Кыргыз Республикасынын бюджетинин «жашыл» чыгымдарын маркалоо боюнча убактылуу Колдонмо (КР Министрлер Кабинетинин тескемесине)

1-тиркеме

(Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин 2025-жылдын 24 сентябрындагы № 830-т тескемесине)

Кыргыз Республикасынын бюджетинин “жашыл” чыгымдарын маркалоо боюнча убактылуу колдонмо

1. Жалпы жоболор

1. Бюджеттин “жашыл” чыгымдарын маркалоо боюнча колдонмо (мындан ары – Колдонмо) климат жана айлана-чөйрө жаатында улуттук жана эл аралык милдеттенмелерди аткаруу боюнча чараларды каржылоого багытталган бюджеттин “жашыл” чыгымдарын аныктоо жана көзөмөлдөө максатында иштелип чыккан.

2. Бул Колдонмонун максаты климаттын өзгөрүшүнүн кесепеттерин жумшартууга (мындан ары – КӨКЖ), климаттын өзгөрүшүнө адаптациялоого (мындан ары – КӨА) жана айлана-чөйрөнү коргоого (мындан ары – АЧК) республикалык бюджеттен бөлүнгөн каражаттарды көзөмөлдөө үчүн бюджеттин “жашыл” чыгымдарын идентификациялоо, классификациялоо, маркалоо, сапатын контролдоо, талдоо жана алар жөнүндө отчетторду түзүү эрежелерин жана жол-жоболорун аныктоо болуп саналат.

3. Бул Колдонмо республикалык бюджеттен каржылануучу бюджеттик каражаттардын бардык башкы тескөөчүлөрү

(мындан ары – БКБТ) үчүн арналган. Колдонмодо бюджеттин “жашыл” чыгымдары жөнүндө маалыматтарды маркалоо жана берүү, ошондой эле бул маалыматтарды берүүнүн сапатын камсыз кылуу боюнча тиешелүү министрликтердин жана ведомстволордун милдеттери аныкталган жана такталган.

4. Бул Колдонмо программалык негизде бюджеттөөнүн алкагында берилүүчү документтерге кошумча бюджеттин “жашыл” чыгымдары жөнүндө маалыматтарды берүүнүн тартибин белгилейт.

5. Бул Колдонмодо колдонулган негизги түшүнүктөр жана аныктамалар:

1) “жашыл” чыгымдар – бул Кыргыз Республикасынын улуттук стратегиялык жана программалык документтеринде аныкталган КӨКЖ, КӨА жана АЧК боюнча чараларды ишке ашырууга республикалык бюджеттин каражаттары. “Жашыл” чыгымдардын негизги мүнөздөмөсү болуп алардын климаттын өзгөрүшүнө туруктуу төмөн көмүртек экономикага өтүү жөндөмдүүлүгү саналат;

2) КӨКЖга чыгымдар – бул парник газдарынын (мындан ары – ПГ) бөлүп чыгарылышын кыскартууга же болтурбоого багытталган иш-чараларга “жашыл” чыгымдар. Жумшартуунун максаты – келечектеги глобалдык жылуулуктун масштабын чектөө. Климаттын өзгөрүшүнүн кесепеттерин жумшартуу боюнча иш-чаралар төмөнкүлөргө жөндөм түзөт:

- ПГнын антропогендик бөлүп чыгарууларын чектөөгө;

- ПГ сиңиргичтерин жана топтогучтарын коргоого жана/же көбөйтүүгө;

- институционалдык курулуш, потенциалды өнүктүрүү, ченемдик укуктук базаны жана саясатты бекемдөө же изилдөө жүргүзүү аркылуу климаттын өзгөрүү көйгөйлөрүн улуттук, аймактык жана/же тармактык максаттар менен интеграциялоого;

- Бириккен Улуттар Уюмунун Климаттын өзгөрүшү жөнүндө Алкактык конвенциясынын алкагында өз милдеттенмелерин аткаруу боюнча Кыргыз Республикасынын күч-аракеттерин колдоого;

3) КӨАга чыгымдар – бул климаттын өзгөрүшүнө адаптациялоо жаатындагы Париж макулдашуусунун үч глобалдык максаттарынын бирин ишке ашырууга багытталган чараларга “жашыл” чыгымдар (7-берене):

- адаптациялык потенциалды күчөтүү;

- климаттын өзгөрүшүнүн терс таасирине туруктуулукту жогорулатуу;

- адамдын жана жаратылыш системаларынын бул таасирлердин кесепеттерине аярлуулугун азайтуу.

КӨА маалымат жана билим алуудан тартып потенциалды өнүктүрүүгө, климаттын өзгөрүшүнө адаптациялоо боюнча иш-чараларды пландоого жана ишке ашырууга чейинки бир катар иш-чараларды камтыйт;

4) АЧКга чыгымдар – бул айлана-чөйрөнү коргоо, экологиялык объекттер жана ресурстар (аба, суу, топурак, мөңгү, башка экологиялык ресурстар, жаратылыш жана биологиялык ар түрдүүлүк) менен байланышкан чараларды ишке ашырууга, адамдын ден соолугун жана жаратылыш системаларын булгануунун терс таасиринен (анын ичинде иондоштуруучу жана иондоштурулбаган нурлануу) коргоого жана экологиялык жана жаратылыш ресурстарын натыйжалуу пайдаланууну камсыздоого багытталган “жашыл” чыгымдар;

5) бюджеттин “жашыл” чыгымдарын маркалоо (мындан ары – БЖЧМ) – бул Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети жетектеген мамлекеттик “жашыл” чыгымдарды идентификациялоо, өлчөө жана мониторинг жүргүзүү үчүн “жашыл” маркалоону аныктоо жана колдонуу процесси. БКБТнын программалык негизинде бюджеттердеги бюджеттик чараларды аныктоо аркылуу БЖЧМ ишке ашырылат, алар КӨКЖ, КӨА, АЧК боюнча милдеттерди ишке ашырууга толук же жарым-жартылай көмөк көрсөтөт. Мындай бюджеттик чараларга конкреттүү бюджеттик чаранын алкагында “жашыл” чыгымдарды эсептөө үчүн колдонулуучу тиешелүү салыштырма салмактары менен КӨКЖ, КӨА, АЧК “жашыл” маркеринин бири же бир нечеси ыйгарылат;

6) БЖЧМ классификациясы – бул бюджеттин чыгымдарын саясаттын белгилүү бир артыкчылыгына байланыштырууга мүмкүндүк берген стандартташтырылган система. “Жашыл” чыгымдарды классификациялоо үчүн республикалык бюджетте маркерлердин төмөнкүдөй үч категориясы пайдаланылат: 1) КӨКЖ; 2) КӨА; 3) АЧК;

7) “жашыл” чыгымдардын салыштырма салмагы – бул “жашыл” маркалоону алган бюджеттик ченемдеги “жашыл” чыгымдардын үлүшү (пайыз менен), башкача айтканда климатка жана айлана-чөйрөгө иш жүзүндөгү чыгымдар. “Жашыл” чыгымдардын салыштырма салмагын аныктоо зарыл, анткени “жашыл” чыгымдар конкреттүү бюджеттик чара боюнча чыгымдардын бир бөлүгү гана болуп жана бюджеттик чаранын алкагындагы айрым иш чараларга болгон чыгымдарды чагылдырышы мүмкүн;

8) потенциалдуу “жашыл” чыгымдар – бул “потенциалдуу” салыштырма салмагы берилген чаралар, анткени аларга башка салыштырма салмакты берүү үчүн жетиштүү маалымат жок. Мындай чаралар КӨКЖ, КӨА, АЧК кеткен чыгымдарды эсептөөдө эске алынбайт.

2. Бюджеттин “жашыл” чыгымдарын маркалоо процесси

6. Бюджеттин “жашыл” чыгымдарын маркалоо процесси программалык негизде бюджетти жана Бюджеттик чыгымдардын орто мөөнөттүү стратегиясын (мындан ары – БЧОС) иштеп чыгуунун бир бөлүгү болуп саналат. БКБТ “жашыл” чыгымдар жөнүндө кошумча маалыматты Финансы министрлигине БЧОСтун долбоору жана программалык негиздеги бюджеттин долбоору менен бирге берет.

7. Бул процесс маркерлерди ыйгарууну, сапатты камсыздоону, талдоону жана отчеттуулукту камтыйт:

1) маркерлерди ыйгаруу: иш-чаралардын жана бюджеттик чаралардын деңгээлинде программалык негизде бюджетте “жашыл” чыгымдарды аныктоо, аларды маркерлердин категориялары боюнча классификациялоо (КӨКЖ, КӨА, АЧК) чыгымдарды эсептөө үчүн “жашыл” максаттарга жетүүгө чаралардын салымынын даражасын чагылдыруучу маанилүүлүктүн салыштырма салмагын аныктоо. Бул иш-аракет БЧОСту иштеп чыгуунун жүрүшүндө жүзөгө ашырылат, андан кийин маркерлер жана маанилүүлүктүн салыштырма салмагы БКБТ программалык бюджетинин долбоорун түзүүдө колдонулат;

2) сапатты камсыздоо: ар бир БКБТнын деңгээлинде программалык негизде БЧОС жана бюджеттерди даярдоо боюнча жумушчу топтордун жыйналыштарында жана өткөрүлүүчү коомдук угууларда классификацияларды жана маанилүүлүктүн салыштырма салмагын талкуулоо, Жаратылыш ресурстары, экология жана техникалык көзөмөл министрлиги (мындан ары – ЖРЭТКМ) менен климаттык жана экологиялык классификацияларды жана салыштырма салмактарды талкуулоо, бюджеттик программалардын паспортторуна[1] маркалоону негиздөөчү маалыматтарды киргизүү;

3) талдоо жана отчеттуулук: ФМ тарабынан Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетине, андан соң Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешине сунушталуучу бюджеттин долбооруна түшүндүрмө катты бюджетти даярдоонун жүрүшүндө ФМ тарабынан консолидацияланган “жашыл” чыгымдар жөнүндө маалымат менен толуктоо. БКБТ тарабынан берилүүчү “Бюджеттик программаларга мониторинг жүргүзүү жана бюджеттик программалардын жана чаралардын натыйжалуулугунун индикаторлоруна жетүү жөнүндө отчетторду берүү тартибинде”[2] аныкталган отчеттуулуктун стандарттык формалары “жашыл” чыгымдарды ишке ашыруу жөнүндө маалыматтар менен толукталат. ФМ “жашыл” чыгымдардын иш жүзүндө аткарылышы жөнүндө маалыматты топтоп, аны республикалык бюджеттин аткарылышы жөнүндө отчетко карата түшүндүрмө катта берет. Бул маалымат жарандык бюджетке да киргизилет. Мындан тышкары, бул маалымат талдоо жана сунуштарды иштеп чыгуу үчүн ЖРЭТКМ, Экономика жана коммерция министрлигине (мындан ары – ЭКМ) жана Экология, климаттын өзгөрүшү жана “жашыл” экономиканы өнүктүрүү маселелери боюнча координациялык кеңешке (мындан ары – ЭКӨЖЭӨКК) жөнөтүлөт. БКБТ чечимдерди кабыл алуу үчүн “жашыл” чыгымдардын иш жүзүндө аткарылышына талдоо жүргүзөт.

8. БЧОСту түзүүчү БКБТ үчүн бюджеттин “жашыл” чыгымдарын маркалоо процесси маркерлерди баштапкы ыйгаруудан башталат. БЧОСту түзүү этабында, БКБТ программалык негизде өз бюджеттеринде “жашыл” бюджеттик чараларды аныктайт. “Жашыл” чыгымдарды камтыган чаралар категория боюнча, б.а. КӨКЖ, КӨА, АЧК чаралары катары классификацияланат. Бир чара көрсөтүлгөн категориялардын бир нечесине тиешелүү болушу мүмкүн экендигин белгилөө зарыл. Бюджеттик чараларды классификациялагандан кийин маанилүүлүктүн салыштырма салмагы аныкталат. Салыштырма салмактарды классификациялоо жана ыйгаруу ушул Колдонмонун тиешелүү бөлүгүндө берилген.

9. БЧОСту даярдоодо сапатты камсыз кылуунун алкагында БКБТ коомдук талкуулардын жана жумушчу топтордун жыйналыштарынын жүрүшүндө, алар сунуш кылган классификацияларды жана бюджеттик чаралардын маанилүүлүгүнүн салыштырма салмагын көрсөтөт. Консультацияларды алуу үчүн мындай талкууларга ЖРЭТКМ өкүлдөрү чакырылышы мүмкүн. ЖРЭТКМга ошондой эле тиешелүү маселелер боюнча (мисалы, маанилүүлүктүн салыштырма салмагын аныктоо, классификациялоо жана/же ыйгаруу) консультация алуу үчүн кайрылууга болот.

10. Маркерлер ыйгарылгандан жана андан ары БЧОСту түзүүчү БКБТнын сапатын контролдоодон кийин аларды программалык негизде бюджеттерди түзүүдө жана талкуулоодо колдонот. Бул этапта, маркалоо программалык бюджетте бюджеттик чараларга колдонулат жана “жашыл” чыгымдар эсептелет. Зарыл болгондо, бул этапта, классификация жана маанилүүлүктүн салыштырма салмагы кайра каралышы мүмкүн, бирок, адатта, БЧОСту даярдоодо ыйгарылган маркалоо калат.

11. БЧОСту көрсөтпөгөн БКБТ тиешелүү категориялар боюнча “жашыл” бюджеттик чараларды аныктоо жана классификациялоо аркылуу программалык негизде бюджеттерди түзүү учурунда процессти баштайт. Бюджеттик чараларды классификациялагандан кийин маанилүүлүктүн салыштырма салмагы аныкталат. Салыштырма салмактарды классификациялоо жана ыйгаруу ушул Колдонмонун 4-бөлүмүндө берилген.

12. Программалык негизде бюджеттин долбоорун даярдоодо сапатты камсыз кылуунун алкагында БКБТ коомдук талкуулардын жана жумушчу топтордун жыйналыштарынын жүрүшүндө классификацияны, маанилүүлүктүн салыштырма салмагын жана “жашыл” чыгымдардын эсептерин талкуулашат. Консультацияларды алуу үчүн мындай талкууларга ЖРЭТКМдин өкүлдөрү чакырылышы мүмкүн.

13. БКБТ ушул Колдонмонун 1 жана 2-тиркемелеринде берилген формалар боюнча бюджетти “жашыл” маркалоо жөнүндө маалыматты ФМге БКБТ программалык негиздеги бюджеттин долбоору менен бирге берет. Андан ары ФМ берилген документти ушул Колдонмонун 5-тиркемесине ылайык ушул Колдонмонун талаптарына шайкештигин карайт. Кемчиликтер табылган учурда ФМ БКБТ документин толуктап иштеп чыгууга кайтарып берет. Сын пикирлер жана сунуштар болгон учурда БКБТ “жашыл” чыгымдар жөнүндө маалыматты 3 иш күндүн ичинде толуктап иштеп чыгат жана аны ФМге кайрадан берет.

14. ФМ бардык БКБТдан алынган КӨКЖ, КӨА, АЧК боюнча чыгымдар жөнүндө маалыматты консолидациялайт жана КӨКЖ, КӨА, АЧК боюнча улуттук жана эл аралык милдеттенмелерди андан ары аткаруу боюнча чечимдер менен таанышуу жана кабыл алуу үчүн республикалык бюджет жөнүндө мыйзам долбооруна түшүндүрмө катта берет.

