КР Өкмөтүнүн (Азия өнүктүрүү банкы тарабынан иштелип чыккан «Кайра көчүрүү планынын» долбоорун жактыруу) буйругу

КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН ӨКМӨТҮ БУЙРУК 2011-жылдын 26-июлу № 306-б Бишкек шаарында 2008-жылдын 24-ноябрында кол коюлган жана Кыргыз Республикасынын 2008-жылдын 13-декабрындагы № 257 Мыйзамы менен ратификацияланган, Кыргыз Республикасы менен Азия өнүктүрүү банкынын ортосундагы Гранттык макулдашуунун (Атайын операциялар) («Транспорт коридору - 1 ЦАРЭС (Бишкек-Торугарт жолу)» долбоору) шарттарын аткаруу максатында, ошондой эле Нарын облусунун Ат-Башы районундагы Кара-Суу жана Кара-Булуң айылдарынын тургундарынын макулдугун эске алуу менен:

1. Азия өнүктүрүү банкы тарабынан иштелип чыккан тиркелген «Кайра көчүрүү планынын» долбоору жактырылсын.

2. Кыргыз Республикасынын Транспорт жана коммуникациялар министрлигинин статс-катчысына жогоруда аталган «Кайра көчүрүү планынын» долбооруна кол коюуга принциптүү эмес мүнөздөгү толуктоолорду жана өзгөртүүлөрдү киргизүү укугу менен ыйгарым укук берилсин.

3. Кыргыз Республикасынын Транспорт жана коммуникациялар министрлигине Азия өнүктүрүү банкы (грант) каржылоочу «Транспорт коридору - 1 ЦАРЭС (Бишкек-Торугарт жолу)» долбоорунун каражаттарын Азия өнүктүрүү банкынан жактыруу алгандан кийин төмөнкүлөргө пайдаланууга уруксат берилсин:

- ээликтен ажыратылган мүлкү үчүн Нарын облусунун Ат-Башы районундагы Кара-Суу жана Кара-Булуң айылдарынын тургундарына (мындан ары - тургундар) компенсация төлөөгө;

- тургундардын ээликтен ажыратылган мүлкүн баалоо боюнча көз карандысыз эксперттердин кызматтарына төлөөгө;

- тургундардын ээликтен ажыратылган мүлкүн баалоо боюнча көз карандысыз эксперттердин отчётуна экспертиза жүргүзүү боюнча Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө караштуу Архитектура жана курулуш мамлекеттик агенттигинин кызматына төлөөгө.

4. Бул буйруктун аткарылышын контролдоо Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн Аппаратынын транспорт, курулуш, коммуникациялар жана өзгөчө кырдаалдар бөлүмүлө жүктөлсүн.

Премьер-министр

А. Атамбаев

Долбоор

Грант 0123-КРГ: БААЭЩ транспорттук коридор - 1 (Бишкек-Торугарт) долбоору (409.060 км. 411.915 км. чейин жана 417.060 кмден 418.915 км.чейин)

Кайра жайгаштыруу планы

___________июль, 2011-ж. Кыргыз Республикасынын транспорт жана коммуникациялар министрлиги

Кайра жайгаштыруу планын бекитүү (КП)

Кайра жайгаштыруу планын (КП) даярдоо АӨБнын негизги талаптарынын бири болуп саналат. Бул документте Кара-Суу жана Кара-Булуң айылдарында жолду реконструкциялоонун жүрүшү бааланып, долбоордун таасири тийген тараптарга карата иш-чараларды ишке ашыруунун Планы баяндалган. Ушул Кайра жайгаштыруу планы Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык түзүлгөн, айрым кошумча чараларды, АӨБнын коргоо чаралары боюнча Саясатын (2009) ишке ашырууга багытталган ишке ашыруу механизмдерин жана мониторингди жана кайра жайгаштыруу маселелерин талапка ылайык чечүүнү камсыз кылууну камтыйт. Транспорт жана коммуникациялар министрлиги _____ (датасы) тиркелген Кайра жайгаштыруу планын бекитет жана кайра жайгаштырууга байланыштуу чыгымдарды финансылоого бөлүнгөн кредиттик каражаттардын алкагында бөлүнгөн каражаттар КПнын бюджетине ылайык төлөнүп берилээрин гарантиялайт. Транспорт жана коммуникациялар министрлиги бул Кайра жайгаштыруу планын тиешелүү жергиликтүү органдар менен талкуулаган жана макулдашкан. ТКМ Инвестициялык долбоорлорду ишке ашыруу тобуна долбоорду жана кайра жайгаштыруу боюнча коштоочу чараларды ишке ашыруудагы жоопкер агенттик катары ыйгарым укук тартуулайт.

