Кыргыз Республикасынын аймагында аары өстүрүү жана аарычылыкты уюштуруу эрежелери (КР Министрлер Кабинетинин токтомуна)

1-тиркеме

(Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин 2025-жылдын 26-майындагы № 280 токтомуна)

Кыргыз Республикасынын аймагында аары өстүрүү жана аарычылыкты уюштуруу эрежелери

1. Кыргыз Республикасынын аймагында аарыларды өстүрүү жана аарычылыкты уюштуруу эрежелери (мындан ары - ушул Эрежелер) аарычылык чөйрөсүндөгү ишти жүзөгө ашыруунун укуктук, уюштуруучулук жана экономикалык негиздерин белгилейт жана юридикалык жактардын, жеке ишкерлердин жана жарандардын бал аарыларын өстүрүүнүн жана кармоонун шарттарына карата ишин жөнгө салат.

2. Ушул Эрежелер аары бүлөлөрүн жана өндүрүлгөн продукцияны коргоого жана көбөйтүүгө, энтомофилдик өсүмдүктөрдү чаңдаштырууда бал аарыларын натыйжалуу пайдаланууга багытталган.

3. Ушул Эрежелерде төмөнкүдөй негизги түшүнүктөр колдонулат:

1) аарычылык - продукция өндүрүү жана энтомофилдик өсүмдүктөрдү чаңдаштыруу үчүн бал аарыларын өстүрүүгө, кармоого жана пайдаланууга багытталган айыл чарба өндүрүшүнүн тармагы;

2) аары бүлөсү - жумушчу аарылардан, эркек аарылардан жана эне аарыдан турган биологиялык бирдик;

3) эне аары - көбөйүүгө жөндөмдүү болгон жана жаңы аары бүлөлөрүнүн көбөйүшүн камсыз кылуучу ургаачы аары;

4) аары мому - сотолорду куруу жана сотолордун уячаларын жабуу үчүн жумушчу аарылар бөлүп чыгарган органикалык заттардын аралашмасы;

5) аары прополиси - өз бездеринин секрециялык иши аркылуу өсүмдүктөрдүн чайыр сымал бөлүп чыгарууларынан жумушчу аарылар өндүргөн азык;

6) аары сүтү - эне аарынын личинкаларын бардык өнүгүү этаптарында жана түздөн-түз эне аарынын өзүн азыктандыруу үчүн бал аарылары колдонуучу азык;

7) аары уусу - жумушчу аарылардын бездеринин секрециялык ишинен чыккан продукт;

8) бал челек - аарычылык ишин жүзөгө ашыруу максатында пайдаланылуучу жер участогунда жайгашкан, курулмалардын, анын ичинде уюктардын, жабдуулардын жана бал өндүрүү үчүн зарыл каражаттардын комплекси;

9) уюк - бир же бир нече аары бүлөлөрүн кармоо үчүн атайын жабдылган курулма;

10) аарычылык продукциясы - аары бүлөлөрүнүн жашоо-тиричилигинин натыйжасында бал челектерде өндүрүлгөн продукция (накта бал, бал мому, прополис, аары сүтү, аары уусу);

11) накта бал - жумушчу аарылардын жашоо-тиричилиги мезгилинде өсүмдүктөрдүн нектарынан же өсүмдүктөрдүн жандуу бөлүктөрү бөлүп чыгарган заттардан өндүрүлгөн табигый таттуу тамак-аш азыгы;

12) бал челектин ветеринардык паспорту - тармактын субъекти, аары бүлөлөрүнүн саны, бал челектер жайгашкан жерлердин санитардык жана эпизоотиялык бакубаттуулугу жөнүндө маалыматтарды, ветеринардык иш-чараларды жана аларды ишке ашыруу убактысы, аарычылык азыктары жана жана паспорт берүү эрежесинде белгиленген башка маалыматтарды камтыган документ;

13) энтомофилдик өсүмдүктөр - курт-кумурскалар чаңдаштыруучу өсүмдүктөр;

14) тешик - уюктагы аарылар кирип-чыгуучу тешик.