15. “Жашыл” чыгымдардын категориялары боюнча чыгымдар жөнүндө маалымат бюджетти пландоо жана бекитүү этабында жарандык бюджетке киргизилет.

16. Жылдын жыйынтыгы боюнча БКБТ ушул Колдонмонун 3-тиркемесинде келтирилген форма боюнча КӨКЖ, КӨА, АЧК кеткен иш жүзүндөгү чыгымдар жөнүндө маалыматты түзөт. Эгерде бюджеттин аткарылышынын жүрүшүндө БКБТ бюджетине жаңы бюджеттик программа же иш-чара кошулса, БКБТ бул программаны же иш-чараны ушул Колдонмонун 4-бөлүмүндө баяндалган тартипке ылайык белгилейт жана ушул Колдонмонун 2-тиркемесинде келтирилген форма боюнча зарыл негиздемени берет. БКБТ мыйзамдарда белгиленген мөөнөттөрдө мониторинг жана бюджеттик программалардын/чаралардын натыйжалуулугунун индикаторлоруна жетүү жөнүндө отчетко кошумча “жашыл” чыгымдардын иш жүзүндө аткарылышы жөнүндө ФМга маалымат берет[3]. Мындан тышкары, БКБТ бул маалыматты БКБТнын бюджетин кийинки жылдарга пландоону жакшыртуу үчүн пайдаланат.

17. ФМ КӨКЖ, КӨА, АЧКга кеткен иш жүзүндөгү чыгымдар жөнүндө маалыматты консолидациялайт жана аны тиешелүү жыл үчүн республикалык бюджеттин аткарылышы жөнүндө отчетко карата түшүндүрмө катта берет.

18. ФМ экологиялык жана климаттык максаттарга жетүүгө, улуттук жана эл аралык милдеттенмелерди ишке ашыруунун жүрүшүнө мониторинг жүргүзүүдө талдоо жана пайдалануу үчүн, ошондой эле КӨКЖ, КӨА, АЧК боюнча чараларды каржылоону көбөйтүүгө багытталган “жашыл” финансылык шаймандарды иштеп чыгууда жана жайылтууда пайдалануу үчүн иш жүзүндөгү “жашыл” чыгымдар жөнүндө маалыматты ЖРЭТКМга, ЭКМга жана ЭКӨЖЭӨККга жиберет.

19. КӨКЖ, КӨА, АЧКга кеткен иш жүзүндөгү чыгымдар жөнүндө маалымат республикалык бюджеттин аткарылышы жөнүндө отчетто жарандык бюджетке дагы киргизилет.

20. 1-таблицада бюджеттин “жашыл” чыгымдарын маркалоо процессинде министрликтердин жана ведомстволордун функциялары кыскача баяндалган. 2-таблицада бюджеттик процесске “жашыл” чыгымдарды маркалоону интеграциялоо жөнүндө маалымат берилген.

1-таблица. Бюджеттин “жашыл” чыгымдарын маркалоо процессинде министрликтердин жана ведомстволордун функциялары

Жалпы процесс

ФМ: жалпы жетекчилик, бюджеттик процесс жана казыналыктын IТ-системасы менен интеграциялоо, ченемдик база, Колдонмону үзгүлтүксүз жаңылоо. Бардык БКБТ: Колдонмону өркүндөтүүгө салым кошуу

Маркалоо

Бардык БКБТ: БКБТнын программалык негизинде БЧОС жана бюджет долбоорун даярдоонун жүрүшүндө бюджеттик чараларды маркалоо. ФМ: БКБТга бюджеттик процесске байланыштуу маселелер боюнча консультацияларды берүү. ЖРЭТКМ: маркалоону жана маанилүүлүктүн салыштырма салмагын тактоо маселелери боюнча БКБТга практикалык жардам жана консультацияларды берүү

Сапатты контролдоо

Бардык БКБТ:

– БКБТ деңгээлинде өткөрүлүүчү жумушчу топтордун жыйналыштарында жана жарандык коомдун өкүлдөрүнүн катышуусу менен өткөрүлгөн коомдук угууларда программалык негизде БЧОС (БКБТ БЧОСту калыптандырган учурда) жана бюджетти сунуштаганда сунушталган “жашыл” чыгымдар жана маркалоо жөнүндө маалыматтарды киргизүү;

– ыйгарылган маркерлерди жана салмактарды негиздөө үчүн керектүү маалыматты даярдоо;

– “жашыл” чыгымдар жөнүндө ФМга сунуш берүү жана аны толуктап иштеп чыгуу (ФМ тарабынан сунуштар болсо).

ЖРЭТКМ: БКБТга практикалык жардам көрсөтүү жана БКБТнын бюджеттик чараларын маркалоо боюнча консультацияларды берүү жолу менен маркалоого карата ишенимди бекемдөө (мисалы, маркер менен белгиленген чаралар “жашыл” максаттарга жетишүүгө көмөк көрсөтөбү жана ыйгарылган салыштырма салмактар “жашыл” максатка жетүүгө салымдын деңгээлин туура чагылдырабы). ФМ: “Жашыл” маркалоону камтыган бюджеттик документтерди кароо, өз компетенциясынын чегинде маалыматтын толуктугун жана ушул Колдонмонун талаптарына шайкештигин текшерүү

Талдоо жана отчеттуулук

ФМ:

- консолидацияланган, анын ичинде БКБТ боюнча бөлүштүрүүдө “жашыл” чыгымдар жөнүндө маалыматты түзүү жана аны республикалык бюджет жөнүндө мыйзам долбооруна карата түшүндүрмө катта берүү;

- консолидацияланган, анын ичинде БКБТ боюнча бөлүштүрүүдө жылдын жыйынтыгы боюнча иш жүзүндөгү “жашыл” чыгымдар жөнүндө маалыматты түзүү жана аны республикалык бюджеттин аткарылышы жөнүндө жылдык отчетко карата түшүндүрмө катта берүү;

- жарандык бюджеттерге “жашыл” чыгымдар жөнүндө маалыматты киргизүү;

- ЖРЭТКМ, ЭКМ, ЭКӨЖЭӨККга “жашыл” чыгымдар жөнүндө консолидацияланган маалыматты берүү.

Бардык БКБТ: жылдын жыйынтыгы боюнча бюджеттин иш жүзүндө жүргүзүлгөн “жашыл” чыгымдар жөнүндө маалыматты түзүү жана ФМга берүү, ошондой эле БКБТнын каражаттарын талдоо жана бөлүштүрүү жөнүндө чечимдерди кабыл алуу. ЖРЭТКМ, ЭКМ, ЭКӨЖЭӨКК, Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети, Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши: консолидацияланган, анын ичинде БКБТ боюнча бөлүштүрүүдө бюджетти пландоо, бекитүү, аткаруу этаптарында “жашыл” чыгымдар жөнүндө маалыматтарды талдоо, климат жана курчап турган чөйрө жаатындагы улуттук артыкчылыктарга ылайыктуулук предметине отчет берүү. ЖРЭТКМ: БУУнун РКИК алкагында климаттын өзгөрүшү боюнча мамлекеттик бюджеттин чыгымдары жөнүндө отчет берет

2-таблица. Бюджеттик процесске “жашыл” чыгымдарды маркалоону интеграциялоо

№

Иш-аракеттин аталышы

Жооптуу аткаруучулар

Мөөнөтү

Ар жылдык бюджеттик циклге интеграциялоо

БЧОС түзүү:

1

Тармактык министрликтердин БЧОС климатка жана айлана-чөйрөгө байланыштуу бюджеттик чараларга маркерлерди ыйгаруу

БКБТ ЖРЭТКМ – консультация берүү жана колдоо

Отчеттук мезгилден кийинки жылдын 20-апрелинен кечиктирбестен

БКБТнын БЧОСун калыптандыруу

2

БЧОС даярдоо алкагында өткөрүлгөн жумушчу жолугушууларда жана коомдук угууларда “жашыл” маркалоону талкуулоо

БКБТ ЖРЭТКМ – консультация берүү жана колдоо

Отчеттук мезгилден кийинки жылдын 1-майынан кечиктирбестен

БЧОС түзүүдө өткөрүлгөн БКБТнын жолугушуулары жана талкуулары

Республикалык бюджеттин долбоорун түзүү

3

Программалык негизде бюджеттин долбоорунда бюджеттик чараларга маркерлерди ыйгаруу; КӨКЖ, КӨА, АЧК кеткен чыгымдарды эсептөө; “жашыл” чыгымдар жөнүндө ФМга маалыматтарды даярдоо жана берүү

БКБТ ЖРЭТКМ – практикалык жардам жана консультация берүү

Отчеттук мезгилден кийинки жылдын 25-июнунан кечиктирбестен

БКБТ тарабынан программалык негизде бюджеттин долбоорун даярдоо

4

Программалык негизде бюджеттин долбоорун даярдоонун алкагында “жашыл” маркалоону талкуулоо

БКБТ ЖРЭТКМ – практикалык жардам жана консультация берүү

Отчеттук мезгилден кийинки жылдын 16-июлунан кечиктирбестен

Программалык негизде бюджеттин долбоорун түзүү үчүн өткөрүлүүчү БКБТ жолугушуулары жана талкуулары

5

Негиздеме даярдоо жана сапатты контролдоо

БКБТ, ЖРЭТКМ, ФМ – контролдоо

Отчеттук мезгилден кийинки жылдын 25-июлунан кечиктирбестен

Программанын учурдагы паспорттору ыйгарылган “жашыл” маркалоону негиздөө менен кошумча маалымат менен толукталат

6

Республикалык бюджет жөнүндө мыйзам долбооруна түшүндүрмө катта “жашыл” чыгымдар жөнүндө маалымат берүү

ФМ

Отчеттук мезгилден кийинки жылдын 1-августунан кечиктирбестен

Республикалык бюджет жөнүндө мыйзам долбоорун түзүү жана кароо

7

Республикалык бюджетти пландоо жана бекитүү этабында жарандык бюджетте “жашыл” бюджеттик чыгымдар жөнүндө маалымат берүү

ФМ

Алар бекитилгенден же жактырылгандан кийин 15 күндүн ичинде

Республикалык бюджет боюнча жарандык бюджетти түзүү

Бюджетти аткаруу жана отчеттуулукту түзүү:

8

Жылдын жыйынтыгы боюнча БКБТ тарабынан иш жүзүндө жүргүзүлгөн бюджеттин “жашыл” чыгымдары жөнүндө маалыматты түзүү жана ФМга берүү

БКБТ

Отчеттук мезгилден кийинки жылдын 1-апрелинен кечиктирбестен

Республикалык бюджеттин аткарылышы жөнүндө ар жылдык отчет

9

Республикалык бюджеттин аткарылышы жөнүндө отчетко карата түшүндүрмө катта иш жүзүндө жүргүзүлгөн “жашыл” чыгымдар жөнүндө консолидацияланган, анын ичинде БКБТ боюнча бөлүштүрүүдө маалыматтарды берүү, ошондой эле ЖРЭТКМ, ЭКМ, ЭКӨЖЭӨККга жиберүү

ФМ

Отчеттук мезгилден кийинки жылдын 1-майынан кечиктирбестен

Республикалык бюджеттин аткарылышы жөнүндө ар жылдык отчет

10

“Жашыл” бюджеттик чараларды каржылоого талдоо жүргүзүү, каржылоодогу боштуктарды аныктоо, климат, айлана-чөйрө жана туруктуу өнүктүрүү жаатындагы улуттук артыкчылыктарды ишке ашыруу боюнча саясаттын чаралары жөнүндө чечимдерди кабыл алуу. Бюджеттин “жашыл” чыгымдарын маркалоо процессин өркүндөтүү боюнча сунуштарды иштеп чыгуу

ЭКӨЖЭӨКК, ЖРЭТКМ, ФМ, ЭКМ, БКБТ

Отчеттук мезгилден кийинки жылдын 15-майынан кечиктирбестен

Республикалык бюджеттин аткарылышы жөнүндө ар жылдык отчет

11

Жарандык бюджетте бюджеттин иш жүзүндө жүргүзүлгөн “жашыл” чыгымдары жөнүндө маалымат берүү

ФМ

Отчеттук мезгилден кийинки жылдын 15-майынан кечиктирбестен

Республикалык бюджеттин аткарылышы жөнүндө отчетту түзүү этабындагы жарандык бюджет

12

“Жашыл” чыгымдарды маркалоо процессин талдоо, кызыкдар тараптардын сунуштарын карап чыгуу жана “жашыл” бюджеттик чыгымдарды маркалоо боюнча колдонмону жаңыртуу

ФМ, БКБТ, ЖРЭТКМ, ЭКӨЖЭӨКК, ЭКМ тарабынан берилген сунуштамалардын негизинде

Отчеттук мезгилден кийинки жылдын 1-июнунан кечиктирбестен

Бюджеттин “жашыл” чыгымдарын маркалоо боюнча колдонмого өзгөртүүлөрдү киргизүү

Эскертүү. Пилоттук долбоорду ишке ашыруу мезгилинде “жашыл” чыгымдарды маркалоону интеграциялоо мөөнөттөрү бюджеттик процесстин белгиленген этаптарынан айырмаланышы мүмкүн. Бул айырмачылыктар колдонулган ыкмаларды ыңгайлаштыруу зарылдыгы менен шартталган жана методологиянын принциптерин өзгөртпөстөн анын элементтерин сыноодо ийкемдүүлүктү камсыз кылат.

1. Уюштуруу маселелери

21. Бюджеттин “жашыл” чыгымдарын маркалоо үчүн жоопкерчилик БЧОС жана программалык негизде бюджетти түзүү боюнча жумушчу топко (мындан ары – жумушчу топ) жана БКБТнын жетекчисинин буйруктары менен түзүлүүчү бюджеттик программаларга мониторинг жүргүзүү боюнча топторго жүктөлөт[4]. Жогоруда аталган топтордун курамында БКБТнын тиешелүү бөлүмдөрү, ошондой эле бюджеттин “жашыл” чыгымдарын маркалоо жана ушул Колдонмого ылайык талап кылынган зарыл маалыматтарды даярдоо боюнча ФМ жана ЖРЭТКМ менен өз ара аракеттенген жооптуу кызматкер аныкталат. Жооптуу кызматкер функциясына КӨКЖ, КӨА, АЧК боюнча чараларды ишке ашыруу кирген түзүмдүк бөлүмдүн өкүлү болууга тийиш. БКБТнын жетекчисинин жогоруда көрсөтүлгөн буйруктарынын көчүрмөлөрү жана “жашыл” чыгымдарды маркалоо үчүн жооптуу кызматкер жөнүндө маалыматтар (аты-жөнү, кызмат орду, телефону) ФМге берилет.

22. ЖРЭТКМ жетекчисинин буйругу менен жооптуу кызматкерлер дайындалат, алар бюджеттик чараларга маркерлерди ыйгарууда жана КӨКЖ, КӨА, АЧК багытталган маанилүүлүгүнүн салыштырма салмагын аныктоодо БКБТга консультацияларды берет жана колдоо көрсөтөт, ошондой эле саясаттын чараларына жана аларды ишке ашырууга иш жүзүндө жүргүзүлгөн “жашыл” чыгымдарга талдоо жүргүзөт. ЖРЭТКМ жетекчисинин буйругунун көчүрмөсү жана жооптуу кызматкерлер тууралуу маалыматтар (аты-жөнү, кызмат орду, телефону) ФМ 31-майга чейин берилет.

