкарылат.

177. Начар көрүү кырдаалы болгон учурларда колдонулуучу эрежелер күчүндө турган шарттарда:

а) аэродромдун маневр жүргүзүү аянтында иштеп жаткан адамдардын жана транспорт каражаттарынын саны зарыл болгон минимум менен чектелет жана II же III категория боюнча так аспаптык жакындап конууларды аткарууда ILS/MLSтин сезгич аймактарын коргоо талаптарына өзгөчө көңүл бурулат (эгерде мындай аймактар бар болсо);

б) 178-пункттун жоболорун сактоо менен, колдо болгон техникалык каражаттарды эске алуу аркылуу тиешелүү ОВД ыйгарым укуктуу органы тарабынан белгиленген транспорт каражаттары менен рулдап бара жаткан аба кемелеринин ортосундагы минималдуу аралык сакталат;

в) бир эле аба кыймылын тейлөөгө II же III категория боюнча ILS жана MLS системаларын биргелешип пайдалануу менен так аспаптык жакындап конуулар туруктуу аткарылган учурда, ILS жана MLS системаларынын ичинен кыйла чектөөчү критикалык жана сезгич аймактарын коргоо камсыз кылынат.

Эскертүү. Начар көрүү кырдаалы чектелген шарттарда колдонулуучу эрежелердин күчүнө кирүү мөөнөтү аба кыймылын тейлөө органынын колдонуудагы нускамаларына ылайык белгиленет. Начар көрүү кырдаалы чектелген шарттарда аэродромдо операцияларды аткарууга тиешелүү усулдук материал Жер үстүндөгү кыймылды башкаруу жана контролдоо системалары боюнча колдонмодо (SMGCS) (Doc 9476) камтылган.

178. Кырсыкка кабылган аба кемесине жардам көрсөтүү үчүн бара жаткан авариялык-куткаруу транспорт каражаттары жер үстүндөгү кыймылдын бардык башка түрлөрү артыкчылыктуу укукка ээ.

179. 178-пункттун жоболорун сактоо менен, маневр жүргүзүү аянтында турган транспорт каражаттары төмөнкү эрежелерди сактоого тийиш:

а) транспорт каражаттары жана аба кемелерин сүйрөп бара жаткан транспорт каражаттары конууну, учуп чыгууну жана рулдоону аткарып жаткан аба кемелерине жол беришет;

б) транспорт каражаттары аба кемелерин сүйрөп бара жаткан башка транспорт каражаттарына жол беришет;

в) транспорт каражаттары аба кыймылын тейлөө органынын нускамаларына ылайык башка транспорт каражаттарына жол беришет;

г) а), б) жана в) пунктчаларындагы жоболорго карабастан, транспорт каражаттары жана аба кемелерин сүйрөп бара жаткан транспорт каражаттары аэродромдук диспетчердик пункттун көрсөтмөлөрүн аткарат.

§ 16. Радиолокациялык байкоону жана ADS-Bди камсыз кылуу

180. Аэронавигациялык тейлөө берүүчү радиолокациялык системалар жана жер үстүндөгү ADS-B системалары тиешелүү функционалдык мүмкүнчүлүктөр менен жабдылышына жараша учуулардын коопсуздугуна байланыштуу билдирүүлөрдүн жана эскертүүлөрдүн, анын ичинде төмөнкүлөрдүн көрсөтүлүшүн камсыз кылууга тийиш:

- кагылышуу коркунучу жөнүндө эскертүү;

- минималдуу коопсуз абсолюттук бийиктик жөнүндө эскертүү;

- кайталанган ВОРЛ коддорунун байкабай колдонулушу жөнүндө эскертүү.

181. ИКАОнун Европа регионундагы ВОРЛ коддорун бөлүштүрүү тизмесине ылайык, 02 жана 13 серияларындагы коддор РА EUR-H колдонуу аймагында (Казакстан, Кыргызстан, Тажикстан, Түркмөнстан, Өзбекстан) пайдалануу үчүн транзиттик коддор катары бөлүнгөн жана Кыргыз Республикасынын аба кыймылын тейлөө органдары тарабынан дайындалат.

§ 17. Жердеги кыймылды контролдоочу радиолокаторду (SMR) колдонуу

182. Маневр жүргүзүү аянтынын бардыгына же анын бир бөлүгүнө визуалдык байкоо жүргүзүү мүмкүн болбогон учурда же визуалдык байкоону толуктоо максатында, «КРАЭ-14. I бөлүк. Аэродромдор» жоболоруна ылайык камсыздалган жер үстүндөгү кыймылды көзөмөлдөөчү радиолокаторду (SMR) же башка ылайыктуу байкоо жабдууларын төмөнкү максаттарда пайдалануу сунушталат:

а) маневр жүргүзүү аянтындагы аба кемелеринин жана транспорт каражаттарынын кыймылын контролдоо;

б) пилотторго жана, зарыл болгон учурда, транспорт каражаттарынын айдоочуларына кыймылдын багыты жөнүндө маалымат берүү;

в) маневр жүргүзүү аянтында аба кемелеринин жана транспорт каражаттарынын коопсуз жана натыйжалуу кыймылын камсыз кылуу боюнча сунуштарды берүү жана жардам көрсөтүү.

Эскертүү. SMRди пайдалануу боюнча усулдук материал Жер үстүндөгү кыймылды башкаруу жана контролдоо системалары боюнча колдонмодо (SMGCS) (Doc 9476), Жер үстүндөгү кыймылды башкаруунун жана контролдоонун өркүндөтүлгөн системалары боюнча колдонмодо (A-SMGCS) (Doc 9830) жана Аба кыймылын тейлөөнү пландаштыруу боюнча колдонмодо (Doc 9426) камтылган.

§ 1. Колдонулушу

183. Учууну маалымат менен камсыздоо кызматы менен төмөнкү аба кемелери камсыз кылынат, эгерде бул маалымат алардын учуусуна таасир этиши мүмкүн болсо жана алар:

а) аба кыймылына диспетчердик кызмат көрсөтүү менен камсыз кылынса же

б) башкача тартипте тиешелүү аба кыймылын тейлөө органдарына белгилүү болсо.

Эскертүү. Учууну маалымат менен камсыздоо кызматы аба кемесинин командиринен эч кандай жоопкерчиликти албайт жана ал учуу планынын сунушталган ар кандай өзгөртүүлөрү боюнча акыркы чечимди кабыл алышы керек.

184. Аба кыймылын тейлөө органдары бир эле учурда учууну маалымат менен камсыздоо кызматын жана аба кыймылына диспетчердик кызмат көрсөтүүнү камсыз кылган учурда, диспетчердик аба кыймылын тейлөөнү көрсөтүү талап кылынган бардык учурларда аны тараттуу учууну маалымат менен камсыздоо кызматына караганда биринчи кезектеги тартипте жүзөгө ашырылат.

Эскертүү. Бегилүү бир кырдаалдарда конууга кирүү, конуу, учуп чыгуу жана бийиктик алууну аткарып жаткан аба кемелерине диспетчердик аба кыймылын тейлөөнү көрсөтүүгө тиешелүү маалыматтан тышкары башка маанилүү маалымат токтоосуз түрдө талап кылынышы мүмкүн экендиги таанылат.

§ 2. Учууну маалымат менен камсыздоо кызматын колдонуу критерийлери

185. Учууну маалымат менен камсыздоо кызматы төмөнкү тиешелүү маалыматтарды берүүнү камтыйт:

а) SIGMET жана AIRMET;

б) атмосферага радиоактивдүү заттардын же токсиндүү химиялык заттардын бөлүнүп чыгуусуна тиешелүү;

в) радионавигациялык кызматтардын эксплуатациялык даярдыгынын өзгөрүшү жөнүндө;

г) аэродромдордун жана алар менен байланышкан каражаттардын абалынын өзгөрүүсү жөнүндө, анын ичинде аэродромдун иш аянттары кар, муз же олуттуу суу катмары менен капталган кездеги алардын абалы тууралуу маалыматтарды;

д) учкучсуз башкарылбаган аэростаттар жөнүндө; же учуулардын коопсуздугуна таасир этиши мүмкүн болгон башка каалагандай маалыматты.

186. 185-пунктта көрсөтүлгөн маалыматтардан тышкары, учууларды камсыз кылган учууну маалымат менен камсыздоо кызматы төмөнкүлөргө тиешелүү маалыматтарды берүүнү камтыйт:

а) учуп чыгуу, баруучу жана резервдеги аэродромдордогу кабарланган же болжолдонгон аба ырайы шарттары жөнүндө;

б) С, D, Е, F жана G классындагы аба мейкиндигинде учуп жаткан аба кемелери үчүн кагылышуу коркунучу жөнүндө;

в) суу бетинин үстүндө учуу үчүн, мүмкүнчүлүккө жараша жана пилоттун суранычы боюнча, ошол аймактагы суу үстүндөгү кемелердин радиочакырыгы, жайгашкан жери, чыныгы жол сызыгы, ылдамдыгы ж.б. сыяктуу колдо бар ар кандай маалыматтар берилет.

Эскертүү. б) пунктчасында көрсөтүлгөн, маалымдалган аба кемелери менен кагылышуу коркунучун жаратышы мүмкүн болгон жана аба кыймылын тейлөө органдарына белгилүү болгон аба кемелерине гана тиешелүү маалымат айрым учурларда толук болбой калышы мүмкүн. Аба кыймылын тейлөө органдары мындай маалыматты дайыма берүүгө же анын тактыгына жоопкерчилик ала алышпайт.

187. Аба кыймылын тейлөө органдары аба кемелеринин бортунан алынган атайын билдирүүлөрдү башка тиешелүү аба кемелерине, алар менен байланышкан метеорологиялык органга жана башка тиешелүү аба кыймылын тейлөө органдарына мүмкүн болушунча эртерээк өткөрүп берүүсү керек. Аба кемелерине өткөрүп берүүлөрдү метеорологиялык кызмат көрсөтүүчү менен аба кыймылын тейлөө органынын ортосундагы макулдашуу боюнча белгиленген убакыт аралыгында улантуу зарыл.

188. 186-пунктта көрсөтүлгөн маалыматтардан тышкары, визуалдык учуу эрежелери боюнча учууларды аткарган аба кемелерине көрсөтүлүүчү учууну маалымат менен камсыздоо кызматы кыймыл жөнүндө жана учуу каттамындагы визуалдык учуу эрежелери боюнча учууну аткаруу мүмкүн болбой калышы ыктымал болгон аба ырайы шарттары тууралуу колдо бар маалыматтарды берүүнү камтыйт.

§ 3. Оперативдүү учуу-маалыматтык тейлөөдөгү радиоберүүлөр.

189. Учуу-маалыматтык тейлөөгө киргизилүүчү метеорологиялык маалымат жана радионавигациялык кызматтар менен аэродромдор жөнүндөгү оперативдүү маалымат (эгерде бар болсо) эксплуатациялык көз караштан алганда бириктирилген түрдө берилет.

190. Бириктирилген оперативдүү учуу маалыматын камтыган билдирүүлөрдү аба кемелеринин бортуна берүү зарыл болгон учурда, алар белгиленген мазмунда жана каралган учурларда учуунун ар кандай этаптары үчүн көрсөтүлгөн ырааттуулукта берилиши керек.

191. Оперативдүү учуу-маалыматтык тейлөөдө радиоберүүлөр камсыз кылынган учурда, алар учуунун ар кандай этаптары боюнча айрым эксплуатациялык жана метеорологиялык элементтер жөнүндө бириктирилген маалыматты камтыган билдирүүлөрдөн турушу керек. Бул радиоберүүлөр үч негизги түрдө болушу зарыл: ВЧ, ОВЧ жана ATIS.

§ 4. Аэродром аймагындагы радиоаркылуу маалыматты автоматтык түрдө үн менен берүү кызматынын радиоберүүлөрү (үн менен берилүүчү АТIS)

192. Аэродром районунда автоматтык үн аркылуу маалымат берүү кызматынын радиоберүүлөрү (ATIS үн аркылуу) аба кыймлын тейлөөнүн «аба – жер» эки тараптуу байланышындагы өтө жогорку жыштыктагы каналдарына түшкөн жүктөмдү азайтуу талап кылынган аэродромдордо камсыз кылынат. Мындай радиоберүүлөр камсыз кылынган учурда, алар төмөнкүлөрдөн турат:

а) конуучу аба кемелери үчүн бир радиоберүүдөн; же

б) учуп чыгуучу аба кемелери үчүн бир радиоберүүдөн; же

в) конуучу жана учуп чыгуучу аба кемелери үчүн бир радиоберүүдөн; же

г) конуучу жана учуп чыгуучу аба кемелери үчүн радиоберүүнүн узактыгы өтө чоң болуп кетүүчү аэродромдордо тиешелүүлүгүнө жараша конуучу жана учуп чыгуучу аба кемелери үчүн эки өзүнчө радиоберүүдөн.

193. Үн аркылуу ATIS радиоберүүлөрү үчүн, мүмкүн болгон учурларда, ультра жогорку жыштык диапазонунун дискреттүү жыштыгы пайдаланылат. Дискреттүү жыштыкты пайдалануу мүмкүн болбогон учурда, берүүнү аэродром аймагындагы эң ылайыктуу навигациялык каражаттын (каражаттардын) сүйлөшүү каналында, артыкчылык менен VOR каналында жүргүзүүгө болот, мында ал жетиштүү иштөө аймагына ээ болуп, сигналды кабыл алуунун талап кылынган сапатын камсыз кылууга тийиш. Ошондой эле навигациялык каражаттын идентификациялык сигналы ATIS берүүсү менен кезектешип берилип, акыркысынын угулушуна тоскоол болбошу камсыз кылынат.

194. Үн аркылуу ATIS радиоберүүлөрү ILSтин сүйлөшүү каналында жүргүзүлбөйт.

195. Үн аркылуу радиоберүүлөрдү пайдалануу менен ATIS камсыз кылынган учурда, алар үзгүлтүксүз жана кайталап жүргүзүлөт.

196. Учурдагы радиоберүүдө камтылган маалымат, эгерде бул билдирүүнү даярдоо тиешелүү орган тарабынан жүргүзүлбөсө, конууга жакындап келүүгө, конууга жана учуп чыгууга байланыштуу маалымат менен аба кемелерин камсыз кылган аба кыймылын тейлөө органына токтоосуз жеткирилет.

Эскертүү. Үн аркылуу ATISке да, D-ATISке да колдонулуучу ATISти камсыз кылууга карата талаптар ушул Эрежелердин 200–202-пункттарында баяндалган.

197. Эл аралык аба каттамдарын тейлөөнүн алкагында белгиленген аэродромдордо камсыз кылынуучу үн аркылуу ATIS радиоберүүлөрү англис тилинде жүргүзүлөт.

198. Үн аркылуу ATIS радиоберүүлөрү бир нече тилде жүргүзүлгөн учурда, ар бир тил үчүн өзүнчө дискреттүү канал пайдаланылууга тийиш.

199. Мүмкүн болгон учурларда үн аркылуу ATIS билдирүүсүнүн радиоберүү узактыгы 30 секунддан ашпоого тийиш. Мында ATIS берүү үчүн пайдаланылган навигациялык каражаттын берүү ылдамдыгы же идентификациялык сигналы ATIS билдирүүсүн кабыл алуунун сапатын начарлатпашына көңүл бурулууга тийиш. ATIS радиоберүүсүнүн текстин түзүүдө адамдын маалыматты кабыл алуу мүмкүнчүлүктөрү эске алынууга тийиш.

§ 5. Маалыматтарды берүү линиясын колдонууга негизделген аэродром аймагындагы маалыматты автоматтык түрдө берүү кызматы (D-ATIS)

200. D-ATIS колдонуудагы үн аркылуу берилүүчү ATISти толуктаган учурларда, маалыматтар блогунда камтылган маалыматтын мазмуну жана форматы үн аркылуу берилүүчү ATISтин радиоберүүлөрүндө колдонулган мазмунга жана форматка толугу менен шайкеш келет.

201. Реалдуу убакыт режиминдеги метеорологиялык маалымат камтылган, бирок маалыматтар олуттуу өзгөрүүлөрдүн белгиленген критерийлеринин чегинде калган учурларда, ошол эле индексти сактоо максатында анын мазмуну өзгөрүүсүз деп эсептелет.