4. Аарыларды кармоо шарттарына карата талаптар:

1) аарылар жана бал челектер "Жаныбарларды жана жаныбарлардан алынган азыктарды идентификациялоо жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын 6-беренесинин 3-бөлүгүнө ылайык эсепке алынууга жана идентификацияланууга тийиш;

2) аарыларды кармоо ар кандай түстөргө боелгон (көк, кызгылт сары, сары, жашыл) оң уюктарда жүргүзүлүшү керек, бал челекте жалпы санынын 10 пайызынан кем эмес резервдик уюктары жана уя рамкалары болуусу зарыл;

3) бал челектин аймагында уюктар, кыштоо жайы, аарычылык азыктарын иштетүү, уюк рамкаларын сактоо, бал жана гүл чаңы бар сотолорду, тараларды, аарычылык шаймандарын, ошондой эле дезинфекциялоочу каражаттарды сактоо үчүн жайлар же бал челек курулуштары жайгаштырылууга тийиш;

4) чарбага таандык уюктар номерленүүгө тийиш. Бал челектердин ортосундагы аралыктар ар бир аары бүлөсүнө эркин жетүүнү, механизация каражаттары колдонулган учурда - бул каражаттардын өтүшүн камсыз кылууга тийиш жана 3 метрден кем эмес болушу керек:

5) аарылары менен уюктар коңшу жер участокторунун чек араларынан балчынын участогунун ортосун карай учуу багыты менен 3 метрден кем эмес аралыкта же аларды коңшу жер участогунан бийиктиги эки метрден кем эмес туюк тосмо (жыш бадал, курулма) менен бөлгөн шартта аралыктары боюнча чектөөлөрсүз жайгаштырылууга тийиш;

6) Кыргыз Республикасынын аймагында аары бүлөлөрү бар уюктарды жайгаштыруу тартиби Кыргыз Республикасынын аарычылар палатасы менен макулдашуу менен айыл чарба чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан аныкталат;

7) уюктар бал аарыларын кармоонун зоотехникалык, ветеринардык-санитардык ченемдери жана эрежелери сакталган учурда пайдаланылган жер участокторуна жайгаштырылат;

8) мамлекеттик токой фондунун жерлеринде жана өзгөчө корголуучу жаратылыш аймактарында уюктарды жайгаштыруу Кыргыз Республикасынын Токой кодексинде белгиленген талаптардын негизинде жүзөгө ашырылат;

9) аарычылык жаатындагы жеке жактар жана чарбалык иштин субъекттери төмөнкүлөргө милдеттүү:

- уюктарды адамдардын ден соолугу үчүн коопсуз жерге жайгаштырууга;

- көчмөн бал челектер жайгаштырылгандан кийин жергиликтүү өз алдынча башкаруунун аткаруу органына бал челектин ветеринардык паспортун берүүгө.

10) бал аарыларынын учуу жолунда бал чогултуу булактарында алдын ала жайгаштырылган көчмөн бал челектери үчүн орундарды тандоо;

11) бал челектердеги аары бүлөлөрүнүн уюктарынын саны чектелбейт;

12) аарыларды ташуу жабык жана бириктирилген уюктарда жүргүзүлөт;

13) бал челектерин, сото рамкаларын, аарычылык шаймандарын, жумушчу кийимин жана бут кийимин, тараны алдын ала дезинфекциялоосуз аарычылык азыктарын жайгаштыруу үчүн бир бал челектен экинчисине жайгаштырууга тыюу салынат.

5. Аарыларды азыктандырууга жана өстүрүүгө карата талаптар:

1) аарылардын бүлөлөрү кыштоо жайларынан тышкы температура +5 ºС төмөн эмес болгондо чыгарылат;

2) уюктун тешиги аарынын өлүктөрүнөн жана таштандылардан тазаланат, жылуулоочу материал жана донья кургак, таза, дезинфекцияланган материалдар менен алмаштырылат;

3) аары бүлөсүнө текшерүү жүргүзүлөт, алардын уюктардагы күчү, төлдөөсүнүн болушу жана саны аныкталат. Көгөргөн жана заң менен булганган аарылардын бош рамкалары алынып, төлү жана тоюту бар рамкалар тазаланат. Аары бүлөлөрү таза дезинфекцияланган уюктарга көчүрүлөт, оорунун белгилери жок алсыз бүлөлөр бириктирилет. Алсыз оорубаган аарылардын бүлөлөрүн ооругандар менен бириктирүүгө тыюу салынат. Мындай бүлөлөрдүн төлү, тоюту менен сотолор дени сак бүлөлөр үчүн пайдаланууга тыюу салынат. Бал челекте калган ооруган бүлөлөр дарыланат;

4) бал челекте таза жана туздуу суу куюлган идиштер орнотулат;

5) шире балы кант сиробуна алмаштырылат.