23. ЖРЭТКМ Кыргыз Республикасынын айлана-чөйрөнү жана климатты коргоо жаатындагы негизги программалык документтеринин тизмесин жыл сайын 31-майга чейин ФМге жиберет.

24. Консультацияларды берүү, бюджетти пландоо жана аткаруу этаптарында “жашыл” чыгымдар жөнүндө маалыматтарды чогултууну жүзөгө ашыруу, БКБТ тарабынан берилүүчү маалыматтын сапатын контролдоо үчүн жоопкерчилик ФМдеги тиешелүү БКБТнын кураторлоруна жүктөлөт. Бюджеттин “жашыл” чыгымдары жөнүндө консолидацияланган маалыматты берүү үчүн жоопкерчилик республикалык бюджет жөнүндө мыйзам долбоорун жана республикалык бюджеттин аткарылышы жөнүндө жылдык отчетту түзүү үчүн жооптуу ФМдин түзүмдүк бөлүмдөрүнө жүктөлөт.

25. “Жашыл” чыгымдар жөнүндө маалымат ФМге бюджетти пландоо этабында ушул Колдонмонун 1, 2-тиркемелеринде жана республикалык бюджеттин аткарылышы жөнүндө отчеттуулукту түзүү этабында ушул колдонмонун 3-тиркемесинде берилген формалар боюнча БКБТ тарабынан берилет. ФМ БКБТга таблицалардын формаларын толтуруу үчүн электрондук түрдө берет. Таблицада форматтоону, шрифттерди же формулаларды өзгөртүүгө жол берилбейт. Зарыл болгон учурда БКБТ бекитилген формаларга түшүндүрмөлөрү бар шилтемелерди киргизиши мүмкүн.

26. Бюджеттин “жашыл” чыгымдарын маркалоо жөнүндө маалымат ФМге кагаз түрүндө, ошондой эле электрондук алып жүрүүчүлөрдө, мамлекеттик жана расмий тилдерде берилет.

2. БКБТнын “жашыл” чыгымдарды маркалоо боюнча

иш-аракеттеринин ырааттуулугу

27. БКБТ климаттын өзгөрүшү жана айлана-чөйрөнү коргоо жаатындагы иш-чараларды бюджетти түзүү жол-жоболоруна интеграциялоону камсыздайт.

28. БЧОС түзүүчү БКБТ үчүн маркалоо процесси ушул этапта башталат. Калган БКБТ үчүн маркалоо процесси программалык негизде бюджетти түзүүдө жүзөгө ашырылат.

29. БЧОС түзүүчү БКБТ бюджеттик чараларды тиешелүү “жашыл” категориялар (КӨКЖ, КӨА, АЧК) боюнча классификациялайт жана ушул этапта маанилүүлүктүн салыштырма салмагын аныктайт. “Жашыл” чыгымдар боюнча чыгымдарды эсептөө контролдук цифралардын негизинде, программалык негизде бюджетти түзүүдө жүзөгө ашырылат.

30. БЧОС түзүүчү БКБТ программалык негизде бюджеттин долбоорун түзүү этабында бюджеттик чаралардын мурда ыйгарылган классификациясын жана маанилүүлүгүнүн салыштырма салмагын төмөнкүдөй учурларда тактоого укуктуу:

- Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин түзүмүн жана/же БКБТ ичинде өзгөртүү;

- БКБТда олуттуу функционалдык өзгөртүүлөр;

- БКБТнын программалык түзүмүндө өзгөртүүлөр (мисалы, бюджеттик программаларды, чараларды тактоо);

- тармактык саясаттагы өзгөртүүлөр;

- салыштырма салмагын өзгөртүүнү талап кылган чаралардын мүнөзүндөгү өзгөртүүлөр;

- ЖРЭТКМ же ФМ тарабынан сунуштамалар болгондо.

31. Бюджеттин “жашыл” чыгымдарын маркалоо үчүн климатка жана “жашыл” экономикага байланышкан төмөнкүдөй сыяктуу колдонуудагы негизги стратегиялык жана программалык документтер менен таанышуу зарыл:

- Кыргыз Республикасынын Президентинин 2018-жылдын

31-октябрындагы № 221 “2018–2040-жылдары Кыргыз Республикасын өнүктүрүүнүн улуттук стратегиясы жөнүндө” Жарлыгы, ал климаттык жана экологиялык максаттарды камтыйт;

- Кыргыз Республикасынын Президентинин 2021-жылдын

19-мартындагы № 77 “Кыргыз Республикасынын экологиялык коопсуздугун жана климаттык туруктуулугун камсыз кылуу боюнча чаралар жөнүндө” Жарлыгы, анда айлана-чөйрөнү коргоо жана климаттын өзгөрүшү боюнча эң маанилүү чаралар көрсөтүлгөн;

- Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин

2025-жылдын 1-сентябрындагы № 544 токтому менен бекитилген 2029-жылга чейин Кыргыз Республикасында «жашыл» экономиканы өнүктүрүү программасы, анда экономиканын негизги артыкчылыктары аныкталган;

- Кыргыз Республикасынын улуттук деңгээлде аныкталуучу салымы (УДАС), ал климаттын өзгөрүшүнө адаптациялоо жана анын кесепеттерин жумшартуу артыкчылыктары жана башкалар саналган бардыгын камвтыган документ болуп саналат;

- Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин

2025-жылдын 30-апрелиндеги № 246 “Кыргыз Республикасынын жашыл таксономиясы – жалпы улуттук пилоттук классификаторун бекитүү жөнүндө” токтому, анда иштин багыттары жана иштин “жашыл” түрлөрүнө карата колдонулуучу критерийлер аныкталган. Жашыл таксономия бюджеттик чараларды КӨКЖ, КӨА же АЧК чаралары катары классификациялоону негиздөө үчүн маалымдама инструмент катары колдонулат.

32. БКБТнын программалык түзүмүндө[5] КӨКЖ, КӨА жана АЧКке түздөн-түз же кыйыр түрдө таасир этүүчү бюджеттик чараларды аныктоо зарыл. Бул үчүн ар бир бюджеттик чаранын мазмуну менен таанышуу зарыл, б.а. жеткиликтүү маалыматты колдонуу менен иш-чаралардын алкагындагы иш-чараларды жана ишти карап чыгуу зарыл (БКБТнын программалык негиздеги бюджети, бюджеттик программанын паспорту, бюджеттик программаларды аткаруу боюнча иш-чаралардын пландары, бюджеттик программалардын жана чаралардын натыйжалуулук көрсөткүчтөрүнө жетишүү жөнүндө отчеттор, БКБТ жана анын ведомстволук бөлүмдөрү жөнүндө жобо, иш жөнүндө отчет, ж.б.). Зарыл болгон учурда бюджеттик чаранын мазмунун тиешелүү түзүмдүк жана/же ведомстволук бөлүмдөрдүн кызматкерлери менен талкуулоо керек.

33. Бюджеттик программалардын алкагындагы бюджеттик чараларды талдоо аркылуу тиешелүү категориялар (КӨКЖ, КӨА жана АЧК) боюнча классификациялоо зарыл. Мазмунуна жараша бюджеттик чара жогоруда көрсөтүлгөн категориялардын бири же бир нечеси боюнча классификацияланышы мүмкүн.

34. Бюджеттик чараларды тиешелүү категориялар боюнча классификациялоо үчүн төмөнкүлөр зарыл:

1) КӨКЖ максатынын көз карашынан тандалган бюджеттик чараны талдоо, б.а. бюджеттик чаранын ПГнын чыгарылышын болтурбоо же азайтуу, же ПГны жок кылууну активдештирүү аркылуу турукташтырууга кошкон салымын баалоо. Эгерде чара КӨКЖнын максатына жетүүгө өбөлгө түзсө же КӨКЖнын натыйжаларын, натыйжалуулук көрсөткүчтөрүн же иш-чараларын камтыса, анда ал КӨКЖ чарасы катары классификацияланууга тийиш. Эгерде чара КӨКЖнын максатына жетүүгө өбөлгө түзбөсө, КӨКЖнын натыйжаларын, ишинин көрсөткүчтөрүн же иш-чараларын камтыбаса, ал КӨКЖ чарасы катары классификацияланбоого тийиш;

2) тандалган бюджеттик чаранын КӨАга тийгизген таасирин карап чыгуу, б.а. чаранын адаптациялык потенциалды чыңдоого, климаттын өзгөрүшүнүн терс кесепеттерине туруктуулукту жогорулатууга жана/же адамдык жана жаратылыш системаларынын бул таасирлердин кесепеттерине аялуулугун азайтууга кошкон салымын баалоо. Эгерде чара КӨА максатына жетүүгө өбөлгө түзсө же КӨА натыйжаларын, натыйжалуулук көрсөткүчтөрүн же иш-чараларын камтыса, анда ал КӨА чарасы катары классификацияланууга тийиш. Эгерде чара КӨА максаттарына жетүүгө көмөк көрсөтпөсө, ал КӨА чарасы катары классификацияланбоого тийиш;

3) тандалган бюджеттик чаранын АЧК максаттарынын көз карашынан талдоо, б.а. бул чаранын экологиялык объекттерди жана ресурстарды коргоого жана сарамжалдуу пайдаланууга, адамдын ден соолугун жана жаратылыш системаларын булгануунун терс таасиринен коргоого, ошондой эле экологиялык ресурстарды натыйжалуу пайдаланууну камсыз кылууга кошкон салымын баалоо. Эгерде чара АЧКнын максатына жетүүгө өбөлгө түзсө же АЧКнын натыйжаларын, натыйжалуулук көрсөткүчтөрүн же иш-чараларын камтыса, ал АЧК чарасы катары классификацияланууга тийиш. Эгерде чара АЧК максаттарына жетүүгө көмөк көрсөтпөсө, АЧКнын натыйжаларын, натыйжалуулук көрсөткүчтөрүн же иш-чараларын камтыбаса, ал АЧК чарасы катары классификацияланбоого тийиш;

4) талдануучу бюджеттик программанын кийинки бюджеттик чарасы тандоо жана ушул пункттун 1–3-пунктчаларында баяндалган процессти аткаруу;

5) 1–4-пунктчаларында баяндалган процесс БКБТнын ар бир бюджеттик программасы үчүн кайталанат.

35. Классификациялоонун жана салыштырма салмагын аныктоонун мисалдары ушул Колдонмонун 4-тиркемесинде келтирилген.

36. Ар бир тандалып алынган жана классификацияланган “жашыл” бюджеттик чара үчүн “жашыл” жана климаттык максаттарга жетүүгө салымдын даражасына ылайык тиешелүү категориялар боюнча (КӨКЖ, КӨА, АЧК) маанилүүлүктүн салыштырма салмагын ыйгаруу зарыл. Бюджеттик чара бир нече категориялар боюнча классификацияланган учурларда, маанилүүлүктүн салыштырма салмагы ар бир категория үчүн өзүнчө аныкталат.

Бюджеттик чаранын төмөнкү 5 маанилүүлүк даражасы колдонулат:

1) жогорку маанилүүлүк, бюджеттик чара “жашыл” максатка жетүү үчүн түздөн-түз, ачык-айкын жана толук көлөмдө көмөк көрсөтсө. Бардык иш-чаралар климат жана/же айлана-чөйрө менен байланышкан иш-чараларга багытталган;

2) орточо маанилүүлүк, бюджеттик чаранын алкагындагы

иш-чаралардын жана натыйжалардын жарымынан көбү климатка жана/же айлана-чөйрө менен байланышкан иш-чараларга арналса;

3) төмөн маанилүүлүк, чаранын алкагындагы иш-чаралардын жана натыйжалардын төрттөн биринен көбү климатка жана/же айлана-чөйрөгө байланышкан маселелерге багытталса;

4) анча эмес маанилүүлүк, чаранын алкагындагы иш-чаралардын 5 %дан ашыгы климаттык маселерди жана/же айлана-чөйрөнү коргоо боюнча маселелерди чечүүгө багытталса же чара кыйыр же толугу менен ачык-айкын эмес же теориялык байланыштарга ээ болсо;

5) потенциалдуу маанилүүлүк, чара “жашыл” максатка (максаттарга) жетүүгө салым кошору анык, бирок тиешелүү маанилүүлүк салмагын тандоого жетиштүү маалымат жок болсо. Бул “жашыл” чыгымдарды камтышы мүмкүн болгон чараларды белгилөө үчүн жасалат. Мындай бюджеттик чараларды маркалоо БКБТнын программалык бюджетинде маалыматты андан ары ачып берүү жана деталдаштыруу үчүн жүргүзүлөт.

Бюджеттик чаранын маанилүүлүгүнүн салыштырма салмагын аныктоо үчүн, биринчиден ар бир чара өзүнчө иш-чараларга бөлүнөт. Бул үчүн бюджеттик программалардын паспортторундагы маалымат, же бул чараны ишке ашыруучу түзүмдүк бөлүмдүн милдеттеринин баяндалышы, же иш жөнүндө отчеттор колдонулат. Андан кийин ар бир иш-чаранын салымынын даражасы бааланат. Төмөнкүдөй даражалар ыйгарылышы мүмкүн:

1) түздөн-түз жана ачык салым – иш-чара толугу менен (иш-чаранын алкагындагы бардык иш) “жашыл” максатка жетүүгө өбөлгө түзсө;

2) жарым-жартылай – иш-чаранын алкагындагы иштин белгилүү бир бөлүгү “жашыл” максатка арналса;

3) кыйыр – иш-чара же иш-чаранын алкагындагы активдүүлүктүн көпчүлүк бөлүгү “жашыл” максатка жетүүгө кыйыр салым кошсо;

4) анык эмес/өтө төмөн – иш-чаранын “жашыл” максатка жетүүгө кошкон салымы анык эмес же өтө төмөн/маанисиз болсо;

5) потенциалдуу – иш-чара “жашыл” максатка жетүүгө салым кошоору айкын, бирок бул салымды баалоо үчүн жетиштүү маалымат жок болсо;

6) жок – иш-чара “жашыл” максатка жетүүгө салым кошпойт.

Маанилүүлүктүн салыштырма салмагы “жашыл” максатка жетүүгө салым кошкон ушул чаранын иш-чараларынын санынын негизинде аныкталат. Эгерде бир бюджеттик чаранын алкагындагы иш-чаралар аралаш мүнөзгө ээ болсо, башкача айтканда айрым иш-чаралар “жашыл” максатка жетүүгө жарым-жартылай, ал эми калгандары кыйыр түрдө салым кошсо, анда чаранын маанилүүлүгүнүн салыштырма салмагын аныктоодо ар бир иш-чаранын салымынын даражасын эске алуу зарыл. “Башкаруу жана администрациялоо” бюджеттик программасынын чараларынын маанилүүлүгүнүн салыштырма салмагы бардык калган бюджеттик программалар боюнча КӨКЖ, КӨА, АЧК чыгымдарына пропорционалдуу түрдө аныкталат. “Жашыл” чыгымдарды ашыкча баалоого жол бербөө үчүн “жашыл” чыгымдардын категориялары боюнча бул бюджеттик программанын акыркы салыштырма салмагы маанинин төмөнкү чегине чейин (50 %, 25 %, 5 % же 0 %) төмөндөтүү тарабына эсептелген орточо үлүштү төмөндөтүү жолу менен аныкталат. Мисалы ушул Колдонмонун 3-таблицасында келтирилген. Өзгөчө учурларда, эгерде жогорку чеги төмөнкү чегине караганда бир топ жакын болсо, жогорулатуу жагына тегеректөөгө жол берилет. Бирок бул БКБТнын конкреттүү негиздемеси болгондо гана мүмкүн. Мисалы, эгерде БКБТнын борбордук аппараты “жашыл” максаттарга жетүүгө көмөктөшүүчү, бирок БКБТ ишке ашырып жаткан программалардын бирине да тиешеси жок конкреттүү ишти жүзөгө ашырса.

