6-берене. Үстөмдүк абал

1. Үстөмдүк (монопсониялык) абал катары тиешелүү рынокто чарба жүргүзүүчү субъекттин же чарба жүргүзүүчү субъекттердин учурдагы рыноктук күчү таанылат, мында ал атаандаштарынан, кардарларынан жана керектөөчүлөрүнөн өзүн белгилүү деңгээлде көз карандысыз алып жүрүшү мүмкүн.

2. Рынокто төмөнкүдөй чарба жүргүзүүчү субъекттин (финансылык уюмдарды кошпогондо) абалы үстөмдүк абал катары таанылат:

1) тиешелүү рыноктогу үлүшү 35 пайызды түзгөн же андан жогору болгон, эгерде монополияга каршы орган тарабынан ушул Мыйзамды бузуу жөнүндө ишти кароодо же экономикалык концентрацияны мамлекеттик контролдоону жүзөгө ашырууда көрсөтүлгөн чоңдуктан ашып кеткендигине карабастан, чарба жүргүзүүчү субъекттин товардык рыноктогу абалы үстөмдүк абалда болуп саналбагандыгы белгиленбесе;

2) тиешелүү рыноктогу үлүшү 35 пайыздан аз болгон, бирок 15 пайыздан кем болбогон, эгерде мындай чарба жүргүзүүчү субъекттин үстөмдүк абалы монополияга каршы орган тарабынан ошол рыноктогу анын атаандаштарынын үлүшүнүн өлчөмдөрүнө караганда товардык рыноктогу чарба жүргүзүүчү субъекттин үлүшүнүн өзгөрбөгөндүгүнө же бир аз гана өзгөргөндүгүнө жараша белгиленсе жана эгерде тиешелүү рынокто төмөнкүдөй сапаттык белгилердин бири же андан көбү болсо:

а) чарба жүргүзүүчү субъектте товарлардын баасынын деңгээлин бир тараптуу тартипте аныктоо жана тиешелүү товардык рынокто атаандаштарынан көз карандысыз аракеттенүү мүмкүнчүлүгү болсо;

б) берүүлөрдүн чынжырынын бир нече деңгээлинде анын катышуу даражасын кошкондо, тиешелүү рыноктогу башка атаандаштарга салыштырмалуу чарба жүргүзүүчү субъекттин жана анын ресурстарынын олуттуу рыноктук күчү жана өлчөмү;

в) жаңы же учурдагы атаандаштар үчүн тиешелүү товардык рынокко жетүү мүмкүнчүлүгү, анын ичинде кирүү же кеңейтүү үчүн экономикалык, технологиялык жана административдик чектөөлөрдөн улам татаал болсо;

г) сатып алуучунун компенсациялык, үстөмдүк кылуучу чарба жүргүзүүчү субъектти кармоого жөндөмдүү күчү жок болсо же чектелсе;

д) бул чарба жүргүзүүчү субъект тарабынан сатылган же сатып алынган товар керектөөдө (анын ичинде өндүрүштүк максатта керектөөдө) башка товар менен алмаштырылууга мүмкүн болбосо;

е) товардын баасынын өзгөрүшү бул товарга болгон суроо-талаптын тийиштүү төмөндөөсүнө алып келбесе.

3. Чарба жүргүзүүчү ар бир субъекттин же чарба жүргүзүүчү бир нече субъекттин (финансылык уюмдарды кошпогондо) ага карата жалпысынан төмөнкүдөй шарттар аткарылуучу абалы үстөмдүк абал деп таанылат:

1) чарба жүргүзүүчү үчтөн ашпаган субъекттин жыйынды үлүшү 50 пайыздан ашса, ошол эле учурда алардын ар биринин үлүшү бул рыноктогу башка субъекттердин үлүшүнөн көп болсо же чарба жүргүзүүчү бештен ашпаган субъекттин жыйынды үлүшү 70 жана андан ашык пайызды түзсө, ошол эле учурда алардын ар биринин үлүшү тиешелүү рыноктогу чарба жүргүзүүчү башка субъекттердин үлүштөрүнөн көп болсо (эгерде көрсөтүлгөн чарба жүргүзүүчү субъекттердин жок дегенде биринин үлүшү 10 пайыздан аз болсо ушул жобо колдонулбайт);

2) узак мезгил аралыгында (бир жылдан кем эмес аралыкта же эгерде мындай мөөнөт бир жылдан аз болсо - тиешелүү рыноктун иштөө мөөнөтүндө) чарба жүргүзүүчү субъекттердин үлүштөрүнүн салыштырмалуу өлчөмдөрү өзгөрүлбөсө же анча маанилүү эмес өзгөрүүлөргө дуушар болсо, ошондой эле жаңы атаандаштардын тиешелүү товардык рынокко кирүүсү кыйын болсо;

3) мындай чарба жүргүзүүчү субъекттер (рыноктун субъекттери) тарабынан сатылуучу же сатып алынуучу товардын керектөөдө, анын ичинде өндүрүштүк максаттарда керектөөдө башка товар менен алмаштырылбастыгы, товардын баасынын өсүшүнүн бул товарга суроо-талаптын төмөндөшүнүн тиешелүү деңгээли менен шартталбагандыгы, тиешелүү товардык рынокто бул товардын баасы, адамдардын белгисиз чөйрөсү тарабынан сатуу же сатып алуу шарттары жөнүндө маалыматтын жеткиликтүүлүгү.