6. Аары бүлөлөрүн каттоо;

1) бал аарыларынын бүлөлөрүн поселоктордун жана айылдардын аймагында каттоону ветеринария чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган жыл сайын бир жолу медициналык чогултуу булактарына жайгаштыруу алдында жүргүзөт;

2) бал челектерди каттоо ветеринария чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан аарычылык жаатындагы чарбалык иштин субъектинин арызынын негизинде жүргүзүлөт жана жыйынтыгы менен ветеринардык паспорт берилет;

3) жеке жактар жана тармактын чарбалык ишинин субъекттери бал челектин ветеринардык паспортун өз убагында алууга милдеттүү;

4) бал челектин ветеринардык паспортунун формасы жана аны берүү тартиби ветеринария чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан белгиленет.

7. Аарылардын карантини боюнча иш-чараларды жүзөгө ашырууга талаптар

1) чарбаларды комплекттөө үчүн клиникалык таза аары бүлөлөрүн өз алдынча көбөйтүүгө, ошондой эле ветеринардык коштоочу документтер болгондо, башка чарбалардан келген аары бүлөлөрүнө жол берилет;

2) алып келинүүчү аарылар, теги белгисиз уюктар башка бал челектерден 5 км кем эмес аралыкта обочолонгон бал челекке жайгаштырылат жана зарыл болгон ветеринардык-карантиндик иш-чараларды жүргүзүү максатында 30 календардык күндүн ичинде кармалат. Карантин мезгилинде ветеринария чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан ветеринардык-алдын алуу жана эпизоотияга каршы чаралардын планында каралган аарыларды клиникалык кароо, диагностикалык изилдөөлөр жана тазалоолор жүргүзүлөт.

8. Аарылардын милдеттүү алдын алуу иш-чараларына жана диагностикалык изилдөөлөргө талаптар:

1) чарбаларда кармалган аарылар Ветеринардык-алдын алуу жана эпизоотияга каршы иш-чаралардын планына ылайык аарылардын жугуштуу жана мите курт ооруларына каршы диагностикалык изилдөөлөрдөн жана тазалоолордон өтүүгө тийиш.

2) Аарылардын алдын алуу иш-чаралары жана диагностикалык изилдөөлөр "Ветеринария жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына ылайык жүзөгө ашырылат;

3) аарылардын жугуштуу ооруларын козгогучтарды диагностикалоо максатында патологиялык материалдын сынамдарын алуу жүргүзүлөт, ал ветеринария чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын башкармасына изилдөөгө жиберилет. Аарылар бар уюкту кыштоо жайларынан алып чыгууда лабораторияга бал челектин аары бүлөлөрүнүн 10 пайызынан 50 өлгөн ары жөнөтүлөт;

4) аарыларга жүргүзүлүүчү алдын алуу иш-чаралары жана диагностикалык изилдөөлөр жөнүндө маалыматтар бал челектин тиешелүү эсепке алуу ветеринардык-санитардык документтерине киргизилет.

9. Аарычылык азыктарына коюлуучу талаптар:

1) чарбанын аймагында акыркы 3 айдын ичинде коркунучтуу жугуштуу оорулар (америкалык жана европалык чириктен, нозематоздон) болгон чарбалардан (бал челектерден) алынган аарычылык азыктарын жүгүртүүгө жол берилет.

2) төмөнкүдөй аарычылык азыктарын жүгүртүүгө жол берилбейт:

- өзгөртүлгөн органолептикалык, физикалык-химиялык көрсөткүчтөр бар;

- табигый же синтетикалык эстрогендик гормоналдык заттар, тиреостатикалык препараттар камтылган;

3) накта балда жана аарычылык продукциясында дары препараттарынын - хлорамфениколдун, хлорфармазиндин, колхициндин, дапсондун, диметридазолдун, нитрофурандын, ронидазолдун калдыктарынын болушуна жол берилбейт;

4) балда жана аарычылык продукциясында аарыларды дарылоо жана тазалоо үчүн колдонулган башка дары препараттарынын калдыктарынын камтылышына жол берилбейт.

10. Аарычылык жаатында иш жүргүзүү укугу:

1) жеке жана юридикалык жактар аарычылык чөйрөсүндө ишкердикти эркин жүзөгө ашырат;

2) аарычылык чөйрөсүндөгү чарбалык иштин субъекттери Кыргыз Республикасынын Граждандык кодексинде аныкталган тартипте бирликтерди (бирикмелерди) түзө алат жана (же) алардын курамына кире алат;

3) жеке ишкер болуп саналбаган жеке жактар өз муктаждыктарын канааттандыруу үчүн аарычылык жаатындагы ишти жүзөгө ашырат.