Эскертүү. Олуттуу өзгөрүүлөрдүн критерийлери Кыргыз Республикасынын «Авиацияны метеорологиялык тейлөө жол-жоболору» документинде көрсөтүлгөн.

202. D-ATIS колдонуудагы үн аркылуу берилүүчү ATISти толуктаган жана ATISти модернизациялоо зарыл болгон учурларда, үн аркылуу берилүүчү ATISти жана D-ATISти модернизациялоо бир мезгилде жүргүзүлөт.

§ 6. Аэродром аймагындагы автоматтык маалымат берүү кызматы (үн аркылуу берилүүчү маалыматтарды жана/же маалымат берүү линиясын пайдалануу менен)

203. Үн аркылуу берилүүчү ATIS же D-ATIS камсыз кылынган учурда:

а) берилүүчү маалымат бир аэродромго гана тиешелүү болот;

б) олуттуу өзгөрүү болгон учурда берилүүчү маалымат дароо жаңыртылат;

в) ATIS билдирүүсүн даярдоо жана таратуу үчүн ОВД органдары жооп берет;

г) өзүнчө ATIS билдирүүлөрү ИКАОнун фонетикалык алфавитиндеги тамга түрүндөгү индекс менен белгиленет. Кийинки ATIS билдирүүлөрүнө индекстер алфавиттик тартипте ыйгарылат;

д) аба кемелери тиешелүү түрдө жакындап келүүнү диспетчердик тейлөөнү же аэродромдук диспетчердик тейлөөнү камсыз кылуучу аба кыймылын тейлөө органы менен байланыш түзүлгөндөн кийин маалыматты кабыл алгандыгын ырастайт;

е) аба кыймылын тейлөө органы жогорудагы д) пунктчасында көрсөтүлгөн билдирүүгө жооп берип жатып, эгер сөз келип конуучу аба кемелери жөнүндө болсо, же тиешелүү аба кыймылын тейлөө ыйгарым укуктуу органы тарабынан белгилениши мүмкүн болгон башка убакта, аба кемелерине бийиктик өлчөгүчтү орнотуунун учурдагы маанилери жөнүндө маалымат берет;

ж) метеорологиялык маалымат жергиликтүү метеорологиялык кезектеги же атайын билдирүүлөрдөн алынат.

Эскертүү. Кыргыз Республикасынын «Авиацияны метеорологиялык тейлөө жол-жоболорунун» 2-главасына ылайык, жерге жакын шамалдын багыты жана ылдамдыгы, ошондой эле учуп-конуу тилкесиндеги көрүнүү аралыгы (RVR) тиешелүүлүгүнө жараша 2 мүнөттүк жана 1 мүнөттүк мезгил үчүн орточолоштурулушу керек; шамал жөнүндө маалымат учуп чыгуучу аба кемелери үчүн учуп-конуу тилкесинин боюндагы шарттарга, ал эми келип конуучу аба кемелери үчүн конуу аймагындагы шарттарга репрезентативдүү болууга тийиш. Ар бир элементтин тиешелүү маанилер диапазонун жана чечилиш жөндөмүн камтыган жергиликтүү метеорологиялык билдирүүнүн үлгүсү Кыргыз Республикасынын «Авиацияны метеорологиялык тейлөө жол-жоболорунун» 2-тиркемесинде келтирилген. Жергиликтүү метеорологиялык билдирүүлөргө карата кошумча критерийлер Кыргыз Республикасынын «Авиацияны метеорологиялык тейлөө жол-жоболорунун» 2-главасында камтылган.

204. Аба ырайынын тез өзгөрүп турушуна байланыштуу метеорологиялык билдирүүнү ATIS берүүсүнө киргизүү максатка ылайыксыз болгон учурда, ATIS билдирүүлөрүндө тиешелүү аба ырайы жөнүндө маалымат тиешелүү аба кыймылын тейлөө органы менен алгачкы байланыш түзүлгөндө берилери көрсөтүлөт.

205. Учурдагы ATIS берүүсүндө камтылган жана тиешелүү аба кемеси тарабынан алынгандыгы ырасталган маалыматты ошол аба кемесине багытталган берүүгө кайра киргизүүнүн зарылдыгы жок, 203-пункттун е) пунктчасына ылайык берилүүчү бийиктик өлчөгүчтү орнотуу боюнча маалымат буга кирбейт.

206. Аба кемеси буга чейин эскирген ATIS берүүсүн кабыл алгандыгын ырастаган учурда, жаңыртылышы талап кылынган маалыматтын ар кандай элементи ошол аба кемесине токтоосуз берилет.

207. ATIS берүүлөрү мүмкүн болушунча кыска болууга тийиш. 208–210-пункттарда көрсөтүлгөн маалыматтардан тышкары маалымат, мисалы, Аэронавигациялык маалыматтар жыйнагында буга чейин камтылган маалымат жана NOTAM билдирүүлөрү өзгөчө жагдайлар менен негизделген учурларда гана киргизилет.

§ 7. Конуучу жана учуп чыгуучу аба кемелери үчүн ATIS берүүлөрү

208. Конуучу жана учуп чыгуучу аба кемелерине арналган маалыматтарды камтыган ATIS билдирүүлөрү төмөнкү маалымат элементтерин көрсөтүлгөн тартипте камтыйт:

а) аэродромдун аталышы;

б) келип конуу жана/же учуп чыгуу көрсөткүчү;

в) байланыштын түрү (берүү D-ATIS аркылуу жүргүзүлгөн учурда);

г) индекс;

д) зарыл болгон учурда, байкоо жүргүзүлгөн убакыт;

е) күтүлүп жаткан жакындап конуу ыкмасынын (ыкмаларынын) түрү; пайдаланылып жаткан учуп-конуу тилкеси (УКТ); эгерде бар болсо, потенциалдуу коркунуч жаратуучу аэродромдук авариялык тормоздоо тутумунун абалы;

ж) УКТнын үстүңкү бетиндеги өзгөчө шарттар;

з) зарыл болгон учурда, жабышуу коэффициенти;

и) зарыл болгон учурда, күтүү аймагындагы кармалып калуу убактысы;

к) тиешелүү учурларда, өтүү эшелону;

л) башка маанилүү эксплуатациялык маалымат;

м) жерге жакын шамалдын магниттик меридианга карата градус менен көрсөтүлгөн багыты жана ылдамдыгы, анын ичинде олуттуу өзгөрүүлөрү; эгерде пайдаланылып жаткан учуп конуу тилкесинин белгилүү участокторунда жерге жакын шамалды өлчөөчү датчиктер орнотулган болсо жана мындай маалымат эксплуатанттарга талап кылынса, маалымат тиешелүү болгон учуп конуу тилкесинин жана анын участогунун көрсөтүлүшү;

н) көрүнүү аралыгы жана тиешелүү учурларда RVR; эгерде пайдаланылып жаткан учуп конуу тилкесинин белгилүү участокторунда көрүнүүнү/RVRди өлчөөчү датчиктер орнотулган болсо жана мындай маалымат эксплуатациялоочуларга талап кылынса, маалымат тиешелүү болгон учуп конуу тилкесинин жана анын участогунун көрсөтүлүшү;

о) учурдагы аба ырайы;

п) 1500 мден (5000 футтан) төмөн же сектордогу эң жогорку минималдуу абсолюттук бийиктиктен төмөн болгон булуттуулук — кайсы көрсөткүч чоң болсо, ошол алынат; жамгырлуу-чагылган булуттар (кумулонимбус); булуттуулук толук каптаган учурда, мындай маалыматтар бар болсо, вертикалдык көрүнүү;

р) абанын температурасы;

с) шүүдүрүм чекитинин температурасы;

т) бийиктик өлчөгүчтү (өлчөгүчтөрдү) орнотуу үчүн маалыматтар;

у) жакындап кирип конуу жана бийиктик алуу аймагындагы өзгөчө метеорологиялык кубулуштар жөнүндө, анын ичинде шамалдын кескин өзгөрүшү жөнүндө, ошондой эле учууларды аткарууга таасир эткен жакында болуп өткөн аба ырайы кубулуштары жөнүндө болгон маалыматтар;

ф) эгерде бар болсо, «тренд» түрүндөгү болжол;

х) ATISтин атайын көрсөтмөлөрү.

§ 8. Келип конуучу аба кемелери үчүн ATIS берүүлөрү

209. Келип конуучу аба кемелерине гана арналган маалыматтарды камтыган ATIS билдирүүлөрү төмөнкү маалымат элементтерин көрсөтүлгөн тартипте камтыйт:

а) аэродромдун аталышы;

б) келип конуу көрсөткүчү;

в) байланыштын түрү (берүү D-ATIS аркылуу жүргүзүлгөн учурда);

г) индекс;

д) зарыл болгон учурда, байкоо жүргүзүлгөн убакыт;

е) күтүлүп жаткан жакындап кирип конуу ыкмасынын (ыкмаларынын) түрү;

ж) конуу үчүн негизги учуп-конуу тилкеси (УКТ); эгерде бар болсо, потенциалдуу коркунуч жаратуучу аэродромдук авариялык тормоздоо тутумунун абалы;

з) УКТнын үстүңкү бетиндеги өзгөчө шарттар жана, зарыл болгон учурда, жабышуу коэффициенти;

и) зарыл болгон учурда, күтүү аймагындагы кармалып калуу убактысы;

к) тиешелүү учурларда, өтүү эшелону;

л) башка маанилүү эксплуатациялык маалымат;

м) жерге жакын шамалдын магниттик меридианга карата градус менен көрсөтүлгөн багыты жана ылдамдыгы, анын ичинде олуттуу өзгөрүүлөрү; эгерде пайдаланылып жаткан УКТнын белгилүү участокторунда жерге жакын шамалды өлчөөчү датчиктер орнотулган болсо жана мындай маалымат эксплуатациялоочуларга талап кылынса, маалымат тиешелүү болгон УКТнын жана анын участогунун көрсөтүлүшү;

н) көрүнүү аралыгы жана, зарыл болгон учурда, RVR; эгерде пайдаланылып жаткан УКТнын белгилүү участокторунда көрүнүүнү/RVRди өлчөөчү датчиктер орнотулган болсо жана мындай маалымат эксплуатациялоочуларга талап кылынса, маалымат тиешелүү болгон УКТнын жана анын участогунун көрсөтүлүшү;

о) учурдагы аба ырайы;

п) 1500 мден (5000 футтан) төмөн же сектордогу эң жогорку минималдуу абсолюттук бийиктиктен төмөн болгон булуттуулук — кайсы көрсөткүч чоң болсо, ошол алынат; жамгырлуу-чагылган булуттар (кумулонимбус); булуттуулук толук каптаган учурда, мындай маалыматтар бар болсо, вертикалдык көрүнүү;

р) абанын температурасы;

с) шүүдүрүм чекитинин температурасы;

т) бийиктик өлчөгүчтү (өлчөгүчтөрдү) орнотуу үчүн маалыматтар;

у) жакындап кирип конуу аймагындагы өзгөчө метеорологиялык кубулуштар жөнүндө, анын ичинде шамалдын кескин өзгөрүшү жөнүндө, ошондой эле учууларды аткарууга таасир эткен жакында болуп өткөн аба ырайы кубулуштары жөнүндө болгон маалыматтар;

ф) эгерде бар болсо, «тренд» түрүндөгү болжол;

х) ATISтин атайын көрсөтмөлөрү.

§ 9. Учуп чыгуучу аба кемелери үчүн ATIS берүүлөрү

210. Учуп чыгуучу аба кемелерине гана арналган маалыматтарды камтыган ATIS билдирүүлөрү төмөнкү маалымат элементтерин көрсөтүлгөн тартипте камтыйт:

а) аэродромдун аталышы;

б) учуп чыгуу көрсөткүчү;

в) индекс;

г) зарыл болгон учурда, байкоо жүргүзүлгөн убакыт;

д) учуп чыгуу үчүн пайдаланылып жаткан учуп-конуу тилкеси (УКТ); эгерде бар болсо, потенциалдуу коркунуч жаратуучу аэродромдук авариялык тормоздоо тутумунун абалы;

е) учуп чыгуу үчүн пайдаланылып жаткан УКТнын үстүңкү бетиндеги өзгөчө шарттар жана, зарыл болгон учурда, жабышуу коэффициенти;

ж) зарыл болгон учурда, учуп чыгуунун кармалышы;

з) зарыл болгон учурда, өтүү эшелону;

и) жерге жакын шамалдын багыты жана ылдамдыгы, анын ичинде олуттуу өзгөрүүлөрү; эгерде пайдаланылып жаткан УКТнын белгилүү участокторунда жерге жакын шамалды өлчөөчү датчиктер орнотулган болсо жана мындай маалымат эксплуатациялоочуларга талап кылынса, маалымат тиешелүү болгон УКТнын жана анын участогунун көрсөтүлүшү;

к) көрүнүү аралыгы жана тиешелүү учурларда RVR;

л) учурдагы аба ырайы;

м) 1500 мден (5000 футтан) төмөн же сектордогу эң жогорку минималдуу абсолюттук бийиктиктен төмөн болгон булуттуулук — кайсы көрсөткүч чоң болсо, ошол алынат; жамгырлуу-чагылган булуттар (кумулонимбус); булуттуулук толук каптаган учурда, мындай маалыматтар бар болсо, вертикалдык көрүнүү;

н) абанын температурасы;

о) шүүдүрүм чекитинин температурасы;

п) бийиктик өлчөгүчтү (өлчөгүчтөрдү) орнотуу үчүн маалыматтар;

р) жакындап кирип конуу зонасындагы өзгөчө метеорологиялык кубулуштар жөнүндө, анын ичинде шамалдын кескин өзгөрүшү жөнүндө, ошондой эле учууларды аткарууга таасир эткен жакында болуп өткөн аба ырайы кубулуштары жөнүндө болгон маалыматтар;

с) эгерде бар болсо, «тренд» түрүндөгү болжол;

т) ATISтин атайын көрсөтмөлөрү.

§ 1. Колдонулушу

211. Авариялык кабарлоо менен төмөнкүлөр камсыз кылынат:

а) аба кыймылын диспетчердик тейлөө менен камсыз кылынган бардык аба кемелери;

б) мүмкүнчүлүккө жараша, учуу планын берген же башка булактардан аба кыймылын тейлөө органдарына белгилүү болгон башка бардык аба кемелери; жана

в) мыйзамсыз кийлигишүүнүн объектиси болуп саналгандыгы белгилүү же болжолдонгон бардык аба кемелери.

212. Учуу маалыматынын борборлору жана райондук диспетчердик борборлор тиешелүү учуу маалыматы району же диспетчердик райондун чегинде учуп бара жаткан аба кемесинин авариялык абалына байланыштуу бардык учуу маалыматтарын чогултуунун жана мындай маалыматтарды тиешелүү издөө-куткаруу координациялык борборуна берүүнүн негизги пункттары болуп саналат.

213. Аэронавигациялык тейлөө берүүчү Кыргыз Республикасынын Аэронавигациялык маалыматтар жыйнагында жарыяланган аба кыймылын тейлөө органдарынын жана издөө-куткаруу координациялык борборлорунун байланыш маалыматтарынын актуалдуулугун камсыз кылат.

214. Аэродромдук диспетчердик пункттун же жакындап кирүүнү диспетчердик тейлөө пунктунун башкаруусунда турган аба кемеси авариялык абалга кабылган учурда, аталган орган бул жөнүндө тиешелүү учуу маалыматынын борборуна токтоосуз кабарлайт, ал эми учуу маалыматынын борбору издөө-куткаруу координациялык борборуна кабарлайт. Эгерде авариялык абалдын мүнөзү мындай кабарлоону ашыкча кылган учурда, райондук диспетчердик борборго, учуу маалыматынын борборуна же издөө-куткаруу координациялык борборуна кабарлоо талап кылынбайт.

215. Аба кыймылын тейлөө органы авариялык абалга кабылган же мыйзамсыз кийлигишүү актысына дуушар болгон аба кемеси жөнүндө тиешелүү авариялык-куткаруу кызматтарына жана башка кызыкдар органдарга өз убагында кабарлоону, ошондой эле белгиленген жол-жоболорго жана түзүлгөн макулдашууларга ылайык болгон маалыматты берүүнү камсыз кылат.

216. Издөө-куткаруу, авариялык-куткаруу жана башка зарыл иштерди уюштуруу жана жүргүзүү боюнча мындан аркы иш-чаралар Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына, ведомстволук ченемдик укуктук актыларга, ички нускамаларга жана чара көрүү пландарына ылайык ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдар, анын ичинде Кыргыз Республикасынын Өзгөчө кырдаалдар министрлиги тарабынан жүзөгө ашырылат.