3-таблица. “Башкаруу жана администрациялоо” бюджеттик программасынын маанилүүлүгүнүн салыштырма салмагын эсептөө

Жалпы наркы

КӨКЖ

КӨА

АЧК

2-программанын жалпы наркы

237 880,3

52 032,5

10 406,5

133 815,3

3-программанын жалпы наркы

326 354,1

81 588,5

81 588,5

326 354,1

4-программанын жалпы наркы

55 317,7

0,0

0,0

0,0

5-программанын жалпы наркы

22 500,0

0,0

350,0

350,0

Жалпы наркы (2–5-программалар)

642 052,1

133 621,0

92 345,0

460 519,4

1-программа үчүн эсептелген үлүш (%) (2–5-программалар)

20,81 %

14,38 %

71,73 %

Салыштырма салмагы*

5 %

5 %

50 %

37. Маанилүүлүктүн салыштырма салмагын ыйгарууда кыйынчылыктар пайда болсо, байланыш маалыматтары ФМ тарабынан берилген ЖРЭТКМнын жооптуу кызматкерлерине кайрылуу зарыл.

4-таблицада бюджеттик чараларга салыштырма салмактарды ыйгаруу үчүн баалоочу суроолор келтирилген. Тиркемеде бюджеттик чараларга маанилүүлүктүн салыштырма салмактарын ыйгаруунун мисалдары келтирилген.

4-таблица. Бюджеттик чараларга салыштырма салмактарды ыйгаруу үчүн баалоочу суроолор

Таблицада бюджеттик чараларга КӨКЖнын максаттарына салыштырма салмактарды ыйгаруу мисалы келтирилген. Бюджеттик программанын ар бир чарасы КӨА жана АЧКнын башка максаттары боюнча да салыштырма салмакты аныктоо процессинен өтүүгө тийиш экендигин белгилей кетүү маанилүү. Мында бир эле чарага КӨКЖ категориясы боюнча жогорку салыштырма салмак жана АЧК категориясы боюнча төмөн салыштырма салмак ыйгарылышы мүмкүн же тескерисинче.

Баалоо үчүн суроолор

Салыштырма салмагы

Чара негизинен КӨКЖнын максатына жооп катары иштелип чыкканбы? (Ооба/Жок) Чаранын бардыгы КӨКЖнын максаттарынан улам ишке ашырылып жатабы? (Ооба/Жок) Эгерде бул суроолордун ар бирине “Ооба” деп жооп берилсе, анда бул чарага КӨКЖ боюнча маанилүүлүктүн жогорку салыштырма салмагы ыйгарылат. Эгерде эки суроого тең “Жок” деп жооп берилсе же бул суроого жооп берүү үчүн маалымат жетишсиз болсо, кийинки суроого өтүңүз. Чара өзүнчө иш-чараларга бөлүнгөнбү жана бардык иш-чаралар КӨКЖ максатына түздөн-түз жана ачык салым кошобу? (Ооба/Жок) Эгерде бул суроого “Ооба” деп жооп берилсе, анда бул чарага КӨКЖ категориясы боюнча маанилүүлүктүн жогорку салыштырма салмагы ыйгарылат. Эгерде бул суроого “Жок” деп жооп берилсе, анда кийинки суроого өтүү керек

Жогорку 100 %

Чара өзүнчө иш-чараларга бөлүнгөнбү жана бул иш-чаралардын жарымы же жарымынан көбү КӨКЖнын максаттарына түздөн-түз жана ачык салым кошобу? (Ооба/Жок). Эгерде “Ооба” деп жооп берилсе, анда бул чарага орточо салыштырма салмак ыйгарылат жана андан ары кийинки чараны талдоого же кийинки маркерге өтүү керек. Эгерде “Жок” деп жооп берилсе, анда төмөнкү суроолорго жооп берүү керек: Бюджеттеги жана/же программанын паспортундагы чаранын баяндамасында КӨКЖнын максаттарына так шилтеме барбы? (Ооба/Жок). КӨКЖга багытталган чаралардын натыйжалуулук көрсөткүчтөрүнүн кеминде жарымы чагылдырылабы (Ооба/Жок) жана эгерде колдонулса, көрсөткүчтөрдүн маанилери КӨКЖнын максатына олуттуу салым кошконун көрсөтөбү? (Ооба/Жок) Эгерде бардык суроолорго “Ооба” деп жооп берилсе, бул чарага орточо салыштырма салмак ыйгарылат. Эгерде айрым суроолорго “Ооба” деп, ал эми айрымдарына “Жок” деп жооп берүүгө мүмкүн болсо жана/же айрым суроолорго гана жооп берүүгө мүмкүн болсо, жооптуу кызматкерлер өздөрүнүн кароосу боюнча орточо салыштырма салмакты ыйгаруу жөнүндө чечим кабыл алат. Мисалы, эгерде КӨКЖ темасы менен так байланыш бар болсо, бирок натыйжалуулуктун көрсөткүчтөрүнүн жарымынан азы өлчөнсө жана ошол эле учурда көрсөткүчтөрдүн мааниси олуттуу салым кошсо, орточо салмакты негиздөөгө болот. Эгерде баяндалышында КӨКЖ менен так байланыш жок болсо, бирок көрсөткүчтөрдүн жарымынан көбү КӨКЖга салымды чагылдырса, анда орточо салыштырма салмак дагы акталышы мүмкүн. Эгерде бардык суроолорго “Жок” деп жооп берилсе, маанилүүлүктүн төмөн салыштырма салмагына тиешелүү суроолорго өтүңүз

Орточо 50 %

Чара КӨКЖнын максатына жетүүгө түздөн-түз жана ачык салым кошкон же олуттуу түрдө көмөктөшкөн айрым иш-чараларга бөлүнгөнбү? Чара көпчүлүк бөлүгү КӨКЖнын максатына кандайдыр бир түздөн-түз салым кошкон айрым иш-чараларга бөлүнгөнбү? (Ооба/Жок)? Эгерде бул эки суроонун бирине “Ооба” деп жооп берилсе, анда бул чарага төмөн салыштырма салмак ыйгарылат. Эгерде “Жок” деп жооп берилсе, анда кийинки суроолорго өтүү керек: Бюджеттеги жана/же программанын паспортундагы чаранын баяндалышында КӨКЖ менен байланыш барбы? (Ооба/Жок) Чаранын натыйжалуулук көрсөткүчтөрүнүн кеминде төрттөн бири КӨКЖга салымды өлчөө менен байланышканбы? (Ооба/Жок) Эгерде бул суроолордун кайсы бирине “Ооба” деп жооп берилсе, бул чарага төмөн салыштырма салмак ыйгарылат. Эгерде бардык суроолорго “Жок” деп жооп берилсе же бул суроого жооп берүү үчүн маалымат жетишсиз болсо, кийинки суроолорго өтүү керек.

Төмөн 25 %

Бардык жеткиликтүү маалыматтын негизинде (мисалы, программанын паспорту, адистердин түшүндүрмөлөрү, мурунку мезгилдердеги отчеттор) чарада жок дегенде айрым бир элементтер камтылган жана КӨКЖнын максатына жетүүгө маанилүү эмес болуп саналбаган даражада өбөлгө түзөт дегенге далилдер жетиштүүбү? (Ооба/Жок) Эгерде “Ооба” деп жооп берилсе, бул чарага маанилүү эмес салыштырма салмак ыйгарылат. Эгерде “Жок” деп жооп берилсе же бул суроого жооп берүү үчүн маалымат жетишсиз болсо, кийинки суроолорго өтүү керек.

Маанилүү эмес 5 %

Болгон маалымат бул чаранын алкагында КӨКЖнын максатынын айрым элементтерин ишке ашырууга мүмкүн экенин болжолдоого мүмкүндүк береби, ошол эле учурда сандуу салыштырма салмакты ыйгаруу үчүн суроолорго канааттандырарлык жооп берүүгө маалымат жетишсизби? (Ооба/Жок) Эгерде “Ооба” деп жооп берилсе, бул чарага “потенциалдуу” маанилүүлүк ыйгарылат. Сандык салыштырма салмак ыйгарылбайт. Эгерде “Жок” деп жооп берилсе, төмөндө баяндалган акыркы этапка өтүү керек

Потенциалдуу чара

Эгерде чара КӨКЖнын максаттарына жетүүгө өбөлгө түзүүчү эч кандай элементтерди камтыбайт же чара КӨКЖнын максаттарына жетүүгө өбөлгө түзүүчү өтө аз элементтерди камтыйт деген тыянак чыгарылса, анда анын бул максатка жетүүгө кошкон салымы жок деп бааланат. Андан ары бюджеттик чаранын кийинки маркерин (мисалы, КӨА, андан кийин АЧК) талдоого өтүү зарыл

Жок

38. “Жашыл” маркалоо (классификация жана маанилүүлүктүн салыштырма салмагы) жөнүндө маалымат жооптуу кызматкер тарабынан ушул Колдонмонун 1 жана 2-тиркемелеринде берилген формаларга киргизилет. БКБТнын бюджеттеринде “жашыл” чыгымдардын классификациясы жана маанилүүлүктүн салыштырма салмагы жөнүндө маалыматтарды берүүдө БКБТнын программалык негиздеги бюджетинде берилген бардык бюджеттик программаларды жана чараларды чагылдыруу зарыл. Классификацияны жана маанилүүлүктүн салыштырма салмагын негиздөө БКБТнын программалык негиздеги бюджетинде көрсөтүлгөн ар бир “жашыл” чара үчүн өзүнчө, ушул Колдонмонун 2-тиркемесинде келтирилген форма боюнча түзүлөт.

39. Бюджеттик чараларды “жашыл” маркалоо жөнүндө маалымат БЧОСту жана/же программалык негизде бюджеттин долбоорун түзүү боюнча БКБТнын жумушчу тобунун жыйналыштарында жооптуу кызматкер тарабынан берилет.

40. Бюджеттик чаранын “жашыл” категориялары (КӨКЖ, КӨА жана АЧК) боюнча чыгымдарды эсептөө үчүн бюджеттик чара боюнча чыгымдардын жалпы суммасын маанилүүлүктүн ыйгарылган салыштырма салмагына көбөйтүү жана 100гө бөлүү зарыл (формуланы караңыз).

“Жашыл” категориялар боюнча чыгымдар

“Жашыл” категориялар боюнча чыгымдар = , мында БЧ – бул бюджеттик чара

“Жашыл” артыкчылыктар жана климат боюнча чыгымдарды эсептөөнүн мисалы 5-таблицада келтирилген.

41. Климаттык чыгымдарды эсептөө үчүн алгач ар бир бюджеттик чара боюнча климаттык чыгымдарды аныктоо керек. Климаттык чыгымдарга КӨКЖга жана КӨАга чыгымдар кирет. Эсептөөдө ар бир бюджеттик чара бир нече маркерлерге ээ болушу мүмкүн экенине көңүл буруу керек. Натыйжада бир чара үчүн КӨКЖга, КӨАга жана АЧКга чыгымдардын суммасы ошол бюджеттик чара боюнча чыгымдардын суммасынан жогору болушу мүмкүн. Климатка чыгымдарды эсептөөдө кош эсепке алууну болтурбоо үчүн КӨКЖга чыгымдарды бир чаранын чегинде КӨАга чыгымдар менен жалпылоого болбойт. Ошентип бюджеттик чаранын алкагында климатка чыгымдар кайсынысы көбүрөөк экендигине жараша (климаттык чыгымдардын эки түрүнүн эң жогорку мааниси тандалат) КӨКЖга чыгымдарга же КӨАга чыгымдарга барабар болот. КӨАга жана КӨКЖга чыгымдар бирдей болгон учурда, климатка чыгымдарды эсептөө үчүн КӨАга жана КӨКЖга чыгымдардын орточо арифметикалык мааниси төмөнкү формула боюнча эсептелет:

42. Бюджеттик программа боюнча чыгымдарды эсептөө бир бюджеттик программанын алкагында бюджеттик чаралар боюнча чыгымдарды суммалоо жолу менен жүзөгө ашырылат, ар бир категория (КӨКЖ, КӨА жана АЧК) боюнча чыгымдар өзүнчө суммаланат. Бюджеттик программа боюнча климаттык чыгымдарды эсептөө ушундай эле жүзөгө ашырылат.

43. БКБТ боюнча чыгымдарды эсептөө чыгымдарды ар бир категория боюнча өзүнчө жана климат боюнча бюджеттик чаралар боюнча бөлүштүрүү менен берилген бардык бюджеттик программалар боюнча суммалоо жолу менен ишке ашырылат. Эсептөөлөрдүн жыйынтыгы ушул Колдонмонун 1-тиркемесинде көрсөтүлгөн формага киргизилет.

44. БКБТнын “жашыл” чыгымдары жөнүндө маалымат БКБТнын программалык негиздеги бюджет боюнча коомдук угууларды өткөрүүнүн жүрүшүндө талкууланат, ага ЖРЭТКМнын өкүлдөрү чакырылышы мүмкүн. Коомдук угуулардын жыйынтыктары боюнча БКБТнын жооптуу кызматкерлери коомдук угуулардын протоколуна бюджеттин “жашыл” чыгымдары боюнча алынган сын пикирлер жана сунуштар менен жыйынды таблицаны киргизет.

45. Зарыл болгон учурда БКБТ коомдук угуулардын жыйынтыктары боюнча “жашыл” чыгымдар жөнүндө маалыматты толуктап иштеп чыгат.

46. БКБТнын жетекчиси тарабынан кол коюлган “жашыл” чыгымдар жөнүндө маалымат ФМга программалык негиздеги бюджеттин долбоору боюнча документтердин топтому менен бирге мыйзамдарда белгиленген мөөнөттөрдө берилет.

47. Сын пикирлер жана сунуштар болгон учурда ФМ берилген документтерди толуктап иштеп чыгуу үчүн БКБТга кайтарып берет. Мындай учурларда БКБТ ФМнын сын пикирлерин четтетүү жана сунуштарын эске алуу боюнча чараларды көрөт жана толуктап иштелип чыккан документти ФМга 3 жумуш күндүн ичинде берет.

48. Бюджетти аткаруунун жүрүшүндө, бюджетти тактоодо жана программалык негиздеги баштапкы (пландоо этабында) бюджетте чагылдырылбаган бюджеттик чаралар пайда болгон учурда БКБТ мындай чараларды маркалоону ошол эле методология боюнча жүзөгө ашырат.

49. БКБТ бюджеттик программалардын/чаралардын натыйжалуулук индикаторлоруна жетүү жөнүндө отчетко карата документтердин топтому менен бирге, ушул Колдонмонун 3-тиркемесинде келтирилген форма боюнча КӨКЖга, КӨАга жана АЧАга иш жүзүндөгү чыгымдар жөнүндө маалыматты мыйзамдарда белгиленген мөөнөттөрдө ФМга берет.

