# 1-берене. Терминдер жана аныктамалар - Документ: [Кыргыз Республикасында тамак-аш продукциясынын коопсуздугун камсыз кылуу жөнүндө](https://aqlex.ai/kg/doc/230034181) - Документтеги орду: 1-глава - Толук аталышы: Кыргыз Республикасынын 2025-жылдын 12-ноябрындагы № 254 "Кыргыз Республикасында тамак-аш продукциясынын коопсуздугун камсыз кылуу жөнүндө" Мыйзамы - Актынын түрү: Закон - Номери: 254 - Кабыл алынган күнү: 12.11.2025 - Статусу: Күчүнө кире элек - Редакциянын күнү: 12.11.2025 - Тексттин тили: кыргыз тили - aqlex'теги барагы: - Расмий булак: - Башка тилдеги тексти (Markdown): > Текст расмий булактын маалыматы боюнча 12.11.2025 редакциясында берилди. Бул юридикалык кеңеш эмес: юридикалык маанилүү аракеттер үчүн расмий жарыялоо менен салыштырыңыз. > > Кантип шилтеме берүү керек: Кыргыз Республикасында тамак-аш продукциясынын коопсуздугун камсыз кылуу жөнүндө, 1-берене (12.11.2025 редакциясы) - https://aqlex.ai/kg/doc/230034181/st-1 --- Ушул Мыйзамда төмөнкүдөй терминдер жана аныктамалар колдонулат: 1) тамак-аш продукциясынын коопсуздугу - тамак-аш продукциясынын адамга жана келечек муундарга зыяндуу таасири менен байланышкан жол берилбес тобокелдиктин жоктугу жөнүндө күбөлөндүрүүчү абалы; 2) тамак-аш азыктарынын коопсуздугун башкаруу тутумдарынын мамлекеттик аудити - тамак-аш азыктарынын коопсуздугун башкаруу тутумдарын сактоо бөлүгүндө субъекттин ишинин ал билдирген шарттарга (стандарттарга, тутумдарга) жана кабыл алган милдеттенмелерге иштин шайкештигин аныктоо максатында жүргүзүлүүчү мамлекеттик контролдоонун (көзөмөлдөөнүн) формасы; 3) техникалык регламенттердин талаптарынын сакталышын мамлекеттик контролдоо (көзөмөлдөө) - жеке ишкерлер катары катталган юридикалык жана жеке жактардын продукцияга карата техникалык регламенттердин талаптарын сактоосун текшерүү боюнча ыйгарым укуктуу органдардын иши; 4) мамлекеттик мониторинг - тамак-аш азыктарынын, азык-түлүк чийки затынын, тоюттардын, тоют кошулмаларынын коопсуздугу, адамга жугуучу жаныбарлардын ооруларынын учурлары, ошондой эле тамак-аш азыктарындагы жана тоюттардагы ветеринардык препараттардын, пестициддердин жана булгоочу заттардын калдыктары табылган учурлар жөнүндө маалыматтарды топтоону, талдоону жана баа берүүнү кароочу мамлекеттик контролдоонун (көзөмөлдөөнүн) формасы; 5) тобокелдиктер жөнүндө маалымдоо - бардык кызыкдар тараптардын ортосундагы тобокелдиктер жана аларды башкаруу боюнча чаралар жөнүндө маалымат алмашуу; 6) тамак-аш продукциясынын коопсуздугун камсыз кылуу чөйрөсүндө интеграцияланган мамиле - тамак-аш продукциясын өндүрүүнүн, сактоонун, ташуунун жана сатуунун бардык этаптарында тобокелдиктерди минималдаштырууга багытталган ар түрдүү усулдарды, стандарттарды жана технологияларды комплекстүү пайдалануу; 7) Кургактагы жаныбарлардын ден соолук кодекси - Жаныбарлардын ден соолугунун дүйнөлүк уюму тарабынан жаңыланып жана жарыяланып туруучу кургактагы жаныбарлардын ден соолугунун, ошондой эле калктын саламаттыгын ветеринардык жактан камсыз кылуунун дүйнөлүк стандарттары; 8) "Алиментариус кодекси" комиссиясы - керектөөчүлөрдүн ден соолугун коргоо жана тамак-аш азыктарын сатууда ак ниеттүү практиканы камсыз кылуу максатында Бириккен Улуттар Уюмунун Азык-түлүк жана айыл чарба уюму (ФАО) жана Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюму (ДСУ) менен биргеликте түзүлгөн