Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин Төрагасынын («Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети жөнүндө' Кыргыз Республикасынын конституциялык Мыйзамына өзгөртүүлөрдү киргизүү тууралуу» Кыргыз Республикасынын конституциялык Мыйзамынын долбооруна Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин корутундусун жактыруу тууралуу) тескемеси

КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН МИНИСТРЛЕР КАБИНЕТИНИН ТӨРАГАСЫНЫН ТЕСКЕМЕСИ

2024-жылдын 22-майы № 273

"Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети жөнүндө" Кыргыз Республикасынын конституциялык Мыйзамынын 27-беренесине ылайык:

1. Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаты Д.А.Джумабеков тарабынан демилгеленген "Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети жөнүндө'' Кыргыз Республикасынын конституциялык Мыйзамына өзгөртүүлөрдү киргизүү тууралуу" Кыргыз Республикасынын конституциялык Мыйзамынын долбооруна Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин тиркелген корутундусу жактырылсын.

2. Бул тескеме Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешине жиберилсин.

Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин Төрагасы

А.У. Жапаров

Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин 2024-жылдын 22-майындагы № 273 тескемеси менен жактырылган

"Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети жөнүндө" Кыргыз Республикасынын конституциялык Мыйзамына өзгөртүүлөрдү киргизүү тууралуу" Кыргыз Республикасынын конституциялык Мыйзамынын долбооруна Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин КОРУТУНДУСУ

Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети "Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети жөнүндө" Кыргыз Республикасынын конституциялык Мыйзамынын 27-беренесинин 3-бөлүгүнө ылайык Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаты Д.А.Джумабеков тарабынан демилгеленген "Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети жөнүндө" Кыргыз Республикасынын конституциялык Мыйзамына өзгөртүүлөрдү киргизүү тууралуу" Кыргыз Республикасынын конституциялык Мыйзамынын долбоорун (мындан ары - конституциялык Мыйзамдын долбоору) карап чыгып, төмөнкүлөрдү белгилейт.

1. Конституциялык Мыйзамдын долбоорунда "Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети жөнүндө" Кыргыз Республикасынын конституциялык Мыйзамынын 13-беренесинин 2-бөлүгүнүн 1-пунктун "Президенттин" деген сөздөн кийин "жана Жогорку Кеңештин" деген сөздөр менен толуктоо сунушталат.