Колдоого алынды ______июль, 2011-ж.: _______________________ Транспорт жана коммуникациялар министрлиги

Аббревиатуралар

АА

Аткаруучу агенттик

АЖБ

Автожолдордун башкармалыгы, ТКМ

АКТ

Арыздарды кароо боюнча топ

АӨБ

Азия өнүктүрүү банкы

БААК

Борбордук Азия аймактык кызматташуу

БНТ

Бишкек - Нарын - Торугарт

ДТА

Долбоор таасир эткен адамдар

ЖСК

Жер ыйгарып алуу жана кайра жайгаштыруу

ИДИТ

Инвестициялык долбоорлорду ишке ашыруу тобу

КП

Жер ыйгарып алуу жана кайра жайгаштыруу Планын

КЭР

Кытай Эл Республикасы

ОСПП

Долбоор боюнча атайын ортомчунун кеңсеси

ТБ

Темирбетон

ТК

Таасир этүү коридору

ТКМ

Транспорт жана коммуникациялар министрлиги

ТТО

Тиешелүү текшерүү тууралуу отчёт

ЧК

Чыгымдарды каттоо

ЧТ

Чектөө тилкеси

ЧРБК

«Чайна Роуд энд Бридж Корпорейшн» компаниясы

УСК

Улуттук статистикалык комитет

JOC

«Japan Overseas Consulting Company, Ltd.» компаниясы

АТКАРУУЧУ РЕЗЮМЕ

А. Долбоор жана ага байланыштуу таасирлер

1. 0123 КРГ Гранты боюнча бул Кайра жайгаштыруу планы : БААЭК транспорттук коридор долбоору (Бишкек-Торугарт) жолдун эки участогун камтыйт: (i) Кара-Суу айылында 409 + 060км 411 + 915км чейин; жана (ii) Кара-Булуң айылында 417 + 060км. 418 + 915км. чейин. Долбоор боюнча жерди сатып алуу караштырылган эмес. Долбоорду ишке ашыруунун жүрүшүндө таасирлер минималдуу, орточо 3 дүкөндү ордунан жылдырууну, 1750 метрге жакын тосмонун чыгымын жана 211 даракты кыюуну камтыйт. Долбоор 46 объектиге таасирин тийгизет (45 жеке жана 1 коомдук объект). Мына ушул таасирлерди эске алуу менен Долбоор кайра жайгаштыруу боюнча «В» категориясына таандык деп эсептелет.

В. Компенсацияга жоп берүү жана компенсация алуу укуктары

2. Бул КПда компенсацияга жол берүү жана компенсация алуу укуктары АӨБ Кайра жайгаштыруу боюнча 1995-жылдагы саясатынын жана улуттук мыйзамдардын жоболоруна ылайык аныкталат. Компенсация төлөп берүүнүн мына ошол системасына ылайык, Далбоор таасир эткен төмөндөгү категориядагы адамдар компенсация же кур дегенде долбоорго чейинки турмуш деңгээлин калыбына келтирүү боюнча төлөмдөрдү алууга укуктуу:

1) Долбоорду ишке ашыруунун натыйжасында жерге ээлик кылуу боюнча формалдуу/салттуу укугу ырасталган же жеке менчик укугу расмий түрдө ырасталбаган бардык адамдар;

2) Каттоодон өткөн жана катталбаган ижарачылар жана үлүшчүлөр;

3) Имараттардын, түшүмдөрдүн, өсүмдүктөрдүн жана түздөн-түз жерге байланыштуу башка мүлк ээлери;

4) Бизнесинен, кирешесинен жана айлык акысынан ажырап жаткан кызыкчылыгына таасир эткен адамдар.