5-таблица. Эсептөөнүн мисалы

Програм-манын/ чаранын аталышы

Бюджет (миң сом)

КӨА салмагы

КӨКЖ салмагы

АЧК салмагы

КӨАга чыгым-дар

КӨКЖга чыгым-дар

АЧКга чыгым-дар

Климатка чыгым-дар

1

2

3

4

5

6

7

8

9

ХХХ програм-масы

1-чара

100 000

100 %

25 %

50 %

100 000

25 000

50 000

100 000

2-чара

150 000

5 %

7 500

0

3-чара

180 000

25 %

25 %

45 000

45 000

45 000

КӨАга, КӨКЖга, АЧКга жалпы чыгымдар

100 000

70 000

102 500

Программанын жалпы климаттык чыгымдары

145 000

ХХХn програм-масы

1n-чара

300 000

50 %

100%

25 %

150 000

300 000

75 000

300 000

2n-чара

150 000

5 %

7 500

0

3n-чара

100 000

25 %

100 %

50 %

25 000

100 000

50 000

100 000

КӨАга, КӨКЖга, АЧКга жалпы чыгымдар

175 000

400 000

132 500

Программанын жалпы климаттык чыгымдары

400 000

БКБТ боюнча КӨАга, КӨКЖга, АЧКга жалпы чыгымдар

275 000

470 000

235 000

БКБТнын климаттык чыгымдардын бардыгы

545 000

Белгилөөлөр: КӨА – климаттын өзгөрүшүнө адаптациялоо; КӨКЖ – климаттын өзгөрүшүнүн кесепеттерин жумшартуу; АЧК – айлана-чөйрөнү коргоо Тилкелер жана эсептөөлөр боюнча эскертүүлөр: 9-тилкедеги маанилер, 1–3-чаралар үчүн саптар 6 жана 7-тилкелердеги эң чоң мааниге барабар. Мисалы, 1-чара үчүн эң чоң маани 6-тилкеде көрсөтүлгөн. Ошентип 1-чара боюнча климатка жалпы чыгым 100,000ге барабар. Программанын жалпы климаттык чыгымдары (“Программанын климаттык чыгымдары” сабы, 9-тилке “Климатка чыгымдар”) 1–3-чаралар боюнча чыгымдарды суммалоо жолу менен 9-тилкеде эсептелет. АЧКга чыгымдар 9-тилкеде суммаланбайт, АЧКга чыгымдар катары өзүнчө каралат. Бул мисал ХХХ программасынын климаттык чыгымдары 145 000 түзөрүн көрсөтөт, бул ар бир чаранын КӨАга жана КӨКЖга чыгымдары жөн эле кошулгандан азыраак. Бул метод кош эсепке алууну болтурбоого мүмкүндүк берет.

5. БЖЧМ процессинде Финансы министрлигинин функциялары

50. Бюджеттин жашыл чыгымдарын маркалоо процессинде ФМ төмөнкү функцияларды аткарат:

1) ушул Колдонмого ылайык БЖЧМ процессине жалпы жетекчиликти жүзөгө ашырат;

2) БКБТ өкүлдөрүнүн “жашыл” бюджеттөө жөнүндө, анын ичинде программалык негизде бюджеттөө контекстинде маалымдуулугун жана потенциалын жогорулатат;

3) БКБТга өзүнүн компетенциясынын чегинде БЖЧМ боюнча консультацияларды жана сунуштамаларды берет;

4) процесс башталганга чейин БЖЧМ боюнча консультацияларга жана сунуштамаларга кайрылуу үчүн ФМ жана ЖРЭТКМ жооптуу кызматкерлер жөнүндө (байланыш маалыматтары менен) БКБТга маалымдайт;

5) БКБТга электрондук түрдө ушул Колдонмонун 1, 2, 3-тиркемелеринде келтирилген формалар боюнча таблицалардын форматтарын берет;

6) ушул Колдонмого ылайык “жашыл” чыгымдар жөнүндө маалыматтарды чогултууну жүзөгө ашырат;

7) ушул Колдонмонун 1, 2, 3-тиркемелеринде келтирилген формалардын ушул Колдонмонун 5-тиркемесине ылайык БКБТ тарабынан туура толтурулгандыгын текшерет;

8) “жашыл” чыгымдар жөнүндө маалыматты консолидациялайт жана аны пландоо жана бекитүү этаптарында республикалык бюджет жөнүндө мыйзамдын долбооруна, ошондой эле республикалык бюджеттин аткарылышы жөнүндө жылдык отчетко карата түшүндүрмө катта берет;

9) республикалык бюджетти пландоо, бекитүү, аткаруу жөнүндө отчет берүү этаптарында жарандык бюджетке “жашыл” чыгымдар жөнүндө маалыматты камтыйт;

10) ЖРЭТКМга, ЭКМга, ЭКӨЖЭӨККга “жашыл” чыгымдар жөнүндө маалымат берет;

11) зарылдыгына жараша ЖРЭТКМ, ЭКМ, БКБТ сунуштарын жана ЭКӨЖЭӨКК сунуштамаларын эске алуу менен БЖЧМ методологиясын өркүндөтөт;

12) “жашыл” маркалоону IS-Казына маалыматтык системасына интеграциялайт.

51. Бюджеттин “жашыл” чыгымдары жөнүндө берилген маалымат боюнча сын пикирлер жана сунуштар болгон учурда ФМ документти толуктап иштеп чыгуу үчүн тиешелүү БКБТга кайтарып берет.

52. ФМ бюджеттин “жашыл” чыгымдары жөнүндө маалыматты төмөнкүдөй тартипте консолидациялайт жана берет:

1) БКБТ, бюджеттик программалар жана “жашыл” чыгымдардын категориялары боюнча чаралар боюнча бөлүштүрүү менен жалпысынан республикалык бюджет боюнча, ошондой эле БКБТ, бюджеттик программалар жана чаралар боюнча, “жашыл” чыгымдардын ар бир категориясы боюнча өзүнчө;

2) жалпысынан республикалык бюджет боюнча, ошондой эле БКБТ, бюджеттик программалар жана чаралар боюнча бөлүштүрүү менен климатка жалпы чыгымдар.

53. КӨАга, КӨКЖга, АЧКга “жашыл” чыгымдарды эсептөө үчүн ар бир “жашыл” артыкчылык боюнча чыгымдарды өзүнчө, БКБТ, бюджеттик программалар жана бюджеттик чаралар боюнча бөлүштүрүү менен суммалоо зарыл.

54. Республикалык бюджет боюнча жалпы климаттык чыгымдарды эсептөө бардык БКБТ боюнча климаттык чыгымдарды суммалоо жолу менен жүзөгө ашырылат.

6. БЖЧМ процессинде Жаратылыш ресурстары, экология жана техникалык көзөмөл министрлигинин функциялары

55. БЖЧМ процессинде ЖРЭТКМ төмөнкү функцияларды аткарат:

1) процесс башталганга чейин, жыл сайын 31-майга чейин ФМга БЖЧМ боюнча консультациялар жана сунуштамалар үчүн кайрылуу үчүн байланыш маалыматтары менен жооптуу кызматкерлерди дайындоо жөнүндө буйруктун көчүрмөсүн жиберет;

2) жыл сайын 31-майга чейин ФМга айлана-чөйрөнү жана климатты коргоо жаатындагы Кыргыз Республикасынын негизги программалык документтеринин тизмегин жиберет;

3) ушул Колдонмонун талаптарына ылайык бюджеттик чараларды идентификациялоо, классификациялоо жана маанилүүлүгүнүн салыштырма салмагын ыйгаруу процессинде БКБТга консультация жана практикалык жардам берет;

4) БЧОС/программалык негизде бюджеттин долбоорун түзүү боюнча жумушчу топтордун жыйындарында БЖЧМны талкуулоо процесстерине катышат (БКБТнын чакыруусу боюнча);

5) зарылдыгына жараша климаттык жана экологиялык саясаттагы өзгөрүүлөрдү, ошондой эле бюджеттик серептердин сапатын контролдоонун натыйжаларын эске алуу менен методологияны өркүндөтүү боюнча сунуштамаларды берет.

Кыргыз Республикасынын бюджетинин “жашыл” чыгымдарын маркалоо боюнча убактылуу колдонмого

1-тиркеме

Бюджеттин “жашыл” чыгымдарын маркалоого тиешелүү маалыматты даярдоо жана берүү үчүн формалар

1-таблица. Тармактык министрликтердин жана ведомстволордун бюджеттериндеги “жашыл” чыгымдардын классификациясы жана маанилүүлүгүнүн салыштырма салмактары жөнүндө маалымат

Коду

Программанын/ чаранын аталышы

Бюджет, миң сом

КӨКЖнын маанилүүлүгү

КӨКЖнын салыштырма салмагы (%)

КӨАнын маанилүүлүгү

КӨАнын салыштырма салмагы (%)

АЧКнын маанилүүлүгү

АЧКнын салыштырма салмагы (%)

КӨКЖга чыгымдар, миң сом

КӨАга чыгымдар, миң сом

АЧКга чыгымдар, миң сом

Климатка чыгымдар, миң сом

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Белгилөөлөр: КӨА – климаттын өзгөрүшүнө адаптациялоо; КӨКЖ – климаттын өзгөрүшүнүн кесепеттерин жеңилдетүү; АЧК – айлана-чөйрөнү коргоо.

Мамычаларга карата эскертүүлөр: 1 – бюджеттик программанын/чаранын кодун киргизиңиз; 2 – бюджеттик программанын/чаранын аталышын киргизиңиз; 3 – чаранын бюджетин киргизиңиз; 4 – 4-бөлүмдөгү жана 4-бөлүмдүн 3-таблицасындагы нускамаларды колдонуу менен КӨКЖнын маанилүүлүгүнүн салыштырма салмагын киргизиңиз (мүмкүн болгон варианттар: жогорку, орто, төмөн, маанилүү эмес, потенциалдуу, жок); 5 – КӨКЖнын маанилүүлүгүнүн салыштырма салмагын % менен көрсөтүңүз. Эгерде 4-мамычада “жогорку” деп көрсөтүлсө, 100 % деп көрсөтүңүз. Эгерде 4-мамычада “орто” деп көрсөтүлсө, 50 % деп көрсөтүңүз. Эгерде 4-мамычада “төмөн” деп көрсөтүлсө, 25 % деп көрсөтүңүз. Эгерде 4-мамычада “маанилүү эмес” деп көрсөтүлсө, 5 % деп көрсөтүңүз. Эгерде 4-мамычада “потенциалдуу” деп көрсөтүлсө, 0 деп көрсөтүңүз. Эгерде 4-мамычада “жок” деп көрсөтүлсө, 0 деп көрсөтүңүз; 6 – 4-бөлүмдөгү жана 4-бөлүмдүн 3-таблицасындагы нускамаларга ылайык аныкталган КӨАнын маанилүүлүгүнүн салыштырма салмагын көрсөтүңүз (мүмкүн болгон варианттар: жогорку, орто, төмөн, маанилүү эмес, потенциалдуу, жок); 7 – КӨАнын маанилүүлүгүнүн салыштырма салмагын % менен көрсөтүңүз. Эгерде 6-мамычада “жогорку” деп көрсөтүлсө, 100 % деп көрсөтүңүз. Эгерде 6-мамычада “орто” деп көрсөтүлсө, 50 % деп көрсөтүңүз. Эгерде 6-мамычада “төмөн” деп көрсөтүлсө, 25 % деп көрсөтүңүз. Эгерде 6-мамычада “маанилүү эмес” деп көрсөтүлсө, 5 % деп көрсөтүңүз. Эгерде 6-мамычада “потенциалдуу” деп көрсөтүлсө, 0 деп көрсөтүңүз. Эгерде 6-мамычада “жок” деп көрсөтүлсө, 0 деп көрсөтүңүз; 8 – 4-бөлүмдөгү жана 4-бөлүмдүн 3-таблицасындагы нускамаларга ылайык аныкталган АЧКнын маанилүүлүгүнүн салыштырма салмагын көрсөтүңүз (мүмкүн болгон варианттар: жогорку, орто, төмөн, маанилүү эмес, потенциалдуу, жок); 9 – АЧКнын маанилүүлүгүнүн салыштырма салмагын % менен көрсөтүңүз. Эгерде 8-мамычада “жогорку” деп көрсөтүлсө, 100 % деп көрсөтүңүз. Эгерде 8-мамычада “орто” деп көрсөтүлсө, 50 % деп көрсөтүңүз. Эгерде 8-мамычада “төмөн” деп көрсөтүлсө, 25 % деп көрсөтүңүз. Эгерде 8-мамычада “маанилүү эмес” деп көрсөтүлсө, 5 % деп көрсөтүңүз. Эгерде 8-мамычада “потенциалдуу” деп көрсөтүлсө, 0 деп көрсөтүңүз. Эгерде 8-мамычада “жок” деп көрсөтүлсө, 0 деп көрсөтүңүз; 10 – 3-мамычадагы маанини 5-мамычадагы мааниге көбөйтүп жана 100 %га бөлүү менен КӨКЖнын чыгымдарын эсептеңиз; 11 – 3-мамычадагы маанини 7-мамычадагы мааниге көбөйтүп жана 100 %га бөлүү менен КӨАнын чыгымдарын эсептеңиз; 12 – 3-мамычадагы маанини 9-мамычадагы мааниге көбөйтүп жана 100 %га бөлүү менен АЧКнын чыгымдарын эсептеңиз; 13 – 10 жана 11-мамычалардан эң чоң маанини тандоо менен климатка чыгымдарды көрсөтүңүз. Климатка чыгымдар алардын кайсынысы чоң болгондугуна жараша адаптациялоого кеткен чыгымдарга же кесепеттерди жеңилдетүүгө кеткен чыгымдарга барабар. Маанилери бирдей болгон учурда КӨА жана КӨКЖга кеткен чыгымдар кошулат жана 2ге бөлүнөт.

Мисал:

Коду

Программанын/ чаранын аталышы

Бюджет, миң сом

КӨКЖнын маанилүүлүгү

КӨКЖнын салыштырма салмагы (%)

КӨАнын маанилүүлүгү

КӨАнын салыштырма салмагы (%)

АЧК маанилүүлүгү

АЧКнын салыштырма салмагы (%)

КӨКЖга чыгымдар, миң сом

КӨАга чыгымдар, миң сом

АЧКга чыгымдар, миң сом

Климатка чыгымдар, миң сом

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

412

Мал чарбасын мамлекеттик колдоо жана өнүктүрүү

01

…

02

Жайыттардын абалын жана пайдаланылы-шын уюштуруу жана мониторинг жүргүзүү жана жайыттарды башкаруу

4807,5

Жок

0

Маанилүү эмес

5 %

Төмөн

25 %

0

240,4

1201,9

240,4

03

…

Кыргыз Республикасынын бюджетинин “жашыл” чыгымдарын маркалоо боюнча убактылуу колдонмого

2-тиркеме

Классификацияны жана салыштырма салмакты негиздөө боюнча маалыматты даярдоо үчүн формалар

2-таблица. Классификацияны жана салыштырма салмакты негиздөө боюнча маалымат Бюджеттик программанын аталышы: _________________________ Программанын максаты: ___________________________

Бюджеттик чаранын коду

Бюджеттик чаранын аталышы

“Жашыл” чыгымдардын категориялары

КӨКЖ

КӨА

АЧК

Маанилүүлүгү

Маанилүүлүгүнүн салыштырма салмагы

Бюджеттик чаранын маанилүүлүгүн тандоону негиздөө1

Чара КӨКЖнын максаттарына жетүүгө өбөлгө түзөт. 6 иш-чаранын ичинен 4 жарым-жартылай, 2 кыйыр түрдө салым кошот. Демек, маанилүүлүктүн жогорку салыштырма салмагы жетиштүү түрдө негиздүү болуп саналбайт. Маанилүүлүктүн 50 % орточо салмагы жетиштүү түрдө негиздүү

6 иш-чаранын ичинен 4 КӨАнын максаттарына жетүүгө өбөлгө түзөт, 2 иш-чара кыйыр мүнөзгө ээ. Ошондуктан маанилүүлүктүн салыштырма салмагын 50 % колдонууну актоого болот

Бардык иш-чаралар АЧКнын максаттарына жетүүгө өбөлгө түзөт (түз жана ачык салым). Маанилүүлүгүнүн салыштырма салмагы 100 %ды түзөт

№ к/п

1-иш-чаранын аталышы

Жооптуу бөлүм

Иш-чара “жашыл” максатка жетүүгө көмөк көрсөтөбү?2

Иш-чаранын “жашыл” максаттар менен байланышын негиздөө3

№ к/п

2-иш-чаранын аталышы*

Жооптуу бөлүм

Иш-чара “жашыл” максатка жетүүгө көмөк көрсөтөбү?