217. Ошого карабастан, түзүлгөн кырдаалга байланыштуу токтоосуз чара көрүү зарыл болгон бардык учурларда, тиешелүү аэродромдук диспетчердик пункт же жакындап кирүүнү диспетчердик тейлөө пункту кабарлоо схемасына ылайык, зарыл болгон шашылыш жардамды дароо көрсөтө ала турган бардык тиешелүү жергиликтүү авариялык-куткаруу кызматтарына биринчи кезекте кабарлайт жана аларды ишке киргизүү үчүн башка зарыл чараларды көрөт.

§ 2. Издөө жана куткаруу иштерин координациялоо борборлоруна кабарлоо

218. Кабарлоо максатка ылайыктуу болушу мүмкүн болгон башка жагдайларды жокко чыгарбастан, аба кыймылын тейлөө органдары, ушул Эрежелердин 223-пунктунда көрсөтүлгөн учурларды кошпогондо, аба кемеси авариялык абалда турат деп эсептелээри менен төмөнкүлөргө ылайык издөө жана куткарууну координациялоо борборлоруна дароо кабарлайт:

а) Белгисиздик баскычы, эгерде:

1) аба кемесинен билдирүү алынууга тийиш болгон убакыттан кийин 30 мүнөт өткөндө же мындай аба кемеси менен байланыш түзүүгө жасалган биринчи аракет ийгиликсиз болгондон кийин 30 мүнөт өткөндө, бул эки учурдун кайсынысы эртерээк болсо, ошол учурдан тартып аба кемесинен эч кандай билдирүү алынбаса; же

2) аба кемеси акыркы берүүдө кабарлаган же аба кыймылын тейлөө органдары тарабынан эсептелген болжолдуу келүү убактысынан кийин 30 мүнөт ичинде келбей калганда (кайсынысы кечирээк болгонуна жараша), аба кемесинин жана анын бортундагы адамдардын коопсуздугуна карата эч кандай күмөн жок учурларды кошпогондо.

б) Тынчсыздануу баскычы, эгерде:

1) белгисиздик баскычы башталгандан кийин аба кемеси менен байланыш түзүүгө жасалган кийинки аракеттер же башка тиешелүү булактарга жөнөтүлгөн сурамдар натыйжасында аба кемеси жөнүндө эч кандай маалымат алынбаса; же

2) конууга уруксат алган аба кемеси эсептелген конуу убактысынан кийин 5 мүнөт өткөндө конбосо жана ошол аба кемеси менен кайрадан байланыш түзүлбөсө; же

3) аба кемесинин эксплуатациялык абалы начарлагандыгын, бирок мажбурлап конуу мүмкүн боло турган деңгээлге жетпегендигин көрсөткөн маалымат алынганда же мажбурлап конуу ыктымалдыгы аныкталбаганда, аба кемесинин жана анын бортундагы адамдардын коопсуздугуна байланыштуу кооптонууларды жокко чыгарган маалыматтар болгон учурларды кошпогондо; же

4) аба кемеси мыйзамсыз кийлигишүүнүн объектиси болуп калгандыгы белгилүү же болжолдонгон учурда.

в) Кырсык баскычы, эгерде:

1) тынчсыздануу баскычы башталгандан кийин аба кемеси менен байланыш түзүүгө жасалган кошумча ийгиликсиз аракеттер жана кеңири масштабдагы натыйжасыз сурамдар аба кемеси кырсыкка учурап жаткандыгынын ыктымалдыгын көрсөтсө; же

2) аба кемесиндеги күйүүчү майдын запасы түгөнгөн же коопсуз жерге жетүү үчүн жетишсиз деп эсептелсе; же

3) аба кемесинин эксплуатациялык абалы мажбурлап конуу мүмкүн боло турган деңгээлге чейин начарлагандыгын көрсөткөн маалымат алынганда; же

4) аба кемеси мажбурлап конууга камынып жаткандыгы же мажбурлап конгондугу жөнүндө маалымат алынганда же буга негиздүү ишеним болгондо, аба кемесине жана анын бортундагы адамдарга олуттуу жана түздөн-түз коркунуч жок экендигине жана токтоосуз жардам талап кылынбай тургандыгына негиздүү ишеним болгон учурларды кошпогондо.

219. Кабарлоо төмөнкү болгон маалыматтарды көрсөтүлгөн тартипте камтыйт:

а) авариялык баскычка жараша INCERFA, ALERFA же DETRESFA;

б) кабарлоону жөнөтүп жаткан мекеме же адам;

в) авариялык абалдын мүнөзү;

г) учуу планындагы маанилүү маалыматтар;

д) акыркы жолу байланышта болгон орган, байланыштын убактысы жана колдонулган байланыш каражаты;

е) аба кемесинин жайгашкан жери жөнүндө акыркы билдирүү жана анын жайгашкан жерин аныктоо ыкмасы;

ж) аба кемесинин түсү жана айырмалоочу белгилери;

з) аба жүгү катары ташылып жаткан коркунучтуу жүктөр;

и) кабарлоону жөнөтүп жаткан орган тарабынан көрүлгөн бардык чаралар;

к) тиешелүү башка маалыматтар.

220. Ушул Эрежелердин 218-пунктунда көрсөтүлгөн маалыматтардын издөө-куткаруу координациялык борборуна кабарлоо берилген учурда жок болгон бөлүгүн, эгерде кырсык баскычынын башталышы күтүлөт деген негиздүү ишеним болсо, ОВД органы кырсык баскычы жарыяланганга чейин алууга аракет кылууга тийиш.

221. 219-пунктта көрсөтүлгөн кабарлоодон тышкары, издөө-куткаруу координациялык борборуна токтоосуз төмөнкүлөр берилет:

а) ар кандай кошумча пайдалуу маалымат, өзгөчө авариялык абалдын баскычтар боюнча өзгөрүшү жөнүндө маалымат; же

б) авариялык абалдын жокко чыгарылгандыгы жөнүндө маалымат.

Эскертүү. Издөө-куткаруу координациялык борбору тарабынан башталган иш-чараларды жокко чыгаруу үчүн ошол борбор өзү жооп берет.

§ 3. Авариялык абалда турган аба кемесинин учуу каттамын пландаштыруу

222. Аба кемеси авариялык абалда турат деп эсептелген учурда, анын учуу каттамы картага түшүрүлүп, ошол аба кемесинин болжолдуу кийинки жайгашкан жерин жана акыркы белгилүү жайгашкан жеринен эң алыс болушу мүмкүн болгон чекитин аныктоо максатында колдонулат. Ошондой эле тиешелүү аба кемесине жакын жерде экендиги белгилүү болгон башка аба кемелеринин учуу каттамдары да картага түшүрүлүп, алардын болжолдуу кийинки жайгашкан жерин жана учуусунун максималдуу узактыгын аныктоо максатында колдонулат.

§ 4. Эксплуатантка маалымат өткөрүп берүү

223. Аймактык диспетчердик борбор же учуу маалыматынын борбору аба кемеси белгисиздик баскычында же кырсык баскычында турат деп чечкен учурда, практикалык жактан мүмкүн болсо, издөө-куткаруу координациялык борборуна кабарлоодон мурда бул жөнүндө эксплуатациялоочуга маалымдайт.

Эскертүү. Эгерде аба кемеси кырсык баскычында болсо, издөө-куткаруу координациялык борборуна ушул Эрежелердин 219-пунктуна ылайык токтоосуз кабарлоо зарыл.

224. Райондук диспетчердик борбор же учуу маалыматынын борбору тарабынан издөө-куткаруу координациялык борборуна берилүүчү бардык маалыматтар, практикалык жактан мүмкүн болгон учурда, эксплуатациялоочуга да токтоосуз берилет.

§ 5. Авариялык абалда турган аба кемесине жакын жерде учуп бара жаткан аба кемелерине маалымат берүү

225. Аба кыймылын тейлөө органы аба кемеси авариялык абалда экендигин аныктаган учурда, тиешелүү аба кемесине жакын жерде учуп бара жаткандыгы белгилүү болгон башка аба кемелерине, ушул Эрежелердин 226-пунктунда көрсөтүлгөн учурларды кошпогондо, авариялык абалдын мүнөзү мүмкүн болушунча кыска мөөнөттө маалымдалат.

226. Аба кыймылын тейлөө органы аба кемеси мыйзамсыз кийлигишүүнүн объектиси болуп саналарын билген же болжолдогон учурда, эгерде тиешелүү аба кемесинин бортунан келип түшкөн билдирүүлөрдө ага шилтеме жасалбаган болсо жана мындай шилтеме абалды начарлатат деп кароого негиздер бар болсо, «аба – жер» байланыш каналдары аркылуу өткөрүлүп берилүүчү аба кыймылын тейлөө билдирүүлөрүндө авариялык абалдын мүнөзүнө эч кандай шилтеме жасалбайт.

карата талаптары

§ 1. Авиациялык кыймылдуу байланыш кызматы (эки тараптуу «аба – жер» байланышы)

227. Жалпы жоболор. Аба кыймылын тейлөөдө «аба – жер» байланышын камсыз кылуу үчүн радиотелефония жана/же маалымат берүү линиясы колдонулат.

Эскертүү. Аба кыймылын тейлөө органдарын 121,5 МГц жыштыгындагы авариялык канал менен камсыз кылуу жана бул каналды алар тарабынан үзгүлтүксүз угуп туруу боюнча талаптар «КРАЭ-10. Авиациялык электр байланышы» документинде баяндалган.

228. Диспетчердик аба кыймылын тейлөөнүн камсыз кылуу үчүн эки тараптуу «пилот – диспетчер» радиотелефон байланышы же маалымат берүү линиясы боюнча байланыш колдонулган учурда, мындай эки тараптуу «аба – жер» байланыш каналдарынын бардыгы жаздыруучу каражаттар менен камсыз кылынат.

Эскертүү. Аба кыймылын башаруудагы билдирүүлөрдүн бардык автоматтык жазууларын сактоого карата талаптар «КРАЭ-10. Авиациялык электр байланышы» документинде камтылган.

229. 228-пунктта талап кылынган байланыш каналдары боюнча бардык сүйлөшүүлөрдүн жана билдирүүлөрдүн жазуулары кеминде 30 күн сакталат.

230. Учуу маалыматы боюнча тейлөө үчүн. Эки тараптуу «аба – жер» байланыш каражаттары учуу маалыматы боюнча тейлөөнү камсыз кылуучу орган менен тиешелүү түрдө жабдылган, учуу маалыматы районунун каалаган жеринде учуп бара жаткан аба кемелеринин ортосунда эки тараптуу байланышты жүргүзүүгө мүмкүндүк берет.

231. Практикалык жактан мүмкүн болгон учурда, учуу маалыматы боюнча тейлөө үчүн колдонулган эки тараптуу «аба – жер» байланыш каражаттары түз, ыкчам, үзгүлтүксүз жана тоскоолдуктарсыз эки тараптуу байланышты камсыз кылууга тийиш.

232. Райондук диспетчердик тейлөө үчүн. Эки тараптуу «аба – жер» байланыш каражаттары райондук диспетчердик тейлөөнү камсыз кылуучу орган менен тиешелүү түрдө жабдылган, диспетчердик райондун (райондордун) каалаган жеринде учуп бара жаткан аба кемелеринин ортосунда эки тараптуу байланышты жүргүзүүгө мүмкүндүк берет.

233. Практикалык жактан мүмкүн болгон учурда, райондук диспетчердик тейлөө үчүн колдонулган эки тараптуу «аба – жер» байланыш каражаттары түз, ыкчам, үзгүлтүксүз жана тоскоолдуктарсыз эки тараптуу байланышты камсыз кылууга тийиш.

234. Райондук диспетчердик тейлөөдө байланыш абоненттери тарабынан «аба – жер» байланышы үчүн жогорку жыштык каналдары же өтө жогорку жыштыгынын алыскы аралыктагы жалпы багыттагы эки тараптуу үн байланышынын каналдары колдонулган жана аларды практикалык жактан пайдалануу мүмкүн болгон учурда, зарылчылыкка жараша түз «пилот – диспетчер» үн байланышын камсыз кылуу боюнча тиешелүү чаралар көрүлүүгө тийиш.

235. Жакындап кирүүнү диспетчердик тейлөө үчүн. Эки тараптуу «аба – жер» байланыш каражаттары жакындап кирүүнү диспетчердик тейлөөнү камсыз кылуучу орган менен анын башкаруусунда турган тиешелүү түрдө жабдылган аба кемелеринин ортосунда түз, ыкчам, үзгүлтүксүз жана тоскоолдуктарсыз эки тараптуу байланышты камсыз кылууга мүмкүндүк берет.

236. Жакындап кирүүнү диспетчердик тейлөөнү камсыз кылуучу орган өз алдынча орган катары иштеген учурда, эки тараптуу «аба – жер» байланышы анын өзгөчө пайдалануусуна бөлүнгөн байланыш каналдары боюнча жүргүзүлөт.

237. Аэродромдук диспетчердик тейлөө үчүн. Эки тараптуу «аба – жер» байланыш каражаттары аэродромдук диспетчердик пункт менен тиешелүү түрдө жабдылган жана тиешелүү аэродромдон 45 км (25 деңиз мили) чейинки аралыкта учуп жүргөн аба кемелеринин ортосунда түз, ыкчам, үзгүлтүксүз жана тоскоолдуктарсыз эки тараптуу байланышты камсыз кылууга мүмкүндүк берет.

238. Учурдагы шарттар муну негиздеген учурда, маневр жасоо аянтындагы кыймылды башкаруу үчүн өзүнчө байланыш каналдары камсыз кылынууга тийиш.

§ 2. Авиациялык туруктуу байланыш кызматы («жер – жер» эки тараптуу байланышы)

239. Жалпы жоболор. Аба кыймылын тейлөөдө «жер – жер» байланышын камсыз кылуу үчүн түз сүйлөшүү байланышы жана/же маалыматтарды берүү линиясы аркылуу байланыш колдонулат.

Эскертүү 1. Байланышты орнотуу ылдамдыгын аныктаган убакыт мезгилинин көрсөтүлүшү байланыш кызматтары үчүн маалымдама катары берилет, атап айтканда, зарыл болгон байланыш каналдарынын түрлөрүн аныктоо үчүн колдонулат; мисалы, «көз ирмемде» деген сөз диспетчерлердин ортосунда иш жүзүндө дароо орнотулушу мүмкүн болгон байланышты билдирет; «он беш секунд» деген убакыт коммутаторду пайдаланууга жол берилерин, ал эми «беш мүнөт» деген убакыт ретрансляцияга байланышкан ыкмаларды колдонууну билдирет. Эскертүү 2. Аба кыймылын башкаруу боюнча бардык автоматтык билдирүүлөрдүн жазууларын сактоого карата талаптар «10-КРАЭ. Авиациялык электр байланыш» документинде камтылган.

240. Учуу маалыматынын районунун чегиндеги байланыш. Аба кыймылын тейлөө органдарынын ортосундагы байланыш.

1) Учуу маалыматынын борбору өзүнүн жоопкерчилик аймагында тейлөөнү камсыз кылган төмөнкү органдар менен байланыш каражаттарына ээ болууга тийиш:

а) эгерде алар бир жерде жайгашпаса, райондук диспетчердик борбор менен;

б) жакындап келүүнү диспетчерлөө пункттары менен;

в) аэродромдук диспетчердик пункттар менен.

2) 1-пунктчада белгиленген учуу маалыматынын борбору менен болгон байланыштан тышкары, райондук диспетчердик борбор өзүнүн жоопкерчилик аймагында тейлөөнү камсыз кылган төмөнкү органдар менен байланыш каражаттарына ээ болууга тийиш:

а) жакындап келүүнү диспетчерлөө пункттары менен;

б) аэродромдук диспетчердик пункттар менен;

в) эгерде алар өзүнчө түзүлсө, аба кыймылын тейлөөдө тиешелүү кабар жеткирүүлөрдү чогултуу пункттары менен.

3) 1), 2) жана 3) пунктчаларында белгиленгендей, учуу маалыматтарынын борбору, райондук диспетчердик борбор жана жакындашууну башкаруу диспетчердик пункту менен байланыштан тышкары, жакындашууну башкаруу диспетчердик пункту тиешелүү аэродромдук диспетчердик пункт(тар) жана, эгерде алар өзүнчө түзүлсө, аба кыймылын тейлөөгө тиешелүү билдирүүлөрдү чогултуу пункт(тар)ы менен байланышуу каражаттарына ээ болууга тийиш.