3. Компенсация алуу укугу кызыкчылыгына таасир эткен адамдарды каттоону жана таасир этүү масштабын эсепке алуу боюнча сурамжылоо аяктаган күнү менен чектелет (2011-жылдын 24-июну). Долбоор таасир эткен аймакка белгиленген акыркы мөөнөттөн кийин көчкөн адамдар компенсация алуу укугуна ээ эмес.

4. Кийинки таблица Долбоор таасир эткен бардык категориядагы адамдардын компенсация алуу укуктарын аныктайт:

Таблица 1: Компенсация алуу укуктарынын матрицасы

Таасир этүү түрү

Жол берилген кызыкчылыгына таасир эткен адамдар

Компенсация алуу укугу

Эскертүү

Жер

Мыйзамдуу менчик ээси

Колдонулбайт

Долбоордун алкагына кирген жерлер мамлекетке тиешелүү жана чектелген тилке аймагында (ЧА). Бул жерлер сатылып алынбайт, компенсация төлөнбөйт. Көз карандысыз баалоонун жыйынтыгы боюнча.

Имараттар

Менчик ээси

Компенсациянын өлчөмү материалдардын, эмгек акынын жана материалдарды транспорт менен ташуу акысына жана коммуналдык кызматты кайра калыбына келтирүүнүн наркына жараша болот.

Компенсациянын суммасынан дүкөндөрдүн ээлерине ижарага берилген коомдук автобекеттердин бастырмаларынын сакталып калган материалдарынын наркы жана алар төлөнбөй калган ижара акысынын суммасы кемитилет.

Дарактар

Менчик ээси

Дарактардын наркы алардын диаметрине жараша эсептелип, компенсациянын өлчөмү аныкталат. Айлана чөйрөнү коргоо программасынын алкагында ТКМ 2012-жылы кыйылган ар бир дарактын ордуна көчөт олтургузат. Тосмону жылдыруу + келтирилген зыяндар үчүн компенсация.

Көз карандысыз баалоону эсептейт. Ушул КП толукталып иштелип жаткан маалда көчөт олтургузуу убактысы өтүп кеткендиктен, дарак олтургузуу 2012-жылы гана ишке ашырууга болот. Бул иш кыртышты даярдоо, көчттөрдү сатып алуу, көчөттөрдү олтургузуу жана 3 жыл бою сугарып туруу иштерин жасоону талап кылат.

Тосмолор

Менчик ээси

Көз карандысыз баалоочу эсептейт.

Бизнес

Дүкөн ээси

Сооданы токтотуп койгон мөөнөттүн аралыгында кирешени жоготкондугу үчүн иштебей токтоп турган мөөнөткө (жаңы дүкөндүн курулушу жүрүп жаткандыгын байланыштуу) же салык декларациясынын/ патенттин баасынын негизинде эсептелет же (мындай документтери жок болсо) салык төлөнбөгөн бир айлык минималдуу кирешенин көлөмүндө каралат.

Компенсация 3 айга төлөнөт (2 ай жаңы дүкөндүн курулушуна, 1 ай бизнести калыбына келтирүүгө)

Олуттуу чыгым үчүн акчалай компенсация

Кирешесинин 10% ашуунун жоготкон жапа чеккен адамдар

Нарын областы үчүн минималдуу жашоо минимуму - айына 3585 сом (УСК 2011-ж. 19-январы). Бул акчалай жөлөкпул жапа чеккен 3-дүкөн ээлерине гана төлөнөт.

Муктаж адамдар үчүн

Долбоордун таасиринен жабыркаган кедейчилик чегинен төмөн же аял/майып башкарган үй чарбасы

Минималдуу жашоо минимумунун негизинде эсептелген 1 айлык акчалай компенсация

Жаңы бизнесин юридикалык каттоодон өткөрүү үчүн акысыз жардам

Мындай жардам көрсөтүү үчүн каражаттар курулушу бузулгандарга компенсациялык төлөмдөрдүн суммасында каралган

Жер которуу жөлөкпул курулуш жумуштарынын болжолдонбогон таасирлери

Жер которгон дүкөн ээлери

Үйдү же дүкөндү жаңы жерге которуштуруунун чыгымын төлөөгө жетиштүү акчалай компенсация

3000 сом суммасындагы акчалай жөлөкпул (жүк ташуучу машинени 1 күнгө жалдоого жетиштүү) жана күйүүчү май куюп берүү Эгерде АКТ мындай таасирлердин болушун ырастаса, жогоруда көрсөтүлгөн нормалар боюнча компенсациялар төлөнүп берилет.