тамак-аш азыктарына карата стандарттар боюнча эл аралык орган; 9) талаптагыдай гигиеналык практика - алынган продукцияда химиялык тектеги зыяндуу заттардын топтолуу мүмкүндүгүн жокко чыгаруучу, ошондой эле тамак-аш продукциясынын жана азык-түлүк чийки затынын коопсуздугуна же тамак-аш чынжырчасынын кийинки этаптарында пайдалануу үчүн алардын жарактуулугуна таасир этүүсү мүмкүн болгон механикалык жана микробиологиялык булганууга жол бербөөчү шарттарды түзүү; 10) талаптагыдай айыл чарба практикасы - коопсуз тамак-аш продукциясын өндүрүүнү камсыз кылуучу алгачкы өндүрүү баскычында, ошондой эле ташууда жана сактоодо айыл чарба продукциясын (азык-түлүк чийки затын) өндүрүү үчүн шарттарды түзүү; 11) жаныбарлардан алынган кайра иштетилбеген тамак-аш продукциясы - кайра иштетүүдөн (иштетүүдөн) өтпөгөн бардык түрдөгү азык берүүчү жаныбарлардын бүкүлү эти (тулкусу), алардын бөлүктөрү (анын ичинде каны жана субпродуктулары), чийки сүт, майы алынган чийки сүт, чийки каймак, балчылык продукциясы, жумуртка жана жумуртка продукциясы, суудагы биологиялык ресурстарды кармоо, аквакультура продукциясы; 12) алгачкы өндүрүү - өсүмдүктөрдү өстүрүүнү (анын ичинде пестициддерди колдонуу менен), малды союу, сүт саап алуу үчүн багууну (анын ичинде ветеринардык дары каражаттарын, тоюттарды жана тоют кошулмаларын колдонуу менен), ошондой эле жапайы өсүмдүктөрдү жана жаныбарларды алууну, балык өстүрүүнү камтыган өндүрүү (даярдоо) баскычы; 13) тамак-аш продукциясы - адамдын тамак-ашына керектөө үчүн арналган жаныбарлардан, өсүмдүктөрдөн алынган, микробиологиялык, минералдык, жасалма же биотехнологиялык тектеги табигый, иштетилген же кайра иштетилген түрдөгү азыктар, анын ичинде адистештирилген тамак-аш продукциясы, идишке өлчөп бөлүштүрүлгөн ичүүчү суу, ичүүчү минералдык суу, алкоголдук продукция (анын ичинде сыра жана сыранын негизиндеги суусундуктар), алкоголсуз суусундуктар, тамак-ашка биологиялык активдүү кошулмалар (БАКтар), сагыз, угут жана микроорганизмдердин старттык өсүндүлөрү, ачыткылар, тамак-аш кошулмалары жана жыт бергичтер, ошондой эле азык-түлүк (тамак-аш) чийки заты; 14) диеталык дарылоо азыгынын тамак-аш продукциясы - белгилүү бир азыктык жана энергетикалык баалуулугу, физикалык жана органолептикалык касиеттери бар жана дарылоо диеталарынын курамында пайдалануу үчүн арналган адистештирилген тамак-аш продукциясы; 15) диеталык алдын алуу азыгынын тамак-аш продукциясы - углевод, май, белок, витамин жана зат алмашуунун башка түрлөрүн түзөтүү үчүн арналган, айрым заттардын табигый маңызы жана (же) катышы алардын табигый маңызына карата өзгөртүлгөн жана (же) курамына башында болбогон заттар же компоненттер киргизилген адистештирилген тамак-аш продукциясы, ошондой эле оорулардын өнүгүү тобокелдигин азайтуу үчүн арналган тамак-аш продукциясы; 16) балдар азыгы үчүн тамак-аш продукциясы - балдар азыгы үчүн (0 жаштан 3 жашка чейинки наристе курактагы балдар, 3 жаштан 6 жаштагы мектепке чейинки курактагы балдар, 6 жаштагы жана андан улуу мектеп жашындагы балдар үчүн) арналган, балдардын организминин тиешелүү физиологиялык муктаждыктарына жооп берүүчү жана тиешелүү курактагы баланын ден соолугуна зыян келтирбөөчү адистештирилген тамак-аш продукциясы; 17) өнөр жайда даярдалбаган тамак-аш продукциясы - үй шарттарында жана (же) жеке көмөкчү чарбаларда жарандар тарабынан же