Иш-чаранын “жашыл” максаттар менен байланышын негиздөө

№ к/п

n иш-чаранын аталышы

Жооптуу бөлүм

Иш-чара “жашыл” максатка жетүүгө көмөк көрсөтөбү?

Иш-чаранын “жашыл” максаттар менен байланышын негиздөө

Көрсөткүчтөр:

Көрсөткүчтүн “жашыл” максаттарга жетүүгө кошкон салымы

1-көрсөткүчтүн аталышы

2-көрсөткүчтүн аталышы

n көрсөткүчтүн аталышы

Түшүндүрмөлөр: 1 – конкреттүү бюджеттик чара үчүн “жашыл” чыгымдардын бардык категориялары боюнча бюджеттик чаранын маанилүүлүгүн тандоонун кыскача негиздемеси (1000 символдон ашпаган текст талаасы); 2 – “жашыл” чыгымдардын бардык категориялары (КӨКЖ, КӨА, АЧК) үчүн төмөнкү варианттардын бири тандалат:

– түз жана ачык салым;

– жарым-жартылай;

– түшүнүксүз / өтө төмөн;

– кыйыр;

– потенциалдуу;

– жок;

3 – “жашыл” чыгымдардын бардык категориялары үчүн иш-чаранын “жашыл” максаттар жана милдеттер менен байланышын негиздөө (500 символдон ашпаган текст талаасы). “Жашыл” максаттарга жетүүгө көрсөткүчтүн салымы “жашыл” чыгымдардын ар бир категориясы (КӨКЖ, КӨА, АЧК) боюнча бюджеттик чаранын натыйжалуулугунун бардык көрсөткүчтөрү үчүн төмөнкү жооптордун варианттарынын бирин тандоо аркылуу толтурулат:

– салымды чагылдырат;

– салымды чагылдырбайт;

– салымды кыйыр түрдө чагылдырат.

“Башкаруу жана администрациялоо” программасы үчүн колдонулган эсептөө БКБТ бул маалыматты таблица форматында даярдайт. Маанилүүлүктүн салыштырма салмагын негиздөө тексттик форматта берилет (мисалы, бардык башка программалар боюнча жалпы чыгымдар XXX миң сомду түзөт. “Жашыл” чыгымдардын тиешелүү категориясы боюнча ассигнованиелер бардык бул программалар боюнча чыгымдардын X %ын түзөт. Ошондуктан маанилүүлүктүн салыштырма салмагы Z %ды түзөт).

Маркалоону жана салыштырма салмакты негиздөө боюнча маалымат

Бюджеттик программанын аталышы: башкаруу жана администрациялоо. Программанын максаты: башка программаларды ишке ашырууга координациялык жана уюштуруучулук таасир этүү Чаранын коду: 01. Чаранын аталышы: ____________________. Иш-чаралар – жок Индикатор: калктын ишеним индекси

Тыянак: бул калган программаларга пропорциялуу маркаланган горизонталдуу чара. Эсептөө

Жалпы наркы

КӨКЖ

КӨА

АЧК

XX2 программасынын жалпы наркы

XX3 программасынын жалпы наркы

ж.б.

“Башкаруу жана администрациялоо” программасын кошпогондо программанын жалпы наркы

Эсептелген үлүш (%) 1

Салыштырма салмагы * 2

* “Жашыл” чыгымдарды ашыкча баалоодон алыс болуу үчүн чаранын акыркы салыштырма салмагы консервативдүү, тактап айтканда, чекке карай төмөнкү чекке чейин төмөндөгөн эсептик орточо үлүш (100 %, 50 %, 25 %, 5 % же 0 %)

Мисал: “Токой ресурстарын башкаруу, сактоону жана өнүктүрүүнү камсыз кылуу” программасын негиздөө боюнча маалымат (“Токой ресурстарын кайра өндүрүү, токойлорду токой укуктарын бузуулардан коргоо” бюджеттик чарасынын мисалында)

Бюджеттик программанын аталышы: Токой ресурстарын башкаруу, сактоону жана өнүктүрүүнү камсыз кылуу. Программанын максаты: Элдин экономикалык жыргалчылыгын, социалдык бакубаттуулугун, экологиялык коопсуздугун жана Кыргыз Республикасынын жарандарынын жашоосу үчүн жагымдуу чөйрөнү камсыз кылуу үчүн токойлорду туруктуу башкаруу.

Бюджеттик чаранын коду

Бюджеттик чаранын аталышы

“Жашыл” чыгымдардын категориялары

КӨКЖ

КӨА

АЧК

02

Токой ресурстарын кайра өндүрүү, токойлорду токой укуктарын бузуулардан коргоо

Маанилүүлүгү

Орто

Орто

Жогорку

Маанилүүлүгүнүн салыштырма салмагы

50 %

50 %

100 %

Бюджеттик чаранын маанилүүлүгүн тандоону негиздөө1

№ 1

Токой экосистемаларынын талаптагыдай сапаттуу абалын камсыз кылуу, республиканын аймагынын токойлуулугун көбөйтүү, токой тармагында башкаруунун инновациялык методдорун өнүктүрүү

Жооптуу бөлүм

Иш-чара “жашыл” максатка жетүүгө көмөк көрсөтөбү?2

Жарым-жартылай

Жарым-жартылай

Түз жана ачык салым

Иш-чаранын “жашыл” максаттар менен байланышын негиздөө3

ПГны сиңирип алуучуларды жана топтоочуларды көбөйтүү жана коргоо

Токой экосистемаларынын климаттык чыдамдуулугун/ туруктуулугун бекемдөө; жер көчкүлөрдү азайтуу

Иш-чара токой ресурстарын коргоону толугу менен колдойт

№ 2

Пландалган башкаруу, чарбалык жана башка иштерди жүзөгө ашыруунун токой экосистемаларына мүмкүн болгон терс натыйжаларынын таасирин алдын алуу

Жооптуу бөлүм

Иш-чара “жашыл” максатка жетүүгө көмөк көрсөтөбү?

Жарым-жартылай

Жарым-жартылай

Түз жана ачык салым

Иш-чаранын “жашыл” максаттар менен байланышын негиздөө

ПГны сиңирип алуучуларды жана топтоочуларды коргоо

Токой экосистемаларынын климаттык чыдамдуулугун/ туруктуулугун бекемдөө; жер көчкүлөрдү азайтуу

Иш-чара токой ресурстарын коргоону толугу менен колдойт

№ 3

Токой чарбаларынын токойлорду өрттөн жана токой укуктарын бузуулардан коргоого, токойлорду зыянкечтерден жана илдеттерден сактоого, токой экосистемаларын өнүктүрүүгө жана токойдун жыгач жана жыгач эмес ресурстарын сарамжалдуу пайдаланууга багытталган токой чарбалык иш-чараларды жүргүзүүсүнө колдоо көрсөтүүнү камсыз кылуу

Жооптуу бөлүм

Иш-чара “жашыл” максатка жетүүгө көмөк көрсөтөбү?

Жарым-жартылай

Жарым-жартылай

Түз жана ачык салым

Иш-чаранын “жашыл” максаттар менен байланышын негиздөө

Өрттөр, зыянкечтер жана илдеттер – түз жана ачык салым; токой укуктарын бузуулар, сарамжалдуу пайдалануу – кыйыр

Өрт, зыянкечтер жана илдеттер – түз жана ачык салым; токой укуктарын бузуулар, сарамжалдуу пайдалануу – кыйыр

Иш-чара токой ресурстарын коргоону толугу менен колдойт

№ 4

Токой фондунун аймагында биотүрдүүлүктү сактоону, кайра өндүрүүнү жана сарамжалдуу пайдаланууну камсыз кылуу

Жооптуу бөлүм

Иш-чара “жашыл” максатка жетүүгө көмөк көрсөтөбү?

Жарым-жартылай

Жарым-жартылай

Түз жана ачык салым

Иш-чаранын “жашыл” максаттар менен байланышын негиздөө

ПГны сиңирип алуучуларды жана топтоочуларды коргоо

Токой фондунун аймагында токой экосистемаларынын жана биотүрдүүлүктүн климаттык чыдамдуулугун/ туруктуулугун бекемдөө

Иш-чара токой фондунун аймагында биотүрдүүлүктү коргоону толугу менен колдойт

№ 5

Мамлекеттик токой фондунун аймагында биотүрдүүлүк ресурстарынын абалын баалоо, аларды талдоо жана өзгөрүүлөрдү болжолдоо чөйрөсүндө илимий изилдөөлөрдү уюштуруу жана жүзөгө ашыруу

Жооптуу бөлүм

Иш-чара “жашыл” максатка жетүүгө көмөк көрсөтөбү?

Жарым-жартылай

Жарым-жартылай

Түз жана ачык салым

Иш-чаранын “жашыл” максаттар менен байланышын негиздөө

ПГны сиңирип алуучуларды жана топтоочуларды коргоо

Токой фондунун аймагында токой экосистемаларынын жана биотүрдүүлүктүн климаттык чыдамдуулугун/ туруктуулугун бекемдөө; жер көчкүлөрдү азайтуу

Иш-чара токой фондунун аймагында биотүрдүүлүктү коргоону толугу менен колдойт

№ 6

Мамлекеттик органдардын, жергиликтүү мамлекеттик администрациялардын жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын, калктын жана башка кызыкдар жактардын мамлекеттик токой фондунун токой экосистемаларынын жана биотүрдүүлүгүнүн абалы, токой чарба субъекттеринин иши жөнүндө маалымдуулук даражасын (деңгээлин) жогорулатуу

Жооптуу бөлүм

Иш-чара “жашыл” максатка жетүүгө көмөк көрсөтөбү?

Жарым-жартылай

Жарым-жартылай

Түз жана ачык салым

Иш-чаранын “жашыл” максаттар менен байланышын негиздөө

ПГны сиңирип алуучуларды жана топтоочуларды коргоо үчүн институционалдык курулуш жана потенциалды өнүктүрүү

Токой фондунун аймагында токой экосистемаларынын жана биотүрдүүлүктүн климаттык чыдамдуулугун/ туруктуулугун бекемдөө үчүн; жер көчкүлөрдү азайтуу үчүн институционалдык курулуш жана потенциалды өнүктүрүү

Иш-чара токой фондунун аймагында биотүрдүүлүктү коргоону толугу менен колдойт

Көрсөткүчтөр:

Көрсөткүчтүн “жашыл” максаттарга жетүүгө кошкон салымы

Токой өсүмдүктөрүнүн өстүрүлгөн отургузулуучу көчөт материалдарынын саны (бирдик, даана)

Салымды чагылдырат

Салымды кыйыр түрдө чагылдырат

Салымды чагылдырат

Зыянкечтерге каршы иштетилген токойлордун аянтынын зыянкечтерден жабыркаган токойлордун жалпы аянтына карата катышы (%)

Салымды чагылдырат

Салымды чагылдырат

Салымды чагылдырат

Өсүмдүктөрдүн өнүп кетиши (%)

Салымды чагылдырат

Салымды кыйыр түрдө чагылдырат

Салымды чагылдырат

Кыргыз Республикасынын бюджетинин “жашыл” чыгымдарын маркалоо боюнча убактылуу колдонмого

3-тиркеме

Бюджеттин иш жүзүндөгү “жашыл” чыгымдары жөнүндө отчетторду берүү үчүн формалар

Коду

Программанын/чаранын аталышы

Бюджет, миң сом

КӨКЖ салыш. салмагы (%)

КӨА салыш. салмагы (%)

АЧК салыш. салмагы (%)

КӨКЖга чыгымдар, миң сом

КӨАга чыгымдар, миң сом

АЧКга чыгымдар, миң сом

Климатка чыгымдар, миң сом

бек.

такт.

иш ж.

бек.

такт.

иш ж.

бек.

такт.

иш ж.

бек.

такт.

иш ж.

бек.

такт.

иш ж.

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

Бюджеттик программа боюнча жыйынтыгы

БКБТ боюнча жыйынтыгы

Маанилер: КӨА – климаттын өзгөрүшүнө адаптация, КӨКЖ – климаттын өзгөрүшүнүн кесепеттерин жумшартуу, АЧК – айлана-чөйрөнү коргоо, бек.– бекитилген, такт. – такталган, иш ж. – иш жүзүндө.

Мамычалардагы эскертүүлөр: 1 – бюджеттик программанын/чаранын коду; 2 – бюджеттик программанын/чаранын аталышы; 3 – бюджеттик чара боюнча бекитилген чыгымдар. Маалыматтар “Программалык бюджеттөө” модулунан импорттолот; 4 – бюджеттик чара боюнча такталган чыгымдар. Маалыматтар “Программалык бюджеттөө” модулунан импорттолот; 5 – бюджеттик чара боюнча иш жүзүндөгү чыгымдар. Маалыматтар “Программалык бюджеттөө” модулунан импорттолот; 6 – бюджетти пландоо жана бекитүү этабында берилген маалыматка ылайык КӨКЖ маанисинин салыштырма салмагы % менен; 7 – бюджетти пландоо жана бекитүү этабында берилген маалыматка ылайык КӨА маанисинин салыштырма салмагы % менен; 8 – бюджетти пландоо жана бекитүү этабында берилген маалыматка ылайык АЧК маанисинин салыштырма салмагы % менен; 9 – бюджетти пландоо жана бекитүү этабында берилген маалыматка ылайык КӨКЖга бекитилген чыгымдар. 3-мамычадагы маанини 6-мамычадагы мааниге көбөйтүп, 100гө бөлүү жолу менен эсептелет; 10 – бюджетти тактоо этабында берилген маалыматка ылайык КӨКЖга такталган чыгымдар. 4-мамычадагы маанини 6-мамычадагы мааниге көбөйтүп, 100гө бөлүү жолу менен эсептелет; 11 – КӨКЖга иш жүзүндөгү чыгымдар 5-мамычадагы маанини 6-мамычадагы мааниге көбөйтүп, 100гө бөлүү жолу менен эсептелет; 12 – КӨАга бекитилген чыгымдар 3-мамычадагы маанини 7-мамычадагы мааниге көбөйтүп, 100гө бөлүү жолу менен эсептелет; 13 – КӨАга такталган чыгымдар 4-мамычадагы маанини 7-мамычадагы мааниге көбөйтүп, 100гө бөлүү жолу менен эсептелет; 14 – КӨАга иш жүзүндөгү чыгымдар 5-мамычадагы маанини 7-мамычадагы мааниге көбөйтүп, 100гө бөлүү жолу менен эсептелет; 15 – АЧКга бекитилген чыгымдар 3-мамычадагы маанини 8-мамычадагы мааниге көбөйтүп, 100гө бөлүү жолу менен эсептелет; 16 – АЧКга такталган чыгымдар 4-мамычадагы маанини 8-мамычадагы мааниге көбөйтүп, 100гө бөлүү жолу менен эсептелет; 17 – АЧКга иш жүзүндөгү чыгымдар 5-мамычадагы маанини 8-мамычадагы мааниге көбөйтүп, 100гө бөлүү жолу менен эсептелет; 18 – климатка бекитилген чыгымдар КӨАга жана КӨКЖга бекитилген чыгымдарды салыштыруу жана көбүрөөк чыккан маанини тандоо жолу менен эсептелет. Маанилер бирдей чыгып калганда, КӨАга жана КЭКЖга чыгымдар суммаланат жана 2ге бөлүнөт; 19 – климатка такталган чыгымдар КӨАга жана КӨКЖга такталган чыгымдарды салыштыруу жана көбүрөөк чыккан маанини тандоо жолу менен эсептелет. Маанилер бирдей чыгып калганда, КӨАга жана КӨКЖга чыгымдар суммаланат жана 2ге бөлүнөт; 20 – климатка иш жүзүндөгү чыгымдар КӨАга жана КӨКЖга иш жүзүндөгү чыгымдарды салыштыруу жана көбүрөөк чыккан маанини тандоо жолу менен эсептелет. Маанилер бирдей чыгып калганда, КӨАга жана КӨКЖга чыгымдар суммаланат жана 2ге бөлүнөт.