С. Арыздэрды кароонун механизми

5. Кайра жайгаштыруу Планында ДТА бул КП тиешелүү деңгээлде аткарбай жаткандыгына, чечимдерине, аракеттерине же ишмердигине карата арыз менен кайрылганда аны кароо механизми чечмеленет. Арыздарды кароо системасынын алкагында катарына Долбоор таасир эткен адамдар жамаатынын мүчөлөрү жана алар тарабынан тандалган лидерлер кирген арыздарды кароо боюнча Комитет арыз менен кайрылган ДТА көмөк көрсөтөт. Арыздарды кароо системасы төмөндөгү төрт этаптан турат:

Жергиликтүү деңгээл (айыл). Оболу берилген арыз айылдын деңгээлинде каралат. Арыз ээси суроо-талабын карап чыгып, дароо чара көрүү үчүн ТКМ тарабынан расмий түрдө дайындалган жергиликтүү ыйгарым укуктуу адамга (ЫА) өзүнүн көйгөйү тууралуу кабарлайт. ЫА арызды чечүү боюнча чараларды ЖЭБ, ИДИТ, кызыкчылыгына долбоор таасир эткен адамдардын ыйгарым укуктуу өкүлдөрү жана жергиликтүү БӨУ менен макулдашат. Аймактык деңгээл. Эгерде арыз 15 күндүн аралыгыида чечилбесе, ДТАнын өкүлдөрүнүн, БӨУ, Акыйкатчысынын Нарындагы өкүлүнүн жана көмөгү менен ТКМ аймактык бөлүмчөсүнө (БНТАЖБ) арыз менен кайрылат. Борбордук деңгээл. Эгерде арыз 15 күндүн аралыгында аймактык деңгээлде чечилбесе, арыз менен кайрылган адам ТКМ Бишкектеги борбордук кеңсесине кайрылат. Ага ДТА өкүлдөрү, Акыйкатчысынын Нарындагы өкүлүнүн жана жергиликтүү БӨУ көмөктөшөт. Сот: Эгерде арыз 15 күндүн аралыгында борбордук деңгээлде чечилбесе, арыз берген адам арызын тиешелүү сот инстанциясына жөнөтүшү ыктымал.

D. Консультациялар жана жамааттын катышуусу

6. КП иштеп чыгуу процессинде маалыматты таратуу жана консультацияларды өткөрүү боюнча олуттуу иштер жүргүзүлдү. КП АӨБ (англис тилинде) жана ТКМ (орус тилинде) электрондук баракчасына жарыяланат. Анын мазмуну кыскача баяндалган буклет орус жана кыргыз тилдеринде АӨБ тарабынан жарыяланып, Долбоор таасир эткен адамдар жана жамааттар арасында таратылган.

Е. Бюджет жана финансылоо

7. Бул КП баяндалган компенсацияларды жана долбоорго чейинки турмуш деңгээлин кайра калыбына келтирүүнү төлөө боюнча программанын жалпы бюджети 803 741 сомду түзөт.

I. КИРИШҮҮ

А. Бишкек-Нарын-Торугарт жолун реабилитациялоо долбоору

1. Кыргыз Республикасынын Өкмөтү Азия өнүктүрүү банкынан БААЭК-1 транспорттук коридорунун долбоорун ишке ашыруу үчүн (Бишкек-Нарын-Торугарт жолу) (мындан ары - Долбоор) грант алган. Долбоор 2008-жылы даярдалган, аны даярдоо процессинин жүрүшүндө жерлерди ыйгарып алуу жана каира жайгаштыруунун (ЖЫК) мүмкүн болчу таасири тыкыр бааланган. Кыргыз Республикасынын транспорт жана коммуникациялар министрлиги (ТКМ) Долбоор боюнча Аткаруучу агенттик (АА) болуп аныкталган. Өткөрүлгөн баалоо туурасы 7 метрлик жол тасмасын, жол жээгин жана дренаждык системасын (жалпы туурасы 14 метрге жакын) жаңылоону камтыган божомолдонгон көлөм жана туурасы 14 метр жер тилкесинде курулуш иштерин жүргүзүү ЖЫК боюнча терс таасир бербестигин көрсөткөн. Мына ошол корутундунун негизинде Долбоор кайра жайгаштыруу боюнча «С» категориясына киргизилген.

