# Токмок шаарынын 2025-2030-жылдарга социалдык-экономикалык өнүктүрүү программасы (Токмок шаардык кеңешинин 2025-жылдын 24-декабрындагы №97/17-6 токтомуна) - Толук аталышы: Токмок шаарынын 2025-2030-жылдарга социалдык-экономикалык өнүктүрүү программасы (Токмок шаардык кеңешинин 2025-жылдын 24-декабрындагы №97/17-6 токтомуна) - Актынын түрү: Программа - Номери: 97/17-6 - Кабыл алынган күнү: 24.12.2025 - Статусу: Күчүндө - Редакциянын күнү: 24.12.2025 - Тексттин тили: кыргыз тили - aqlex'теги барагы: - Расмий булак: - Башка тилдеги тексти (Markdown): > Текст расмий булактын маалыматы боюнча 24.12.2025 редакциясында берилди. Бул юридикалык кеңеш эмес: юридикалык маанилүү аракеттер үчүн расмий жарыялоо менен салыштырыңыз. > > Кантип шилтеме берүү керек: Токмок шаарынын 2025-2030-жылдарга социалдык-экономикалык өнүктүрүү программасы (Токмок шаардык кеңешинин 2025-жылдын 24-декабрындагы №97/17-6 токтомуна) (24.12.2025 редакциясы) - https://aqlex.ai/kg/doc/230038900 --- Токмок шаардык кеңешинин 2025-жылдын 24-декабрындагы №97/17-6 токтомуна №1 тиркеме Токмок шаарынын 2025-2030-жылдарга социалдык-экономикалык өнүктүрүү программасы ## 1-БӨЛҮМ. АЙМАКТЫН ЖАЛПЫ МҮНӨЗДӨМӨЛӨРҮ Географиялык абал Географиялык абалы. Токмок шаары 1867-жылы негизделген. Анын аянты 4131,5 гектарды түзөт. Бишкек шаарынан чыгыш тарапка 60 километр аралыкта, деңиз деңгээлинен 800–850 метр бийиктикте жайгашкан. Эл аралык “Манас” аэропорту 90 км аралыкта жайгашкан. Азыркы учурда Токмок шаары облустук маанидеги шаар статусуна ээ. Шаарда 64 улуттун өкүлдөрүн камтыган 76 138 адам жашайт. 2024-жылдын март айынан баштап болгон АТРдин негизинде “Строитель” дача конушу Токмок шаарына кошулуп, географиялык өзгөрүүлөр болду. Шаарда өнүккөн коммуникация тармагы бар- асфальт жабылган жолдор, жылуулук борбору, энергетикалык жана суу түтүктөрү, ошондой эле узак мөөнөткө курулуш же ижарага берүү үчүн коммуникациялары көрсөтүлгөн бош жер тилкелер бар. Географиялык өзгөчөлүгү: Шаар Европа, Кичи жана Борбор Азияны Азия континентинин чыгыш тарабындагы өлкөлөр менен туташтырган Улуу Жибек жолунун боюнда жайгашкан. Токмок аркылуу Казакстан Республикасы менен Түндүк Кыргызстанды Ысык-Көл курорттук аймагы жана Кытай Эл Республикасы менен байланыштырган эл аралык маанидеги эки автомагистраль өтөт. Ошондой эле Бишкек–Ысык-Көл темир жолу бар. Шаардын түштүгүндө, 15 километр аралыкта Тянь-Шань тоо кырка тоолору бар, ал жерде түбөлүк карлар жана мөңгүлөр, эндемикалык флора жана фауна сакталган. Токмоктон түштүккө карай 100 километр аралыкта Ысык-Көлдүн курорттук аймагы жайгашкан. Жалпы аянты (Га) 4131,5 Ландшафт жана жаратылыш шарттары Токмок шаары Кыргызстандагы Чүй өрөөнүндө жайгашкан. Анын климаты континенталдык болуп, кышы суук, жазы жана жайы жылуу өтөт. Кышында температура көп учурда -5°Сден -15°Сге чейин түшүп, кээде муздак шамалдар болушу мүмкүн. Жайында күн жылуу болуп, температура 25°Сден 35°Сге чейин жетет. Жыл бою жаан-чачын орточо көлөмдө болуп, негизинен апрельден июнь айларына чейин көп жаайт. Кышында кар көп жаап, айланадагы тоолордо кар көп сакталып калат. АА калкы (адам) анын ичинде (айылдарда): 76172 адам анын ичинен 39511 аял СЭӨПнын максаты Өнүгүү программа аймагыбыздын келечектеги өнүгүүсүнүн ачкычы катары кызмат кылат. Программа Токмок шаарынын жергиликтүү өзүн-өзү башкаруу органдарынын шаардыктарды колдоо, түрдүү чөйрөлөрдөгү демилгелерин ишке ашыруу үчүн шарттарды камсыз кылууга болгон каалоосун чагылдырат. Жарандар үчүн тийиштүү шарттарды жаратуу менен шаар өнүгүүгө багыт алат, жаңы иш орундар пайда болот, калктын, анын ичинде аярлуу катмарлардын кирешеси өсөт, экономиканын туруктуу өсүүсү камсыз болот. Экономикалык өнүгүү менен бирге жолдорду оңдоого, ичүүчү суу менен камсыз кылууга, канализация системасын курууга, инфраструктураны өнүктүрүүгө, эс алуу жайларыбызды замандын талабына ылайык келтирүүгө каражаттар тартылат. Шаарыбыз “өнүгүү чекити” катары экономикада, билим берүүдө, маданиятта жана спорт тармагында сапаттуу кызмат көрсөткөн регионалдык борборго айланат. Шаардын социалдык-экономикалык өнүгүүсү, азыркы муундун жана келечек муундун жыргалчылыгы шайкеш келип, курчап турган чөйрөнү сактоо менен мыйзам талаптарына ылайык коопсуз коомдук мамиле орнотулат, ар бир тургундун, анын ичинен аялдарга, жаштарга, балдарга жана мүмкүнчүлүгү чектелген жарандарга бакубат жашоосуна шарт түзүлөт. ## 2-БӨЛҮМ. КАЛК 2.1. (таблица) Калк жана эмгек ресурстары Категория факт прогноз 2022 ж. 2023 ж. 2024 ж. 2025 ж. 2026 ж. 2027 ж. 2028 ж. 2029 ж. 2030 ж. Жыл башындагы туруктуу калктын саны (адам) 73337 74288 75167 76172 76933 77702 78479 79263 80055 Өсүш темпи % 2,6% 3,4% 1,16% 1,31% 1,0% 1,0% 1,0% 1,0% 1,0% анын ичинде аялдар 38358 38443 38948 39511 39906 40294 40686 41082 41478 Жыл башындагы эмгекке жарамдуу курактагы туруктуу калктын саны, (адам) 41339 41690 42439 43487 44357 45244 46149 47072 48013 Өсүш темпи (%) 7,9 0,8% 1,8% 2,4% 2,0% 2,0% 2,0% 2,0% 2,0% анын ичинде аялдар 19730 20690 21105 21721 22151 22591 23041 23501 23972 Экономикалык ишмердиктин түрлөрү боюнча иштеген калктын саны (адам): 26048 26311 26576 26576 27112 27654 28206 28770 29344 Айыл чарба 558 563 568 568 578 588 598 610 622 Өнөр жай 3671 3708 3745 3745 3919 3995 4071 4149 4229 Иштетүүчү 2835 2864 2892 2892 2948 3006 3066 3126 3188 Электр энергиясы 507 512 517 517 527 537 547 557 568 Курулуш 1794 1813 1831 1831 1867 1905 1943 1981 2021 Соода 8354 8438 8524 8524 8694 8866 9042 9222 9406 Транспорт жана байланыш 1543 1558 1574 1574 1604 1644 1684 1726 1763 Башка кызматтар 6786 6855 6925 6925 6975 7113 7255 7399 7547 Калдыктарды кайра иштетүү \- \- \- \- \- \- \- \- \- Жумушсуздардын саны (адам): 256 191 183 145 170 175 178 180 182 Өсүш темпи анын ичинде аялдар Жакырчылыктын эң төмөнкү чегинде турган калктын саны (адам) 86 72 63 61 43 41 38 36 34 Өсүш темпи Миграцияланган эмгекке жарамдуу калктын саны (эл аралык миграция боюнча кеткендер, адам) Өсүш темпи (%) 2.2. Эмгекке жарамдуу калктын өсүшүн, иш менен камсыз кылуу жана эмгек миграциясы маселелерин талдоо 2025-жылы Токмок шаарынын жалпы калкы 76172 адамды түздү , анын ичинен 36661 эркектер, аялдардын саны 39511 киши. 2024-жылга салыштырмалуу 1005 адамга көбөйгөн. Калктын өсүшүнүн болжолу жылына 1,3 % түзөт. Негизинен калктын саны стабилдүү, кичине айырмасы менен кармалып турат. Божомолдо 2030-жылга чейин калктын табигый өсүшү 4-5 % ге өсөөрү күтүлүүдө. Жумушсуздардын саны 2024-жылы 145 адамды, анын ичинен аялдар 108 адамды түздү. Бул көрсөткүч 2023-жылга салыштырмалуу 38 адамга азайган. Себеби, чакан бизнестер, 2 кийим тигүү кичи цех, сезон убагында кулпунай,дан куурай (малина)отоо жана терүү соода тармагы да өнүгүүдө цехтер ачылды, логистикалык борбор ачылып, соода тармагы да өнүгүүдө тез татым “Эки дос” кафе “Кекеев”. Жай айларында өнөр жай продукцияларын өндүрүүчү кичи цехтер иштейт. (пескоблок, кам кирпич, газблок ж.б). 2029-жылга карата божомол менен жумушсуздардын санын 38 адамга азайтуу пландалууда. Калктын жашоо деңгээли боюнча 2024-жылды 2023-жылга карата социалдык паспорт боюнча салыштырмалуу төмөндөгүдөй: 1. Өтө жакыр: 2023 – жылы (0 - 1000) - 74 үй-бүлө 2024 – жылы (0 - 1000) - 53 үй-бүлө 2. Орто жакыр : 2023 – жылы (1001 – 1475,5) - 302 үй-бүлө 2024 – жылы (1001 – 1475,5) - 175 үй-бүлө 3. Жакыр: 2023 – жылга (1476 – 2748,4) - 676 үй-бүлө 2024 – жылга (1476 – 2748,4) - 585 үй-бүлө Жалпысынан алганда жакырчылыктын деңгээли 2023-жылга карата 1052 үй-бүлө 4,9 %, 2024-жылга 813 үй-бүлө 3,8%, салыштырмалуу 239 үй-бүлөгө азайган. Токмок шаарында жакырчылык жалпысынан 1,1 % кыскарган. Калктын эмгек миграциясы тууралуу маселе ачык бойдон калууда. Мигранттардын болжол менен 80% орто жалпы билимге ээ, бул алардын квалификациясы төмөн позицияларда иштөөсүн шарттайт. Мекендештерибиз барган негизги өлкөлөр болуп Россия Федерациясы болуп эсептелет. Акыркы жылдары рублдун курсу төмөн болуп, документ жасоо жагы да оор болуп калгандыгы менен байланыштуу миграцияга кеткендердин саны быйыл азыраак. Негизинен көпчүлүк мигранттар Европа, Америка, Корея, Германия өлкөлөрүнө барып иштеп келүү жагына кызыккандар көп. Көйгөйлөр: ü Жумушсуздук ü Жакырчылык ü Эмгек акынын аздыгы ü Жаштардын кесипке ээ болууга кызыгуусунун азаюсу ü Финансылык сабаттуулуктун жетишсиздиги СЭӨПтун жаштарды жумуш менен кылуу жана миграцияны азайтуу максатында: - Жаштарга заманбап кесипчилик окууларды уюштуруу (тил курстары, тигүүчүлүк, IT-тармагы, электрик-сварщик ж.