Кыргыз Республикасынын

бюджетинин “жашыл” чыгымдарын маркалоо боюнча убактылуу колдонмого

4-тиркеме

Классификациялардын жана салыштырма салмакты ыйгаруунун мисалдары

Бул тиркемеде 2023-жылга программалык бюджеттеги чаралардын классификациясынын жана салыштырма салмагын аныктоонун Кыргыз Республикасынын ар бир министрлиги же ведомствосу: Жаратылыш ресурстары, экология жана техникалык көзөмөл министрлиги; Суу ресурстары, айыл чарба жана кайра иштетүү өнөр жайы министрлиги; Өзгөчө кырдаалдар министрлиги; Энергетика министрлиги үчүн бирден чара боюнча мисалдары келтирилген.

1. Кыргыз Республикасынын Жаратылыш ресурстары, экология жана техникалык көзөмөл министрлиги

Программа: 654 “Жаратылыш ресурстарын башкаруу”. Программанын максаты: Жер казынасын пайдалануу жаатында мамлекеттик саясатты ишке ашыруу. Кыргыз Республикасынын жер казынасын сарамжалдуу пайдаланууну камсыз кылуу. Чара: 01. Жер казынасын пайдаланууда мамлекеттин экономикалык кызыкчылыктарын коргоо. Натыйжалуулук көрсөткүчтөрү: жыл башына карата запастарга пайдалуу кендердин көлөмүнүн өсүшү:

- алтын;

- көмүр.

1-маселе: бул чара парник газдарынын (мындан ары – ПГ) чыгышын алдын алуу, кыскартуу же ПГны сиңирүүнү көбөйтүү жолу менен аны турукташтырууга өбөлгө түзөбү? Чара КӨКЖ боюнча натыйжаларды/көрсөткүчтөрдү/иш-чараларды камтыйбы? Жооп: жок, чара ПГнын чыгышын турукташтырууга өбөлгө түзбөйт жана КӨКЖ боюнча натыйжаларды/көрсөткүчтөрдү/иш-чараларды камтыбайт. Чара КӨКЖ боюнча чара катары маркаланбайт. 2-маселе: бул чара адаптациялык потенциалды бекемдөөгө, климаттын өзгөрүшүнүн терс кесепеттерине туруктуулукту жогорулатууга жана/же адам жана жаратылыш системаларынын бул факторлордун таасирине аярлуулугун азайтууга өбөлгө түзөбү? Чара КӨА боюнча натыйжаларды/көрсөткүчтөрдү/иш-чараларды камтыйбы? Жооп: жок, бул чара адаптациялык потенциалды бекемдөөгө, туруктуулукту жогорулатууга жана/же адам жана жаратылыш системаларынын бул таасирлерге аярлуулугун азайтууга өбөлгө түзбөйт. Ал КӨА боюнча натыйжаларды/көрсөткүчтөрдү/иш-чараларды камтыбайт. Чара КӨА боюнча чара катары маркаланбайт. 3-маселе: бул чара жаратылыш объекттерин жана ресурстарын коргоого жана сарамжалдуу пайдаланууга, булгануунун терс таасиринен адамдын саламаттыгын жана жаратылыш системаларын коргоого, ошондой эле экологиялык ресурстарды натыйжалуу пайдаланууну камсыз кылууга өбөлгө түзөбү? Чара АЧК боюнча натыйжаларды/көрсөткүчтөрдү/иш-чараларды камтыйбы? Жооп: чаранын сыпаттамасында жаратылыш ресурстарын сарамжалдуу пайдалануу жөнүндө айтылат. Бирок сарамжалдуу пайдалануу натыйжалуу пайдаланууга жана/же жер казынасын коргоого тиешелүү экендигин ырастаган кошумча маалыматтардын жоктугу, ошондой эле ресурстарды пайдалануунун натыйжалуулугу же жер казынасын коргоо менен байланышкан көрсөткүчтөрдүн жоктугу, чара АЧК максаттарына жетүүгө өбөлгө түзүүчү элементтерди камтыбайт деген тыянак чыгарууга болот. Же болбосо, бул бир катар иш-чараларды камтыган оңой бөлүүгө болбогон аралаш чара, бирок анда АЧК максаттарына жетүүгө өбөлгө түзүүчү элементтер өтө аз. Чара АЧК боюнча чара катары маркаланбайт.

2. Кыргыз Республикасынын Суу ресурстары, айыл чарба жана кайра иштетүү өнөр жайы министрлиги

Программа: 412 “Мал чарбасын мамлекеттик колдоо жана өнүктүрүү”. Программанын максаты: өлкөнүн айыл чарбасында мал чарба комплексин туруктуу иштетүүнү жана өнүктүрүүнү уюштуруу менен калктын мал чарба продукттарына болгон керектөөлөрүн канааттандырууну камсыз кылуу. Чара: 02. Жайыттардын жана жайыт чарбасынын абалына жана пайдаланылышына мониторинг жүргүзүүнү уюштуруу жана жүзөгө ашыруу. Натыйжалуулук көрсөткүчтөрү:

- жайыт пайдалануучулардан түшкөн каражаттар;

- экологиялык жактан туруктуу жайыт комитеттеринин саны.

1-маселе: бул чара ПГнын чыгышын алдын алуу, кыскартуу же ПГны сиңирүүнү көбөйтүү жолу менен аны турукташтырууга өбөлгө түзөбү? Чара КӨКЖ боюнча натыйжаларды/көрсөткүчтөрдү/иш-чараларды камтыйбы? Жооп: жок, чара ПГнын чыгышын турукташтырууга өбөлгө түзбөйт жана КӨКЖ боюнча натыйжаларды/көрсөткүчтөрдү/ иш-чараларды камтыбайт. Чара КӨКЖ боюнча чара катары маркаланбайт. 2-маселе: бул чара адаптациялык потенциалды бекемдөөгө, климаттын өзгөрүшүнүн терс кесепеттерине туруктуулукту жогорулатууга жана/же адам жана жаратылыш системаларынын бул факторлордун таасирине аярлуулугун азайтууга өбөлгө түзөбү? Чара КӨА боюнча натыйжаларды/көрсөткүчтөрдү/иш-чараларды камтыйбы? Жооп: бул чара климаттын өзгөрүүсүнүн контекстинде жайыттардын түшүмдүүлүгүнүн абалына мониторинг жүргүзүүнү да камтыса, анда адаптациялык потенциалды бекемдөөгө кыйла көмөк көрсөтөт. Чара КӨА боюнча чара катары маркаланат. Маанилүүлүктүн салыштырма салмагын аныктоо үчүн: бул чара жайыттардын абалына мониторинг жүргүзүүгө жана жайыттарды башкарууга тиешелүү, климаттын өзгөрүүсү контекстинде жайыттардын түшүмдүүлүгүнүн абалына мониторинг жүргүзүүнү да камтышы мүмкүн. Үч көрсөткүчтүн бири экологиялык туруктуулукка тиешелүү, ал климатка байланыштуу критерийлерди да камтыйт. Корутунду. Бул бир катар иш-чараларды камтыган оңой бөлүүгө болбогон аралаш чара, бирок анда АЧК максаттарына жетүүгө өбөлгө түзүүчү элементтер камтылышы ыктымал. Бюджетте чаранын сыпаттамасында КӨАга так шилтеме жок болсо да, чаранын мүнөзү ал КӨА маанилүү эмес бир нече элементти камтый тургандыгын көрсөтүп турат, алар чаранын жалпы наркынын кеминде 5 %ын түзөт. Программанын паспортунда кошумча маалымат жок болгондо чарага маанилүү эмес салыштырма салмак ыйгарылышы мүмкүн. 3-маселе: бул чара жаратылыш объекттерин жана ресурстарын коргоо жана башкаруу, булгануунун терс таасиринен адамдын саламаттыгын жана жаратылыш системаларын коргоого, ошондой эле экологиялык ресурстарды натыйжалуу пайдаланууну камсыз кылууга өбөлгө түзөбү? Чара АЧК боюнча натыйжаларды/көрсөткүчтөрдү/иш-чараларды камтыйбы? Жооп: ооба, чара экологиялык ресурстарды (жайыттарды) башкарууга жана натыйжалуу пайдаланууга өбөлгө түзөт жана АЧК боюнча натыйжаларды/көрсөткүчтөрдү/иш-чараларды камтыйт. Чара АЧК боюнча чара катары маркаланат. Маанилүүлүктүн салыштырма салмагын аныктоо үчүн: бул индикатор жайыттардын абалына мониторинг жүргүзүүгө жана жайыттарды башкарууга тиешелүү, ага айлана чөйрөгө/биотүрдүүлүккө/деградацияга байланыштуу мониторинг да камтылат. Мында, үч көрсөткүчтүн экөө экологиялык туруктуулукка тиешелүү. Корутунду. Бул бир катар иш-чараларды камтыган оңой бөлүүгө болбогон аралаш чара, бирок алардын айрымдары АЧК максаттарына жетүүгө өбөлгө түзөт. Бюджеттеги чаранын аталышында АЧК темасына шилтеме бар. Үч көрсөткүчтүн экөө АЧК темасын өлчөйт. Программанын паспортунда кошумча маалымат жок болгондуктан бул чарага төмөн салыштырма салмак ыйгарылышы керек.

3. Кыргыз Республикасынын Өзгөчө кырдаалдар министрлиги

Программа: 452 “Кооптуу жаратылыш процесстерин жана кубулуштарды болжолдоо”. Программанын максаты: Кыргыз Республикасында тобокелдиктерди баалоону жана өзгөчө кырдаалдарды эрте алдын алууну өркүндөтүү. Чара: 01. Кооптуу жаратылыш, техногендик процесстерге жана кубулуштарга мониторинг жана талдоо жүргүзүү, айрым кооптуу участоктордо илимий-изилдөө иштерин аткаруу. Натыйжалуулук көрсөткүчтөрү:

– биринчи кезектеги, алдын алуу иштерине мониторинг жүргүзүү боюнча божомолдордун негиздүүлүгү;

– кооптуу жаратылыш кубулуштары жана процесстер боюнча божомолдордун акталышы.

1-маселе: бул чара ПГнын чыгышын алдын алуу, кыскартуу же ПГны сиңирүүнү көбөйтүү жолу менен аны турукташтырууга өбөлгө түзөбү? Чара КӨКЖ боюнча натыйжаларды/көрсөткүчтөрдү/иш-чараларды камтыйбы? Жооп: жок, чара ПГнын чыгышын турукташтырууга өбөлгө түзбөйт жана КӨКЖ боюнча натыйжаларды/көрсөткүчтөрдү/иш-чараларды камтыбайт. Чара КӨКЖ боюнча чара катары маркаланбайт. 2-маселе: бул чара адаптациялык потенциалды, климаттын өзгөрүшүнүн терс кесепеттерине туруктуулукту бекемдөөгө жана/же адам жана жаратылыш системаларынын бул таасирлердин кесепеттерине аярлуулугун азайтууга өбөлгө түзөбү? Чара КӨА боюнча натыйжаларды/көрсөткүчтөрдү/иш-чараларды камтыйбы? Жооп: ооба, чара климаттын өзгөрүшүнүн таасирине адаптациялык потенциалды жана туруктуулукту жогорулатат жана КӨА боюнча натыйжаларды/көрсөткүчтөрдү/иш-чараларды камтыйт. Чара КӨА боюнча чара катары маркаланат. Маанилүүлүктүн салыштырма салмагын аныктоо үчүн: бул чара кооптуу жаратылыш процесстерин болжолдоого тиешелүү, ага жарым-жартылай гидрометеорологиялык мониторинг жана болжолдоо, ошондой эле моделдөө кирет. Эки индикатор тең КӨА менен байланышкан болжолдоолорду камтышы мүмкүн болгон темаларга тиешелүү. Корутунду. Бул бир катар иш-чараларды камтыган оңой бөлүүгө болбогон аралаш чара, бирок алардын арасында КӨА максаттарына жетүүгө өбөлгө түзгөндөр да бар. Бул чаранын алкагындагы иш-чаралардын жарымынан көбү КӨА максаттарына жетүүгө өбөлгө түзөт деп айтуу үчүн маалымат жетишсиз. Бюджеттеги чаранын негизги сыпаттамасында КӨА темасы менен так байланыш бар. Көрсөткүчтөр КӨА натыйжалуулугун/натыйжаларын өлчөбөсө да, алар КӨА менен байланышкан болжолдоолордун ийгиликтүүлүгүн өлчөйт. Программанын паспортунда орточо салыштырма салмакты ыйгарууну негиздеген кошумча маалымат жок болгондо, чарага төмөн салыштырма салмак ыйгарылышы керек. 3-маселе: бул чара жаратылыш объекттерин жана ресурстарын коргоо жана сарамжалдуу пайдалануу, булгануунун терс таасиринен адамдын саламаттыгын жана жаратылыш системаларын коргоого, ошондой эле экологиялык ресурстарды натыйжалуу пайдаланууну камсыз кылууга өбөлгө түзөбү? Чара АЧК боюнча натыйжаларды/көрсөткүчтөрдү/иш-чараларды камтыйбы? Жооп: жок, чара АЧК боюнча натыйжаларды/көрсөткүчтөрдү/иш-чараларды камтыбайт. Чара АЧК боюнча чара катары маркаланбайт.