2. Курулуш иштери 2010-жылдын апрель айында башталган. Жумуштардын жүрүшүндө, АӨБ маалымдабай туруп, жолдун коопсуздугуна тиешелүү маселелерди чечүү үчүн Долбоордун инженердик дизайнына өзгөртүүлөр киргизилген. Мына ошол өзгөртүүлөр мурда 14 метрге жакын жер тилкесинин долбоорлонгон үстүн Кара-Суу (409-412 км) Жана Кара-Булуң (417-419 км) айылдарында 21 метрге чейин кеңейтүүгө алып келген. Курулуш иштериндеги мындай өзгөртүүлөр бир нече дүкөнгө, дарактарга жана тосмолорго болжолдонбогон таасирин тийгизип калган.

3. Мына ошол болжолдонбогон таасирлер туурасында 2010-жылдын август айынын акырында АӨБ билип калып, Долбоордун таасири тийген адамдарга коргоо чаралары боюнча АӨБ саясатына ылайык, тиешелүү компенсацияларды төлөп берүүнү камсыз кылуу максатында, КР Өкмөтү менен саясий диалог уюштурган. АӨБ 2010-жылдын акырында бир нече миссиянын учурунда Өкмөт менен сүйлөшүүлөрдү жүргүзүү аркылуу саясий өз ара түшүнүшүү орноткондон кийин, АА менен бирдикте бул кайра жайгаштыруу Планын иштеп чыгып, ишке ашыруу үчүн аракеттенүү планын иштеп чыккан. Бул КП АӨБ аргасыздан кайра жайгаштыруу саясатына (1995) жана Кыргыз Республикасынын улуттук мыйзамдарына ылайык түзүлгөн. Кайра жайгаштыруу планы кайра жайгаштыруу боюнча «В» категориясына киргизилген Долбоордун таасирлерин чечүүгө багытталган.

В. Кайра жайгаштыруу планы

4. КП АӨБ аргасыздан кайра жайгаштыруу саясатына (1995)2 жана Кыргыз Республикасынын ЖЫК тиешелүү мыйзамдары менен жоболоруна ылайык түзүлгөн. Бул документ КР Өкмөтү тарабынан расмий түрдө колдоого алынган жана Кара-Суу (409-412 км) менен Кара-Булуң (417-419 км) айылдарында АӨБ айрым участокторунда кайра жайгаштыруу боюнча таасирлерди чечмелеп жазат.

5. Бул КПнын максаты бул Долбоордун ишмердигинин натыйжасында сөзсүз түрдө жерин жана /же активдеринен ажыраган адамдар долбоорго чейинки материалдык жыргалчылыгын сактап калууга же андан дагы жакшыртууга жетишүү. Ушул КП пайдаланылган саясаттын бардык жоболору жана компенсациялык чаралары мына ушул максатка жетишүүгө багытталган.

С. Долбоор

6. АӨБ 20 млн. долларлык грантынын эсебинен каржыланган 1-долбоор (400 км. 439 км. чейин ) Нарын областынын Ат-Башы районунда жайгашкан. Долбоор Ат-Башы суусу аркылуу Торугарт бажы постун карай түштүк-батыш багытта өткөн көпүрөдөн башталат. Кара-Суу менен Кара-Булуң айылдары аркылуу өткөн участокту эске албаганда, жол негизинен калк жашабаган жайыт жерлер аркылуу өтөт. 1-долбордун генералдуу планы төмөндөгү №1-схемада көрсөтүлгөн.

№ 1 Схема: 1-долбор жайгашышы (400 км. 439 км. чейин)

7. Бул жолдун чектелген тилкесинин туурасы 26 м. түзөт. Мына ушул тилкенин аймагындагы дүкөндү эске албаганда, бардык мүлк объектилерин курулуш иштеринин жүргүзүлүшүнө байланыштуу башка жакка жайгаштыруу зарыл.