багбанчылык, чарбакчылык, мал чарбачылыгы жана иштин башка түрлөрү менен алектенген жарандар тарабынан алынган тамак-аш продукциясы; 18) жаңы түрдөгү тамак-аш продукциясы - жаңы түрдөгү тамак-аш продукциясы салттуу ыкмалар менен алынган, жүгүртүүдө турган жана түзүлгөн тажрыйбадан улам коопсуз деп таанылган тамак-аш продукциясын кошпогондо, Бажы бирлигинин бажы аймагында адам тамак-ашка мурда пайдаланбаган, атап айтканда жаңы же атайылап өзгөртүлгөн алгачкы молекулярдык түзүмү бар, микроорганизмдерден, микроскопиялык козу карындардан жана балырлардан, өсүмдүктөрдөн турган же бөлүнгөн, ГМОну же аларды камтыгандарды, наноматериалдарды жана нанотехнологиялар азыктарын пайдалануу менен алынган тамак-аш продукциясы (анын ичинде тамак-аш кошулмалары жана жыт бергичтер); 19) азык-түлүк чийки заты - өсүмдүктөрдөн, жаныбарлардан алынган, микробиологиялык, минералдык жана жасалма тектеги чийки зат (заттар), ошондой эле тамак-аш продукциясын өндүрүү процессинде пайдаланылуучу суу; 20) тамак-аш продукциясына көз салуу - тамак-аш продукциясын иштетүү (түзүү), өндүрүү (даярдоо) жүгүртүү, утилдештирүү жана жок кылуу бардык этаптарынын (процесстеринин) аралыгында анын коопсуздугун документ түрүндө (электрондук жана /же кагаз түрүндө) ырастоо, тамак-аш продукциясынын, азык-түлүк чийки затынын жана тамак-аш продукциясы менен байланыштагы материалдардын орун алмашуусун белгилөө мүмкүнчүлүгү; 21) тобокелдикти баалоо - зыянкечтин же болбосо илдеттин кирүү, тамыр жаюу же таралуу ыктымалдуулугун жана аны менен байланышкан потенциалдуу биологиялык жана экономикалык кесепеттерди идентификациялоону, мүнөздөөнү, ошондой эле жана сапаттык жана (же) сандык баа берүүнү камтыган процесс же тамак-аш продукциясында кошулмалардын, булгоочу заттардын, токсиндердин же ооруну пайда кылуучу организмдердин болушуна шартталган адамдын же жаныбарлардын өмүрүнө жана ден соолугуна жагымсыз таасир этүү мүмкүнчүлүгүнө баа берүү; 22) субъект - тамак-аш продукциясын жана/же азык-түлүк чийки затын алгачкы өндүрүүнү, өндүрүүнү, кайра иштетүүнү, импорттоону, ташууну, сактоону, сатууну, утилдештирүүнү жүзөгө ашыруучу юридикалык же жеке жак; 23) тамак-аш продукциясын жок кылуу - тамак-аш продукциясынын коопсуздугу жаатындагы мыйзамдардын талаптарына ылайык келбеген тамак-аш продукциясын, анын адамга, жаныбарларга жана айлана-чөйрөгө карата жагымсыз таасирине тете болгон, аны ар кандай пайдалануу жана колдонуу үчүн жарамдуулугун жокко чыгаруучу абалга келтирүү; 24) тамак-аш продукциясын утилдештирүү - ушул Мыйзамдын талаптарына ылайык келбеген, тамак-аш продукциясы үчүн арналган жана адатта пайдаланылган максаттардан айырмаланган тамак-аш продукциясын пайдалануу же болбосо ушул Мыйзамдын талаптарына ылайык келбеген тамак-аш продукциясын ар кандай пайдаланууга жана колдонууга жараксыз, ошондой эле анын адамга, жаныбарларга жана айлана-чөйрөгө тийгизүүчү терс таасирин четтетүүчү абалга келтирүү; 25) фортификация - тамак-аш азыктарын технологиялык иштетүүнүн натыйжасында келип чыккан жоготууларды алардын табигый маңызынын деңгээлине чейин толтуруу максатында тамак-аш азыктарына микронутриенттерди киргизүү, ошондой эле тамак-аш азыктарында башында камтылбаган микронутриенттерди алардын табигый маңызынан жогору деңгээлге чейин кошуу процесси. --- Кийинки берене: [2-берене](https://aqlex.ai/kg/doc/230034181/st-2)