4) 1), 2) жана 3) пунктчаларында каралган учуу маалыматтарынын борбору, райондук диспетчердик борбор жана жакындашууну башкаруу диспетчердик пункту менен байланыштан тышкары, аэродромдук диспетчердик пункт өзүнчө түзүлгөн учурда, аба кыймылын тейлөөгө тиешелүү билдирүүлөрдү чогултуу пункту менен байланышуу каражаттарына ээ болууга тийиш.

241. Аба кыймылын тейлөө органдары менен башка органдардын ортосундагы байланыш.

1) Учуу маалыматынын борбору жана райондук диспетчердик борбор өздөрүнүн тиешелүү жоопкерчилик аймактарында тейлөөнү камсыз кылган төмөнкү органдар менен байланыш каражаттарына ээ болууга тийиш:

а) тиешелүү аскердик органдар менен;

б) ушул борборду тейлеген метеорологиялык орган менен;

в) ушул борборду тейлеген авиациялык электр байланыш станциясы менен;

г) тиешелүү эксплуатанттын мекемелери менен;

д) издөө-куткаруу иштерин координациялоо борбору менен же мындай борбор жок болгон учурда, башка тиешелүү авариялык-куткаруу кызматы менен;

е) ушул борборду тейлеген эл аралык NOTAM органы менен.

2) Жакындап келүүнү диспетчерлөө пункту жана аэродромдук диспетчердик борбор өздөрүнүн тиешелүү жоопкерчилик аймактарында тейлөөнү камсыз кылган төмөнкү органдар менен байланыш каражаттарына ээ болууга тийиш:

а) тиешелүү аскердик органдар менен;

б) авариялык-куткаруу кызматтары менен (анын ичинде тез медициналык жардам кызматтары, өрт өчүрүү кызматы ж. б.);

в) тиешелүү органды тейлеген метеорологиялык орган менен;

г) тиешелүү органды тейлеген авиациялык электр байланыш станциясы менен;

д) эгерде ал өзүнчө түзүлсө, перрондогу ишти уюштурууну камсыз кылуучу орган менен;

е) 1) а) жана 2) а) пунктчаларында каралган байланыш каражаттары тиешелүү аба кыймылын тейлөө органы менен ошол аба кыймылын тейлөө органынын жоопкерчилик аймагында аба кемелерин кармап калуу боюнча операцияларды башкарууга жооптуу аскердик орган(дар)дын ортосунда ыкчам жана ишенимдүү байланышты камсыз кылуучу каражаттарды камтууга тийиш.

242. Байланыш каражаттарынын сыпаттамасы.

1) 240-пункттун 1) а), 241-пункттун 2) а), б), в) пунктчаларында каралган байланыш каражаттары төмөнкүлөрдү камсыз кылуучу каражаттарды камтууга тийиш:

а) өзүнчө же маалыматтарды берүү линиясы аркылуу байланыш менен айкалыштырып колдонулуучу түз сүйлөшүү байланышын. Мындай байланыштын жардамы менен радиолокациялык маалыматтарды же ADS-B маалыматтарын пайдалануу менен башкарууну өткөрүп берүү үчүн байланыш көз ирмемде, ал эми башка максаттар үчүн байланыш, эреже катары, 15 секунддун ичинде орнотулууга тийиш; жана

б) жазуу жүзүндөгү жазуу талап кылынган учурда тамга басып чыгаруу байланышын; мындай байланыш учурунда билдирүүнүн өтүү убактысы 5 мүнөттөн ашпоого тийиш.

2) 1-пунктчада каралбаган бардык учурларда байланыш каражаттары төмөнкүлөрдү камсыз кылууга тийиш:

а) өзүнчө же маалыматтарды берүү линиясы аркылуу байланыш менен айкалыштырып колдонулуучу, эреже катары, 15 секунддун ичинде орнотулуучу түз сүйлөшүү байланышын; жана

б) жазуу жүзүндөгү жазуу талап кылынган учурда тамга басып чыгаруу байланышын; мындай байланыш учурунда билдирүүнүн өтүү убактысы 5 мүнөттөн ашпоого тийиш.

3) Аба кыймылын тейлөөнүн ЭВМдерине маалыматтарды автоматтык түрдө киргизүү жана/же ушул ЭВМдерден маалыматтарды чыгаруу талап кылынган бардык учурларда автоматтык жазууну камсыз кылуучу тиешелүү каражаттар каралууга тийиш.

4) 240 жана 241-пункттарга ылайык каралган байланыш каражаттары зарыл болгон учурда визуалдык же үн аркылуу байланыштын башка түрлөрүнүн каражаттары менен, мисалы, жабык телекөрсөтүү тутуму же өзүнчө маалыматтарды иштетүү тутуму менен толукталууга тийиш.

5) 241-пункттун 1) а), б) жана в) пунктчаларында каралган байланыш каражаттары айлампа байланыш үчүн ылайыкташтырылган түз сүйлөшүү байланыш каражаттарын камтууга тийиш.

6) 241-пункттун 2) г) пунктчасында каралган байланыш каражаттары, эреже катары, 15 секунддун ичинде орнотулуучу жана айлампа байланыш үчүн ылайыкташтырылган түз сүйлөшүү байланышын камсыз кылуучу каражаттарды камтууга тийиш.

7) Аба кыймылын тейлөө органдарынын ортосундагы, ошондой эле аба кыймылын тейлөө органдары менен 241 жана 242-пункттарда көрсөтүлгөн башка органдардын ортосундагы түз сүйлөшүү байланышынын же маалыматтарды берүү линияларынын бардык каражаттары автоматтык жазуу менен камсыз кылынууга тийиш.

8) 242-пункттун 3) жана 7) пунктчаларында талап кылынган маалыматтардын жана билдирүүлөрдүн жазуулары кеминде 30 күндүн ичинде сакталууга тийиш.

243. Учуу маалыматынын райондорунун ортосундагы байланыш.

1) Учуу маалыматынын борборлору жана райондук диспетчердик борборлор бардык коңшулаш учуу маалыматынын борборлору жана аймактык диспетчердик борборлор менен байланыш каражаттарына ээ болууга тийиш.

2) Бул байланыш каражаттары бардык учурларда билдирүүлөрдү узак убакыт сактоого ыңгайлуу формада берүүнү жана аларды региондук аэронавигациялык макулдашууларда белгиленген билдирүүлөрдүн өтүү убактысына ылайык жеткирүүнү камсыз кылуучу каражаттарды камтууга тийиш.

3) Эгерде региондук аэронавигациялык макулдашууларда башкача каралбаса, чектеш диспетчердик райондорду тейлеген райондук диспетчердик борборлордун ортосундагы байланыш каражаттары мындан тышкары радиолокациялык маалыматтарды, ADS-B же ADS-C маалыматтарын пайдалануу менен башкарууну өткөрүп берүү максатында байланышты көз ирмемде, ал эми башка максаттар үчүн байланышты, эреже катары, 15 секунддун ичинде орнотууга мүмкүндүк берүүчү автоматтык жазуусу бар түз сүйлөшүү байланышын жана тиешелүү учурларда маалыматтарды берүү линиясы аркылуу байланышты камсыз кылуучу каражаттарды камтууга тийиш.

4) Берилген катамдан четтөө учурларында кармап калуу зарылдыгын жоюу же азайтуу максатында кызыкдар мамлекеттердин ортосундагы макулдашууга ылайык талап кылынган учурда, 243-пункттун 3)-пунктчасында көрсөтүлгөндөрдөн тышкары, коңшулаш учуу маалыматынын борборлорунун же райондук диспетчердик борборлордун ортосундагы байланыш каражаттары өзүнчө же маалыматтарды берүү линиясы аркылуу байланыш менен айкалыштырып колдонулуучу түз сүйлөшүү байланышын камсыз кылуучу каражаттарды камтууга тийиш. Мында автоматтык жазууну камсыз кылуучу байланыш каражаттары каралууга тийиш.

5) 243-пункттун 4)- пунктчасында көрсөтүлгөн байланыш каражаттары байланышты, эреже катары, 15 секунддун ичинде орнотууга мүмкүндүк берүүгө тийиш.

6) Өзгөчө жагдайлар келип чыккан бардык учурларда коңшулаш аба кыймылын тейлөө органдарынын ортосунда байланыш орнотулууга тийиш.

Эскертүү. Өзгөчө жагдайлар аба кыймылынын жыштыгынан, аба кемелеринин учууларынын түрлөрүнөн жана/же аба мейкиндигин уюштуруу ыкмасынан улам келип чыгышы мүмкүн жана диспетчердик райондор жана/же диспетчердик аймактар чектеш болбогон же (азырынча) түзүлө элек учурда да орун алышы мүмкүн.

7) Жергиликтүү шарттардан улам аба кемесине учуп чыгууга чейин коңшулаш диспетчердик райондо учуу үчүн уруксат берүү зарыл болгон учурларда, бир тараптан жакындап келүүнү диспетчерлөө пункту жана/же аэродромдук диспетчердик пункт менен, экинчи тараптан коңшулаш районду тейлеген райондук диспетчердик борбордун ортосунда байланыш камсыз кылынууга тийиш.

8) 243-пункттун 6) жана 7)-пунктчаларында каралган байланыш каражаттары өзүнчө же маалыматтарды берүү линиясы аркылуу байланыш менен айкалыштырып колдонулуучу, автоматтык жазуусу бар түз сүйлөшүү байланышын камсыз кылуучу каражаттарды камтууга тийиш. Бул каражаттар радиолокациялык маалыматтарды, ADS-B же ADS-C маалыматтарын пайдалануу менен башкарууну өткөрүп берүү максатында байланышты көз ирмемде, ал эми башка максаттар үчүн байланышты, эреже катары, 15 секунддун ичинде орнотууга мүмкүндүк берүүгө тийиш.

9) Аба кыймылын тейлөө боюнча ЭВМдердин ортосунда маалыматтарды автоматтык түрдө алмашуу талап кылынган бардык учурларда автоматтык жазууну камсыз кылуучу тиешелүү каражаттар каралууга тийиш.

10) 243-пункттун 9)-пунктчасында талап кылынган маалыматтардын жана билдирүүлөрдүн жазуулары кеминде 30 күндүн ичинде сакталууга тийиш.

244. Түз сүйлөшүү байланышын жүргүзүү эрежелери.

Аба кемелеринин коопсуздугуна тиешелүү өтө шашылыш чакырыктарды берүү үчүн байланышты дароо орнотууга жана зарыл болгон учурда ошол учурда берилип жаткан шашылыштыгы азыраак чакырыктарды үзгүлтүккө учуратууга мүмкүндүк берүүчү түз сүйлөшүү байланышын жүргүзүүнүн тиешелүү эрежелери иштелип чыгууга тийиш.

§ 3. Жер үстүндөгү кыймылды башкаруу кызматы.

245. Башкарылуучу аэродромдордун маневр жасоо аянттарында аба кемелеринен башка транспорт каражаттарынын кыймылын башкаруу боюнча байланыш.

1) Маневр жасоо аянтындагы транспорт каражаттарынын кыймылын башкаруу боюнча аэродромдук диспетчердик кызмат эки тараптуу радиотелефондук байланыш каражаттары менен камсыз кылынат, визуалдык сигналдар системасын пайдалануу аркылуу байланыш жетиштүү деп эсептелген учурлар мындан тышкары.

2) Учурдагы шарттар талап кылган учурда, маневр жасоо аянтындагы транспорт каражаттарынын кыймылын башкаруу үчүн өзүнчө байланыш каналдары камсыз кылынат. Мындай каналдардын бардыгы автоматтык жазуу каражаттары менен камсыз кылынат.

3) 245-пункттун 2)-пунктчасында талап кылынган билдирүүлөрдүн жазуулары кеминде 30 күн сакталат.

§ 4. Авиациялык радионавигациялык кызмат

246. Байкоо маалыматтарын автоматтык түрдө жазуу.

1) Биринчи жана экинчи радиолокациялык станциялардын (РЛС), ошондой эле аба кыймылын тейлөөдө колдонулган башка системалардын (мисалы, ADS-B, ADS-C) жардамы менен алынган байкоо маалыматтары окуяларды жана инциденттерди иликтөөдө, издөө-куткаруу иштерин жүргүзүүдө, аба кыймылын башкаруу системаларын жана байкоо системаларын баалоодо, ошондой эле персоналды даярдоодо пайдалануу үчүн автоматтык түрдө жазылууга тийиш.

2) Жүргүзүлгөн автоматтык жазуулар кеминде 30 күн сакталат. Эгерде бул жазуулар окуяларды жана инциденттерди иликтөөгө тиешелүү болсо, алар мындан ары талап кылынбай турганы аныкталганга чейин кыйла узак мөөнөткө сакталат.

талаптары

§ 1. Метеорологиялык маалымат

247. Жалпы жоболор.

1) Аба кыймылын тейлөө органдары өздөрүнө тиешелүү функцияларды аткаруу үчүн зарыл болгон иш жүзүндөгү жана болжолдонгон метеорологиялык шарттар жөнүндө акыркы маалыматтар менен камсыз кылынууга тийиш.

2) Маалымат аба кыймылын тейлөө персоналы тарабынан минималдуу чечмелөөнү талап кылган формада жана тиешелүү аба кыймылын тейлөө органдарынын талаптарына жооп берген мезгилдүүлүк менен берилиши керек.

3) Аба кыймылын тейлөө органдары аэродромдун районунда, өзгөчө бийиктикке көтөрүлүү жана конууга жакындап келүү аймактарында, метеорологиялык кубулуштарга кирген жана аба кемелеринин учуулары үчүн коркунуч жаратышы мүмкүн болгон бардык көрүнүштөрдүн жайгашкан жери, вертикалдык таралышы, багыты жана кыймыл ылдамдыгы жөнүндө болгон толук маалымат менен камсыз кылынууга тийиш.

Эскертүү. Бул метеорологиялык кубулуштар «3-КРАЭ. Учууларды метеорологиялык камсыз кылуу» эрежелеринде көрсөтүлгөн.

4) ОВД органдарына ОВДнын ЭВМдеринде пайдалануу үчүн атмосферанын жогорку катмарлары жөнүндө ЭВМде иштетилген маалыматтар санариптик формада берилген учурда, алардын мазмуну, форматы жана берүү тартиби метеорологиялык тейлөөнү берүүчү менен тиешелүү ыйгарым укуктуу ОВД органынын ортосунда макулдашылууга тийиш.

248. Учуу маалыматынын борборлору жана райондук диспетчердик борборлор.

1) Учуу маалыматынын борборлору жана райондук диспетчердик борборлор метеорологиялык маалымат менен камсыз кылынат, мында метеорологиялык элементтин аныкталган иш жүзүндөгү же күтүлүп жаткан начарлашына өзгөчө көңүл бурулат. Бул маалыматтык бюллетендер жана болжолдоолор учуу маалыматынын районуна же диспетчердик районго, ошондой эле региондук аэронавигациялык макулдашуулардын негизинде аныкталышы мүмкүн болгон башка райондорго тиешелүү болот.

Эскертүү 1. Учуу маалыматынын борборлоруна жана райондук диспетчердик борборлорго берилүүчү метеорологиялык маалыматтардын тизмеси «Кыргыз Республикасынын авиациясын метеорологиялык тейлөө боюнча жол-жоболор» документинде келтирилген. Эскертүү 2. Ушул жобонун максаттары үчүн метеорологиялык шарттардын айрым өзгөрүүлөрү, адатта, метеорологиялык элементтин начарлашы катары каралбаса да, анын начарлашы катары эсептелет. Мисалы, температуранын жогорулашы айрым типтеги аба кемелеринин учуусуна терс таасирин тийгизиши мүмкүн.

2) Учуу маалыматынын борборлору жана райондук диспетчердик борборлор тиешелүү борбор же райондук диспетчердик борбор тарабынан көрсөтүлгөн жерлер боюнча бийиктик өлчөгүчтөрдү орнотуу үчүн зарыл болгон басымдын учурдагы маанилери менен ылайыктуу убакыт аралыктары сайын камсыз кылынууга тийиш.

249. Жакындап келүүнү диспетчердик тейлөөнү камсыз кылуучу органдар.