D. Кайра жайгаштырууга байланыштуу долбоорду ишке ашыруу шарттары

8. Буга чейин белгиленгендей, 2011-жылдын февраль айында Кара-Суу жана Кара-Булуң айылдары аркылуу өткөн бул долбоор ичиндеги долбоордун эки участогунда майда-барат курулуш иштери токтотулган. Бул иш Долбоор таасир эткен тараптарга тиешелүү компенсация төлөгөнгө чейин ЖЫК кандайдыр бир таасирлеринин алдын алуу максатында жасалган. Майда-барат курулуш иштерин каирадан жандандыруу төмөндөгү жагдайларга байланыштуу болот:

a. АӨБнын саясатына жана КР улуттук мыйзамдарына ыпайык келген АӨБ менен КР Өкмөтүнүн ортосунда макулдашылган жана Долбоор таасир эткендерге талкууга берилген толук иштелген КП даярдоого жана;

b. Бул КП айтылгандай, компенсация төлөмдөрүнүн программасын толугу менен ишке ашыруу. Компенсация төлөмдөрдүн программасын толугу менен ийгиликтүү ишке ашыруу Мониторинг боюнча көз карандысыз агенттигинин (МКА) отчётунда ырасталууга тийиш.

II. ТААСИРДИ БААЛОО ЖАНА ДТҮ/ДТА СУРАМЖЫЛОО

А. Таасирди баалоо боюнча иш чаралар

9. Таасирди баалоо 2011-жылдын 14-мартынан 24-июнуна чейинки мезгилдин аралыгында ушул КП иштеп чыгуунун алкагында ишке ашырылган. 2011-жылдын 24-июну компенсация алууга укук алууну аныктоочу эң акыркы мөөнөт катары аныкталган. Бул мөөнөттөн кийин аныкталган таасирлер Арыздарды кароо боюнча топко (АКТ) кароосуна жөнөтүлөт. Ал арыздар негизги бар жана кабыл алынаарлык болсо, бул Топтун чечими боюнча тиешелүү компенсация төлөнүшү мүмкүн. Кыргыз Республикасынын Өкмөтү Бишкек-Торугарт 1 долбоору боюнча курулуп жаткан автожолдун чектелген тилкесине туш келген мүлктүн тизмесин аныктоо боюнча Атайын ведомстволор аралык комиссия түзгөн. ТКМнин коргоо чаралары боюнча адистердин командасы автордук надзор боюнча консультант менен бирдикте долбоордук иш чаралардын таасири тийчү үй чарбаларынын тизмесин даярдашкан. Үй чарбалардын тизмеси ушул Долбоордун максаттары үчүн түзүлгөн Өкмөттүк ведомстволор аралык комиссияга берилген. Комитеттин мүчөлөрү тизмеге кирген бардык үй чарбаларын жана мүмкүн болчу таасирдин баяндалышынын тактыгын кайрадан текшерип чыгышты. Комитеттин мүчөлөрү долбоор таасир эткен ар бир чарбанын документин текшерип чыгышты жана алардын юридикалык статусун жана укуктарын аныкташты, Ыйгарым укуктуу көз карандысыз баалоочу Долбоордун таасири тийип жаткан мүлк объектилеринин наркын эсептеп, Өкмөт төлөп бере турган компенсациянын суммасын тактаган.

В. Таасири

10. Чектелген тилкенин алкагында (ЧТ) курулуш иштерин жүргүзүү4 төмөндөгүдөй таасирлерге ээ болушу мүмкүн:

а) Кара-Суу айылы (узундугу 2.855 км , 409 км + 060 км чейин 411 км + 915). ЧТ тазалоо ошол чекте жайгашкан курулуштары жана/же 27 үй чарбасы үчүн таасир тийгизиши ыктымал. Долбоор таасири i.) чакан дүкөнгө, ii.) түрдүү көлөмдөгү 167 даракка жана т.) 245 м. жыгач тосмого жана 890 м. тикенектүү зым тосмого жана 20 м. темир кашаага тийиши мүмкүн. Чакан дүкөн буга чейин эле бузулган..

b) Кара-Булуң айылы (узундугу 1.855 км, 417 + 060 км. 418 + 915 км. чейин). Бул участокто долбоордун таасири 18 үй чарбасына жана 1 коомдук объектке (ФАП) тиет. Долбоор (i) чакан 2 дүкөнгө, ii.) түрдүү жоондуктагы 44 даракка жана iii.) 225 м. жыгач тосмого, 142 м. тикенектүү зым тосмого жана 50 м. темир тосмосуна таасирин тийгизет.