11. Бал челектерди жайгаштыруу үчүн жер участоктору бар жеке жана юридикалык жактар энтомофилдик өсүмдүктөрдүн гүлдөө мезгилинде Кыргыз Республикасынын жарандык мыйзамдарына ылайык аарычылык жаатына иш жүргүзүү үчүн жер участокторун берет.

12. Бал челектерди уюштуруу:

1) жеке жактар жана чарбалык иштин субъекттери аарычылыкты уюштуруу максатында тиешелүү жер участокторунда жабдуулар, каражаттар жана башка зарыл болгон материалдык ресурстар менен бал челектерди жайгаштырат. Бал челекти уюштуруу бал аарыларынын тукумдарын тиешелүү зоналарда райондорго бөлүү планынын негизинде жүзөгө ашырылат;

2) жергиликтүү мамлекеттик администрациялар жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары бал аарыларын багуу шарттарына жараша жана ветеринардык-санитардык ченемдерге жана эрежелерге ылайык административдик чектердин чегинде аарычылык жаатындагы жеке жактарга жана чарбалык иштин субъекттерине жайгаштырылуучу бал челектердин жол берилген ченемдерин белгилөөгө милдеттүү;

3) көчмөн бал челек гречка, күн карама, рапс, беде, люцерна, эспарцет сыяктуу бал өсүмдүктөрү өскөн талаалардын, шалбаалардын жана токойлордун жанында жайгаштырылат;

4) көчмөн бал челек аары бүлөлөрүн натыйжалуу кармоону жана энтомофилдик өсүмдүктөрдүн чаңдашуусун камсыз кылган аралыкта жайгаштырылат;

5) бал чогултуу булактарындагы көчмөн бал челектер бири-биринен кеминде бир жарым километр жана стационардык бал челектен үч километр аралыкта жайгаштырылат;

6) аарычылык жаатындагы жеке жактар жана чарбалык иштин субъекттери көчмөн бал челектерди жайгаштыргандан кийин жергиликтүү өз алдынча башкаруунун тиешелүү органдарына жана жергиликтүү мамлекеттик администрациянын бөлүмдөрүнө бал челектин ветеринардык паспортун берүүгө милдеттүү;

7) бал чогултуу булактарында алдын ала жайгаштырылган бал аарыларынын учуп өтүү жолунда көчмөн бал челектер үчүн жерлерди тандоого тыюу салынат.

13. Аары бүлөлөрүн идентификациялоо жана каттоо:

1) бал челектерди идентификациялоо жана каттоо Кыргыз Республикасынын Аарычылык палатасы тарабынан берилген ветеринардык паспорттун негизинде жүргүзүлөт;

2) аарычылык жаатындагы жеке жактар жана чарбалык иштин субъекттери бир айлык мөөнөттө бал челектин ветеринардык паспортун алууга милдеттүү;

3) бал челектин ветеринардык паспортунун формасы ветеринария чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан иштелип чыгат. Аны берүү тартиби ветеринария чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан белгиленет.

14. Аарычылык продукциясын өндүрүү, даярдоо жана сатуу:

1) Аарычылык продукциясын өндүрүү жана даярдоо аарыларды өстүрүү менен алектенген жеке жана юридикалык жактар тарабынан жүзөгө ашырылат;

2) өндүрүлгөн жана (же) даярдалган аарычылык продукциясы "Ветеринария жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамында белгиленген тартипте ветеринардык-санитардык экспертизадан өткөндөн кийин жана продукциянын сапатын жана коопсуздугун ырастаган документ болгондо сатылат;

3) аарычылык продукциясын сатуу дүң жана чекене соода түйүндөрүндө сатуу эрежелерин сактоо менен менчигинин түрүнө карабастан аарычылык жаатындагы чарбалык иштин субъекттери тарабынан жүзөгө ашырылат.

15. Аарычылык продукциясын ташып келүү жана ташып чыгуу;

1) аарычылык чөйрөсүндөгү чарбалык иштин субъекттери аарычылык продукциясын Кыргыз Республикасынын аймагына ташып келүүнү жүзөгө ашыра алат. Кыргыз Республикасынын аймагына накта балды ташып келүү учурунда ташып келинүүчү ар бир партиянын балдын аныктыгына, анын сапатына жана коопсуздугуна карата колдонуудагы талаптарга шайкеш келиши текшерилет;

2) аарычылык чөйрөсүндөгү жеке жактар жана чарбалык иштин субъекттери Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында жана импорттоочу өлкө тарабынан белгиленген тартипте Кыргыз Республикасынын аймагынан бал аарыларын жана аарычылык продукциясын ташып чыгууга укуктуу.

16. Аары бүлөлөрүн жана башка аарычылык продукциясын пайдалануу:

1) энтомофилдик өсүмдүктөрдү өстүрүү боюнча ишти жүзөгө ашырган жеке жана юридикалык жактар алардын түшүмдүүлүгүн жогорулатуу максатында өзүнүн жана (же) башка жактардын менчигинде турган аары бүлөлөрүн пайдалана алат;

2) энтомофилдик өсүмдүктөрдү чаңдаштыруу үчүн башка жактардын менчигинде турган аары бүлөлөрүн пайдалануу алардын катталган жерине карабастан жүзөгө ашырылат;

3) аарычылык продукциясы жана алардын негизинде жасалган биологиялык кошулмалар адамдардын жана жаныбарлардын ооруларын алдын алуу жана дарылоо үчүн колдонулушу мүмкүн.

17. Аары бүлөлөрү бар уюктарды ташуу:

1) аары бүлөлөрү бар уюктарды ташуу тиешелүү ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдар менен макулдашылган маршруттар боюнча ветеринардык-санитардык эрежелерди сактоо менен чиркегич - платформалар, көчмө будкалар жана башка атайын жабдылган каражаттар аркылуу жүзөгө ашырылат;

2) аары бүлөлөрүнүн температуранын ысып кетишинен жана уюктагы абанын нымдуулугунун кескин жогорулашынан өлүп калышын алдын алуу үчүн, эгерде бул кечигүү транспорт каражаттарынын ташуу эрежелеринин сакталышын жана (же) техникалык абалын контролдоо менен байланышпаса, тиешелүү ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдар тарабынан бал челектерди ташууну жүзөгө ашыруучу транспорт каражаттарынын 15 мүнөттөн ашык кармалышына жол берилбейт;

3) бал челектерди убактылуу кармоочу жерлерге ташыган транспорт каражаттарын кармоо аары бүлөлөрү үчүн коопсуздук чараларын сактоо менен жүргүзүлүшү керек. Зарыл болгон учурда тиешелүү ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдар бал челектерди тоскоолдуксуз ташууга көмөктөшөт.

Аарычылык чөйрөсүндө аткаруу бийлигинин мамлекеттик органдарынын, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын жана чарбакер субъекттердин ыйгарым укуктары

18. Айыл чарба чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган төмөнкүдөй ыйгарым укуктарга ээ:

1) аарычылык ишин жөнгө салуучу ченемдик укуктук актылардын долбоорлорун жана мамлекеттик программаларды иштеп чыгуу жана ишке ашыруу;

2) тармактын чарбакер субъекттеринин ишин координациялоо жана аарычылык продукциясын сатуу рыногун уюштурууга көмөктөшүү;

3) бал аарыларынын генофондун коргоо, аары бүлөлөрүнүн жаңы өндүрүмдүү тукумдарын түзүү жана көбөйтүү боюнча илимий изилдөөлөрдү жүргүзүү;

4) менчигинин түрүнө карабастан аарычылык тармагында чарбакер субъекттердин ишине мониторинг жүргүзүү, тармакты маалыматтык-консультациялык тейлөөнү уюштуруу;

5) аарычылык тармагында эл аралык уюмдар менен кызматташуу;

6) Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында каралган башка ыйгарым укуктарды жүзөгө ашыруу.

19. Ветеринария чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган төмөнкүдөй ыйгарым укуктарга ээ:

1) аарычылык тармагындагы ветеринардык-санитардык жагдайды талдоо, тармактын чарбалык ишинин субъекттеринин эпизоотияга каршы чараларды жүзөгө ашыруусун текшерүү;

2) "Ветеринария жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамында белгиленген тартипте аарычылык тармагындагы жеке жактар жана чарбалык иштин субъекттери тарабынан аарычылык продукциясынын коопсуздугун камсыз кылуу чараларынын сакталышын контролдоону жүзөгө ашыруу, сапаты начар жана жасалма балды сатууну токтотуу;

3) бал аарыларынын жугуштуу ооруларынын эпизоотиялык очокторун жоюу үчүн карантиндик чараларды ишке ашыруу;

4) аарычылык тармагынын аары бүлөлөрүнүн, продукциясынын, товарларынын, предметтеринин жана жабдууларынын экспортун, импортун жана транзитин контролдоо;

5) аарычылык менен алектенген субъекттерге ветеринардык санитардык паспорт берүү;

6) Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында каралган башка ыйгарым укуктарды жүзөгө ашыруу.

20. Жергиликтүү мамлекеттик администрациялар аарычылык чөйрөсүндө төмөнкүдөй ыйгарым укуктарды жүзөгө ашырат:

1) аарычылыкты өнүктүрүүнүн жергиликтүү программаларын иштеп чыгуу жана бекитүү жана алардын аткарылышын контролдоо;

2) аарычылык тармагынын чарбакер субъекттеринин ишин жүргүзүү үчүн жагымдуу шарттарды түзүү;

3) Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында каралган башка ыйгарым укуктарды жүзөгө ашыруу.

21. Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары аарычылык чөйрөсүндө төмөнкүдөй ыйгарым укуктарга ээ:

1) аарычылыкты өнүктүрүү программаларын ишке ашырууга катышуу;

2) жергиликтүү мамлекеттик администрацияларга берүү үчүн жергиликтүү өз алдынча башкаруунун аймагындагы бал челектер жөнүндө маалыматтарды чогултуу;

3) бал челектерди жайгаштыруу үчүн жер участокторун аныктоого жана берүүгө көмөктөшүү;

4) аарычылык чөйрөсүндө жеке жактарга жана чарбалык иштин субъекттерине аларга карата укукка каршы аракеттерди колдонуунун натыйжасында келтирилген зыянды аныктоо боюнча комиссияны уюштуруу;

5) Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында каралган башка ыйгарым укуктарды жүзөгө ашыруу.

22. Бал аарыларын коргоону уюштуруу жана камсыз кылуу:

1) бал аарыларын коргоону уюштуруу төмөнкүдөй негизги талаптардын сакталышын эске алуу менен жүзөгө ашырылат:

- бал аарыларынын бүлөлөрүн пайдаланууну жана көбөйтүүнү илимий жактан негизделген зоотехникалык тейлөөнү камсыз кылуу;

- бал аарыларынын табигый жашоо чөйрөсүн, аары бүлөлөрүнүн бал челектерине учуу жана уюктарын ташуу жолдорун коргоо;

- бал аарыларын ветеринардык-санитардык тейлөөнү камсыз кылуу.

2) бал аарыларын коргоону камсыз кылуу төмөнкүдөй негизги талаптарды сактоо менен жүргүзүлөт:

- аары бүлөлөрүнө зыян келтирүүнүн жана атайылап жок кылуунун алдын алуу боюнча чараларды жүзөгө ашыруу;

- бал аарыларынын өсүмдүктөрдү коргоо каражаттары, минералдык жер семирткичтер, башка химиялык жана биологиялык каражаттар менен уулануусунун алдын алуу;

- аары бүлөлөрүнүн уюктарын бал челектерине тоскоолдуксуз ташууга көмөктөшүү;

- бал аарыларын коргоого жана натыйжалуу пайдаланууга багытталган илимий изилдөөлөрдү уюштуруу;

- аарычылык жаатындагы ишти, бал аарыларын коргоонун зарылдыгын пропагандалоо жана аарычылык продукциясын жалпыга маалымдоо каражаттарында жарнамалоо;

- региондордо бал аарыларынын бүлөлөрүнүн керектүү санын жайгаштырууну камсыз кылуу;

- бал аарыларын коргоого жана сактоого багытталган ишке көмөктөшүү;

- аарычылык тармагын мамлекеттик колдоону уюштуруу;

- жеке жана юридикалык жактар тарабынан бал аарыларын кармоонун жана аары бүлөлөрү бар уюктарды бал чогултуу булактарында жайгаштыруунун зоотехникалык жана ветеринардык-санитардык ченемдерин жана эрежелерин сактоосу;

- жеке жана юридикалык жактар тарабынан айлана-чөйрөнү, аары бүлөлөрүнүн бал челектерине учуу жана уюктарын ташуу жолдорун коргоо талаптарын сактоосу.

Кызмат адамдары жана аарычылык менен алектенген субъекттер ушул Эрежелердин талаптарын бузгандыгы үчүн жаныбарларды жана жаныбарлардан алынган азыктарды идентификациялоо тармагындагы мыйзамдарда белгиленген жоопкерчиликти тартат.