4. Табигый монополия абалында турган товардык рынокто табигый монополиянын субъекти болуп саналган чарба жүргүзүүчү субъекттин абалы үстөмдүк абал деп таанылат.

5. Монополияга каршы орган жыйынды (жамааттык) үстөмдүктү аныктоо үчүн төмөнкүдөй сапаттык факторлорду эске алат:

1) өздөрүнүн кардарларына, атаандаштарына, сатып алуучуларына көз карандысыз иш-аракет жүргүзүүгө мүмкүндүк берген, кызыкдар чарба жүргүзүүчү субъекттердин ортосундагы экономикалык байланыштар же факторлор, анын ичинде акцияларга ээ болуу, биргелешкен ишканаларга катышуу же башкаруу кызмат орундарынын айкалышуусу;

2) кызыкдар чарба жүргүзүүчү субъекттердин жалпы саясатты кабыл алуусуна өбөлгө түзүүчү кандай болбосун байланыштыруучу факторлор же түзүмдөр;

3) координациялоо шарттарына жетүүгө жана алардын сакталышын контролдоого жөндөмдүү чарба жүргүзүүчү субъекттердин ортосундагы жашыруун координация.

6. Финансылык уюмдардын (Кыргыз Республикасынын Улуттук банкынын көзөмөлүндөгү уюмдарды кошпогондо) абалы үстөмдүк абал болуп таанылат, эгерде:

1) финансылык уюмдун белгилүү бир финансылык рыноктогу үлүшү 35 же андан ашык пайызды түзсө;

2) финансылык кызмат көрсөтүүлөрдүн тийиштүү рыногундагы эң көп үлүш таандык болгон эки финансылык уюмдун жыйынды үлүшү алардын иши адамдардын тобу жана (же) аффилирленген адамдар жана (же) атаандаштыкты чектөө белгилери табылган катары далилденген шартта 50 же андан көп пайызды түзсө;

3) финансылык кызмат көрсөтүүлөрдүн тийиштүү рыногундагы эң көп үлүш таандык болгон үч финансылык уюмдун жыйынды үлүшү алардын иши адамдардын тобу жана (же) аффилирленген адамдар жана (же) атаандаштыкты чектөө белгилери табылган катары далилденген шарттарда 70 же андан көп пайызды түзсө.

7. Сатуучулардын жана сатып алуучулардын ортосунда бүтүмдөрдү түзүү санарип платформаны пайдалануу аркылуу жүзөгө ашырылган товардык рыноктогу (товардык рыноктордогу) атаандаштыктын абалына талдоо жүргүзүүдө монополияга каршы орган тарамдык таасирдин болушун белгилейт жана санарип платформага ээ болгон жана аны пайдалануу аркылуу белгилүү бир товарларды сатуучу жана сатып алуучу катары чыккан башка адамдардын ортосунда бүтүмдөрдү түзүүнү камсыз кылган чарба жүргүзүүчү субъекттин тиешелүү товардык рынокто товарды жүгүртүүнүн жалпы шарттарына чечүүчү таасир тийгизүү жана (же) башка чарба жүргүзүүчү субъекттерди товардык рыноктон четтетүү жана (же) башка чарба жүргүзүүчү субъекттерге, анын ичинде мындай санарип платформа аркылуу түзүлүүчү бүтүмдөрдүн санынын эсебинен товардык рынокко кирүүсүн кыйындатуу мүмкүнчүлүгүн баалайт.

8. Чарба жүргүзүүчү субъекттин үстөмдүк абалын белгилөөдө Министрлер Кабинети тарабынан белгиленген тартипте атаандаштык чөйрөсүнүн абалын баалоо жүргүзүлөт.

Кыргыз Республикасынын товардык рынокторундагы атаандаштыктын абалы жана аларга атаандаштык эрежелеринин бузулушуна бөгөт коюу боюнча көрүлгөн чаралар жөнүндө жылдык отчет Кыргыз Республикасынын Президентинин Администрациясына берилет жана монополияга каршы органдын Интернет тарамындагы расмий сайтына жайгаштырылат.

9. Чарба жүргүзүүчү субъект ушул Мыйзамдын бузулушуна жол бербөө максатында товардык рыноктогу өзүнүн абалына талдоо (мониторинг) жүргүзүүгө жана анын товардык рыноктогу абалы үстөмдүк абал катары таанылышы мүмкүн эмес деген далилди монополияга каршы органга берүүгө укуктуу.