1) Жакындап келүүнү диспетчердик тейлөөнү камсыз кылуучу органдарга алардын карамагындагы аба мейкиндигине жана аэродромдорго тиешелүү метеорологиялык маалымат берилет. Атайын маалыматтык бюллетендер жана болжолдоолорго киргизилген түзөтүүлөр белгиленген критерийлерге ылайык зарылчылыкка жараша, кийинки кезектеги бюллетенди же болжолдоону күтпөстөн, жакындап келүүнү диспетчердик тейлөөнү камсыз кылуучу органдарга берилет. Бир нече датчик колдонулган учурда, алар туташтырылган дисплейлердин ар бири кайсы учуп-конуу тилкесине (УКТ) жана учуп конууитилкесинин кайсы бөлүгүнө тиешелүү экендигин так көрсөтүүчү белгилер менен жабдылууга тийиш.

Эскертүү. Жакындап келүүнү диспетчердик тейлөөнү камсыз кылуучу органдарга берилүүчү метеорологиялык маалыматтардын тизмеси «Кыргыз Республикасынын авиациясын метеорологиялык тейлөө боюнча жол-жоболор» документинде келтирилген.

2) Жакындап келүүнү диспетчердик тейлөөнү камсыз кылуучу органдарга ушул орган тарабынан көрсөтүлгөн жерлер боюнча бийиктик өлчөгүчтөрдү орнотуу үчүн зарыл болгон басымдын учурдагы маанилери берилет.

3) Конууга жакындап келүүнүн акыркы этабында, конуу жана учуп чыгуу учурунда жакындап келүүнү диспетчердик тейлөөнү камсыз кылуучу органдар жер бетине жакын шамалды көрсөтүүчү дисплей(лер) менен жабдылууга тийиш. Бул дисплей(лер) аэродромдук диспетчердик пункттагы жана мындай станция болгон учурда метеорологиялык станциядагы тиешелүү дисплей(лер) менен бирдей байкоо жүргүзүү чекитине (чекиттерине) жана ошол эле датчикке (датчиктерге) туташтырылууга тийиш.

4) Конууга жакындап келүүнүн акыркы этабында, конуу жана учуп чыгуу учурунда учуп-конуу тилкесиндеги көрүү алыстыгы аспаптардын жардамы менен өлчөнгөн аэродромдордо жакындап келүүнү диспетчердик тейлөөнү камсыз кылуучу органдар учуп-конуу тилкесиндеги көрүү алыстыгынын учурдагы маанисин (маанилерин) окууга мүмкүндүк берүүчү дисплей(лер) менен жабдылууга тийиш. Бул дисплей(лер) аэродромдук диспетчердик пункттагы жана мындай станция болгон учурда метеорологиялык станциядагы тиешелүү дисплей(лер) менен ошол эле байкоо жүргүзүү чекитине (чекиттерине) жана ошол эле датчикке (датчиктерге) туташтырылууга тийиш.

5) Конууга жакындап келүүнүн акыркы этабында, конуу жана учуп чыгуу учурунда булуттардын төмөнкү чек арасынын бийиктиги аспаптардын жардамы менен өлчөнгөн аэродромдордо жакындап келүүнү диспетчердик тейлөөнү камсыз кылуучу органдар булуттардын төмөнкү чек арасынын бийиктигинин учурдагы маанисин (маанилерин) окууга мүмкүндүк берүүчү дисплей(лер) менен жабдылууга тийиш. Бул дисплей(лер) аэродромдук диспетчердик пункттагы жана мындай станция болгон учурда метеорологиялык станциядагы тиешелүү дисплей(лер) менен ошол эле байкоо жүргүзүү чекитине (чекиттерине) жана ошол эле датчикке (датчиктерге) туташтырылууга тийиш.

6) Конууга жакындап келүүнүн акыркы этабында, конуу жана учуп чыгуу учурунда жакындап келүүнү диспетчердик тейлөөнү камсыз кылуучу органдарга конууга жакындап келүү жана учуп чыгуу траекторияларындагы же айланып конуу учурундагы аба кемелерине терс таасирин тийгизиши мүмкүн болгон шамалдын жылышы (wind shear) жөнүндө маалымат берилет.

Эскертүү. Шамалдын жылышы жөнүндө эскертүүлөрдү жана кабарламаларды чыгарууга байланыштуу жоболор, ошондой эле аба кыймылын тейлөөнүн метеорологиялык маалыматка карата талаптары «Кыргыз Республикасынын авиациясын метеорологиялык тейлөө боюнча жол-жоболор» документинде келтирилген.

250. Аэродромдук диспетчердик пункттар (АДП)

1) АДП өз карамагындагы аэродром боюнча метеорологиялык маалымат менен камсыз кылынат. Атайын маалыматтык бюллетендер жана болжолдоолорго киргизилген түзөтүүлөр белгиленген критерийлерге ылайык зарылчылыкка жараша, кийинки кезектеги бюллетенди же болжолдоону күтпөстөн, АДПга берилет.

Эскертүү. Аэродромдук диспетчердик пункттарга берилүүчү метеорологиялык маалыматтардын тизмеси «Кыргыз Республикасынын авиациясын метеорологиялык тейлөө боюнча жол-жоболор» документинин 9-бөлүмүндө келтирилген.

2) АДП тиешелүү аэродром боюнча бийиктик өлчөгүчтөрдү орнотуу үчүн зарыл болгон басымдын учурдагы маанилери менен камсыз кылынат.

3) АДП жер бетине жакын шамалды көрсөтүүчү дисплей(лер) менен жабдылат. Бул дисплей(лер) мындай станция болгон учурда метеорологиялык станциядагы тиешелүү дисплей(лер) менен ошол эле байкоо жүргүзүү чекитине (чекиттерине) жана ошол эле датчикке (датчиктерге) туташтырылат. Бир нече датчик колдонулган учурда, алар туташтырылган дисплейлердин ар бири кайсы учуп-конуу тилкесин (УКТ) жана учуп конуу тилкесинин кайсы бөлүгүн тиешелүү датчик көзөмөлдөй тургандыгын так көрсөтүүчү белгилер менен жабдылат.

4) Учуп-конуу тилкесиндеги көрүү алыстыгы аспаптардын жардамы менен өлчөнгөн аэродромдордогу АДП учуп-конуу тилкесиндеги көрүү алыстыгынын учурдагы маанисин (маанилерин) окууга мүмкүндүк берүүчү дисплей(лер) менен жабдылат. Бул дисплей(лер) мындай станция болгон учурда метеорологиялык станциядагы тиешелүү дисплей(лер) менен ошол эле байкоо жүргүзүү чекитине (чекиттерине) жана ошол эле датчикке (датчиктерге) туташтырылат.

5) Булуттардын төмөнкү чек арасынын бийиктиги аспаптардын жардамы менен өлчөнгөн аэродромдордогу АДП булуттардын төмөнкү чек арасынын бийиктигинин учурдагы маанисин (маанилерин) окууга мүмкүндүк берүүчү дисплей(лер) менен жабдылууга тийиш. Бул дисплей(лер) мындай станция болгон учурда метеорологиялык станциядагы тиешелүү дисплей(лер) менен ошол эле байкоо жүргүзүү чекитине (чекиттерине) жана ошол эле датчикке (датчиктерге) туташтырылууга тийиш.

6) АДПга конууга жакындап келүү же учуп чыгуу траекторияларындагы, ошондой эле айланып конуу учурундагы аба кемелерине жана конгондон кийинки чуркоо же учуп чыгуу алдындагы чуркоо учурунда учуп-конуу тилкесиндеги аба кемелерине терс таасирин тийгизиши мүмкүн болгон шамалдын жылышы жөнүндө маалымат өз убагында берилет.

7) АДПга жана/же башка тиешелүү органдарга аэродром боюнча эскертүүлөр берилиши керек.

Эскертүү. Аэродром боюнча эскертүүлөр чыгарылуучу метеорологиялык шарттар «3-КРАЭ. Учууларды метеорологиялык камсыз кылуу» документинде көрсөтүлгөн.

251. Байланыш станциялары. Учуу маалыматын берүү максатында зарыл болгон учурда учурдагы метеорологиялык бюллетендер жана болжолдоолор байланыш станцияларына жөнөтүлөт. Мындай маалыматтын бир нускасы учуу маалыматынын борборуна же райондук диспетчердик борборго жөнөтүлөт.

§ 2. Байланыш каражаттарын колдонуу

252. Аба кыймылын тейлөө органдары зарыл болгон учурда авариялык абалда турган аба кемеси менен байланышты орнотуу жана аны үзгүлтүксүз камсыз кылуу, ошондой эле ошол аба кемеси жөнүндө маалыматтарды алуу үчүн колдо болгон бардык байланыш каражаттарын пайдаланат.

§ 3. Аэродромдогу шарттар жана ага байланыштуу каражаттардын эксплуатациялык абалы жөнүндө маалымат

253. Аэродромдук диспетчердик пункттар жана жакындап келүүнү диспетчердик тейлөөнү камсыз кылуучу органдар өздөрүнүн карамагындагы аэродром(дор)дун жумушчу аянтындагы эксплуатациялык жактан өзгөчө шарттар, анын ичинде убактылуу коркунучтардын бар экендиги, ошондой эле аэродромго байланыштуу ар кандай каражаттын эксплуатациялык абалы жөнүндө учурдагы маалымат менен үзгүлтүксүз камсыз кылынууга тийиш.

§ 4. Навигациялык каражаттардын эксплуатациялык абалы жөнүндө маалымат

254. Аба кыймылын тейлөө органдары өздөрүнүн жоопкерчилик аймагындагы визуалдык навигациялык каражаттардын, ошондой эле учуп чыгуу, учуу, конууга жакындап келүү жана конуу үчүн маанилүү болгон визуалдык каражаттардын эксплуатациялык абалы жөнүндө, ошондой эле жер үстүндөгү кыймылды камсыз кылуу үчүн зарыл болгон визуалдык жана визуалдык эмес каражаттардын эксплуатациялык абалы жөнүндө учурдагы маалымат менен үзгүлтүксүз камсыз кылынууга тийиш.

255. Радионавигациялык кызматтардын жана визуалдык каражаттардын эксплуатациялык абалы жана алардын эксплуатациялык абалындагы ар кандай өзгөрүүлөр жөнүндө маалымат тиешелүү кызматтарды жана каражаттарды пайдаланууга жараша тиешелүү аба кыймылын тейлөө органына (органдарына) өз убагында берилиши керек.

§ 5. Учкучсуз башкарылбаган аэростаттар жөнүндө маалымат

256. Башкарылбаган учкучсуз аэростаттардын эксплуатанттары «2-КРАЭ. Учуу эрежелери» документинде камтылган жоболорго ылайык, башкарылбаган учкучсуз аэростаттардын учуулары жөнүндө кеңири маалыматты тиешелүү аба кыймылын тейлөө органдарына билдирүүгө тийиш.

§ 6. Радиоактивдүү заттардын жана уулуу химиялык заттардын «булуттары» жөнүндө маалымат

257. Аба кыймылын тейлөө органдарына жергиликтүү макулдашууга ылайык, радиоактивдүү заттар же уулуу химиялык заттар атмосферага чыгарылгандыгы жөнүндө, эгерде бул алар тейлеген райондун чегинде учуулар аткарылып жаткан аба мейкиндигине таасир этиши мүмкүн болсо, маалымат берилүүгө тийиш.

боюнча иш-чаралар

§ 1. Учуп конуу тилкесине уруксатсыз кирип кетүүгө өбөлгө түзүүчү факторлор

258. Учуп чыгуу-конуу тилкесине (УКТ) уруксатсыз чыгуулар бир нече кайталануучу окуяларга бөлүнөт. Кеңири жайылган окуяларга төмөнкүлөр кирет:

а) конуп жаткан аба кемесинин алдынан тилкени кесип өткөн аба кемеси же транспорт каражаты;

б) учуп чыгып жаткан аба кемесинин алдынан тилкени кесип өткөн аба кемеси же транспорт каражаты;

в) УКТ жанындагы күтүү ордунун белгисин кесип өткөн аба кемеси же транспорт каражаты;

г) өзүнүн жайгашкан жерин так билбей, колдонуудагы УКТга байкабастан чыгып кеткен аба кемеси же транспорт каражаты;

д) Аба кыймылын башкаруу (АКБ) диспетчеринин көрсөтмөлөрүнүн аткарылбай калышына алып келген байланыш процессиндеги мүчүлүштүк;

е) УКТны бошото элек аба кемесинин же транспорт каражатынын артынан жылып бараткан аба кемеси.

§ 2. Учуп-конуу тилкесиндеги операциялар учурунда байланыш процессиндеги үзгүлтүктөр

259. Көзөмөлдөнүүчү аймакта диспетчерлер менен пилоттордун же транспорт каражаттарынын айдоочуларынын ортосундагы байланыш процессиндеги мүчүлүштүк учуу-конуу тилкесине (УКТ) уруксатсыз чыгуулардын кеңири жайылган фактору болуп саналат жана көбүнчө төмөнкү кырдаалдарга байланыштуу болот:

а) стандарттуу эмес фразеологияны колдонуу;

б) АКБ (аба кыймылын башкаруу) органынын көрсөтмөсүн пилот же транспорт каражатынын айдоочусу тарабынан туура эмес кайталоо (кайра окуу);

в) пилот же транспорт каражатынын айдоочусу кайталаган көрсөтмөлөрдүн берилген диспетчердик уруксатка ылайык келишин диспетчер тарабынан текшерүүнүн камсыз кылынбашы;

г) диспетчердин көрсөтмөлөрүн пилоттун жана/же транспорт каражатынын айдоочусунун туура эмес түшүнүшү;

д) башка аба кемесине же транспорт каражатына багытталган диспетчердик уруксатты пилоттун жана/же транспорт каражатынын айдоочусунун аткаруу үчүн кабыл алышы;

е) билдирүүнүн бөгөттөлүшү (тосулушу) же жарым-жартылай бөгөттөлүшү;

ж) ашыкча узун же татаал билдирүүлөр.

260. УКТдагы (учуп-конуу тилкеси) операцияларды жүзөгө ашыруу шарттары бардык катышуучулардан берилген бардык диспетчердик уруксаттарды жана көрсөтмөлөрдү кунт коюп алууну, түшүнүүнү жана туура кайталоону катуу талап кылат.

261. Тигил же бул УКТда же ага токтоосуз жакын жерде жайгашкан бардык транспорт каражаттарына карата толук чакыруу белгилерин (позывной) колдонуу УКТдагы операциялардын коопсуздугун жогорулатуунун маанилүү элементи болуп саналат.

§ 3. Учуп-конуу тилкесиндеги операциялар учурунда диспетчердик көрсөтмөлөрдү кайталоого коюулуучу талаптар

262. Кайталоо (кайра окуу) эрежелерин катуу сактоо диспетчердик уруксат же көрсөтмө аба кемеси же транспорт каражаты тарабынан кабыл алынганына жана туура түшүнүлгөнүнө кепилдик берет. Ушул Эрежелерге ылайык, учуу экипажы учуулардын коопсуздугун камсыз кылууга тиешелүү АКБ (аба кыймылын башкаруу) уруксаттарынын жана көрсөтмөлөрүнүн бөлүктөрүн дайыма АКБ диспетчерине кайталайт. АКБ диспетчери кайталанган уруксаттардын жана көрсөтмөлөрдүн толуктугун же тактыгын текшерүү үчүн жоопкерчилик тартат. Кайталоодо пилот өзүнүн аба кемесинин чакыруу белгисин (позывной) көрсөтөт, ал эми бул эреже аткарылбаган учурда диспетчер чакыруу белгисин сурайт.

263. Башка уруксаттар же көрсөтмөлөр, анын ичинде шарттуу уруксаттар, алар түшүнүктүү болгонуна жана аткаруу үчүн кабыл алынганына эч кандай күмөн жаралбагыдай түрдө кайталанат же ырасталат.

§ 4. Кыймылды башкаруу

264. Диспетчер тарабынан берилүүчү жерде багыт алуу (руление) боюнча көрсөтмөлөр дайыма уруксаттын аракеттүүлүк чеги камтыйт, ал аба кемеси токтоп, кыймылды кайра баштоого кийинки уруксатты күтүүсү керек болгон чекитти билдирет. Учуп чыгуучу аба кемелери үчүн уруксаттын аракеттүүлүк чеги адатта колдонуудагы УКТ жанындагы күтүү чекити болуп саналат, бирок кыймылдын учурдагы шарттарына жараша аэродромдогу каалаган башка жер да болушу мүмкүн. УКТны кесип өтүү менен учуп чыгууларды пайдаланууда АКБ диспетчери УКТнын жанындагы тиешелүү күтүү чекиттерин так көрсөтөт.