б.) - Жаш келин-кыздарга тигүүчү жана кол өнөрчүлүк окууларды уюштуруу - Татыктуу айлыгы бар жумуш орундарын көбөйтүү - Жеке ишкерлерди окутуу ## 3-БӨЛҮМ. КЫЗМАТТАР ЖАНА ЖЕРГИЛИКТҮҮ ИНФРАСТРУКТУРА 3.1. (таблица) Кызматтар жана жергиликтүү инфраструктура Категория факт . прогноз 2022 ж. 2023 ж. 2024 ж. 2025 ж. 2026 ж. 2027 ж. 2028ж 2029ж 2030ж Ичүүчү сууга жеткиликтүүлүк (%) 85% 90% 90% 90% 90% 95% 95% 95% 95% Кожолуктарды катуу тиричилик калдыктары (КТК) ташып чыгаруу менен камтуу (%) 100% 100% 100% 100% 100% 100% 100% 100% 100% Ички жолдордун жалпы узундугунан канааттандырарлык абалдагы асфальтталган ички жолдордун үлүшү (%) 55,0% 56,0% 58,0% 59,9% 60% 65% 70% 75% 76% Көчөлөрдүн жалпы санынан жарыктандырылган көчөлөрдүн үлүшү (%) 71,8% 73% 74,6% 76% 76,8% 77,9% 78,9% 79,6% 80,5% Спорттук секцияларга тартылган жарандардын саны (адам) 2180 2250 2500 2716 2900 3100 3300 3500 3700 Маданият чөйрөсүндөгү ийримге катышкан жарандардын саны (адам) 1150 1188 1235 1283 1350 1380 1400 1420 1450 Балдарды мектепке чейинки билим берүү менен камтуу (%) 10% 35% 37% 41% 50% 55% 60% 65 % 70% Балдарды мектептик билим менен камтуу (%) 100 100 100 100 100 100 100 100% 100% Медициналык персонал менен камсыздоо деңгээли (адам) 256 247 247 254 268 272 274 276 276 Калктын турак жай менен камсыз болушу (бир тургунга жалпы аянттын кв. м) 19 чарчы метр 19 чарчы метр 19 чарчы метр 19 чарчы метр 19 чарчы метр 21 чарчы метр 23 чарчы метр 25 чарчы метр 28 чарчы метр (башка көрсөткүчтөр) 3.2. Учурдагы кырдаалды анализдөө Ичүүчү суу. Шаардын суу жана канализация тармактары «Токмок Водоканал» муниципалдык ишканасынын балансында турат. Иштегендердин саны 156 адам, суу түтүктөр тармагынын узундугу 198 километрди жана саркынды сууларынын коллекторлору менен тармагынын узундугу 118 километрди түзөт, 1 саркынды сууларды тазалоо объекти, 4 водозабор (31 скважина – 17 иштейт, 14 – резервте), 3 насостук станция бар. Шаардын калкынын таза суу берүү жана саркынды суу кызматтарына болгон пайдалануучуларынын саны 2025-жылдын ноябрына карата суу- 32 307 адамды түздү, жеке абоненттердин саны 16519 түздү, саркынды суу боюнча – 18507 адам же 11168 абонент, суу эсептегичтерди колдонгон абоненттердин саны 3108 түзөт. Өнөр жай жана башка уюмдар 709 абонент, анын ичинен 33ү бюджеттик уюмдар. 1. Ичүүчү таза сууну жеткирүүгө, саркынды сууларды кабыл алып тазалоого бүгүнкү күндөгү тарифтер. № Аталышы Ченем бирдиги Ичүүчү таза сууга тариф Агынды сууларды тазалоого тариф 1. Калк 1кубометри 13 сом 24 т 6 сом 79 т 2. Өнөр жай, бюджеттик жана башка уюмдар 1кубометри 43 сом 85 т 23сом 65 т Токмок шаарын суу менен камсыздоону жана канализацияны жакшыртуу долбоорун ишке ашыруунун алкагында 2015-жылдын 26-январында Кыргыз Республикасы менен Европа реконструкциялоо жана өнүктүрүү банкынын ортосунда долбоорду каржылоо үчүн Кредиттик жана гранттык макулдашууга кол коюлган. Кыргыз Республикасынын 2015-жылдын 14-июлундагы № 165 Мыйзамына ылайык ратификацияланган. Токмок шаарынын суу менен камсыздоо жана канализация тутумдарын реабилитациялоо үчүн Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2016-жылдын 17-майындагы № 213-р буйругуна ылайык, Токмок шаарынын мэриясы тарабынан «Токмок шаарынын суу менен камсыздоо жана канализация тутумдарын реабилитациялоо» долбооруна, 5,1 млн евро суммасында каражаттар каралган, анын ичинен 2,0 млн евро өлчөмүндө кредиттик каражаттар, 3,1 млн евро өлчөмүндө гранттык каражаттар. Бул долбоор боюнча иштер 2015 жылы башталып 2024-жылдын декабрь айында аяктады Долбоордун алкагында- 10 атайын техникалар алынган, үйлөрдү ичүүчү сууга туташтыруу жана 60 тармактык жапкычтарды алмаштыруу боюнча иштер жүргүзүлдү, 2000 даана суу эсептегичтер, насостук жабдуулар жана лабороториялык жабдыктар сатылып алынган. Таза суу түтүктөрү, жалпы узундугу 30,75 км, жана 2 км саркынды суу түтүктөрү реабилитациаланды. Долбоордун жүрүшүндө 1086292,16 евро өлчөмүндө каражат үнөмдөлгөн, анын ичинен: 284370,42 евро – кредит, 801921,74 евро – грант. Үнөмдөлгөн каражаттын эсебинен төмөндөгү көргөзүлгөн шаардын 14 көчөсүнө же 10,73 км суу түтүктөрүн төшөө иштери жүргүзүлдү. Көйгөйлөр: Ичүүчү сууга болгон тарифтин төмөндүгү; Суу түтүктөрүнүн жана канализациялык тармактардын эскириши; Адистештирилген техниканын эскилиги; Жаңы саркынды тазалоо курулмасынын эскилиги. Катуу тиричилик калдыктарды (КТК) ташып чыгару кызматын уюштуруу – 2024-жылдын 1-февралынан Токмок шаарынын аймагынан таштандыларды чогултуу жана ташып чыгаруу функциялары "Эко Логист" ЖЧКна өткөрүлүп берилген. Өткөрүп берүүнүн бирден бир себеби шаар ичиндеги жана 1-З кичи райондорундагы тиричилик таштанды калдыктарын чыгарууда болгон иштерин жогорулатуу. Ишкананын балансында 5 даана атайын техникалар (таштанды чыгаруучу) бар. "Эко Логист" ЖЧКсы Токмок шаарынын ичинде жана 1-З кичи райондорунда тиричилик таштанды калдыктарын чыгаруу, аларды Чүй районунун Искра айылында жайгашкан таштанды полигонуна төгүп көмүү иштерин жүргүзөт. Полигондун жалпы аянты 2,8 га түзөт. Азыркы учурда, жеке абоненттердин жалпы саны 50,6 миң адам, юридикалык абоненттер 840. Азыркы учурда таштанды таштоочу жайда жалпысынан 2.5га жер аянтындагы таштанды түртүлүп, таштандыны бөлүп төгүүгө 3 жер тилкеси дайындалды жана 2024-жылы июнь айындагы жолдорду оңдоп түздөө иш-чараларынан чыккан 700 куб метр эски асфальт калдыктары аянтчага төшөлдү. Таштанды полигонуна белгисиз адамдар тарабынан коркунучтуу калдыктарды (өлгөн мал-жандыктар, медициналык калдыктар) киргизүүнү алдын алуу максатында 24/7 кароолчу карап иштейт жана 4 видео-көзөмөл, жашоого шарты бар 40 тонналык контейнер коюлуп, кире беришке шлагбаум орнотулду. Таштанды чогултуу жана чыгаруу үчүн бекилген тариф: 31 сом калктан, 390 сом юридикалык жактар. Таштанды чыгаруу көп кабаттуу үйлөрдөн күн сайын жыйналат, ал эми жеке сектордон график менен айына 2 жолу чогултулат. Таштандыларды шаар ичин аралап жыйнап кетүү каралган. Тарифтер бекитилип, техникаларды жаңылоо иштери пландалууда.Таштандыларды жыйноонун пайыздык көрсөткүчтөрүнүн өсүүсүнө АТРдин жыйынтыгы менен “Строитель” дача конушунун кошулуусу. Биллинг системасы орнотула баштады. Көйгөйлөр : -Чыгарылган таштандылар сорттолбойт, полегонго алып барып ыргытылат; -Техникалардын жетишсиздиги; -Таштандыларды кайра иштетүүчү мүмкүнчүлүк жок; -Тарифти өз убагында төлөшпөйт, жашай турган адамдын санын азайтышат. Жол маселеси. Токмок шаарындагы жалпы жолдун узундугу 222 чакырымды түзөт. Республикалык маанидеги жолдун узундугу — 19 чакырым. Жергиликтүү маанидеги жолдор — 203 чакырым. Асфальт төшөлгөн жолдордун узундугу — 133 чакырым. Асфальт төшөлгөн ички жолдор 2025-жылга 59,9 % түзөт. 2024-жылы төмөнкү жолдордо капиталдык ондоолор жүргүзүлдү: Киргизский көчөсүндө узундугу 535 м. туурасы 7 м түзгөн жол куруу үчүн, 16,5 млн сом, Слободка көчөсүн (узундугу 1175 м. туурасы 6 м),17,0 млн сом, Ленина жана Ибраимова көчөлөрүн (С.Ибраимов көч. узундугу 2265 м туурасы 9-14 м., жана Ленин көч. 1200 м. жолдун туурасы 10-14 м.) 103,0 млн сом, Казахстанский көчөсүн (узундугу 360 м. туурасы 8 м.) 5,4 сом, Дунларова, Киргизский, Узбекский көчөлөрүн 41,1 млн сом, Советский көчөсүн (узундуг 1055 м. туурасы 10-12 м.) 33,5 млн сом. Баардыгы 9 көчөдө 8150 м. жол катмары жасалды. Кыргыз Республикасынын Президентинин 2025-жылдын 29-сентябрындагы № 325-т тескемесинин негизинде Кыргыз Республикасынын Турукташтыруу фондунан Токмок шаарынын ички автомобиль жолдорун капиталдык оңдоо жана куруу, коммуналдык техниканы, коомдук транспортту жаңылоо, ошондой эле жугуштуу оорулар бөлүмүнүн жаңы имаратын курууга 2055,5 млн сом бөлүндү. Азыркы учурда Токмок шаарынын ички жолдорун долбоорлоо жана курулуш иштерин жүргүзүү үчүн техникалык тапшырма даярдалып, долбоордук -сметалык документацияны (ДСД) иштеп чыгуу жана жолдорун капиталдык ондоо жана куруу иштерин жүргүзүү үчүн келишимдерди түзүү иштери жүргүзүлүүдө. 2025-жылы жолдорду ондоого каралган акча каражаттар 1,8 млн сом, болжол менен 45-47 км жол жасалат. 2029-жылга 80 % ички жолдорду асфальттоо пландалып жатат. Көйгөйлөр: -Ички жолдорду жана тротуарларды куруу үчүн жетиштүү бюджеттин жоктугу; -Шаардын ички жолдорун жана тротуарларын куруу үчүн жеке инвесторлорду тартуу кыйынчылык жаратат, анткени мындай долбоорлор коммерциялык пайда бербейт. Натыйжада каржылык булактар чектелүү бойдон калат. -Бардык жолдор убагында оңдолбойт же сапаттуу материалдар менен курулбайт. Бул жолдордун тез бузулушуна алып келет, айрыкча кышында же жаан-чачындуу мезгилде абал ого бетер начарлайт. Көчөлөрдү жарыктандыруу. Токмок шаарында көчөлөрдүн жарыктандыруусун жакшыртуу боюнча иш-чаралар активдүү жүрүүдө, бул жарандардын коопсуздугун жана жашоо шарттарын жакшыртууга багытталган. Токмок шаарынын аймагында 2024-жылга көчөлөрдү жарыктандыруу 76 % түзөт. Жылда жергиликтүү бюджеттен каражат каралып, ошондой эле жеке демөөрчүлөр тарабынан да жарыктандыруу иштерине акча бөлүнүп, жумуш жүрүп турат. Токмок шаарынын коммуналдык ишканалар комбинаты тарабынан 74 көчөдө 2160 көчө чырагы тейленет. 