4. Кыргыз Республикасынын Энергетика министрлиги

Программа: 552 “Калкты жылуулук энергиясы менен камсыздоо”. Программанын максаты: калкка жылуулук жана ысык суу менен камсыз кылуу боюнча социалдык маанилүү, турмуштук зарыл кызмат көрсөтүүлөрдү алууда мамлекеттик колдоо көрсөтүү. Чара: 08. Жылуулук энергиясын иштеп чыгуу жана калкка сатуу. Натыйжалуулук көрсөткүчтөрү:

- 1 км жылуулук тармактарына жылуулук энергиясынын жоготуулары (Гкал);

- 1 Гкал жылуулук энергиясын иштеп чыгууга отундун салыштырма чыгымы (көмүр – кг/Гкал; мазут – кг/Гкал; газ – м3; эл. энергиясы – кВ/ч).

1-маселе: бул чара ПГнын чыгышын алдын алуу, кыскартуу же ПГны сиңирүүнү көбөйтүү жолу менен аны турукташтырууга өбөлгө түзөбү? Чара КӨКЖ боюнча натыйжаларды/көрсөткүчтөрдү/иш-чараларды камтыйбы? Жооп: ооба, бул чара жылуулук энергиясын пайдаланууну азайтуу (энергиянын жоготууларын азайтуу) жана энергияны өндүрүү үчүн отунду пайдалануу аркылуу ПГнын чыгышын азайтууга өбөлгө түзөт. Чара КӨКЖ боюнча чара катары маркаланат. Салыштырма салмагын аныктоо үчүн: бул чаранын иштелип чыгышынын негизги себеби ПГнын чыгышын жооп иретинде кыскартуу эмес, бирок бардык көрсөткүчтөр ПГнын чыгышын кыскартууга (энергиянын жоготууларын кыскартуу жана энергиялык натыйжалуулукту жогорулатуу) түздөн-түз байланыштуу темага тиешелүү. Ошондой болсо да көрсөткүчтөрдүн сунушталган маанилери жоготуулардын күтүлгөн азайышын жана натыйжалуулуктун жогорулашын көрсөтөт. Корутунду. Бул бир катар иш-чараларды камтыган оңой бөлүүгө болбогон аралаш чара, бирок алардын арасында КӨКЖ максаттарына жетүүгө өбөлгө түзгөндөр да бар. Натыйжалуулуктун бардык көрсөткүчтөрү “жашыл” теманы өлчөйт, бирок климаттын өзгөрүшүн жумшартуу боюнча максаттарга жетүүдө чаранын күтүлгөн салымы маанилүү эмес. Бул чарага маанилүүлүктүн төмөн салыштырма салмак ыйгарылышы керек. 2-маселе: бул чара адаптациялык потенциалды бекемдөөгө, климаттын өзгөрүшүнүн терс кесепеттерине туруктуулукту жогорулатууга жана/же адам жана жаратылыш системаларынын бул факторлордун таасирине аярлуулугун азайтууга өбөлгө түзөбү? Чара КӨА боюнча натыйжаларды/көрсөткүчтөрдү/иш-чараларды камтыйбы? Жооп: жок, чара адаптациялык потенциалды, туруктуулукту бекемдөөгө жана/же аярлуулукту азайтууга өбөлгө түзбөйт жана КӨА боюнча натыйжаларды/көрсөткүчтөрдү/иш-чараларды камтыбайт. Чара КӨА боюнча чара катары маркаланбайт. 3-маселе: бул чара экологиялык домендерди жана ресурстарды коргоо жана сарамжалдуу пайдалануу, булгануунун терс таасиринен адамдын саламаттыгын жана жаратылыш системаларын коргоого, ошондой эле экологиялык ресурстарды натыйжалуу пайдаланууну камсыз кылууга өбөлгө түзөбү? Чара АЧК боюнча натыйжаларды/көрсөткүчтөрдү/иш-чараларды камтыйбы? Жооп: ооба, чара экологиялык ресурстарды натыйжалуу пайдаланууга жана абанын булганышын азайтууга өбөлгө түзүшү мүмкүн. Ал АЧКнын натыйжаларын/көрсөткүчтөрүн/иш-чараларын камтыйт. Чара АЧК боюнча чара катары маркаланат. Маанилүүлүктүн салыштырма салмагын ыйгаруу үчүн: бул чаранын иштелип чыгышынын негизги себеби абанын булганышын азайтууда жана ресурстарды натыйжалуу пайдаланууну жогорулатууда эмес. Бирок натыйжалуулуктун бардык көрсөткүчтөрү түздөн-түз ресурстарды пайдалануунун натыйжалуулугуна (энергияны өндүрүү үчүн отунду натыйжалуу пайдалануу) байланыштуу темага тиешелүү, бул абанын булганышын азайтуунун эсебинен абанын сапатына кошумча оң таасирин тийгизиши мүмкүн. Ошондой болсо да сунушталган көрсөткүчтөрдүн маанилери натыйжалуулуктун кыйла чектелген күтүлгөн жогорулашын көрсөтөт. Корутунду. Бул бир катар иш-чараларды камтыган оңой бөлүүгө болбогон аралаш индикатор, бирок айрымдары АЧКнын максаттарына жетүүгө өбөлгө түзөт. Төрт көрсөткүчтүн үчөө АЧК темасын өлчөйт, бирок чаранын ресурстарды пайдалануунун натыйжалуулугун жогорулатууга күтүлгөн салымы аз. Бул чарага төмөн салыштырма салмак ыйгарылышы керек.

Кыргыз Республикасынын бюджетинин “жашыл” чыгымдарын маркалоо боюнча убактылуу колдонмого

5-тиркеме

Бюджеттик каражаттарды башкы тескөөчүлөр тарабынан берилүүчү “жашыл” чыгымдар жөнүндө маалыматтын толуктугун камсыз кылуу

Бул тиркемеде БЖЧМ үчүн зарыл болгон маалыматтардын бар экендигин текшерүү боюнча ФМ кызматкерлери үчүн иш-аракеттердин тизмеги келтирилген. Эгерде кайсы бир маалымат жок болсо же туура эмес болсо, ФМ документин жеткире иштеп чыгууга БКБТга кайтарып берет. БКБТ куратору ФМде иш-аракеттердин төмөнкү алгоритми боюнча тейлөөчү БКБТ тарабынан берилген “жашыл” чыгымдар жөнүндө маалыматтын толуктугун текшерет: Маалыматты берүү учурунда БКБТ Кыргыз Республикасынын бюджетинин “жашыл” чыгымдарын маркалоо боюнча колдонмонун (мындан ары – Колдонмо) 1-тиркемесинде берилген 1-таблицаны колдонуу менен “жашыл” маркерлер, салыштырма салмак жана чыгымдар жөнүндө маалыматты даярдаганы жана туура толтургандыгы текшерилет:

1) 1-таблица кагаз жүзүндө жана электрондук түрдө (Excel) берилген;

2) бардык программаларга программанын туура коддору ыйгарылган;

3) бюджеттик программалар чараларга бөлүнгөн;

4) бардык чараларга чыгымдардын программалык классификациясына ылайык чаралардын туура коддору ыйгарылган;

5) бардык чаралар өзүнчө бюджетке ээ;

6) бардык чаралар “жашыл” маркерлердин үч түрү жөнүндө маалыматты камтыйт. 4–13-мамычалардагы бардык маанилер толтурулган;

7) 4, 6, 8-мамычалардагы маанилер (маанилүүлүгү) мүмкүн болгон 6 вариант менен гана чектелген: жогорку, орто, төмөн, маанилүү эмес, потенциалдуу же жок;

8) 5, 7, 9-мамычалардагы маанилер (салыштырма салмагы % менен) мүмкүн болгон 5 вариант менен чектелген: 100 %, 50 %, 25 %, 5 % же 0%. Чараларга маанилүүлүгүнө жараша төмөнкүдөй салыштырма салмак ыйгарылат: “жогорку” – 100 %, “орто” – 50 %, “төмөн” – 25 %, “маанилүү эмес” – 5 %, “потенциалдуу” жана “жок” – 0 %;

9) 10, 11, 12, 13-мамычалардагы жазуулар таблицанын эскертүүлөрүндө келтирилген формулалар боюнча эсептелген.

Маалыматты берүү учурунда БКБТ ыйгарылган маркерди, салыштырма салмакты жана “жашыл” чыгымдарды негиздөө менен Колдонмонун 2-тиркемесинде берилген 2-таблицадагы маалыматты даярдаганы жана толугу менен толтургандыгы текшерилет:

1) “жашыл” маркер ыйгарылган бир же бир нече чарага ээ ар бир бюджеттик программа үчүн Колдонмонун 2-тиркемесинде берилген 2-таблица толтурулган;

2) 2-таблицада “жашыл” маркер ыйгарылган бардык чаралар келтирилген;

3) ар бир бюджеттик чара үчүн маанилүүлүгү, маанилүүлүгүнүн салыштырма салмагы жана “жашыл” чыгымдардын бардык категориялары боюнча чаранын маанилүүлүгүн тандоонун негиздемеси көрсөтүлгөн;

4) бюджеттик чара иш-чаралар боюнча бөлүнгөн түрдө берилген же чара иш-чараларга бөлүнгөн эмес деп көрсөтүлгөн;

5) ар бир иш-чара үчүн “Иш-чара “жашыл” максатка жетүүгө өбөлгө болобу?” деген суроого жооп жана иш-чаранын “жашыл” чыгымдардын бардык категориялары боюнча “жашыл” максаттар менен байланышынын негиздемеси берилген;

6) ар бир бюджеттик чара үчүн программалык негизде БКБТ бюджетине шайкеш келген натыйжалуулук көрсөткүчтөрү көрсөтүлгөн, ошондой эле “жашыл” чыгымдардын бардык категориялары боюнча “жашыл” максаттарга жетүүгө натыйжалуулук көрсөткүчүнүн салымы жөнүндө маалымат берилген. Эгерде натыйжалуулук көрсөткүчтөрү бир нече болсо, анда төмөнкү жооптордун варианттарынан бардык натыйжалуулук көрсөткүчтөрү боюнча көрсөтүлөт: салымды чагылдырат; салымды чагылдырбайт; салымды кыйыр түрдө чагылдырат;

7) Колдонмонун 2-тиркемесинде берилген “Башкаруу жана администрациялоо” программасы үчүн колдонулуучу эсеп берилген. Мындан тышкары, эсептөөнүн Колдонмого ылайык туура жүргүзүлгөндүгү текшерилет.

Иш жүзүндөгү “жашыл” чыгымдар жөнүндө отчет тапшырылган учурда, БКБТ Колдонмонун 3-тиркемесинде берилген 3-таблицадагы маалыматты даярдап, толугу менен толтурганы текшерилет:

1) 3-таблица кагаз жүзүндө жана электрондук түрдө (Excel) берилген;

2) бардык бюджеттик программаларга жана чараларга чыгымдардын программалык классификациясына ылайык туура коддор ыйгарылган;

3) 3-мамычада БКБТнын программалык негизде кабыл алынган бюджетине ылайык бюджеттик чара боюнча бекитилген чыгымдар көрсөтүлгөн;

4) 4-мамычада БКБТнын программалык негизде такталган бюджетине ылайык бюджеттик чара боюнча такталган чыгымдар көрсөтүлгөн;

5) 5-мамычада “Казына. Бюджет” МСда түзүлүүчү отчетторго ылайык бюджеттик чара боюнча иш жүзүндөгү чыгымдар көрсөтүлгөн;

6) 6, 7, 8-мамычаларда (салыштырма салмагы % менен) бюджетти пландоо жана бекитүү этабында берилген маалыматка ылайык көрсөтүлгөн жана мүмкүн болгон 5 вариант менен чектелген: 100 %, 50 %, 25 %, 5 % же 0 %;

7) “жашыл” чыгымдардын категориялары боюнча бекитилген чыгымдар (9, 12, 15-мамычалар) бюджеттик чара боюнча бекитилген чыгымдарды тиешелүү категория боюнча салыштырма салмакка (КӨКЖ, КӨА, АЧК) көбөйтүп, 100гө бөлүү жолу менен эсептелген;

8) “жашыл” чыгымдардын категориялары боюнча такталган чыгымдар (10, 13, 16-мамычалар) бюджеттик чара боюнча такталган чыгымдарды тиешелүү категория боюнча салыштырма салмакка (КӨКЖ, КӨА, АЧК) көбөйтүп, 100гө бөлүү жолу менен эсептелген;

9) “жашыл” чыгымдардын категориялары боюнча иш жүзүндөгү чыгымдар (11, 14, 17-мамычалар) бюджеттик чара боюнча иш жүзүндөгү чыгымдарды тиешелүү категория боюнча салыштырма салмакка (КӨКЖ, КӨА, АЧК) көбөйтүп, 100гө бөлүү жолу менен эсептелген;

10) 18-мамычада климатка бекитилген чыгымдар 9 жана

12-мамычалардын эң чоң мааниси боюнча көрсөтүлгөн. КӨКЖ жана КӨА боюнча чыгымдардын мааниси бирдей болгондо, орточо арифметикалык мааниси көрсөтүлгөн;

11) 19-мамычада климатка такталган чыгымдар 10 жана

13-мамычалардын эң чоң мааниси боюнча көрсөтүлгөн. КӨКЖ жана КӨА боюнча чыгымдардын мааниси бирдей болгондо, орточо арифметикалык мааниси көрсөтүлгөн;

12) 20-мамычада климатка иш жүзүндөгү чыгымдар 11 жана

14-мамычалардын эң чоң мааниси боюнча көрсөтүлгөн. КӨКЖ жана КӨАга чыгымдардын мааниси бирдей болгондо, орточо арифметикалык мааниси көрсөтүлгөн;

13) жаңы бюджеттик программалар же чаралар кошулганын текшерүү керек. Эгерде бюджетти аткаруунун жүрүшүндө БКБТ тарабынан жаңы программа же чара кошулган болсо, БКБТ жаңы программаны же чараны маркалап, Колдонмонун 2-тиркемесинде көрсөтүлгөн форма боюнча зарыл негиздемени берген.

Кыскартуулардын тизмеси

КӨА

–

климаттын өзгөрүшүнө адаптация

БКБТ

–

бюджеттик каражаттарды башкы тескөөчүлөр

БЖЧМ

–

бюджеттин “жашыл” чыгымдарын маркалоо

ФМ

–

Кыргыз Республикасынын Финансы министрлиги

АЧК

–

айлана-чөйрөнү коргоо

КӨКЖ

–

климаттын өзгөрүшүнүн кесепеттерин жумшартуу

МС

–

маалыматтык система

[1]“Бюджеттик программанын паспортунун формасы” Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин 2021-жылдын 24-декабрындагы № 349 “Программалык бюджеттөө жөнүндө” токтому менен бекитилген Программалык негизде бюджеттерди түзүү, кароо жана аткаруу боюнча нускаманын “Бюджеттик программанын паспортунун формасы” 5-тиркемесинде аныкталган

[2] Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин 2022-жылдын 1-августундагы № 436 “Бюджеттик программалардын натыйжалуулугуна мониторинг жүргүзүү жана баалоо жөнүндө” токтому

[3] Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин 2022-жылдын 1-августундагы № 436 “Бюджеттик программалардын натыйжалуулугуна мониторинг жүргүзүү жана баалоо жөнүндө” токтому

[4] Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин 2021-жылдын 24-декабрындагы № 349 “Программалык негизде бюджеттөө жөнүндө” токтому менен бекитилген “Бюджеттик чыгымдардын орто мөөнөттүү стратегиясын түзүү, кароо жана аткаруу боюнча нускаманын” “Процессти уюштуруу” 1-тиркемесинин 2-главасына ылайык

[5] Программалык түзүм – бул бюджеттик программалардын жана чаралардын тизмеги