265. Жерде багыт алууга диспетчердик уруксатта УКТнын чегинен тышкары жайгашкан аракеттүүлүк чеги каралган учурларда, ал ушул УКТда колдонулбаса дагы, аны кесип өтүүгө так уруксатты камтыйт. УКТны кесип өтүү күтүлгөндө же болжолдонгондо, бул маалымат кандайдыр бир жол менен перрондо болуу этабында же төмөндөө алдында пилотторго берилет.

266. Жерде багыт алуунун стандарттуу каттамдары колдонулат. Жерде багыт алуу боюнча кыйла татаал көрсөтмөлөр болгон учурда пилот тарабынан туура эмес түшүнүү ыктымалдыгын четтетүү үчүн диспетчердик уруксаттарды жана көрсөтмөлөрдү ырааттуу түрдө бөлүштүрүп, билдирүүнү бөлүктөргө бөлүү максатка ылайыктуу болушу мүмкүн.

267. Диспетчерлерди алмаштырууда кыймылдагы бардык кырдаалдын толук эске алынышын камсыз кылуу үчүн башкарууну өткөрүп берүүдөгү операциялардын стандарттуу контролдук тизмеси (чек-лист) иштелип чыгат.

268. Аэродромдук диспетчердик пункттан көрүнүүнүн УКТны байкоо мүмкүнчүлүгүнө таасирин тийгизиши мүмкүн болгон учурдагы чектөөлөрүнө баа берүү зарыл жана мындай аймактар коркунучтуу тилкелердин картасында так белгиленет.

269. Авариялык (шашылыш) конууга муктаж болгон аба кемелери үчүн УКТ аба кемесинин болжолдуу конуу убактысына чейин кем эмес 5 мүнөт калганда тоскоолдуктардан бошотулат.

270. АКБ диспетчери тигил же бул УКТнын убактылуу ээленгендигин көрсөтүү үчүн дайыма так жана эки маанилүү эмес ыкманы колдонот.

271. АКБ органы, иш жүзүндө мүмкүн болгондо, жерде багыт алууга уруксат бергенге чейин каттам боюнча учууга диспетчердик уруксат берет.

272. АКБ жол-жоболоруна (процедураларына) УКТнын көрсөткүчүн камтыган УКТны кесип өтүүгө так диспетчердик уруксатты же тигил же бул УКТнын алдында күтүү жөнүндө так көрсөтмөнү берүү талабынын киргизилишин камсыз кылуу зарыл. Бул колдонулбаган УКТларга да тиешелүү.

273. Пилоттун ката кетирүү ыктымалдыгын минималдаштыруу максатында жерде багыт алуунун стандарттуу каттамдарынын тутуму иштелип чыгат жана колдонулат.

274. Тиешелүү учурларда пилотко түшкөн жумушчу жүктөмдү жана башаламандыктын келип чыгуу ыктымалдыгын азайтуу үчүн жерде багыт алуу боюнча этаптуу көрсөтмөлөр колдонулат. Жерде багыт алуу боюнча этаптуу көрсөтмөлөр УКТны кесип өтүүгө диспетчердик уруксатты билдирбейт.

275. Экологиялык ой-пикирлерден улам келип чыккан чектөөлөр операциялардын коопсуздугуна коркунуч туудурбашы керек (мисалы, УКТ конфигурациясындагы регулярдуу, көп сандагы өзгөртүүлөр).

276. АКБ персоналын даярдоо программаларына жана нускамаларына УКТдагы операциялардын коопсуздугу маселелери киргизилет.

277. Мындай жол-жоболор өзүнчө же айкалышта колдонуларына карабастан, УКТнын өткөрүү жөндөмдүүлүгүн жогорулатуу боюнча жол-жоболорду (УКТны кесип өтүү менен учуп чыгуулар, бир нече АКнын аткаруучу стартка чыгышы, шарттуу диспетчердик уруксаттар ж.б.) колдонууга байланыштуу бардык коркунучтуу факторлорду аныктоо жана бардык тобокелдиктерге баа берүү зарыл. Зарылчылыкка жараша мындай коркунучту азайтуу боюнча тийиштүү чараларды иштеп чыгуу керек.

278. Эгерде берилген аба кемесине адатта учуп чыгуу үчүн каралган убакыттан тышкары УКТда 90 секунддан ашык күтүү талап кылынса, аткаруучу стартка чыгууга диспетчердик уруксат берилбейт.

279. Шарттуу диспетчердик уруксаттарды пайдаланууда мындай уруксаттарды берүү ИКАОнун жоболоруна катуу ылайык келишин камсыз кылуу үчүн персоналды атайын даярдоону уюштуруу зарыл.

280. Көптөгөн учуп чыгууларды же УКТны кесип өтүү менен учуп чыгууларды колдонуу тажрыйбасында учуу экипажынын УКТнын конуу босогосун же конууга кирүүнүн акыркы этабынын аймагын байкоо мүмкүнчүлүктөрүн чектеген ийрилген рулёждук жолдорду же бурулуштары бар рулёждук жолдорду пайдаланбоо керек.

281. Аэродромдук операцияларга үзгүлтүксүз байкоо жүргүзүүнү камсыз кылуу үчүн диспетчердин башы өйдө көтөрүлгөн абалда болушу керек (башкача айтканда, көзөмөл пультунан/терминалдан айланага үзгүлтүксүз визуалдык сереп салып турушу зарыл).

282. УКТнын жарык сигналы берүүчү жабдуулары төмөнкү шарттарда күйгүзүлөт:

а) түнкү учууларда – күн батканга чейин 15 мүнөт калганда же аба кемелеринин келишинин болжолдуу убактысына чейин 15 мүнөт калганда, ал эми АК учуп чыгууда – экипаж сүйрөөнү/иштетүүнү сураган учурда;

б) күндүзгү шарттарда – көрүнүү 2000 м жана андан аз болгондо, аба кемелеринин келишинин болжолдуу убактысына чейин 15 мүнөт калганда же экипаж сүйрөөнү/иштетүүнү сураган учурда;

в) глиссаданы визуалдык индикациялоо тутумунун оттору көрүнүү шарттарына карабастан аба кемелеринин келишинин болжолдуу убактысына чейин 15 мүнөт калганда күйгүзүлөт;

г) АКБ органынын көрсөтмөсү же экипаждын талабы боюнча.

283. Жарык сигналы берүүчү жабдуулар төмөнкү учурларда өчүрүлөт:

а) күн чыкканда;

б) күндүзгү убакта – көрүнүү 2000 м ашык болгондо;

в) келген АКнын жерде багыт алуусу аяктаганда, ошондой эле учуп чыгуучу АК аэродром районунан чыккандан кийин;

г) учуулар болбогондо же АКнын келишинде (учуп чыгышында) 15 мүнөттөн ашык тыныгуу болгондо.

284. АБК (аба кыймылын тейлөө) органы келген АКга төмөнкүлөр жөнүндө маалымат берет:

а) көрүнүү же RVR мааниси 1500 м жана андан аз, ал эми булуттардын төмөнкү чегинин бийиктиги 150 м (500 фут) жана андан аз болгондугу жөнүндө;

б) конууга кирүүнүн акыркы этабындагы коркунучтуу метеокубулуштар жөнүндө;

в) УКТ бетинин абалы жана кармашуу коэффициентинин мааниси жөнүндө;

г) шамалдын багыты жана ылдамдыгы, анын эпкинин эске алуу менен.

285. УКТда оңдоо жана башка жумуштарды аткарууда АБК органы:

а) кем эмес ар бир 15 мүнөт сайын УКТдагы техникалык жана башка каражаттар менен туруктуу радиобайланыштын бар экендигин контролдойт;

б) конуунун болжолдуу (такталган) убактысына чейин 5 мүнөттөн кечиктирбестен, ошондой эле АК учуп чыгардын түздөн-түз алдында УКТны техн

икалык жана башка каражаттардан бошотуу жөнүндө көрсөтмө берет;

в) техникалык жана башка каражаттар менен эки тараптуу радиобайланыш бузулган учурда, УКТ отторун үч жолу күйгүзүү/өчүрүү УКТны бошотуу жөнүндө көрсөтмө болуп саналат.

286. Эгерде конууга кирип жаткан АК сырткы маркердин (АДПМ – алыскы дарек-пеленгатордук маркер) алыстыгына жетсе, ал эми аткаруучу стартта турган АК катуу жүрүүнү баштай элек болсо, АБК органы учуп чыгууга тыюу салат жана конууга кирип жаткан АКга экинчи айланууга (кайра конууга кирүүгө) команда берет.

287. Эгерде конууга кирип жаткан АК конууну ишке ашырып, УКТны бошотуу боюнча жол-жоболорду аткарып жатса, кийинки АКга конууга уруксатты АБК органы УКТнын босогосунан кем эмес 1 км аралыкта берет, мында турбуленттүү из боюнча эшелондоштуруу сакталат.

§ 1. Адам факторунун таасирин эске алуу

288. АКБ (Аба кыймылын башкаруу) диспетчерлеринин жумуш орундарын жана бир нече диспетчердик орундары бар бардык диспетчердик залды долбоорлоодо эргономика принциптерин эске алуу зарыл.

289. Адамдын физикалык жана психологиялык абалы анын башка адамдар менен өз ара аракеттенүүсүн калыптандырат, ошондой эле белгилүү бир тапшырмаларды аткаруусуна олуттуу таасир этет.

290. АКБ диспетчерлеринин эмгегинин коопсуз шарттарын талдоодо жана аныктоодо стресс менен чарчоону пайда кылган факторлордун санын азайтуу маселесин кароо зарыл.

291. Башкаруу каражаттарынын тутумунда АКБ диспетчерлерин алардын юрисдикциясындагы аэропорттордун абалы жөнүндөгү маалымат менен туруктуу негизде камсыздоо каралууга тийиш.

292. Иш жүзүндөгү окуу-даярдык аэродромдук диспетчерлерге аэропортто жайгашкан визуалдык каражаттар менен үзгүлтүксүз таанышып туруу мүмкүнчүлүгүн камсыз кылышы керек.

293. Аба кыймылын тейлөөнү уюштуруу тутумунда диспетчерге аба кырдаалы жана анын өнүгүшү жөнүндөгү бардык тиешелүү маалыматты туруктуу негизде берүү камсыз кылынышы зарыл.

294. Жабдуулар менен камсыздоодо жана уюштуруу жол-жоболорунда төмөнкүлөр каралышы керек:

1) Навигациялык каражаттардын абалы жөнүндө маалымат диспетчерге туруктуу негизде берилип турушу керек;

2) Навигациялык каражаттар иштен чыккан учурда колдонулуучу жол-жоболорду белгилөө зарыл;

3) АКБ диспетчерлерин даярдоо программалары навигациялык каражаттардын ишиндеги бузулууларга байланыштуу жол-жоболорду колдонуу көндүмдөрүн иштеп чыгууну камтышы керек.

§ 2. Каталарды контролдоо

295. Учуу коопсуздугу негизги күтүлгөн натыйжа болгон татаал системаларды долбоорлоонун, ишке киргизүүнүн жана пайдалануунун бардык этаптарында каталар эске алынууга тийиш. Аба кыймылын уюштуруу системасын иштеп чыгуу, сатып алуу жана ишке киргизүү этаптарында аба кыймылын тейлөө системаларынын келечектеги операторлору жана колдонуучулары тарабынан ката кетирилиши мүмкүн экендигине дайыма көңүл буруу зарыл. Мунун максаты — мындай каталардын келип чыгуу мүмкүнчүлүгүн азайтуу жана/же кетирилген каталардын кесепеттерин жеңилдетүү.

296. Адамга багытталган автоматташтырууну колдонуу аба кыймылын башкаруу диспетчеринин кырдаалды түшүнүү деңгээлин жогорулатат. Бул өз кезегинде аба кыймылын тейлөөчү тарабынан жүзөгө ашырылуучу каталарды көзөмөлдөө программасынын курамдык бөлүгү болуп калат.

297. Кырдаалды түшүнүү деңгээли жогору болгон диспетчерлер каталарды көбүрөөк ыктымалдык менен аныктап, алардын терс кесепеттерин азайта алышат. Мындан тышкары, система адамга багытталган болсо, берилген милдеттерди же алардын айрым элементтерин аткарууда операторлордун каталарынан улам системанын аярлуу(уязвимость) болуу деңгээли төмөндөйт.

298. Кыргыз Республикасынын Аба кодексинин 11-беренесинин 5-пунктуна ылайык, жарандык авиация жаатындагы ыйгарым укуктуу орган аэронавигациялык тейлөө кызматын көрсөтүүчүнү тастыктамалоону жүзөгө ашырат.

§ 1. Жалпы жоболор

299. Аэронавигациялык тейлөө кызматын көрсөтүүчүнү тастыктамалоо жарандык авиация жаатындагы мамлекеттик жөнгө салуунун бир түрү болуп саналат жана учуулардын коопсуздугун камсыз кылуу, ошондой эле аэронавигациялык тейлөө кызматын көрсөтүүчүнүн белгиленген тастыктамалоо талаптарына ылайык келишин камсыз кылуу максатында жүргүзүлөт.

300. Аэронавигациялык тейлөө кызматын көрсөтүүчү көрсөтүлүп жаткан тейлөөнүн белгиленген тастыктамалоо талаптарына ылайык келишин камсыз кылууга милдеттүү.

301. Тастыктамалоо талаптарынын сакталышын камсыз кылуу максатында жарандык авиация органы аэронавигациялык тейлөө кызматын көрсөтүүчүнүн ишине туруктуу көзөмөл жүргүзөт. Туруктуу көзөмөлдүн алкагында жарандык авиация органы аэронавигациялык тейлөө кызматын көрсөтүүчүнү пландуу, пландан тышкаркы, ал эми зарыл болгон учурда — алдын ала билдирүүсүз инспекциялоону жүргүзүүгө укуктуу.

302. Пландуу инспекциялар тобокелдик факторлорун баалоонун негизинде түзүлөт жана көрсөтүлүп жаткан аэронавигациялык тейлөөнүн бардык түрлөрүн камтыйт. Инспекциялардын планын түзүүдө мурунку инспекциялардын натыйжалары, аныкталган ылайык келбестиктердин мүнөзү, аэронавигациялык тейлөө кызматын көрсөтүүчүнүн ишиндеги өзгөрүүлөр жана учуулардын коопсуздугунун абалы эске алынат.

Аэронавигациялык тейлөө кызматын көрсөтүүчүнү тастыктамалоо Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетине караштуу Жарандык авиация мамлекеттик агенттигинин Аэронавигация бөлүмүнүн Документтештирилген жол-жоболоруна ылайык, жарандык авиация органы тарабынан белгиленген тартипте жүргүзүлөт.

§ 2. Аэронавигациялык тейлөөнү камсыз кылууга карата негизги сертификациялык талаптар

303. Аэронавигациялык кызмат көрсөтүүчү тарап метеорологиялык кызмат көрсөтүүдө Кыргыз Республикасынын «3-КРАЭ. Учууларды метеорологиялык камсыздоо» Авиациялык эрежелеринин талаптарына шайкеш келиши керек.

304. Аэронавигациялык кызмат көрсөтүүчү тарап аэронавигациялык маалыматты берүүдө Кыргыз Республикасынын «4-КРАЭ. Аэронавигациялык карталар», «15-КРАЭ. Учууларды аэронавигациялык камсыздоо» Авиациялык эрежелеринин талаптарына шайкеш келиши керек.

305. Аэронавигациялык кызмат көрсөтүүчү тарап байланыш, навигация жана байкоо жүргүзүү боюнча кызматтарды көрсөтүүдө Кыргыз Республикасынын «10-КРАЭ. Авиациялык электр байланышы» Авиациялык эрежелеринин талаптарына шайкеш келиши керек.

306. Аэронавигациялык кызмат көрсөтүүчү тарап ушул Авиациялык эрежелердин талаптарына ылайык аэронавигациялык кызматтарды коопсуз, үзгүлтүксүз жана натыйжалуу көрсөтүүнү камсыз кылган зарыл болгон техникалык, эксплуатациялык жана квалификациялык деңгээлди кармап турууга тийиш.