Конституциялык Мыйзамдын долбоорунун негиздеме-маалымкатына сунушталган өзгөртүүлөрдү негиздөөдө "Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети жөнүндө" Кыргыз Республикасынын конституциялык Мыйзамынын (мындан ары - конституциялык Мыйзам) 28-беренесине ылайык министрликтер, мамлекеттик комитеттер, аткаруу бийлигинин башка органдары органдын карамагындагы маселелер боюнча мыйзам долбоорлоо ишин, Жогорку Кеңеш тарабынан каралуучу мыйзам долбоорлору боюнча Министрлер Кабинетинин Төрагасынын көз карашын аныктоо боюнча сунуштардын даярдалышын уюштурат, Жогорку Кеңештин чечимдеринин жана аткаруу бийлигинин органынын карамагындагы маселелер боюнча Жогорку Кеңештин депутаттарынын суроо-талаптарынын аткарылышып камсыз кылат ден белгиленген. Конституциялык Мыйзамдын долбоорунун демилгечиси Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин (мындан ары - Жогорку Кеңеш) чечимдерин аткаруу Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети (мындан ары - Министрлер Кабинети) тарабынан эмес, министрликтердин жана ведомстволордун деңгээлинде бийликтин аткаруу бутагы тарабынан камсыз кылынат деп эсептейт. Ушундан улам мыйзамдын долбоорунун демилгечиси бул жобону укуктун коллизиясы катары, б.а. конституциялык Мыйзамдагы боштук деп эсептейт. Кыргыз Республикасынын Конституциясы (мындан ары - Конституция) мамлекеттик органдардын түзүмүн жана функцияларын да аныктайт, башкаруунун жана алардын ортосундагы өз ара аракеттенүүнүн принциптерин белгилейт. Алсак Конституциянын 4-беренесине ылайык Кыргыз Республикасында мамлекеттик бийлик мыйзам чыгаруу, аткаруу, сот бутактарына бөлүнүү, алардын өз ара ырааттуу иштөөсү жана аракеттенүүсү принциптерине негизделет. Бөлүнүү принцибин аткаруу жана ишке ашыруу максатында Конституциянын үчүнчү бөлүмүндө аткаруу, мыйзам чыгаруу, сот бийлигинин бутактарынын, анын ичинде атайын статуска ээ болгон Кыргыз Республикасынын мамлекеттик бийлик органдарынын функциялары жана ыйгарым укуктары каралган. Конституциянын 89-беренесине ылайык Кыргыз Республикасында аткаруу бийлигин Кыргыз Республикасынын Президенти (мындан ары - Президент) жүргүзөт деп айтылган, ал конституциялык мыйзамдын негизинде аткаруу бийлигинин ишин жетектейт, Министрлер Кабинетине жана ага баш ийген органдарга тапшырмаларды берет, өзүнүн тапшырмаларынын аткарылышын контролдойт, Министрлер Кабинетинин жана ага баш ийген органдардын актыларын жокко чыгарат, Министрлер Кабинетинин мүчөлөрүн кызматынан убактылуу четтетет. Конституциянын 91-беренесинде Министрлер Кабинетинин ыйгарым укуктары каралган. Ошол эле учурда Конституциянын 71-беренесинде Президент Кыргыз Республикасынын бардык аймактарында аткарылышы милдеттүү болгон жарлыктарды жана тескемелерди кабыл алуу аркылуу өз ыйгарым укуктарын ишке ашырат деп аныкталган. Ошентип конституциялык Мыйзамдын 13-беренесинин 2-бөлүгүнүн 1-пунктунда Конституциянын аталган беренелерин ишке ашыруу боюнча Министрлер Кабинетинин милдеттери каралган. Аткаруу бийлигинин органдарынын тутумун Президент, Министрлер Кабинети, министрликтер жана мамлекеттик комитеттер, администрациялык ведомстволор, Президенттин облустардагы ыйгарым укуктуу өкүлдөрү, жергиликтүү мамлекеттик администрациялар түзөт (конституциялык Мыйзамдын 1-беренесинин 2-бөлүгү). Конституциялык Мыйзамдын 2, 4 жана 5-беренелерине ылайык Министрлер Кабинети Президентке баш ийген жана отчет берген аткаруу бийлигинин жогорку коллегиалдуу органы болуп саналат. Министрлер Кабинети ага баш ийген органдардын ишин жетектейт. Министрлер Кабинетинин түзүмү министрликтерди жана мамлекеттик комитеттерди камтыйт. Конституциялык Мыйзамдын 15-беренесинин 1-бөлүгүнө ылайык Министрлер Кабинетинин ишин Министрлер Кабинетинин Төрагасы Министрлер Кабинетинин мүчөлөрү менен жыйналыштарды, консультацияларды жана жолугушууларды өткөрүү, алардын чыгып сүйлөөлөрү жана чечимдерди кабыл алуу аркылуу уюштурат. Министрлер Кабинети ушул конституциялык Мыйзамда көрсөтүлгөн ыйгарым укуктардан алганда, аларды аткаруу боюнча функцияларды министрликтердин, мамлекеттик комитеттердин, аткаруу бийлигинин башка органдарынын ортосунда бөлүштүрөт (конституциялык Мыйзамдын 13-беренесинин 3-бөлүгү). Конституциялык Мыйзамдын 28-беренесинде министрликтер жана ведомстволор Жогорку Кеңештин чечимдеринин жана аткаруу бийлигинин органынын карамагындагы маселелер боюнча Жогорку Кеңештин депутаттарынын суроо-талаптарынын аткарылышын камсыз кылат деп аныкталган. Ошентип конституциялык Мыйзам Министрлер Кабинетинин Жогорку Кеңештин чечимдерин милдеттүү түрдө аткаруусун аныктайт, анткени министрликтер жана ведомстволор Министрлер Кабинетинин түзүмү болуп саналат. Жогорку Кеңештин чечимдерин аткаруу ченемдик укуктук актыларды кабыл алууну талап кылган учурларда Министрлер Кабинети өз актыларын кабыл алуу боюнча ыйгарым укуктарга ээ (конституциялык Мыйзамдын 17-беренеси), ал эми Министрлер Кабинетинин Төрагасы - мыйзам чыгаруу демилге укугуна ээ (Конституциянын 85-беренеси). Баяндалгандардын негизинде колдонуудагы редакциядагы конституциялык Мыйзам Жогорку Кеңештин чечимдеринин аткарылышын камсыз кылат деп эсептейбиз. Ошону менен бирге мыйзамдардагы коллизиялар жана боштуктар боюнча төмөнкүлөрдү белгилей кетүү керек. "Кыргыз Республикасынын ченемдик укуктук актылары жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын 2-беренесине ылайык ченемдик укуктук актылардагы коллизиялар деп бирдей эле коомдук мамилелерди жөнгө салуучу колдонуудагы ченемдик укуктук актылардын ченемдеринин карама-каршы келүүсү (дал келбөөчүлүгү) түшүнүлөт. Өз кезегинде мыйзамдардагы боштуктар - зарылдыгы мамлекеттин колдонуудагы укуктук системасынын маңызы жана мазмуну, эл аралык укуктун принциптери жана ченемдери менен шартталган укук ченемдеринин (укуктук ченемдердин) жоктугу. Бирок мыйзам долбооруна сунушталган негиздеме-маалымкатта ченемдик укуктук актыларда коллизиянын же боштуктун болушу жөнүндө негизделген жүйөлөр камтылган эмес.