2030-жылга чейин 80,5 % көчөлөрдү жарыктандыруу жана 260 көчө чырагын орнотуу пландалууда. Көйгөйлөр: -Көчө жарыктандыруу системаларын орнотуу жана тейлөө чоң финансылык чыгымдарды талап кылат. Шаардын бюджеттери көбүнчө чектелүү, андыктан бул иш-чаралар жетиштүү деңгээлде каржыланбай калат. -Көбүнчө борбордук же көп колдонулган көчөлөр жарыктандырылып, четки же алыскы аймактар жарыктандырылбай калат. Бул тургундардын, анын ичинде аялдардын, жаштардын жана балдардын коопсуздугуна жана түн ичинде кыймылдоо мүмкүнчүлүгүнө терс таасирин тийгизет. -Жарык берүүчү фонарлар орнотулгандан кийин аларды үзгүлтүксүз тейлөө жана оңдоо талап кылынат. Азыркы учурда кесипкөй адистердин (электриктердин) жетишсиздиги байкалууда. Көчөлөрдү жашылдандыруу. Токмок шаарында шаар экологиясын жакшыртуу жана калктын жашоо сапатын жогорулатуу максатында бак-дарактарды отургузуу жана жашылдандыруу долбоорлору активдүү жүзөгө ашырылууда. 2025-жылдын 10-айында жалпысынан Токмок шаарынын аймагында 7469 даана бак-дарактардын көчөттөрү, 420 түп бадал тосмо, 2130 түп роза, 26000 гул отургузулду. Токмок шаарынын питомнигинин аймагында 2025-жылы 9000 түп көчөттөр отургузулду. 2025-2026-жылдары Токмок шаарынын коммуналдык комбинат ишканасы тарабынан Шамшы, Ленин (Сарбагышев көчөсүнөн Шамсинская көчөсүнө чейин, эки тараптан), С.Ибраимов, көчөлөрүн жана 1-3 мкрн. жашылдандыруу иштери жүргүзүлөт. 2030-жылга чейин 20,0 мин-дарактарды, 100,0 мин гүл отургузуу пландалууда. Ирригация тармагын ондоо. Токмок шаарынын ирригациялык каналдардын жалпы узундугу 17 300 км, анын ичинен лотоктук каналдар 15 170 км түзөт. 2025-жылга чейин сугат суусу боюнча Чүй суу чарба райондук башкармалыгы менен түзүлгөн келишимге ылайык 2,2 млн м³ көлөмүндө, 66,0 миң сом суммасында алынган. 2025-жылдан тартып сугат аянты эске алынуу менен 204,0 миң сом суммасында жаңы келишим түзүлгөн. Сугат каналдарынын узундугу: Чыгыш чон Чүй каналы (ВБЧК) аркылуу сугарылуучу канал – 3 500 м, сугаруу аймагы: 1 жана 3 кичирайондор; Айланма Чүй каналы (ОЧК) аркылуу сугарылуучу канал – 3 200 м, сугаруу аймагы: шаардын борбору, анын ичинде:Гагарин көчөсү – 1 200 м,Ленин көчөсү – 1 600 м, Шамшы көчөсү – 5 670 м, Дунларов, Пушкин, Дубовицкий ж.б. көчөлөр – 2 130 м. Туруктуу түрдө Коммуналдык комбинат ишканасы (ККИ) шаардагы ирригациялык тармактагы каналдарды оңдоо, тазалоо иштерин жүргүзүп турат. Лотоктордун алмаштырылышы зарылчылыкка жараша ишке ашырылат. 2024-жылы шаардагы ирригациялык системаны кармоого кеткен жалпы чыгым — 809,2 миң сом түздү. 2025-жылдын 5-айынын ичинде бул максатта 482,6 миң сом каражат жумшалган. 2024-жылы сугат системасы орнотулган аянт 5,2 га түзгөн. Жумшалган каражаттар 2226,4 мин сомду түзгөн. 2025-жылы сугат системасы орнотулган аянт 6,1 га түзгөн. Жумшалган каражаттар 553,4 мин сомду түзгөн Коммуналдык комбинат ишканасы тарабынан калыбына келтирилген скважиналар төмөнкү көчөлөрдө жайгашкан жашыл зоналарды жана участокторду сугат суу менен камсыздайт: Дубовицкий, Токтогул, Гагарин, Жеңиш, Трясин жана Пушкин көчөлөрү. Тамчылатып сугаруу, микросугаруу, автоматтык жамгырлатма сугаруу (спринклерлер) сыяктуу заманбап сугаруу технологияларын киргизүү, ошондой эле бар каналдарды модернизациялоо, скважиналарды калыбына келтирүү, жаңы скважина казуу суу пайдалануунун эффективдүүлүгүн жогорулатат. 2025-жылы Кыргыз Республикасынын Турукташтыруу фондунан 2 бургулоочу атайын техника алууга акча каражат бөлүнүп, Токмок шаарынын Коммуналдык комбинат ишканасы тарабынан сатып алуу иштери жүргүзүлүүдө. Шаарды сугат суусу менен толук камсыз кылуу үчүн мүмкүн болгон варианттардын бири — 8 даана терең скважина казуу жана узундугу 40 км болгон арык системасын төмөнкү багыттар боюнча куруу болуп эсептелет. -шаардын борбордук бөлүгүндө – 2 скважина; -чыгыш бөлүгүндө (Жантаева көчөсү) – 1 скважина; -түндүк-батыш бөлүгүндө – 1 скважина; -Сахзавод району – 1 скважина; -түштүк-батыш бөлүгүндө – 1 скважина; -Гагарина жана Тарарская көчөлөрүндө – 1 скважина; -Кыргыз көчөсүндө – 1 скважина. Скважиналарды казуу жана лоток түрүндөгү каналдарды тартуу чыгымдарын 1 метрине 2100 сом деп эсептегенде, жалпы чыгымдардын суммасы болжол менен 84,0 миллион сомду түзөт. Турак жай. Калктын турак жай менен камсыз болушу: Бир тургунга жалпы аянттын кв.м статистика боюнча 19 чарчы метрди түзөт. Турак-жай менен камсыз болгон үй-бүлөлөрдүн саны 76,8%ды түзөт. Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин 2022-жылдын 31-майындагы № 291 токтомун аткаруу максатында жана Жерге мунапыс берүүнүн тартиби жөнүндө жобого ылайык, Токмок шаарынын мэриясынын 2023-жылдын 13-мартындагы № 53-т тескемесинин негизинде 2023-2025-жылдары Токмок шаарынын мэриясына жер мунапысы боюнча жер тилкелерин бекитүү боюнча жарандардан 165 арыз түшүп, комиссиянын кароосунан 152 арыз өткөн. Анын ичинен 11 мамлекеттик актысы берилип, 6 мамлекеттик актысын даярдоо иштери жүрүүдө, 135 арыз боюнча баш тартылган (Жобонун талаптарына дал келбегендигине байланыштуу), ал эми 13 арыз комиссиянын кароосунда. Бүгүнкү күндө Токмок шаарынын Муниципалдык менчик башкармалыгында турак жай алуу үчүн кезекте турган жарандардын саны – 527 (2003-жылдан бери), анын ичинен жеңилдетилген категория боюнча – 76 жаран. 2021-жылдан бери Токмок шаарынын мэриясы тарабынан муктаж, аз камсыз болгон жарандарга жана жетимдерге 6 батир берилген. Кайрымдуулук фонддор тарабынан 104 үй жана 39 батир берилген. Жалпысынан акыркы 5 жыл ичинде 104 үй жана 45 батир берилди. Шаардын тургундарынын турак жай шарттарын жакшыртуу максатында, Кыргыз Республикасынын "Менин үйүм 2021-2026" турак жай программасын ишке ашыруунун алкагында Токмок шаарынын мэриясы тарабынан аянты 45,7 га, шаардын 3 мкр жогорку бөлүгүндө жайгашкан жер тилкеси жана Ленин көчөсү №368, №368а дарегинде жайгашкан 11 га жер тилкелери мөөнөтсүз пайдаланууга берилген. Бүгүнкү күндө Мамлекеттик ипотекалык компания тарабынан Токмок шаары, Ленин көчөсү №368, №368а дарегинде Токмок шаарынын тургундары үчүн көп кабаттуу үйлөр курулуп жатат. Мындан тышкары, жеке инвесторлор тарабынан Дубовицкий көчөсүндөгү "Француз кварталы" боюнча 9 кабаттуу 88 батирлүү турак жай жана 9 кабаттуу 90 батирлүү комплекстеринин курулушу ("Ахмад Билдинг" СК подрядчысы тарабынан) жүргүзүлүүдө. "Гринхаус" курулуш компаниясынын тарабынан Дубовицкий көч.86 көч.5 кабаттуу 40 батирлүү турак үйдүн курушу бүттү. Комсомольская көчөсү, 3а дареги боюнча автовокзал районунда "Бурана-Люкс" ЖЧК жеке инвесторлору тарабынан 5 кабаттуу, 80 батирлүү 2 турак үйлөрү курулуп жатат. Спорт.Токмок шаары облуста жана республикада спортсмендердин шаары катары таанымал. Токмок шаардык Балдардын жана өспүрүмдөрдүн спорт мектеби (БӨСМ) – дене тарбия жана спорт тармагында иш алып барган республикалык бюджеттен каржыланган мекеме. Мектеп 1976-жылы негизделип, учурда шаардагы өспүрүмдөрдү спортко тарбиялоодо маанилүү ролду ойнойт. Мекеменин ишмердүүлүгү мектептен тышкаркы кошумча билим берүү системасынын алкагында уюштурулган. Балдарга жана өспүрүмдөргө окуу-машыктыруу иштери акысыз жүргүзүлөт. Бүгүнкү күндө мектепте 981 өспүрүм спорт менен машыгып, ден соолугун чыңдап, ар кандай деңгээлдеги мелдештерге активдүү катышууда. Токмок шаардык Балдардын жана өспүрүмдөрдүн спорттук мектебинде спорттун 12 түрү боюнча машыгуулар жүргүзүлөт. Алар үч топко бөлүнөт: олимпиадалык спорттун түрлөрү, олимпиадалык эмес спорттун түрлөрү жана улуттук спорттун түрлөрү. Олимпиадалык спорттун түрлөрү: Эркин күрөш, Дзюдо, Бокс, Баскетбол, Волейбол, Жеңил атлетика, Футбол, Стол тенниси, Таэквондо, олимпиадалык эмес спорттун түрү: бул олимпиадалык программага азырынча кирбеген, бирок өлкөбүздө жана анын чегинен тышкары жерлерде популярдуу болгон спорттун түрү - шахмат кирет. Улуттук спорттун түрлөрү: Спорт мектебинде жаштарды улуттук спорттун түрлөрү аркылуу тарбиялоого өзгөчө орун берилет, бул маданий мурасты сактоого жана патриотизмди калыптандырууга жардам берет: кулатуу (кыргыз улуттук күрөшү) -күчтү жана рухту өнүктүрүүчү кыргыз улуттук күрөшү, тогуз коргоол -логиканы жана стратегиялык ой жүгүртүүнү өнүктүрүүчү салттуу интеллектуалдык оюн. Жогоруда айтылган спорттун 12 түрү боюнча 30 машыктыруучу эмгектенет. Алардын баары жогорку деңгээлдеги кесиптик квалификацияга ээ, жогорку жана орто билими бар спорт чеберлери жана эмгек сиңирген машыктыруучу-окутуучулар. Машыктыруучулардын сапаттык курамына карасак 7 машыктыруучу — «Эмгек сиңирген машыктыруучу» наамына ээ, 10 машыктыруучу — «Дене тарбия жана спорттун отличниги» наамы менен сыйланган, 4 спорт ардагери мектептин өнүгүшүнө салым кошууда, 1 кызматкер Жогорку Кеңештин Ардак грамотасы менен, 10 кызматкер Кыргыз Республикасынын дене тарбия жана спорт мамлекеттик агенттигинин Ардак грамоталары менен сыйланган. Бул көрсөткүчтөр машыктыруучулардын жогорку кесипкөйлүгүн жана жаштарды спорт аркылуу тарбиялоо ишине берилгендигин далилдейт. Шаардын аймагында спорттук курулмалардан 10 футбол аянтчасы, 3 спорт зал бар, Мындан тышкары шаарда спорттун ар кандай түрлөрү боюнча 13 жеке спорттук клубдар иштейт, аларда 960 бала машыгат жана ар кандай деңгээлдеги спорттук мелдештерге катышып, шаарда спорттун өнүгүүсүнө өз салымдарын кошууда. Токмок шаарынын тургундарында, анын ичинде жаштардын арасында дене тарбия жана спортко болгон кызыгуу жана муктаждык абдан чон. Шаардан спорттун бир канча түрү боюнча атактуу чемпиондор чыккан. Жаштар өздөрүнүн күчү менен, активдүүлүгү менен спорт тармагында чон ийгиликтерге жетишип жатышат. Бул спорт тармагын андан ары өнүктүрүүгө жана колдоого түрткү болот. Спорт жана дене тарбиясы менен машыгууга шарттарды жаратуу иш-чаралары камтылган. Бүгүнкү учурда спорт менен машыккан негизги калктын катмары – бул жаштар. Ошондуктан шаар бийлиги жаштарды жана ар түрдүү спорттук иш-чараларды жана анын ичинде спорттук акы төлөнүүчү кызматтарды өнүктүрүүнү колдойт. Жаштар эле эмес, улуу муундагы шаардыктардын, мүмкүнчүлүгү чектелген жарандардын дагы спорт жана дене-тарбия менен машыгууга шарттар түзүлөт. Спорт курулмаларынын материалдык-техникалык базасын чыңдоого, ар түрдүү спорттук иш-чараларды, конкурстарды өткөрүүгө өзгөчө көңүл бөлүнөт. Спортту өнүктүрүү багытында коюлган максаттарга жетүү үчүн төмөндөгү долбоорлор ишке ашырылат: 2025-жылдын 2 кварталында 2 мектептин чуркоо жолдору оңдолуп берилди, №7 мектебинин спортзалынын терезелери алмаштырылып окуучуларга ыңгайлуу шартаар түзүлүүдө. - “Спорттук ден-соолукту чыңдоо көп функционалдуу комплексин куруу” долбоору. Долбоордун алкагында шаардын аймагында спорттук ден-соолукту чыңдоо комплекси жана Заманбап футбол талаасын куруу ишке ашырылат. Спорт комплексте спортчулар үчүн бардык шарттар жаратылып, тийиштүү эмеректер орнотулат. Бул иш-чаранын жыйынтыгында спорт менен профессионалдуу машыккандардын саны көбөйүп, спорт багытындагы акы төлөнүүчү кызматтар өнүгөт. Маданият: Токмок шаарында Насирдин Байтемиров атындагы Маданият ордосу, Токмок шаарынын Тарыхый-мекен таануу музейи, 9 китепкана филиалдарын бириктирген Борборлоштурулган китепканалар тармагы, Балдар музыкалык мектеби, 9 парк бар, анын ичинен 2 парктын курулушу аяктай элек. Бул парктар шаардыктар үчүн эле эмес, райондун бардык тургундары үчүн эс алуучу жайга айланып баратат. Шаардын жана райондун жалпы калкында жана жаштар арасында үй-бүлөсү жана достору менен сейил багында эс алуу маданияты калыптанып жатканын белгилөөгө болот. Токмок шаарынын тургундарында шаардык маданиятты өнүктүрүү менен шаарды райондогу маданият борборуна айландыруу мүмкүнчүлүгү чон. Билим берүү: Шаардын билим берүү тармагында 13 муниципалдык жана 3 жеке мектеп кызмат көрсөтөт. Мектептерде USAID уюмунун колдоосу менен «Келгиле, окуйбуз» долбоору ийгиликтүү ишке ашырылды. Долбоордун алкагында бардык орто мектептерде инновациялык окутуу методикалары колдонулуп, мугалимдер атайын окутуулардан жана тренингдерден өтүштү. Алар керектүү окуу материалдары жана модулдар менен камсыздалышты. Бул методика балдардын окуу жөндөмүн өнүктүрүүүгө багытталган. Башкача айтканда балдардын логикалык ой жүгүртүү, анализ жасоо жөндөмдүүлүгүн жогорулатат. Жаны методиканын өзгөчөлүгү ата-энелер менен мектептин байланышын күчөтүп, ата-энелер сабактарга балдары менен бирге активдүү катышышат. Жаны методикаларды пайдалануу менен мектептерде балдардын билиминин сапатын жогорулатууга өзгөчө көнүл бөлүнүүдө. Башталгыч класстардын мугалимдери атайын даярдалган окутуулардан, тренингдерден өтүп, керектүү материалдар, модулдар менен камсыз болушууда. Мектепке чейинки билим берүү: Токмок шаарынын аймагында жалпы 18 бала бакча бар, 9-муниципалдык, 8-менчик жана 2-үй тибиндеги бала бакча. Бала бакчалардын тамак-ашы жана коммуналдык кызмат көрсөтүүлөрү жергиликтүү бюджеттен каржыланат, Бала бакчага барган балдардын саны-3655, кезекте тургандардын саны-505. 3.3. Жергиликтүү коомчулуктун артыкчылыктуу муктаждыктарына анализ жүргүзүү Артыкчылык Мүмкүн болгон чаралардын жалпы сүрөттөлүшү Күтүлгөн натыйжа жана мөөнөттөр Саркындуу сууну тазалоо курулмаларын реконструкциялоо жана модернизациялоо - Эски жабдууларды алмаштыруу - Технологиялык процесстерди оптималдаштыруу - Башкаруу тутумдарын автоматташтыруу талап кылынат Экологиялык коопсуздукту сактоо жана шаар тургундары үчүн санитардык шарттарды камсыздоо Ички жолдорду кенейтүү жана асфальттоо Долбоорлорду жазып, жол оңдоого инвестиция тартуу Шаардын ички жолдору стандартка ылайык жасалып, байланыш жакшырат. “Таза шаар” долбоорун ишке ашыруу -атайын техникалар (суу чачуучу, таштанды ташуучу, таштанды сүрүүчү) техникалар менен камсыз кылуу, -шаардын көчөлөрүнө, коомдук жайларга таштанды салуучу контейнерлерди орнотуу Таштандыларды өз убагында сапаттуу тазалоо кызматы жакшырат “Таза суу” долбоорун ишке ашыруу “Таза суу” долбоорун Шаардын аймагын көрктөндүрүү жана кооздоо максатында гүл өстүрүү үчүн күнөскана куруу Долбоорлорду жазып, күнөскана курууга инвестиция тартуу Шаарды жашылдандыруу 3.4. Социалдык жана жергиликтүү инфраструктураны өнүктүрүүгө тиешелүү бюджеттик инвестицияларга керектөөлөргө анализ жүргүзүү Инвестициялык артыкчылыктар Мүмкүн болгон долбоорлордун жалпы сүрөттөлүшү Күтүлгөн натыйжа жана мөөнөттөр Бааланган наркы (миң сом) Бала бакча куруу Жаңы заманбап, талапка жооп берүүчү 280 орундуу бала бакча Мектепке чейинки балдарга билим жана тарбия алуу үчүн жаны орундар түзүлөт 2025-2030-жж. 170,0 «Ас-Сафа Центр» коомдук бирикмеси тарабынан мектеп куруу Жаңы заманбап, талапка жооп берүүчү 500 орундуу мектеп Мектеп жашына чейинки балдарга билим жана тарбия алуу үчүн жаны орундар түзүлөт 2025-2030-жж. 26,0 Көп функциялуу стадион куруу Жаңы заманбап, талапка жооп берүүчү 3000 орундуу стадион куруу Спортчулардын машыгуулары, түрдүү спорттук мелдештерди жана шаардык иш-чараларды өткөрүү үчүн шарттар түзүлөт. Шаардык инфраструктуранын өнүгүүсү камсыздалат. 229,8 Жугуштуу оорулар бөлүмүнүн имаратын куруу (кабыл алуу) Имарат куруу боюнча иштерди жүргүзүү Шаар тургундары үчүн шарттарды түзүү 6,2 Жалпы дарыгердик практика борборунун жугуштуу оорулар бөлүмүнүн жаңы имаратын куруу Долбоорлоо жана долбоордук-сметалык документацияны (ДСД) иштеп чыгуу жана имаратын куруу иштерин жүргүзүү Шаар тургундары үчүн шарттарды түзүү 134,6 Токмок шаарынын шаардык стадионун реконструкциялоо Долбоордук-сметалык документтерди иштеп чыгуу Сатып алууларды өткөрүү Стадионду реконструкциялоо 2025-жыл Жарандардын жашоосу жана спортчулардын машыгуулары үчүн ыңгайлуу шарттарды түзүү 2025-жыл 38,0 БАРДЫГЫ 604,6 ## 4-БӨЛҮМ. ЭКОНОМИКАЛЫК ӨНҮГҮҮ 4.1. (таблица) Экономикалык өнүгүү (миң сом) Категория факт күтүлгөн. прогноз 2022 ж. 2023 ж. 2024 ж. 2025 ж. 2026 ж. 2027 ж. 2028. 2029 ж. 2030 ж. Негизги фонддор (юридикалык жактар боюнча, үй чарба секторун эсепке албаганда)- (жылдын аягына карата толук наркы боюнча) Экономиканын негизги секторлору боюнча товарларды өндүрүү жана кызмат көрсөтүү көлөмү: Айыл чарба Өсүмдүк өстүрүү Мал чарбачылыгы Юридикалык жактардын өнөр жай продукциясынын көлөмү 6664,0 7200,0 9069,0 9975 10972 12069 13275 13938 13938 Өнөр жай кызматтары Жөнөтүлгөн продукциянын көлөмү Курулуш - негизги капиталга колдонулган инвестициялар - ар кандай объектилер боюнча жалпы суммада 1180,1 1079,2 1578,2 1656 1738 1738 1824,9 1824,9 1916,1 Экономикалык иштин түрлөрү боюнча көрсөтүлгөн рыноктук кызмат көрсөтүүлөрдүн көлөмү 653,1 1108,9 1660,6 1826,6 2008,6 2208,0 2428 2670 2937 Дүң жана чекене соода, автомобилдерди жана мотоциклдерди оңдоо 10687,5 15749,0 19220,7 21142,7 23256,9 23256,9 25582,5 25582,5 28140,7 Мейманканалардын жана ресторандардын иши 245,1 387,1 154,6 157,6 160,7 163,9 167,1 170,4 173,8 Транспорттук иш-чаралар жана жүктөрдү сактоо 167,3 163,4 174,1 182,8 191,9 201,4 201,4 201,4 211,4 Маалымат жана байланыш 34,4 33,3 37,9 40,9 40,9 42,9 44,9 44,9 44,9 Финансылык ортомчулук жана камсыздандыруу 73,2 386,6 637,7 669,5 702,9 738,0 774,9 813,6 854,2 Кыймылсыз мүлк операциялары 68,3 100,4 238,0 249,9 262,4 275,5 289,2 303,6 318,7 Кесиптик, илимий жана техникалык ишмердүүлүк 3,2 2,5 2,5 21,2 22,2 23,3 24,4 25,6 26,8 Административдик жана көмөкчү иш-чаралар 11,1 21,3 96,5 101,3 106,3 111,6 117,1 122,9 129,0 Билим берүү 192,4 233,4 361,4 379,4 398,3 418,2 439,1 461,0 484,0 Саламаттыкты сактоо жана социалдык кызматтар 32,4 30,2 43,0 45,1 47,3 49,6 52,0 54,6 57,3 Искусство, көңүл ачуу жана эс алуу 9,7 10,5 11,2 12,0 12,5 13,0 13,5 14,0 15,0 Башка тейлөө кызмат көрсөтүүлөрү 15,7 14,8 21,1 212,7 223,3 234,4 246,1 258,4 271,3 Түз инвестициялар 213,2 \- \- \- \- \- \- \- \- Айыл чарба Өнөр жай 7356,1 8701,8 10069,6 10169,6 11085,6 12193,6 13412,6 14753,6 14753,6 Курулуш 873,4 1516,0 1578,3 1657,2 1657,2 1740,0 1740,0 1827,0 1827,0 Соода 10933,9 16138,0 19796,6 21775,6 23952,6 23952,6 26347,6 27664,9 27664,9 Транспорт жана байланыш 656,1 725,4 730,2 732,0 734,1 735,2 736,3 737,4 739,0 Башка кызматтар \- Калдыктарды кайра иштетүү \- Калктын кирешеси: Орточо номиналдык эмгек акы 19664,0 22380,0 25799 26704,5 29677,7 29677,7 29677,7 29677,7 29677,7 Эмгек мигранттарынын которуулары Пенсиялардын орточо өлчөмү 7967 8555 10262 10281 11103 11992 12951 13987 15106 Жөлөкпулдардын орточо өлчөмү 800 800 1200 1200 1300 1450 1670 2000 2500 Чакан жана орто бизнестен түшкөн кирешенин орточо өлчөмү 2218,3 4949,3 6480,6 6804,6 7144,8 7502,0 7877,1 8270,9 8684,4 4.2. Учурдагы кырдаалды жана экономикалык адистешүүнү талдоо Өнөр жай өндүрүшү динамикалуу өнүгүп жатат. Өнөр жай продукциясынын көлөмү акыркы жылдары олуттуу өсүшкө жетишкен (2024-жылы 10069,6 миң сомдон 2030-жылы 14753,6 миң сомго чейин болушу күтүлүүдө). Курулуш: Негизги капиталга инвестициялар 2024-жылы 1578,3 миң сомду түзсө, 2030-жылга чейин бул көрсөткүч 1827,0 миң сомго жетиши күтүлүүдө. Бул курулуш тармагынын туруктуу өсүп жаткандыгын жана инфратүзүмгө багытталган инвестициялардын көбөйгөнүн көрсөтөт. Дүң жана чекене соода туруктуу өсүүдө. 