307. Аэронавигациялык кызмат көрсөтүүчү тарап аэронавигациялык кызмат көрсөтүүнүн болжолдонгон көлөмүн эске алуу менен кеминде беш жылдык мөөнөткө кызматкерлерге болгон муктаждыкты пландаштырууну ишке ашырат жана жетиштүү сандагы квалификациялуу персоналдын болушун камсыздоо боюнча зарыл чараларды көрөт.

308. Аэронавигациялык кызмат көрсөтүүчү тарап аэронавигациялык кызматтарды коопсуз, үзгүлтүксүз жана натыйжалуу көрсөтүүнү камсыз кылган уюштуруу түзүмүнө ээ болушу керек.

309. Аэронавигациялык кызмат көрсөтүүчү тараптын уюштуруу түзүмү төмөнкүлөрдү карашы керек:

а) жетекчилердин жана башка кызмат адамдарынын укуктарын, милдеттерин, ыйгарым укуктарын жана жоопкерчилигин бөлүштүрүүнү;

б) түзүмдүк бөлүнүштөрдүн ортосунда функцияларды жана ыйгарым укуктарды так бөлүштүрүүнү;

в) түзүмдүк бөлүнүштөрдүн жана кызмат адамдарынын баш ийүү тартибин жана өз ара аракеттенүү тартибин;

г) жүктөлгөн функцияларды аткаруу жана аэронавигациялык кызмат көрсөтүүнү үзгүлтүксүз камсыз кылуу үчүн квалификациялуу персоналдын жетиштүү санда болушун.

310. Аэронавигациялык кызмат көрсөтүүчү тарап учуу коопсуздугун башкаруу тутумун (УКБТ) иштеп чыгат жана киргизет. Учуу коопсуздугун башкаруу тутумунун милдеттүү бөлүгү болуп Жарандык авиация органы менен макулдашылууга тийиш болгон Учуу коопсуздугунун тутуму боюнча колдонмо саналат.

311. Аэронавигациялык кызмат көрсөтүүчү тарап ушул Эрежелер күчүнө киргенден кийин эки жылдан кечиктирбей аэронавигациялык кызмат көрсөтүүнүн бардык түрлөрүнө карата иштеген сапат тутумуна ээ болушу керек.

312. Аэронавигациялык кызмат көрсөтүүчү тарап бардык кызыкдар колдонуучуларга көрсөтүлүүчү аэронавигациялык кызматтардын сапатына жалпы жетекчилик кылуу үчүн зарыл болгон эрежелерди, процесстерди жана ресурстарды камтыган, тиешелүү түрдө уюштурулган сапат тутумун иштеп чыгууну жана киргизүүнү камсыз кылат.

313. Ушул Эрежелердин 311-пунктуна ылайык киргизилүүчү сапат тутуму Стандартташтыруу боюнча эл аралык уюмдун (ИСО) 9000 сериясындагы сапатты камсыздоо стандарттарына шайкеш келип, ИСО 9001 стандарты боюнча тастыктамаланышы керек.

314. Аэронавигациялык кызмат көрсөтүүчү тарап төмөнкүлөрдү камсыз кылган авиациялык коопсуздук тутумун белгилеши керек:

а) мыйзамсыз кийлигишүүлөрдү болтурбоо үчүн аэронавигациялык кызмат көрсөтүү каражаттарынын жана персоналынын коопсуздугун;

б) маалыматтарды алуунун жана пайдалануунун коопсуздугун, алардын тиешелүү түрдө ыйгарым укук берилген адамдар үчүн гана жеткиликтүүлүгүн.

315. Аэронавигациялык кызмат көрсөтүүчү тарап аэронавигациялык кызматтарды ачык-айкындуулук жана ачыктык принциптеринде көрсөтөт. Бул максатта мындай кызматтарды көрсөтүү маселелери боюнча аба мейкиндигин колдонуучулар менен жылына кем эмес бир жолу же зарылдыгына жараша консультацияларды өткөрүүнү камсыз кылат.

316. Аэронавигациялык кызмат көрсөтүүчү тарап кызмат көрсөтүүнүн бардык түрлөрү олуттуу начарлаган же токтотулган учурларга арналган, күтүлбөгөн кырдаалдарга карата актуалдуу иш-чаралар планына ээ болушу керек.

317. Аэронавигациялык кызмат көрсөтүүчү тарап жарандык авиация органына өз ишинин жыйынтыктары жана учуулардын коопсуздугун камсыздоо абалы жөнүндө маалыматтарды камтыган өз иши тууралуу жылдык отчетту сунуштайт.

318. Жылдык отчет кеминде төмөнкү маалыматтарды камтышы керек:

1) учуулардын коопсуздук деңгээлин жана көрсөтүлүүчү аэронавигациялык кызматтын сапатын баалоону;

2) инфраструктураны өнүктүрүү жана ишмердүүлүктүн негизги багыттары жөнүндө маалыматтарды;

3) аэронавигациялык кызмат көрсөтүү маселелери боюнча аба мейкиндигин колдонуучулар менен өз ара аракеттенүү жөнүндө маалыматты;

4) кадр саясаты жөнүндө, анын ичинде персоналды даярдоо, кайра даярдоо жана квалификациясын кармап туруу тууралуу маалыматтарды.

319. Аэронавигациялык кызмат көрсөтүүчү тарап жарандык авиация органына аэронавигациялык кызмат көрсөтүүгө байланыштуу окуялар жөнүндө, анын ичинде авиациялык кырсыктар, инциденттер жана олуттуу инциденттер, иштеги үзгүлтүктөр, жабдуулардын иштен чыгышы, бузулуулар, персоналдын каталары жана учуу коопсуздугуна таасирин тийгизген же таасир тийгизиши мүмкүн болгон башка окуялар тууралуу кабарлоого милдеттүү.

§ 3. Учуулардын коопсуздугун башкаруу системасына карата талаптар

320. Аэронавигациялык кызмат көрсөтүүчү тарап төмөндөгүдөй интеграцияланган учуу коопсуздугун башкаруу тутумуна ээ болушу керек:

а) кызмат көрсөтүүдөгү жоопкерчиликке жана талаптарга жооп берүү менен учуу коопсуздугун камсыздоо тутумун башкаруунун системалаштырылган процессине формалдаштырылган, ачык-айкын жана проактивдүү мамилени камсыз кылат;

б) көрсөтүлүүчү кызматтардын бардык түрлөрүнө жана ушул кызмат көрсөтүүгө байланыштуу, аэронавигациялык кызмат көрсөтүүчү тараптын контролунда болгон тиешелүү уюштуруу маселелерине карата иштейт;

в) аэронавигациялык кызмат көрсөтүү менен түздөн-түз байланышы бар ар бир адамдын жеке жоопкерчилигин, ошондой эле жетекчилердин өздөрү башкарган бөлүнүштөр үчүн учуу коопсуздугунун көрсөткүчтөрүнө карата жоопкерчилигин белгилөөнү камсыз кылат;

г) жогорку звенодогу жетекчилер үчүн учуу коопсуздугун камсыздоого жалпы жоопкерчиликти белгилейт;

д) учуу коопсуздугунун канааттандырарлык деңгээлине жетишүү эң жогорку артыкчылык болуп саналат деген шартты камсыз кылат;

е) аэронавигациялык кызмат көрсөтүүдө учуу коопсуздугун камсыздоонун негизги принциптери АНККнын (Аэронавигациялык кызмат көрсөтүүнүн) авиациялык кырсыктын келип чыгуу тобокелдигине кошкон салышын мүмкүн болушунча азайтууга багытталышын камсыз кылат.

321. Учуу коопсуздугун башкаруу тутумунун алкагында аэронавигациялык кызмат көрсөтүүчү тарап төмөнкүлөрдү аткарууга тийиш:

а) кызмат көрсөтүүгө байланыштуу персонал адекваттуу даярдыкка жана компетенттүүлүккө ээ болушуна, ошондой эле «1-КРАЭ. Авиациялык персоналга күбөлүктөрдү берүү» талаптарына ылайык тиешелүү түрдө тастыктамаланышына кепилдик берген шарттарга шайкештикти камсыз кылууга;

б) өз түзүмүнүн алкагында учуу коопсуздугун камсыздоо тутумун өнүктүрүү жана кармап туруу үчүн функцияларды жана жоопкерчиликти белгилөөгө;

в) учуу коопсуздугун башкаруу тутумун өнүктүрүүгө жана кармап турууга жооптуу жетекчи административдик жактан көз карандысыз болушун жана түздөн-түз эң жогорку деңгээлдеги жетекчиликке баш ийүүсүн камсыз кылууга;

г) жогорку звенодогу жетекчинин коопсуздукту башкарууну камсыздоо процессине активдүү катышуусун камсыз кылууга жана бул жаатта анын жоопкерчилигин белгилөөгө;

д) иш жүзүндө колдонууга мүмкүн болгон жерлерде учуу коопсуздугунун сандык деңгээлин белгилөөнү жана аны бардык функционалдык тутумдарга карата кармап турууну камсыз кылууга;

е) уюштуруунун учуу коопсуздугун камсыздоо боюнча саясаты менен түз байланыш көрүнүп тургандай кылып, коопсуздукту башкаруу тутумунун ишин системалуу түрдө документтештирүүнү камсыз кылууга;

ж) учуу коопсуздугун камсыздоо тутумунун алкагында сырткы кызмат көрсөтүүчүлөрдүн маанилүүлүгүн жана аэронавигациялык кызмат көрсөтүүгө таасир этүү мүмкүнчүлүгүн эске алуу менен аларга адекваттуу баа берүүнү жүргүзүүнү камсыз кылууга;

з) тобокелдикти баалоо жана анын таасирин азайтуу процесси тиешелүү деңгээлдеги жетекчилер тарабынан башкарылуусун жана аэронавигациялык кызмат көрсөтүүнүн бардык аспектилерине жайылтылышын камсыз кылууга. Аэронавигациялык кызмат көрсөтүү тутумунун функционалдык бөлүгүнө өзгөртүүлөр киргизилген учурда ушул Эрежелердин 326-пунктунун жоболору колдонулат;

и) Аба кыймылын тейлөө менен түздөн-түз байланышы бар оперативдүү жана техникалык бузулууларга тиешелүү бардык окуялар тез арада иликтенишин жана зарыл болсо, аларды четтетүү боюнча тиешелүү түзөтүүчү чаралар көрүлүшүн камсыз кылууга. Бул талаптын аткарылышы Мамлекеттик агенттик тарабынан аба кыймылын тейлөөгө байланыштуу окуялар жөнүндө баяндамаларды сунуштоо боюнча ченемдик актылардын талаптарын аткаруу катары каралат.

322. Учуу коопсуздугун камсыздоо тутумун колдонуу процессинде аэронавигациялык кызмат көрсөтүүчү тарап төмөнкүлөрдү камсыз кылышы керек:

а) учуу коопсуздугун камсыздоо тутумуна үзгүлтүксүз изилдөөлөр жүргүзүлүп турушу керек, зарыл болгон учурда жакшыртуу боюнча сунуштамалар берилиши керек, ошентип жетекчилердин өздөрү жооптуу болгон бөлүнүштөрдө коопсуздукту башкаруу тутумунун натыйжалуулугуна болгон ишеними камсыз кылынат, ошондой эле коопсуздукту башкаруу тутумунун белгилүү бир бөлүктөрүнө шайкештиги ырасталат;

б) Аба кыймылын башкаруу тутумундагы же анын элементтериндеги функционалдык же оперативдик өзгөрүүлөрдү аныктоо ыкмаларын колдонуу, алар тутум жана элементтер белгиленген талаптарга жана стандарттарга мындан ары шайкеш келбей кала турган чекке жакындагандыгын көрсөтөт. Бул ыкмалар ошондой эле түзөтүүчү чаралар кабыл алынганын аныктоого мүмкүндүк бериши керек;

в) коопсуздук тутумун башкаруу документтерин жүргүзүү, бул документтерди кызмат көрсөтүүнү жана ага байланыштуу ишмердүүлүктү камсыз кылуунун негизи катары, ошондой эле Кыргыз Республикасынын жарандык авиация органына маалымат берүү үчүн пайдалануу.

323. Коопсуздукту башкаруу тутумун колдонуу алкагында аэронавигациялык кызмат көрсөтүүчү тарап төмөнкүлөрдү камсыз кылышы керек:

а) тиешелүү персоналга алардын ишмердүүлүгүнө байланыштуу мүмкүн болгон коркунучтар жөнүндө маалымат берүүнү;

б) окуяларды иликтөөгө жана учуу коопсуздугуна тиешелүү башка маселелерге байланыштуу корутундулар менен тыянактарга жетекчилерди жана оперативдүү персоналды кабардар кылууну;

в) бардык персонал коркунучтарды аныктоо боюнча сунуштарды иштеп чыгуу процессине, ошондой эле зарыл болгон учурларда учуу коопсуздугу тутумун өзгөртүү жана жакшыртуу маселелери боюнча сунуштарды иштеп чыгуу процессине тартылуусун.

324. Коопсуздукту башкаруу тутумуна ылайык, аэронавигациялык кызмат көрсөтүүчү тарап аба кыймылын тейлөө тутумунун функционалдык бөлүктөрүнө, ошондой эле анын контролунда болгон тиешелүү кызмат көрсөтүү түрлөрүнө өзгөртүүлөрдү киргизүүдө коркунучту аныктоо боюнча системалуу талдоо жүргүзүлүшүн, ошондой эле мындай өзгөртүүлөрдү киргизүүнүн тобокелдигине баа берилишин камсыз кылууга тийиш. Тобокелдик аныкталган учурда аны азайтуу боюнча чаралар көрүлүшү керек.

325. Мындай чаралар төмөнкү компоненттерге карата колдонулат:

а) Аба кыймылын тейлөө функционалдык тутумунун бөлүктөрүнө — пландаштыруудан, киргизүүдөн, эксплуатациялоодон, тейлөөдөн баштап эсептен чыгарганга чейинки анын бүткүл турмуштук циклинин ичинде;

б) Аба кыймылын тейлөө функционалдык тутумунун көчмө жана стационардык компоненттерине;

в) Аба кыймылын тейлөө функционалдык тутумуна тиешелүү жабдууларга, жол-жоболорго, адам ресурстарына жана алардын ортосундагы өз ара аракеттенүүгө.

326. Коркунучту аныктоо, тобокелдикти баалоо жана анын таасирин азайтуу чаралары процесси төмөнкү аспектилерди камтышы керек:

а) тутумдун тиешелүү бөлүктөрүнүн максаттарын, чек араларын жана өз ара аракеттенүүсүн аныктоо. Каралып жаткан бөлүктүн функцияларын, ошондой эле өзгөртүүлөрдү киргизүү пландаштырылып жаткан оперативдүү чөйрөнү аныктоо;

б) коопсуздук аспектилерин аныктоо, анын ичинде төмөнкү маселелерди:

- Аба кыймылын тейлөөгө түздөн-түз тиешелүү болгон сынчыл (критикалык) потенциалдуу коркунучтарды жана бузулууларды аныктоону;

- окуяларды классификациялоо схемаларын колдонуу менен учуу коопсуздугуна байланыштуу мүмкүн болгон окуялардын олуттуулугуна жана кайталануу жыштыгына карата коопсуздукту баалоону;

- кооптуу окуянын келип чыгуусунун максималдуу мүмкүн болгон ыктымалдуулугуна карата тобокелдиктин кабыл алынарлыгын аныктоону.

в) тобокелдикти азайтуу чараларынын стратегиясын, ал:

- өзгөртүүлөрдү киргизүү тобокелдигине байланыштуу коркунучтардан коргонуу чараларын аныктайт;

- эгерде зарыл болсо, аба кыймылын тейлөө тутумунун потенциалдуу кооптуу тилкелерин камтыган коопсуздукту камсыздоо маселелерин камтыйт;

- коопсуздук боюнча талаптардын колдонулуусун жана натыйжалуулугун камсыз кылуу чараларын сунуштайт.

г) коопсуздук боюнча аныкталган бардык чаралар жана талаптар аткарылганын текшерүү чараларын, бөлөкчө айтканда:

- өзгөртүүлөрдү киргизгенге чейин;

- өтөө мезгилинде, бирок иш жүзүндө колдонууга чейин;

- иш жүзүндө колдонуу процессинде;

- колдонуу токтотулганга чейинки колдонуу процессинде.