2. "Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети жөнүндө" Кыргыз Республикасынын конституциялык Мыйзамынын 27-беренесинин 6 жана 7-бөлүктөрүнө ылайык Министрлер Кабинети мыйзамдын долбоорун ал келип түшкөн күндөн баштап 30 күндөн кечиктирбестен карайт. Мыйзам чыгаруу демилгесинин субъекти менен макулдашуу боюнча бул мөөнөт узартылышы мүмкүн.

Жогоруда аталган конституциялык Мыйзамдын 27-беренесинин 6-бөлүгүндөгү конституциялык Мыйзамдын сунушталган долбоорунда "ал мөөнөт" деген сөздөрдөн кийин "15 күнгө" деген сөздөр менен толуктоо сунушталат, ошону менен расмий корутунду берилүүчү мөөнөткө чектөө белгиленет. Конституциялык Мыйзамдын колдонуудагы редакциясына ылайык расмий корутунду берүү мөөнөтүн мыйзам чыгаруу демилгесинин субъекти менен макулдашуу боюнча узартууга мүмкүн. Бул мыйзам чыгаруу демилгесинин субъектинин макулдугу болбогон учурда расмий корутунду берүү белгиленген мөөнөттө, б.а. мөөнөтүн узартпастан каралууга тийиш дегенди билдирет. Ошентип узартуу же узартуудан баш тартуу жөнүндө чечим мыйзам чыгаруу демилгесинин субъекти тарабынан кабыл алынат. Белгилүү (конкреттүү) мөөнөттүн жоктугу практикада ар кандай себептер боюнча расмий корутунду берүү белгиленген мөөнөттөрдө мүмкүн болбогон учурлардын болушу менен шартталгандыгын белгилей кетүү зарыл. Мисалы ченемдик укуктук актылардын талаптарын белгиленген мөөнөттө аткарууга тоскоол боло турган ал жеткис күчтөрдүн жагдайлары. Жагдайдын өзгөрүшү - бул документти аткаруу процессинде анын аткарылышына таасир этүүчү өзгөрүүлөр болгондо. Ошондой эле иш жүзүндө мыйзамдын долбоорун башка кызыкдар тараптар менен макулдашуу зарылдыгы "Кыргыз Республикасынын ченемдик укуктук актылары жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын 21-беренесинин (ченемдик укуктук актылардын долбоорлорун жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын ассоциациялары, бирликтери ж.б. менен макулдашуу зарыл болгондо) күчүнөн улам келип чыгат. Бул учурда Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин 2021-жылдын 28-октябрындагы № 233 токтому менен бекитилген Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин регламентинде каралган мөөнөт Министрлер Кабинетинин башкаруу системасына кирбеген субъекттерге жайылтылбайт. Ошону менен расмий корутундуну белгиленген мөөнөттө даярдоо мүмкүн эмес жана Министрлер Кабинети мыйзам чыгаруу демилгесинин субъектине мөөнөтүн узартуу өтүнүчү менен кайрылууга аргасыз болот. Ушуга байланыштуу Министрлер Кабинетинин расмий корутундусун берүүнүн мөөнөтү узартылышы мүмкүн болгон белгилүү бир мөөнөттү белгилөөнүн зарылдыгы жоктугун белгилейбиз. Жогоруда баяндалгандардын негизинде Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети сунушталган конституциялык Мыйзамдын долбоорун кабыл алууну максатка ылайыксыз деп эсептейт.