2024-жылы 19796,6 миң сом болсо, 2030-жылы 27664,9 миң сомго жетет. Токмок шаарынын экономикалык ресурсу иштеп жаткан өнөр жай ишканаларынын кубаттуулуктарынын бар экендиги менен мүнөздөлөт. Шаарда 5 ири, 10 орто, 31 чакан ишканалар жана 150 өзгөчө чакан ишканалар иштейт. - курулуш индустриясы 4 ишкана, - жеңил өнөр жайы 4 ишкана, - тамак-аш өнөр жайы 4 ишкана, - жылуулук-суу-энергетика тармагы 6 ишкана. Эң ири өнөр жай ишканасы булар “Интергласс” ЖЧКсы, “Вива-Текс” ЖЧКсы, “Кыргыз Тоо-Таш”, “Золотой поток” ЖЧКсы, “Компания Молпродукт” ЖЧКсы, “Чуй Гласс” ЖЧКсы. Шаардын өнөр жайы негизинен экспортко багытталган продукция өндүрөт. Негизги экспорттук товарлар терезе айнектери, күзгү такталары, жеңил жана тамак-аш өнөр жай продукциялары менен кен байлыктары жок гранит, мрамор ж.б. курулуш материалдары. Токмок шаарынын экономикалык өсүүсүнүн негизги фактору чакан бизнес объектилеринин бар экендиги болуп эсептелет. Мындан тышкары жеке ишкерлердин саны 9314 адамды түзгөн. Шаарда иштеп жатат: -4 базар; -6 көп бөлүмдөрү бар ири соода борборлору; -550 дүкөндөр менен павильондор, 51 кафе. Шаарда өндүрүштүк ишмердүүлүк чөйрөсүндө иштеп жатат: -46 тигүү цехи; -5 токардык цехи; -3 мал союучу цех; -6 кондитердик цех; -24 наабайкана жана 15 тандыр мештери. Калктын кирешеси жана социалдык абал: Орточо номиналдык эмгек акы: 2021-жылы 16407,3 сом болсо, 2029-жылы 29677,7 сомго жетиши болжолдонууда. Пенсиялар жана жөлөкпулдар: Орточо пенсиялардын өлчөмү 2022-жылы 7967 сом болсо, 2030-жылы 15 000 сомго жетет. Жөлөкпулдар дагы өсүүдө, бул социалдык камсыздоону жакшыртууга багытталган чаралардын натыйжалуулугун көрсөтөт. Чакан жана орто бизнес: Бул сектордон түшкөн киреше 2021-жылы 10933,9 мин сомдон 2029-жылы 27664,9 мин сомго чейин өсөт. Шаар бийлиги 2025-2030 жылдар ичинде өнөр-жай тармагын өнүктүрүүгө өзгөчө басым жасайт жана бул жергиликтүү экономиканы өнүктүрүүнүн негизги фактору болуп эсептелет. - «Бурана-Текстил» ЖЧКсынын текстиль фабрикасын, 5,0 млн АКШ доллары суммасында россиялык инвесторлордун инвестициялык каражаттары; - ЖАК (ЗАО) “КумторГолдКомпани” (Дөңгөлөктөрдү кайра иштетип чыгаруучу завод), түз инвестициялар 22 млн АКШ долларын түзөт; - “ИП Айдаралиев” текстиль фабрикасын куруу, өздүк каражаттар 2,0 млн АКШ долл.; - Асфальт-бетон заводунун курулушу, 60,0 млн сом, республикалык каражаттар; - Бетон заводунун курулушу, 25,0 млн сом, республикалык каражаттар; - Таш майдалоочу цехтин курулушу, 20,0 млн сом, республикалык каражаттар; - ЖЧК “Алдос Текстиль”, текстиль фабрикасын куруу, 1,7 млрд сом өздүк каражаттар; - “Центр Азия Табак» ЖЧКсы, тамеки, стик чыгаруучу фабрика, 100 млн АКШ долл; - республикалык бюджеттин каражаттарынын эсебинен жергиликтүү маанидеги жолдорду оңдоо. 4.3. Экономикалык өнүгүү муктаждыктарын талдоо (анын ичинде тике (жеке) инвестициялар). Артыкчылык Мүмкүн болуучу чаралардын жана долбоорлордун жалпы сүрөттөлүшү Күтүлгөн натыйжа жана мөөнөттөр Бааланган наркы (миң сом) Токмок шаарына тигүүчү фабрика куруу -Бурана-Текстил» ЖЧКсынын байпак буюмдарын чыгаруучу текстиль фабрикасы (1,0 млн АКШ доллары), -“ИП Айдаралиев” текстиль фабрикасы (2,0 млн АКШ доллары), -“Алдос Текстиль” ЖЧКсынын текстиль фабрикасы (1,7 млрд сом) 1050 жаны жумуш оруну түзүлөт 2025-2027 жылдары ишке берилет 1962,5 «Кумтөр Голд Компани» жабык акционердик коомунун филиалы «Дөңгөлөктөрдү кайра иштетүүчү завод» Дөңгөлөктөрдү кайра иштетүү, калыбына келтирүү 180 жаны жумуш оруну түзүлөт 2027-жылы толук ишке берилет 251,5 Асфальт-бетон заводун, бетон заводун, таш майдалоочу цехтин курулушу Бетон плиталарын, ирригация лотокторун чыгаруу өндүрүш түзүлөт 53 жаңы жумуш оруну түзүлөт 2025-жыл 105,0 “Центр Азия Табак» ЖЧКсы, тамеки буюмдарын, стик чыгаруучу фабрика, Тамеки буюмдарын чыгаруучу ишканасын куруу жана ишке киргизүү 200 жаны жумуш оруну түзүлөт 2025-2026 жылы ишке берилет 8750,0 Инвестиция тартуу - ишкерлер жана инвесторлор менен жолугушуулар, талкуулар, -депутаттык туруктуу комиссиялардын заседаниесинде, жергиликтүү кеңештин сессиясында кароо, талкуулоо -өнөр жай зонасында уюштурулуучу бизнестин түрлөрү аныкталат, -тийиштүү депутатык комиссиялардын корутундулары, жергиликтүү кеңештин токтомдору кабыл алынат Жергиликтүү ишкерлердин потенциалын көтөрүү, бизнес идеяларын ишке ашырууга түрткү берүү тажрыйба алмашууларды, окутууларды уюштуруу, -маалыматтык, консультациялык жардам көрсөтүү, -бизнес форумдарды, ярмаркаларды уюштуруу өзүнүн бизнес идеяларын ишке ашыра алган жергиликтүү ишкерлердин саны көбөйөт жана активдүүлүгү жогорулайт Логистикалык борборлорду уюштуруу -логистикалык борбор үчүн керектүү документтерди даярдоо, -курулуш иштерин жүргүзүү, -Логистикалык борборду ишке киргизүү -одукцияларын кайра иштетүү жана сактоочу жайлар уюштурулат. -транспорт кызматы уюштурулат. "Жаңы кичи жана орто бизнес объектилерин түзүү – кеминде 50 долбоор (соода борбору, дүкөн, кафе, кеңсе имараты). -документтердин таризделишин тездетүүгө жардам берүү жана башка жардам; -бош объектерди жана жер участокторун ижарага берүү. 1000 дөн ашык жаңы жумуш орундарын түзүү. 100,0 БАРДЫГЫ республикалык бюджеттин каражаттары 105,0 БАРДЫГЫ биргелешкен катышуу каражаттары БАРДЫГЫ тике инвестициялар 11169,0 4.4. Экономикалык өнүгүүгө тиешелүү бюджеттик инвестицияларга болгон муктаждыктарга анализ жүргүзүү Инвестициялык артыкчылыктар Мүмкүн болгон долбоорлордун жалпы сүрөттөлүшү Күтүлгөн натыйжа жана мөөнөттөр Бааланган наркы (миң сом) Кичи жана орто бизнести өнүктүрүү Токмок шаарынын мэриясы тарабынан муниципалдык жерлердин багыттары аныкталып, конкурстук негизде ижарага берилет 2025-2030-жылдар Жеке ишкерлер соода-сатык түйүндөрүн, кызмат көрсөтүү жайларын ача алышат. 50,0 Токтоп турган ишканаларды жандандыруу Инвестиция тартуу менен экономикалык долбоорлорду ишке ашыруу 2025-2030-жж. Токтоп турган ишканалар жандандырылат, жумуш орундары түзүлөт. БАРДЫГЫ бюджеттик инвестициялар 50,0 ## 5-БӨЛҮМ. ИНКЛЮЗИВДҮҮ ӨНҮГҮҮ 5.1. (таблица) Инклюзивдүү өнүгүү (адам) Категория факт күтүлгөн. прогноз 2022 ж. 2023 ж. 2024ж. 2025 ж. 2026 ж. 2027 ж. 2028 ж. 2029 ж. 2030 ж. Иштей ала турган ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү адамдар (адам) 533 587 600 555 603 638 681 693 710 Иштей албаган оор майыптыгы бар адамдар (адам) 108 109 114 107 115 117 119 121 124 Өтө жакыр адамдар (адам) 506 493 398 222 204 181 179 173 170 Турмуштук оор кырдаалдагы балдар (адам) 177 220 192 209 180 150 140 120 115 Турмуштук оор кырдаалдагы үй-бүлөлөр (бир.) 53 64 60 66 60 55 50 45 40 Алыскы калктуу конуштардын калкы (адам)- \- \- \- \- \- \- \- \- \- Эмгек мигранттарынын жашы 18ге жете элек балдары (адам) 280 265 240 265 200 180 160 140 130 Этникалык азчылыктар (адам): аялдар (адам) Аялдар (калктын жалпы санынан% ) Улгайган (жалгыз) (адам) 101 85 76 74 72 70 68 70 72 Калктын жалпы санындагы калктын аялуу топторунун бардык категорияларынын (аялдардан тышкары) жалпы үлүшү (%) Гендердик зомбулук учурлары (бир.) 70 76 103 307 Кризистик борборлордун болушу (бир.) \- \- \- \- \- \- 1 1 1 5.2. Учурдагы кырдаалга анализ жүргүзүү Токмок шаарынын аймагында калктын аялуу топторуна кирген жарандардын жалпы саны 3991 2024-жылдын аягына карата бул көрсөткүч жалпы калктын 5,2% түзөт. Бул өтө чоң көрсөткүч эмес жана жакынкы жылдарда олуттуу өспөйт. Калктын аялуу топторунун структурасында ден соолугунун мүмкүнчүлүгү чектелген жарандар басымдуулук кылат - 714. Жыл сайын калкты социалдык жактан колдоо боюнча комплекстүү программанын алкагында аз камсыз болгон жарандарга жана калктын жан башына орточо кирешеси жашоо минимумунан төмөн болгон үй-бүлөлөргө мамлекет тарабынан жөлөк пул берилип келет. Жеке ишкердикти өнүктүрүү боюнча соцконтракттын негизинде 2022-жылы 26 адам, 2023-жылы 20 адам, 2024-жылы 33 адам 100 000 сомдон социалдык жардам алышты. 2025-жылга аз камсыз үй-бүлөлөрдөн 19 адам соцжардам алуу үчүн рыздарын тапшырышты. Учурда аз камсыз болгон калкты социалдык жактан колдоо үчүн Токмок шаарында түзүлгөн комиссия даректүү жардам алууга, субсидияларды, балдарга жөлөк пулдарды каттоого социалдык кантракт алууга документтерди даярдап жатат. Калк арасында аз камсыз болгон үй-бүлөлөрдүн көпчүлүгү жөлөк пул алганга кызыкдар. Шаардык мэрияда калктын аярлуу катмарларына ар тараптуу жардамдарды көрсөтүп, жеке ишкерлик менен алектенүүгө шартарды түзүүгө аракет кылып келет. Көйгөйлөр: ü Жумушсуздук, өзгөчө жаштар жана аялдар арасында кеңири таралган. ü Жеке ишкердикти баштоо үчүн финансылык жана билим берүү ресурстарынын жетишсиздиги. ü Кесиптик даярдоо жана кайра даярдоо программалары начар өнүккөн ü Кызмат алууда инфраструктуранын начардыгы жана аяр катмарлардын төлөмдөрдү төлөй албагандыгы 5.3. Инклюзивдик өнүгүү муктаждыктарына анализ жүргүзүү Артыкчылык Мүмкүн болуучу чаралардын жана долбоорлордун жалпы сүрөттөлүшү Күтүлгөн натыйжа жана мөөнөттөр Калктын жакыр бөлүгүн колдоо Кышкысын көмүр сатып алуу үчүн АК каражат бөлөт Ар жылы Кошумча киреше алуу үчүн үй кожойкелерин ишке орноштуруу калктын аялуу катмарындагы аялдарды иш менен камсыз кылуу мүмкүнчүлүктөрүн табуу үчүн ишкерлер жана өкмөттүк эмес уюмдар менен сүйлөшүүлөрдү жүргүзөт. 2025-2030-жж ## 6-БӨЛҮМ. МЕЙКИНДИК 6.1. (таблица) Мейкиндик Категория факт күтүлгөн. прогноз 2022 ж. 2023 ж. 2024 ж. 2025 ж. 2026 ж. 2027 ж. 2028 ж. 2029 ж. 2030 ж. Аймактын жалпы аянты (га) 4132 4132 4132 4132 4132 4132 4132 4132 4132 Жер категориялары (га): Айыл чарба жерлери (бардыгы): \- \- \- \- анын ичинде айдоо аянттары сугарылбаган сугат айдоо жерлер жайыттар анын ичинде жеке АЖМФ Иш жүзүндө колдонулган Колдонулбаган (баланс) Өнөр жай, транспорт, байланыш, коргоо жана башка багыттагы жерлер (бардыгы) 489га 489га 489га 489га 489га 489га 489га 489га 489га Иш жүзүндө колдонулган 489га 489га 489га 489га 489га 489га 489га 489га 489га Колдонулбаган (баланс) Калктуу конуштун жерлери (бардыгы) 2724 га 2724 га 2724 га 2724 га 2724 га 2724 га 2724 га 2724 га 2724 га анын ичинде турак жай курулушу 668,4га 668,4га 668,4га 668,4га 668,4га 668,4га 668,4га 668,4га 668,4га Иш жүзүндө колдонулган 2724 га 2724 га 2724 га 2724 га 2724 га 2724 га 2724 га 2724 га 2724 га Колдонулбаган (баланс) Өзгөчө корголуучу жаратылыш аймактарынын (ӨКЖА) жерлери \- \- \- \- \- \- \- \- \- Токой фондусунун жерлери 847га 847га 847га 847га 847га 847га 847га 847га 847га Суу фондусунун жерлери 72га 72га 72га 72га 72га 72га 72га 72га 72га Запастагы жерлер Иш жүзүндө колдонулган Колдонулбаган (баланс) Аймактын айыл чарба жерлеринин жалпы аянтындагы иш жүзүндө пайдаланылуучу айыл чарба жерлеринин үлүшү (%) Инженердик инфраструктура менен камсыздалган турак жай куруу үчүн арналган жер участокторунун аянтынын үлүшү (%) Инженердик инфраструктура менен камсыз кылынган өндүрүштү жайгаштыруу үчүн арналган жер участокторунун аянтынын үлүшү (%) Категория боюнча пайдаланылбаган же кошумча жерлерди пайдалануу зарылдыгынын прогнозу (га): Айыл чарба жерлери Өнөр жай, транспорт, байланыш, коргоо жерлери жана башка багыттагы жерлер (бардыгы) Калктуу конуштун жерлери (турак жай курулушу) Токой фондусунун жерлери Суу фондусунун жерлери 6.2. Учурдагы кырдаалга анализ жүргүзүү Токмок шаарынын аймагында турак жай жана турак жай куруу үчүн жер тилкесин бөлүп берүү маселеси курч маселе болуп келүүдө. Бүгүнкү күндө 2500дөн ашуун адам турак жай алуу үчүн кезекте турат, бирок турак жай салуу үчүн бөлүп берүүгө ылайыктуу жер тилкелери жок болгондуктан, бул муктаждыкты канааттандыруу кыйынчылыктарды жаратууда. Мыйзамсыз курулган турак үйлөрдү мыйзамдаштыруу иштери жүргүзүлүп, жер мунапысын жүргүзүү боюнча мыйзамынын негизинде турак жай курулган же бүтпөй калган жер тилкелерди мыйзамдаштыруу боюнча 2025-жылдын 1-июлуна чейин арыздар кабыл алынып, учурда жобого ылайык иштер жүргүзүлүүдө. Акыркы төрт жыл аралыгында Токмок шаары боюнча жерлердин укуктук статусу (мейкиндик зоналары) олуттуу өзгөрүүгө дуушар болуп, жаңы сейил бактар курулуп, жолдор кеңейтилип, инфраструктуралык өзгөрүүлөр жүрүп жатат. Токмок шаарынын курулуш жана жерди пайдалануу боюнча жер комиссиясы жер багытындагы маселелерди жөнгө салуу менен ишмердүүлүгүн жүргүзүп келет. Ошону менен катар, Токмок шаарынын Генералдык планын иштеп чыгып, бекитүү боюнча чаралар көрүлүп, баштапкы иштер аткарылууда. Генаралдык план бекитилген соң, шаар аймагында жерлерди максаттуу пайдаланып, мыйзамсыз, башаламан курулуштарды алдын алган чара катары белгилеп, ирээттүү, эстетикалык инфраструктура уюштуруу менен өнүгүүгө болгон кадамдар күтүлүүдө жана зарылдыгы чоң. Ошондой эле, бүгүнкү күндө турак жайга болгон суроо-талапты канааттандыруу максатында, Мамлекеттик ипотекалык компаниясына жер тилкелери бөлүнүп берилип, аталган компания тарабынан 2200дөн ашык батирлүү турак үйлөрдүн курулушу жүрүп жатса, мындан тышкары алдыдагы жылдарда Токмок шаарынын 1-3-кичи райондорунун түштүк тарабында жайгашкан жер тилкесине көп сандаган батирлүү үйлөрдүн курулушу мерчемделип, каралууда. Көйгөйлөр: Жаңы курулуш үчүн ылайыктуу жер тилкелеринин жетишсиздиги. Учурунда (мурда) архитектуралык талаптарды сактабай курулуп, мыйзамдашып калган турак жайлар шаардын инфраструктурасын жана коопсуздугун коркунучка салат. 6.3. Мейкиндик планынын элементтери Мейкиндик планын өзгөртүүдөгү чаралар же ниеттер: Күтүлгөн жыйынтыктар: Токмок шаарынын 1-3-кичи районунда парк куруу Калктын эс алуусу үчүн ыңгайлуу шарттар түзүлөт Шаар тургундары жана коноктору үчүн сейилдөө, ден соолукту чыңдоо жана маданий иш-чараларды өткөрүү үчүн ачык жана коопсуз мейкиндик пайда болот. Шаардын экологиялык абалы жакшыртат Жашыл зона көбөйүп, абанын тазаланышына, температуранын жөнгө салынышына жана ыңгайлуу климаттык шарттардын түзүлүшүнө өбөлгө түзөт. Жашыл инфраструктура өнүгөт Дарактар, бадалдар, гүлзарлар жана газондор отургузулуп, биологиялык ар түрдүүлүк көбөйөт. А. Ибрагимов атындагы заманбап шаардык парк куруу Калктын эс алуусу үчүн ыңгайлуу шарттар түзүлөт Шаар тургундары жана коноктору үчүн сейилдөө, ден соолукту чыңдоо жана маданий иш-чараларды өткөрүү үчүн ачык жана коопсуз мейкиндик пайда болот. Шаардын экологиялык абалы жакшыртат Жашыл зона көбөйүп, абанын тазаланышына, температуранын жөнгө салынышына жана ыңгайлуу климаттык шарттардын түзүлүшүнө өбөлгө түзөт. Жашыл инфраструктура өнүгөт Дарактар, бадалдар, гүлзарлар жана газондор отургузулуп, биологиялык ар түрдүүлүк көбөйөт. Токмок шаарынын башкы планын иштеп чыгуу Шаардык өнүгүүнүн стратегиялык багыттарын аныктоо Башкы план Токмок шаарынын узак мөөнөттүү өнүгүүсүнүн негизги багыттарын (транспорт, турак жай, социалдык объектилер ж.б.) системалуу түрдө аныктап берет. Жер ресурстарын рационалдуу пайдалануу Жер участкаларынын функционалдык бөлүштүрүлүшү такталып, өнөр жай, турак жай, коомдук жана жашыл зоналар өз-өзүнчө пландалат. Транспорттук инфраструктуранын жакшыртылышы Жаңы жолдор, айланып өтүүчү каттамдар, велосипед жолдору жана жөө адамдар үчүн ыңгайлуу шарттар каралат. Экологиялык жана жашоо сапатынын жогорулашы Жашыл зоналарды кеңейтүү, таштанды башкаруу, таза суу менен камсыз кылуу жана абанын сапатын жакшыртуу боюнча иш-чаралар белгиленет. Инженердик инфраструктуранын өнүгүшү Электр, суу, жылуулук, канализация жана интернет тармактарын модернизациялоо жана кеңейтүү каралат. ## 7-БӨЛҮМ. АЙЛАНА-ЧӨЙРӨ 7.1. (таблица) Айлана-чөйрө Категория факт күтүлгөн. прогноз 2022 ж. 2023 ж. 2024 ж. 2025 ж. 2026 ж. 2027ж. 2028 ж. 2029 ж. 2030 ж. Жаратылышты коргоо зоналарынын, ӨКЖА, микрокоруктардын аянты (га) Токойлор ээлеген аймак, анын ичинде жайылма токойлор (га) 1239,3 га 1239,3 га 1242 га 1250 1255,30 1260 1265 1270 1275 Токойлорду калыбына келтирүү (га) 1239,3 га 1239,3 га 1242 га 1250 1255,30 1260 1265 1270 1275 Деградацияланган жайыттардын аянты (га) Малдын жайытка болгон жүгү (1 айда 1 гектарга шарттуу малдын башынын саны) Деградацияланган жайыттардын жалпы жайыт аянтына карата үлүшү (%) Деградацияга дуушар болгон айыл чарба жерлеринин аянты (га) Деградацияланган жайыттардын жалпы аянтына карата калыбына келтирилген жайыттардын үлүшү (%) Энергияны үнөмдөө. Кожолуктардын жылытуу үлүшү (%): 20585 20585 21333 21333 21333 21333 21333 21333 21333 борбордук жылытуу 48,7 49,5 49,0 51,6 51,6 51,6 51,6 51,6 51,6 электр энергиясы 0,1 0,3 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 газ 3,4 4,9 6,1 7,1 7,1 7,1 7,1 7,1 7,1 меш жылытуу 47,8 45,3 44,7 41,1 41,1 41,1 41,1 41,1 41,1 башка орнотуулар башка кайра жаңылануучу булактар же энергияны үнөмдөөчү орнотуулар (мисалы, көпкө күйүүчү мештер ж.б.) \- \- \- \- \- \- \- \- \- КТК полигондорунун саны (даана) 1 1 1 1 1 1 1 1 1 КТКны кайра иштетүү боюнча ишканалар же коңшу аймактардагы мындай ишканалар менен макулдашуу (бир.) \- \- \- \- \- \- \- \- \- Санкцияланбаган полигондордун саны (бир.) \- \- \- \- \- \- \- \- \- Кен казып алуу тармагынын объекттери (бир.) \- \- \- \- \- \- \- \- \- Экологиялык тобокелдиги жогору кен казып алуу тармагынын объекттери (даана) \- \- \- \- \- \- \- \- \- Тазалоочу курулмалар аркылуу өткөн саркынды суулар (%) 1943,4м. м3 1862,9м.м3 2030м. м3 2233м. м3 2456,3м .м3 2701,8м.м3 2791,8м.м3 3000,8м. м3 3209,8м. м3 7.2. Учурдагы кырдаалга анализ жүргүзүү Муниципалдык ишкана «Токмок Водоканал» шаар калкын таза суу менен үзгүлтүксүз камсыздоону жана саркынды сууларды санитардык талаптарга ылайык тазалоону камсыз кылуу боюнча маанилүү милдетти аткарат. Бирок, учурдагы абал бир катар олуттуу көйгөйлөрдү жана тобокелдиктерди көрсөтүүдө. 1. Инфраструктуранын физикалык эскириши Суу жана канализация тармактарынын басымдуу бөлүгү 30–40 жыл мурда курулган. Бүгүнкү күндө алардын эскирүүсү 70%дан ашты. Бул авариялардын, суу жоготууларынын, кыш мезгилинде тоңуп калуулар сыяктуу көйгөйлөрдүн өсүшүнө себеп болууда. 2. Тазалоо курулмаларынын натыйжасыз иштеши Саркынды сууларды тазалоочу учурдагы объект толук кубаттуулукта иштей албайт калууда. Эски жабдуулар жана эскирген технологиялар тазалоо сапатына түздөн-түз терс таасирин тийгизүүдө, бул экологиялык коопсуздукка коркунуч жаратып жатат. Айрым учурда саркынды суу жетишсиз тазаланып же такыр тазаланбастан жаратылышка чыгарылып калууда. Ошондуктан жабдууларды жаңыртуу жана иштеп жаткан тазалоо курулмаларын толук реконструкциялоо зарыл. Бул гана экологиялык талаптарга жооп берген сапаттуу тазалоону камсыз кылат жана калк үчүн санитардык коопсуздукту жогорулатат. 3. Адистештирилген техниканын жетишсиздиги жана эскилиги Авариялык-калыбына келтирүү иштерине жана саркынды сууну ташууга колдонулуучу техниканын көбү эски. Запастык бөлүктөрдүн тартыштыгы, оңдоо иштеринин үзгүлтүккө учурашы иштин натыйжалуулугун төмөндөтөт. 4. Каржылоонун жетишсиздиги Ишкананын тарифтик кирешеси инфраструктураны жаңылоого жана заманбап технологияларды киргизүүгө жетишсиз. Каржылоо булагы катары көбүнчө ички ресурстар жана чектелген бюджеттик каражаттар колдонулууда, бул өнүгүүгө тоскоол болууда. 5. Калктын өсүшү жана жүктөмдүн жогорулашы Токмок шаарындагы калктын санынын өсүшү суу керектөөнүн жана саркынды суулардын көлөмүнүн көбөйүшүнө алып келди. Бул учурдагы системанын иштөө мүмкүнчүлүгүнө кошумча жүктөм болууда. 7.3. Экология маселелери Артыкчылык Мүмкүн болгон чаралардын жалпы сүрөттөлүшү Күтүлгөн натыйжа жана мөөнөттөр Таштандыларды тазалоону уюштуруу жана шаардын тазалыгын камсыз кылуу Таштандылардан айлана-чөйрөнүн булганышын алдын алуу, коомдук жайларда атайын таштанды челектерин орнотуу Экологияга жана жарандарга коопсуз, таза шаар куруу. Жугуштуу оорулардын алдын алуу Катуу калдыктар полигонунун абалын жакшыртуу Таштанды таштоочу жайлардын коруктарын коруу Экологияга жана жарандарга коопсуз, таза шаар куруу. Жугуштуу оорулардын алдын алуу Дренаждык каналдарда суунун деңгээлин жана көтөрүлүшүн үзгүлтүксүз көзөмөлдөө Канал жана дренажды тазалоо жана казуу Суу агымдарын туура башкарууга жана мүмкүн болгон суу каптоолордун алдын алуу Талаптарга жооп берген беккари чуңкурун куруу Көрсөтүлгөн стандарттарга жана талаптарга жооп берген беккари чуңкурдун долбоору иштелип чыгып, курулушу жүргүзүлөт Аймактарда ветеринардык-санитардык талаптарды сактоо жана жугуштуу ооруларга каршы алдын алуу Саркынды сууларды тазалоочу курулма куруу. Тазалоо деңгээлин жогорулатуу үчүн жаңы, заманбап жана биологиялык негизде иштеген комплекстүү курулуш зарыл. Экологиялык коопсуздукту сактоо жана шаар тургундары үчүн санитардык шарттарды камсыздоо Иштеп жаткан тазалоо курулмаларын реконструкциялоо жана модернизациялоо Жаңы объект курулганга чейин иштеп жаткан системаларды тез арада жаңылоо абзел. Атап айтканда: - Эски жабдууларды алмаштыруу - Технологиялык процесстерди оптималдаштыруу - Башкаруу тутумдарын автоматташтыруу талап кылынат Экологиялык коопсуздукту сактоо жана шаар тургундары үчүн санитардык шарттарды камсыздоо Суу түтүктөрүнүн жана канализациялык тармактардын алмаштыруу Этап-этабы менен түтүк линияларын алмаштыруу жана жаңы коммуникацияларды куруу зарыл. Экологиялык коопсуздукту сактоо жана шаар тургундары үчүн санитардык шарттарды камсыздоо Токмок шаары 2030-жылга карата: Өнүгүү анализи жана божомолу 1. Географиялык жана демографиялык трансформация 2030-жылга карата Токмок Чүй облусундагы стратегиялык мааниси чоң шаардык борбор катары өз позициясын бекемдейт. Калк саны болжол менен 80 000–82 000 адамга жетет (өсүш ≈ 4–5%). Көп улуттуу курамы сакталат жана калктын ар түрдүүлүгү көбөйөт. Генералдык планды бекитүү боюнча иштер активдүү жүрүп жатат, бул башаламан курулуштардын алдын алып, шаар куруунун туруктуулугун камсыздайт. 2. Экономикалык өнүгүү жана инвестициялар Токмоктун экономикасы ар түрдүү багыттагы, экспортко багытталган болот. Өнөр жай, курулуш жана соода тармактарында туруктуу өсүш байкалат. Өнөр жай: 2024-жылы 10 млрд сомдон 2030-жылы 14,7 млрд сомго чейин өсөт. Соода: 19,7 млрд сомдон 27,6 млрд сомго чейин өсөт. Негизги каражаттарга инвестициялар көбөйөт, анын ичинде чет элдик салымдар да. Ири долбоорлор: «Центр Азия Табак» фабрикасы – $100 млн инвестиция. Бетон, асфальт жана майдалоочу заводдор. 1000ден ашык жумуш орундарын түзгөн жаңы тигүү цехтери. 2030-жылга карата Токмокто өнөр жай зонасы аныкталат, 10 000ден ашык ИП (жеке ишкерлер) менен туруктуу чакан бизнес базасы түзүлөт, логистика жана экспорт мүмкүнчүлүктөрү өнүгөт. 3. Инфраструктура жана коммуналдык кызматтар 2030-жылга карата Токмокто инженердик жана социалдык инфраструктура модернизацияланат: Суу менен камсыздоо жана канализация системасы толук оңдолот. -Жаңы тазалоо курулмалары курулат же эскилери жаңыртылат. -Шаар ичиндеги жолдор, тротуарлар, көчө жарыктандыруусу жакшырат. -«Таза шаар» жана «Таза суу» долбоорлору ишке ашат. -Тиричилик калдыктарын сорттоо жана кайра иштетүү системасы киргизилет. -Шаар көрктөнөт: 20 000 дарак, 100 000 гүл отургузулат. 4. Турак жай фонду жана жер пайдалануу -2200дөн ашык батир курулат, ипотекалык турак жай өнүгөт. -Шаардын генералдык планы кабыл алынып, бейбаш курулуш токтотулат. -Жаңы парктар пландалууда, анын ичинде А. Ибрагимов атындагы парк. 5. Социалдык чөйрө жана инклюзия -Жакырчылык деңгээли 4,9%дан болжол менен 3%га төмөндөйт -Жакырчылык жоюлат. -Аялдарга, жаштарга жана аярлуу катмарларга колдоо көрсөтүлөт: Социалдык контракттар. Кесиптик курстар. ИП колдоо жана насыя жеткиликтүүлүгү. Инфекциондук бөлүм ишке киргизилет, бала бакча жана жаңы мектеп курулат. 6. Билим берүү жана кесиптик даярдоо -Жаштар IT, тигүүчүлүк, ширетүү, электротехника боюнча окутулат. -Квалификацияны жогорулатуу жана финансылык сабаттуулук курстары. -Жеке билим берүү колдоого алынат (мисалы, «Ас-Сафа Центр» мектеби). 7. Экология -Шаар экологиялык коопсуздукка багыт алат: -Беккари чуңкуру. -Замандуу дренаждык жана сугат каналдары. -Жаңы суу тазалоочу системалар. -Жашылдандыруу жана көрктөндүрүү иштерине активдүү катышуу. Токмоктун 2030-жылдагы күтүлгөн келбети: Багыт Сүрөттөмө Экономика Экспортко жана өнөр жайга багытталган шаар, өнүккөн орто жана кичи бизнес жана ИИ Инфраструктура Замандуу жолдор, суу менен камсыздоо, жарыктандыруу, канализация Социалдык чөйрө Аярлуу катмарларды камтыган, билимге жана саламаттыкка жеткиликтүүлүк Турак жай курулушу Жаңы кварталдар, ипотека, мыйзамдуу жер пайдалануу Экология Таза аба, гүлдөгөн көчөлөр жана парктар менен жашыл шаар Инновациялар жана кадрлар Кесипке ээ жаштар, жумушка орноштуруу программалары Жыйынтык: 2030-жылга чейин Токмок – жашоого, иштөөгө жана инвестиция салууга ыңгайлуу, заманбап, туруктуу өнүгүп жаткан шаарга айланат. Башкы багыттар — инфраструктура, өнөр жай, инклюзивдүүлүк жана экология. Мэриянын активдүү ишмердүүлүгү жана донорлор менен жеке инвесторлордун колдоосу менен шаар сапаттуу өнүгүү жасайт. 8.1. Бюджеттик каражаттар Экономикалык классификация Категория 2021 жыл факт 2022 факт 2023 факт 2024 факт Айырма 2025 план 2026 болжолдоо 2027 болжолдоо 2028 болжолдоо 2029 болжол доо 2030 болжол доо 1 2 3 4 5 6 7 (6-5) 8 9 10 11 12 ЖӨБ БОЮНЧА КИРЕШЕ (БАРДЫГЫ) 280931,4 362009,4 406283,9 1292066,9 885783,0 401452,2 472942.9 532333,5 597077,9 621667,3 11 САЛЫКТЫК КИРЕШЕЛЕР 207754,2 269994,3 306288,7 342201,4 35912,7 327989,6 404877,9 457463,9 514960,9 534950,3 11111100 Салык агенти төлөөчү киреше салыгы 124155,8 166296,8 200895,9 247320,3 46424,4 248045,4 330727,0 383313,0 440810,0 460800,0 11111200 Бирдиктүү салык декларациясы боюнча киреше салыгы 1776,1 -95,9 6717,0 2082,4 -4634,6 0,0 40,0 40,0 40,0 40,0 11121100 Чакан ишкердик субьекттери үчүн бирдиктүү салык 3641,4 19143,8 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 11122100 Милдеттүү патенттин негизинде салык 4338,3 163,9 16,9 0,7 -16,2 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 11122200 Ыктыярдуу патенттин негизинде салык 4338,3 163,9 16,9 0,7 -16,2 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 11122200 Патенттин негизинде салык 0,0 28446,0 39029,7 20816,6 -18213,1 28000,0 28000,0 28000,0 28000,0 28000,0 11311100 Турак жайга же жайга мүлк салыгы 317,6 502,3 4276,9 9064,4 4787,5 6386,8 4400,0 4400,0 4400,0 4400,0 11311200 Турак жай эмес имаратка жана жайга мүлк салыгы 12518,7 13609,6 14149,2 15856,3 1707,1 18460,0 15855,2 15855,2 15855,2 15855,2 11311300 3-топтогу ишкердик иши үчүн пайдаланылган кыймылсыз мүлккө салык 159,8 266,3 45,3 27,4 -17,9 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 11312100 Юридикалык жактардын транспорттук каражаттарына мүлк салыгы 996,3 1183,2 1483,2 1301,1 -182,1 1433,4 0,0 0,0 0,0 0,0 11312200 Жеке адамдардан транспорт каражаттарынын ээлеринен алынуучу салык 11078,7 13152,5 16384,0 17830,6 1446,6 15655,4 0,0 0,0 0,0 0,0 11312 Кыймылдуу мүлккө салык 12075,0 14335,7 17867,2 19131,7 1264,5 17088,8 0,0 0,0 0,0 0,0 1132 Жер салыгы 17100,1 18288,0 21788,5 25599,1 3810,6 30233,1 23555,1 23555,1 23555,1 23555,1 11321100 Жанаша, короо жай жана багбанчылык-огород жер участокторуна мүлк салыгы 3471,5 3603,6 4877,3 6417,8 1540,5 4728,3 4400,0 4400,0 4400,0 4400,0 11321200 Айыл чарба жерлерине тиешелүү жерлерге мүлк салыгы 343,6 111,9 62,6 19,4 -43,2 343,6 0,0 0,0 0,0 0,0 11321300 Калктуу конуштардын жерлерине жана айыл чарба багытында болбогон жерлерге мүлк салыгы 13285,0 14572,5 16848,6 19161,9 2313,3 25161,2 19155,1 19155,1 19155,1 19155,1 11412 Сатуудан салык 11412100 Сатуудан салык 11462440 Ичүүчү жана техникалык суулар 11442 Роялти 1381,5 1378,2 1502,1 2299,0 796,9 1375,5 2300,0 2300,0 2300,0 2300,0 133 Трансферты 39923,7 53302,3 44867,0 888965,5 44867,0 0,0 13311200 Теңдөөчү трансферттери 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 13311300 Дем берүүчү трансферттер 39923,7 53302,3 44867,0 888965,5 44867,0 1332 Өз ара эсептешүү жолу менен которулган каражаттар 13321100 Республикалык бюджеттен өз ара эсептешүү жолу менен которулган каражаттар 14 Салыктык эмес кирешелер 31675,0 35571,4 55037,7 60900,0 5862,3 73462,6 68065,0 74869,6 82117,0 86717,0 1415 Ижара төлөмү 14151100 14151200 Жер казынасын пайдалануу укугуна лицензияны сактоо үчүн жыйым 0,0 0,0 212,9 117,1 -95,8 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 14152 Жаратылыш ресурстарын пайдалануу үчүн жыйымдар жана акылар 8024,9 9536,4 11711,2 10457,2 -1254,0 10000,0 11160,0 12200,0 13400,0 14400,0 14152100 Калктуу конуштарда жер ижарасы үчүн акы 8024,9 9536,4 11711,2 9746,7 46,7 10000,0 11160,0 12200,0 13400,0 14400,0 14152200 Жайыт жерлерди пайдалануу үчүн жыйым 14152400 Интенсивдүү пайдалануу зоналарындагы жайыттарды ижарага алуу 14152500 14152600 Айыл чарбасына жарактуу жерлердин мамлекеттик фондунун жерлерин иштетүү үчүн ижара акысы 14152700 Токой ресурстарын пайдалануу үчүн төлөм 14152800 Суу ресурстарын жана суу объекттерин пайдалануу үчүн төлөм 14152900 Жаратылыш активдерин пайдалануу үчүн дагы башка төлөмдөр 14153 14211 Мүлк ижара акысы 3613,7 3713,5 3540,9 5352,8 1811,9 20600,0 7680,0 8450,0 9300,0 9800,0 14153900 14211900 Башка мүлк ижара төлөмү 2,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 14221 14224 Төлөмдөр жана жыйымдар 2163,5 2045,9 2693,7 2175,7 -518,0 3386,5 2436,5 2571,5 2686,5 2786,5 14221100 Лицензиялык төлөм 14221200 Күбөлүктөрдү жана башка уруксаттарды берүү үчүн жыйым 14221300 Лотерея ишин жүргүзүү укугу үчүн төлөм 14221400 Транспорттук каражаттарды каттоо жана кайра каттоо үчүн төлөм 14221500 Талдоо акысы 14221600 Эсеп тейлөө акысы 14221700 14224200 Таштанды чогултуу акысы 443,0 580,9 592,6 549,0 -43,6 1086,5 1086,5 1086,5 1086,5 1086,5 14221800 14224300 Унаа токтотуучу жайдын акысы 750,5 720,0 1746,1 986,7 -759,4 1400,0 1350,0 1485,0 1600,0 1600,0 14224410 Башка төлөмдөр жана жыйымдар (Алкоголдук продукцияны өндүрүү жана жүгүртүүгө) 970,0 745,0 355,0 640,0 285,0 900,0 0,0 0,0 0,0 0,0 14222 Мамлекеттик алым 14222100 Жарандардын паспортторун берүү үчүн мамлекеттик алым 14222200 Юстиция органдары тарабынан алынуучу мамлекеттик алым 14222300 Сот органдары тарабынан алынуучу мамлекеттик алым 14224400 Алкоголдук продукциялар 14211200 Мүлк ижарасы 1423 Акы төлөнүүчү кызматтарды көрсөтүүдөн түшкөн кирешелер атайын фонддорго түшүүчү салыктарсыз 17409,4 19021,3 36227,1 41406,4 5179,3 39474,0 46789,4 51646,0 56728,4 59728,4 143 Айыптар, санкциялар жана конфискациялар 14311400 Контролдук-козомол чараларын жургузуудон тушуулор 14412100 Учурдагы жардам 13,0 15,0 2,0 145 Башка салыктык эмес кирешелер 461,5 1234,4 638,9 1375,8 736,9 2,1 2,1 2,1 2,1 2,1 14511100 Мамлекеттин пайдасына айлантылган кирешелер 0,0 1229,0 634,6 1371,7 737,1 14511400 Жергиликтүү инфраструктураны өнүктүрүү жана тейлөө үчүн чегерүү 3,4 5,4 4,3 4,1 -0,1 2,1 2,1 2,1 2,1 2,1 3 Активдер жана милдеттенмелер 1578,5 3141,4 90,5 0,0 -90,5 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 31 Финансылык эмес активдер 1578,5 3141,4 90,5 0,0 -90,5 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 3111 Имараттар жана курулуштар 31111110 Батирлерди сатуу 311121 Турак-жай эмес имараттарды сатуу 311221 Өндүрүш шаймандарын жана механизмдерди сатуу 31412 Айыл чарбага караштуу эмес жерлер 1578,5 3141,4 90,5 0,0 -90,5 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 314121 Айыл чарбага караштуу эмес жерлерди сатуу 1578,5 3141,4 90,5 0,0 -90,5 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 Категория 2021 жыл факт 2022 факт 2023 факт 2024 факт Айырма 2025 план 2026 болжолдоо 2027 болжолдоо 2028 болжолдоо 2029 Болжол доо 2030 болжол доо 1 2 3 4 5 6 (4-5) 7 8 9 10 11 12 ЖӨБ БОЮНЧА ЧЫГАША (бардыгы) 271560,4 359056,1 417169,9 1284571,2 -867401,3 401452,2 БЮДЖЕТТИК КАРАЖАТТАРДЫН ЭСЕБИНЕН 254117,8 339560,3 382518,3 1241612,7 -859094,4 361978,2 2111 Жумушчулардын жана кызматкерлердин негизги эмгек акысы 39414,6 50911,7 65111,0 72496,2 -7385,2 61703,5 2121 Социалдык фондго чегерүүлөр 5924,6 7861,6 9907,6 10825,2 -917,6 9210,8 2211 Өлкө ичинде кызматтык сапарлар чыгымдары 1316,5 1367,8 1380,0 1574,7 -194,7 1590,0 2212 Байланыш кызматтары 730,8 757,7 924,0 661,6 262,4 961,9 2213 Ижара акысы 76,0 93,3 48,0 0 48,0 240,0 2214 Транспорттук кызмат көрсөтүү 1108,8 1603,0 1765,4 1688,4 77,0 2214,0 2215 Башка товарларды жана кызматтарды сатып алуу 44212,8 46409,1 61182,8 88127,0 -26944,2 75617,3 2216 Саламаттык сактоо системасынын бир статьясы менен көрсөтүлгөн чыгашалар 0 0 0 0 0 0 2217 Дары-дармектерди жана медициналык буюмдарды сатып алуу 50 83,9 0 0 0 0 2218 Тамак-аш сатып алуу 4898,2 5993,0 6249,9 78,3 6171,6 60,0 2221 Учурдагы мүлктү оңдоого кеткен чыгымдар 4595,1 12756,2 12336,3 13241,7 -905,4 10680,0 2222 Учурдагы тиричилик муктаждыктары үчүн буюмдарды жана материалдарды сатып алуу 1854,6 4695,6 7619,9 4552,8 3067,1 5019,5 2223 Атайын кызматтык кийимдерди сатып алуу, тигүү жана оңдоо 0 149,0 0 100,0 -100,0 0 2224 Көмүр сатып алуу 2283,0 3881,1 3541,0 4066,2 -525,2 4667,0 2225 Коопсуздук кызматтарын сатып алуу 1327,5 1327,5 999,7 4834,3 -3834,6 6000,0 2231 Сууга төлөм 1417,5 1843,3 1930,1 3281,7 -1351,6 4170,9 2232 Электрэнергиясына төлөм 5701,2 6986,5 7920,2 8356,1 -435,9 10873,4 2233 Жылуулук энергиясына төлөм 43210,7 31347,2 41866,4 49005,0 -7138,6 54723,0 2234 Газка төлөм 0 0 0 177,9 -177,9 500,0 2235 Башка коммуналдык кызматтарга төлөм 0 0 0 0 0 0 2431 Мамлекеттик башкаруу секторунун башка бирдиктеринин пайыздарын төлөө 0 0 0 0 0 0 2511 Каржылык эмес мамлекеттик ишканаларга субсидиялар 45772,2 64935,6 63811,2 113481,0 -49669,8 130,0 2512 Каржылык мамлекеттик ишканаларга субсидиялар 0 0 0 0 0 2621 ЖӨБ органдырынын ассоциациясынын союздарына салым 0 0 0 74,3 -74,3 0 272 Калкка жеңилдетүүлөр жана жеңилдетүүнүн ордуна компенсациялар 4000,0 3799,2 3588,7 3687,0 -98,3 4000,0 8002821 Стипендиялар 0 0 0 0 0 0 2823 Сот чечимдерин аткаруу 426,4 577,6 354,7 354,7 0 2824 Резервдик фонд 684,5 957,5 2258,2 3956,5 -1698,3 3000,0 АКТИВДЕР ЖАНА МИЛДЕТТЕНМЕЛЕР 3111 Имараттар жана куруулар 43293,7 79608,8 74441,3 709587,9 -635146,6 100033,8 3112 Машиналар жана жабдуулар 1819,1 11614,1 15281,9 145258,9 129977,0 6583,1 3141 Башка максаттар учун жер алуу 0 0 0 0 0 0 3214 Кредиттер, кредиттер жана аванстар 0 0 0 2500,0 -2500,0 АТАЙЫН КАРАЖАТТАР ЭСЕБИНЕН 17442,6 19495,8 34651,6 42958,5 -8306,9 39474,0 БАЛАНС 0 Жооптуу катчынын у.м.а. Ж.Т.Чечейбаев