327. Тобокелдикти баалоо процессин жана анын таасирин азайтуу чараларын колдонууну негиздөөгө жана далилдөөгө байланыштуу натыйжалар, анын ичинде коркунучтарды аныктоо, төмөнкүлөрдү камсыз кыла тургандай түрдө документтештирилиши керек:

- өзгөртүүлөр киргизилгенден кийин тутумдун бөлүгү, ошондой эле бүткүл аба кыймылын тейлөө тутуму кабыл алына турган деңгээлде экендигин жана болорун, учуу коопсуздугу боюнча талаптарга шайкеш келерин жана мындан ары да шайкеш келерин;

- пландаштырылган оперативдик же функционалдык өзгөрүүлөргө карата учуу коопсуздугу боюнча бардык талаптар байкоого боло тургандыгын (отслеживаемый).

328. Коркунуч факторлорун аныктоо үзгүлтүксүз негизде жүргүзүлүшү керек. Коркунуч факторлорунун таасирин азайтуу максатында жана алардын олуттуулугун баалоо үчүн тутумдун түрдүү элементтерин — аба кемелеринин экипаждарын, АКБ диспетчерлерин, аба кемелеринин физикалык мүнөздөмөлөрүн, аба кыймылын тейлөө жердеги жабдууларынын мүнөздөмөлөрүн, ошондой эле коопсуз аба кыймылын тейлөөдө көрсөтүү мүмкүнчүлүгүн камтыган системалуу мамиле колдонулушу керек.

§ 4. Аэронавигациялык кызмат көрсөтүүнү коопсуз көрсөтүүнү камсыз кылуучу диспетчердик, инженердик жана техникалык персоналга коюлуучу талаптар.

329. Аэронавигациялык кызмат көрсөтүүчү тарап аба кыймылына кызмат көрсөтүүнү, АКБнын бекитилген жабдууларын эксплуатациялоону жана техникалык тейлөөнү ишке ашырган диспетчердик, техникалык жана инженердик-техникалык персоналдын зарыл болгон билим, көндүм жана компетенттүүлүк деңгээлине ээ болушун жана аны кармап туруусун, ошондой эле аткарылуучу функцияларга ылайык учуу коопсуздугун камсыздоо маселелери боюнча баштапкы жана мезгилдүү адистештирилген даярдыктан өтүп туруусун камсыз кылышы керек. Мындай даярдык учуу коопсуздугун башкаруу тутуму (УКБТ) боюнча окутууну гана эмес, ошондой эле учуулардын коопсуздугун камсыздоого, аэронавигациялык тутумдарды эксплуатациялоого, адамдык факторго, тобокелдиктерди башкарууга, авиациялык кырсыктарды жана инциденттерди иликтөөгө, өзгөрүүлөрдү башкарууга жана аэронавигациялык кызмат көрсөтүүчү тараптын даярдоо программаларында каралган башка багыттарга байланыштуу башка адистештирилген курстарды жана программаларды камтышы тийиш.

330. Ушул Эрежелердин 329-пунктуна ылайык аэронавигациялык кызмат көрсөтүүчү тарап төмөнкүлөргө ээ болууга тийиш:

а) персоналды даярдоо саясатына жана планына;

б) диспетчердик, техникалык жана инженердик персонал үчүн саясатка жана квалификациялык схемага;

в) диспетчердик, техникалык жана инженердик персоналдын адекваттуу билиминин жана компетенттүүлүгүнүн бар экендигин чагылдырган документтерди жүргүзүүгө, ошондой эле көрсөтүлүүчү кызматтардын үзгүлтүксүздүгүн кармап туруу үчүн персоналды бөлүштүрүү тутумуна;

г) квалификациясы жок персонал жөнүндө маалыматты чагылдырган жазууларды жүргүзүүгө.

331. Аэронавигациялык кызмат көрсөтүүчү тарап учуу коопсуздугун камсыздоо маселелери менен түздөн-түз байланышкан персоналдын санын жана статусун чагылдырган тиешелүү документтерди жүргүзүүгө тийиш. Мындай документтер кеминде төмөнкү маалыматтарды камтышы керек:

а) функциялары учуу коопсуздугун камсыздоого түздөн-түз тиешелүү болгон дайындалган жетекчилер жөнүндө;

б) техникалык жана инженердик персоналдын квалификациясы жөнүндө жазууларды жана белгиленген квалификациялык талаптарга шайкештигин баалоону;

в) техникалык жана инженердик персоналдын кызматтык милдеттеринин сүрөттөлүшүн, аларды жайгаштырууну жана персоналды бөлүштүрүү ыкмасын.

332. Аэронавигациялык кызмат көрсөтүүчү тарап Кыргыз Республикасынын Авиациялык эрежелеринин талаптарына шайкеш келген жана аэронавигациялык кызматтарды коопсуз, үзгүлтүксүз жана натыйжалуу көрсөтүүнү камсыз кылган кызматтык нускамаларды, иш технологияларын иштеп чыгууга, киргизүүгө, колдонууга жана актуалдуу абалда кармап турууга тийиш.

333. Аэронавигациялык кызмат көрсөтүүчү тарап аэродромдор районунда учууларды жүргүзүү боюнча нускамаларды, аба кыймылына кызмат көрсөтүүчү персоналды даярдоо, кайра даярдоо, квалификациясын кармап туруу жана компетенттүүлүгүн баалоо программаларын иштеп чыгууга жана актуалдуу абалда кармап турууга, ошондой эле тренажердук жабдуулардын, окуу-методикалык материалдардын жана башка окутуу каражаттарынын болушун жана эксплуатациялык даярдыгын камсыз кылууга тийиш.

| | 1-Тиркеме |

Стандарттык учуп чыгуу жана учуп келүү каттамдарынан башка, навигациялык спецификацияларды жана аба кыймылын тейлөө каттамдарын белгилөө принциптери

Эскертүү. Стандарттык учуп чыгуу жана учуп келүү каттамдарын жана аларга байланыштуу схемаларды белгилөөгө тиешелүү материалды 3-тиркемеден караңыз. Бул каттамдарды жана схемаларды белгилөө боюнча нускамалык материал Аба кыймылын тейлөөнү пландаштыруу боюнча колдонмосунда камтылган (Doc 9426).

§ 1. Аба кыймылын тейлөө каттамдарын жана навигациялык спецификацияларды белгилөө үчүн индекстер

1. Белгилүү бир каттамдын участокторунда, каттамдарда же аба кыймылын тейлөөнүн белгилүү бир районунда колдонулуучу каттамдардын жана навигациялык спецификациялардын индекстер системасынын максаты — белгиленген талаптарды эске алуу менен учкучтарга жана аба мейкиндигин тейлөө органдарына төмөнкүлөргө мүмкүндүк берүү:

а) географиялык координаттарды же каттамды сүрөттөө үчүн башка каражаттарды колдонбостон, каалаган аба мейкиндигин тейлөө каттамы так көрсөтүлүшүн камсыз кылуу;

б) зарыл болгон учурларда аба мейкиндигин тейлөө каттамы менен аба мейкиндигинин белгилүү бир вертикалдык түзүмүнүн ортосундагы байланышты көрсөтүү;

в) каттам боюнча же аба мейкиндигин тейлөөнүн белгилүү бир районунун чегинде учууну аткарууда навигациялык мүнөздөмөлөрдү кармоонун талап кылынган тактык деңгээлин көрсөтүү; жана

г) каттам негизинен же толугу менен аба кемелеринин белгилүү бир типтери тарабынан пайдаланыларын көрсөтүү.

1-эскертүү. Навигациялык спецификациялар жөнүндө маалыматты жарыялоого карата техникалык талаптар «КРАЭ-4. Аэронавигациялык карталар» 7-бөлүмүндө жана PANS-AIM (Doc 10066) документинин 2-тиркемесинде камтылган. 2-эскертүү. Ушул тиркеменин контекстинде жана учууларды пландаштыруу максаттарында белгиленген навигациялык спецификация аба мейкиндигин тейлөө каттамы индексинин курамдык бөлүгү катары каралбайт.

2. Бул максатка жетишүү үчүн белгилөө системасы:

а) каалаган аба мейкиндигин тейлөө каттамы жөнөкөй жана өзүнө гана таандык ыкма менен белгиленишине мүмкүндүк берет;

б) индекстердин кайталанышына жол бербейт;

в) жердеги жана борттогу автоматташтырылган системаларда колдонууга жарактуу;

г) эксплуатациялык пайдаланууда мүмкүн болушунча кыска болууга мүмкүндүк берет;

д) келечекте пайда болушу мүмкүн болгон талаптарды эске алуу менен, системага түп-тамырынан өзгөртүүлөрдү киргизбестен, аны кеңейтүү үчүн жетиштүү мүмкүнчүлүктү камсыз кылат.

3. Ушуга байланыштуу, стандарттык келүү жана учуп чыгуу маршруттарынан тышкары, башкарылуучу, консультациялык жана башкарылбаган аба мейкиндигин тейлөө каттамдары төмөндө көрсөтүлгөн тартипте белгиленет.

§ 2. Индекстердин түзүмү

1. Аба кыймылын тейлөө каттамына берилүүчү индекс зарыл болгон учурда төмөнкүлөр менен толукталуучу негизги индекстен турат:

а) бир префикстен; жана

б) бир кошумча тамгадан.

2. Индексти түзүү үчүн зарыл болгон белгилердин саны алтыдан ашпоого тийиш.

3. Индексти түзүү үчүн зарыл болгон белгилердин саны мүмкүн болушунча бештен ашпоого тийиш.

4. Негизги индекс алфавиттин бир тамгасынан жана андан кийин келген 1ден 999га чейинки бир сандан турат.

5. Тамга төмөндө көрсөтүлгөндөрдүн ичинен тандалат:

а) A, B, G, R — аба кыймылын тейлөө каттамдарынын региондук тармагынын бир бөлүгү болуп саналган жана аймактык навигация каттамдары болуп саналбаган каттамдар үчүн;

б) L, M, N, P — аба кыймылын тейлөө каттамдарынын региондук тармагынын бир бөлүгү болуп саналган аймактык навигация каттамдары үчүн;

в) H, J, V, W — аба кыймылын тейлөө каттамдарынын региондук тармагынын бир бөлүгү болуп саналбаган жана аймактык навигация каттамдары болуп саналбаган каттамдар үчүн;

г) Q, T, Y, Z — аба кыймылын тейлөө каттамдарынын региондук тармагынын бир бөлүгү болуп саналбаган аймактык навигация каттамдары үчүн.

6. Колдонулган учурларда, төмөндө көрсөтүлгөн тартипке ылайык, негизги индекске префикс катары дагы бир тамга кошулат:

а) K — төмөн бийиктикте өтүүчү жана негизинен тик учактар тарабынан пайдалануу үчүн белгиленген каттамды көрсөтүү үчүн;

б) U — каттам же анын бөлүгү жогорку аба мейкиндигинде белгиленгенин көрсөтүү үчүн;

в) S — ылдамдануу, жайлоо жана үндөн ылдам учуу учурунда үндөн ылдам учуучу аба кемелери тарабынан гана пайдалануу үчүн белгиленген каттамды көрсөтүү үчүн.

7. Аба кыймылын тейлөө органы тарабынан белгиленгенде же региондук аэронавигациялык макулдашуулардын негизинде тиешелүү аба кыймылын тейлөө каттамы боюнча камсыз кылынуучу тейлөөнүн түрүн көрсөтүү үчүн каттамдын негизги индексине кошумча тамга кошулушу мүмкүн:

а) F тамгасы — каттамда же анын бөлүгүндө консультациялык тейлөө гана камсыз кылынарын көрсөтөт;

б) G тамгасы — каттамда же анын бөлүгүндө учуу маалыматтык тейлөөсү гана камсыз кылынарын көрсөтөт.

1-эскертүү. Аба кемелеринин бортундагы индикациялык жабдуулардын мүмкүнчүлүктөрү чектелүү болгондуктан, F же G кошумча тамгалары учкучка индикатордо көрсөтүлбөшү мүмкүн. 2-эскертүү. Башкарылуучу каттам, консультациялык каттам же учуу маалыматтык тейлөөсү камсыз кылынуучу каттам катары киргизилген каттам же анын бөлүгү аэронавигациялык карталарда жана аэронавигациялык маалымат жыйнактарында «КРАЭ-4. Аэронавигациялык карталар» жана «КРАЭ-15. Аэронавигациялык камсыз кылуу» эрежелеринин жоболоруна ылайык белгиленет.

3. Индекстерди ыйгаруу

8. Аба кыймылын тейлөө каттамдарынын негизги индекстери төмөндө көрсөтүлгөн принциптерге ылайык ыйгарылат.

9. Негизги магистралдык каттамдын бүткүл узундугу боюнча, ал кесип өткөн түйүндүк диспетчердик райондорго, мамлекеттерге же региондорго карабастан, ага бир эле индекс ыйгарылат.

Эскертүү. Бул өзгөчө аба кыймылын тейлөөнүн маалыматтарын автоматтык түрдө иштеп чыгуу жана аба кемесинин бортундагы навигациялык эсептөө техникасы колдонулган учурда маанилүү.

10. Эки же андан көп магистралдык каттамдын жалпы участогу болгон учурда, аба кыймылын тейлөөнү камсыз кылууда кыйынчылыктар жаралган учурларды кошпогондо, бул участок тиешелүү каттамдардын ар биринин индекси менен белгиленет; мындай кыйынчылыктар жаралган учурда бардык тараптардын макулдугу менен бир гана индекс ыйгарылат.

11. Бир каттамга ыйгарылган негизги индекс башка кандайдыр бир каттамга ыйгарылбайт.

12. Координациялоо максатында жарандык авиация органынын индекстерге болгон муктаждыгы жөнүндө ИКАОнун региондук бюролоруна билдирилет.

§ 4. Байланыш жүргүзүүдө индекстерди колдонуу

13. Тамга басып чыгаруу түрүндөгү байланышта индекс ар дайым кеминде эки жана алтыдан ашпаган белги менен берилет.

14. Үндүк байланышта индекстин негизги тамгасы ИКАОнун фонетикалык алфавитине ылайык айтылат.

15. Үндүк байланышта 2.3-пунктта көрсөтүлгөн K, U же S префикстери колдонулган учурда, алар төмөнкүдөй айтылат:

K — «КОПТЕР»; U — «АППЕР»; S — «СУПЕРСОНИК». «Коптер» сөзү «геликоптер» сөзүндөгүдөй айтылат, ал эми «аппер» жана «суперсоник» сөздөрү англис тилиндегидей айтылат.

16. 2.4-пунктта көрсөтүлгөн F же G тамгалары колдонулган учурда, учуу экипажынан аларды үндүк байланышта колдонуу талап кылынбайт.

| | 2-Тиркеме |

Негизги чекиттерди белгилөөнүн жана аныктоонун принциптери

§ 1. Негизги чекиттерди аныктоо

1. Негизги чекиттер мүмкүн болушунча жердеги же спутниктик радионавигациялык каражаттарга, артыкчылык берилген тартипте ультра кыска толкундуу радионавигациялык каражаттарга же андан жогорку жыштыктарда иштеген радионавигациялык каражаттарга таянуу менен белгиленүүгө тийиш.

2. Мындай жердеги же спутниктик радионавигациялык каражаттар жок болгон учурда, негизги чекиттер автономдуу борттук навигациялык каражаттардын жардамы менен же навигация жердеги визуалдык багыттамалар боюнча жүргүзүлгөн учурда визуалдык байкоо аркылуу аныкталышы мүмкүн болгон жерлерде белгиленет.

3. Коңшулаш аба кыймылын тейлөө органдарынын же тиешелүү аба кыймылын башкаруу диспетчерлеринин ортосундагы макулдашуу боюнча негизги чекиттер «башкарууну өткөрүп берүү чекиттери» катары белгилениши мүмкүн.

§ 2. Радионавигациялык каражаттын жайгашкан орду боюнча белгиленген негизги чекиттердин индекстери

4. Радионавигациялык каражаттын жайгашкан орду боюнча белгиленген негизги чекиттердин коддолбогон аталыштары

1) Негизги чекиттерге оңой таанылуучу жана мүмкүн болушунча жалпыга белгилүү географиялык жерлердин аталыштары ыйгарылат.

2) Негизги чекиттин аталышын тандоодо төмөнкү шарттардын сакталышына көңүл бурулат: