1-берене. Ушул Мыйзамда колдонулуучу негизги түшүнүктөр

Ушул Мыйзамда төмөнкүдөй негизги терминдер жана аныктамалар колдонулат:

1) коопсуз эмгек шарттары - зыяндуу же кооптуу өндүрүштүк факторлордун кызматкерлерге тийгизген таасири жокко чыгарылган же болбосо алардын таасиринин деңгээли ченемдер менен белгиленген деңгээлден ашпаган эмгек шарттары:

2) зыяндуу өндүрүштүк фактор - анын таасири кызматкердин ооруга чалдыгуусуна же ишке жөндөмдүүлүгүнүн төмөндөөсүнө алып келүүсү мүмкүн болгон өндүрүштүк фактор;

3) эмгек гигиенасы - кызматкерлердин саламаттыгын сактоо, өндүрүштүк чөйрөнүн жана эмгек процессинин жагымсыз таасирлеринин алдын алуу боюнча санитардык-гигиеналык жана эпидемияга каршы чаралардын жана каражаттардын комплекси;

4) кызматкерлердин эмгекти коргоого болгон укуктарынын кепилдиктери - кызматкерлерге Конституция, мыйзамдар жана эмгекти коргоо боюнча башка ченемдик укуктук актылар менен белгиленген укуктарды пайдаланууга толук мүмкүнчүлүктү камсыз кылуучу шарттар жана каражаттар;

5) эмгек шарттары боюнча кесиптик тобокелдиктерге баа берүү (жумуш орундарын аттестациялоо) - ден соолукту чыңдоо иш-чараларын жүргүзүү жана аларда иштеген кызматкерлерге эмгектин зыяндуу жана оор шарттары үчүн жеңилдиктерди жана компенсацияларды берүү укугун тастыктоо же жокко чыгаруу үчүн эмгек процессинде адамдын ден соолугуна жана эмгекке жөндөмдүүлүгүнө таасирин тийгизүүчү өндүрүш чөйрөсүнүн жана эмгек процессинин бардык факторлорун конкреттүү жумуш ордунда эсепке алуу, талдоо жана комплекстүү баалоо тутуму;

6) эмгекти коргоо - өзүнө укуктук, социалдык-экономикалык, уюштуруу-техникалык, санитардык-гигиеналык, дарылоо-алдын алуу, реабилитациялык жана башка иш-чараларды камтыган, эмгек ишинин процессинде кызматкерлердин өмүрүн жана ден соолугун сактоо тутуму;

7) өндүрүштүк кооптуу фактор - анын таасири кызматкердин жаракат алуусуна, ден соолугунун капысынан кескин начарлашына же өлүмүнө алып келүүсү мүмкүн болгон өндүрүштүк фактор;

8) эмгекти коргоону коомдук контролдоо - кесиптик бирликтер же кызматкерлердин башка өкүлчүлүктүү органдары тарабынан жүзөгө ашырылуучу эмгекти коргоо чөйрөсүндө кызматкерлердин укуктарынын жана кызыкчылыктарынын сакталышына көзөмөл жүргүзүү;

9) кесиптик оору - зыяндуу жана кооптуу өндүрүштүк факторлордун кызматкерге тийгизген таасиринен келип чыккан оору;

10) кесиптик тобокелдик - өндүрүштүк чөйрөнүн жана эмгек процессинин жагымсыз факторлорунун таасиринин натыйжасында келип чыккан кесепеттердин оордугун эске алуу менен ден соолуктун бузулуу ыктымалдыгынын чоңдугу;

11) өндүрүштүк иш - кызматкерлердин ресурстарды даяр продукцияга айландыруу үчүн зарыл болгон эмгек каражаттарын колдонуу менен өзүнө чийки заттын ар кандай түрлөрүн өндүрүүнү жана кайра иштетүүнү, курулушту, кызматтардын ар кандай түрлөрүн көрсөтүүнү камтыган иш-аракеттеринин жыйындысы;

12) өндүрүштүк жаракат - кызматкердин иштеген жерине, убактысына жана ишке тартылуу даражасына карабастан, анын өндүрүштүк ишине байланыштуу алган кандай болбосун жаракаты;

13) өндүрүштүк санитария - зыяндуу өндүрүштүк факторлордун кызматкерлерге тийгизген таасирин алдын алуучу же азайтуучу санитардык-гигиеналык уюштуруу иш-чараларынын жана техникалык каражаттардын тутуму;

14) кызматкер - иш берүүчү менен эмгек мамилелерине кирген жеке жак;

15) иш берүүчү - кызматкер менен эмгек мамилелерине кирген жеке же юридикалык жак (уюм). Мыйзамдарда белгиленген учурларда эмгек келишимдерин түзүүгө укук берилген башка субъект иш берүүчү катары чыга алат;

16) жумуш орду - кызматкер болууга тийиш болгон же анын ишине байланыштуу келүүгө зарыл болгон жана түз же кыйыр түрдө иш берүүчүнүн контролунда турган жер;

17) атайын кийим - кызматкерди зыяндуу жана (же) кооптуу өндүрүштүк факторлордон, ошондой эле булгануудан коргоого арналган жекече коргонуу каражаты, кийим, баш кийим, кол кап, башка буюмдар;

18) эмгектик мертинүү - кызматкердин эмгек милдеттерин аткаруу учурунда анын эмгекке жөндөмдүүлүгүн убактылуу же туруктуу жоготууга алып келген күтүлбөгөн кырсыктын кесепетинен анын ден соолугуна зыян келтирүү;

19) эмгек шарттары - кызматкердин эмгекке жарамдуулугуна жана ден соолугуна таасирин тийгизүүчү өндүрүш чөйрөсүнүн жана эмгек процессинин факторлорунун жыйындысы.