Курулуштардан 1 дүкөн буга чейин эле бузулган. Бардык соода түйүндөрүнүн ээлери курулуш жумуштары жүргүзүлгөндүгүнө жана соода үчүн жаңы имарат курулушун жүргүзүүгө байланыштуу соода ишмердигин токтотууга мажбур болуп, чыгым тартышты

В.1 Жерди ыйгарып алуу

11. Бардык курулуш жумуштары ТКМ тиешелүү чектелген тилкенин алкагында жүргүзүлгөндүктөн, жерди сатып алуу зарылчылыгы жок.

В. 2 Курулуштарга таасир этүү жана келип чыккан маселелер

12. Курулуш жумуштарынын таасири Кара-Булуң айылында 2 чакан дүкөнгө жана Кара-Суу айылындагы 1 дүкөнгө тиет. Кара-Булуң айылындагы 1 дүкөн буга чейин эле бузулган. Калган 2 курулуш объекти ордунда турат. II.1-Таблицасында бул курулуштардын типтери жана алардын көлөмү келтирилген.

13. ТКМнин жергиликтүү бөлүмү тарабынан ижарага берилген коомдук автобус аялдамасынын территориясында ээлери 2005-жылы үч дүкөн куруп алышкан (4)5. Автобус аялдамаларын ижарага берген учурда алардын территориясында цементтен жасалган кичинекей бастырмалар бар эле. Бул бастырмалар бузулуп салынган же дүкөн ээлери жаңы имарат курганда жаңы курулуштарына кошуп алышкан. Ал тургай «Нур» жана «Бахтияр» дүкөндөрүнүн ээлери бири 2 жыл, экинчиси 4 жыл ижара акысын төлөгөн эмес. Бастырмаларды бузуп салуу жана жеке менчик ээлеринин ижара акысын төлөбөгөндүгү аларды мыйзамсыз жагдайга калтырат жана компенсация алуу укугунан ажыратат. Бастырмалар факты жүзүндө ДТА эмес, мамлекетке таандык.

14. Мына ушуга карабастан, Өкмөт алардын чарбасын сактап калууга жана жапа чеккен курулуштардын наркын калыбына келтирүү үчүн компенсация төлөп берүүгө макулдугун берди. Мындай чечим кабыл алынышына дүкөн ээлери алыскы райондордо, катаал шарттарда жашагандыгы негиз болду. Алардын компенсация алуу укугун калыбына келтирүү үчүн дүкөн ээлери Өкмөттүн Жоболорунун талаптарына ылайык өздөрүнүн расмий статусун калыбына келтирүүгө тийиш. Ага ылайык, коомдук имаратты бузгандан калган материалдар Өкмөткө кайтарылып берилип, ижара акысы толугу менен төлөнүүгө тийиш. Дүкөндөр үчүн компенсациясынан мурда салынган бастырманы бузгандан кийин сакталып калган материалдардын болжолдуу наркы жана ижаранын төлөнбөгөн суммасы кемитилет. Жогоруда келтирилген жагдайдын чоо-жайы II.1. Таблицада келтирилген.

II. 1 Таблица. Курулуштарды таасир этүү

Жайгашышы

Аянты (м2 )

Автобус аялдамасындагы бастырманын аянты (м2)

Ижара акысын төлөө боюнча карызы (сом)

Кара Булуң

«Нур» дүкөнү

33,80

22,0

1000(2 жыл)

«Бахтияр» дүкөнү

27,56

22,0

4000 (4 жыл)

Кара Суу

«Адис» дүкөнү

29,74

22,0

0

В. 3 Тосмолорго таасир этүү

15. Жалпысынан алганда долбоор боюнча жумуштарды жасаганда Кара-Суу айылында 245м. жыгач тосмону,890 м. тикенектүү зым тосмону жана 20 м.темир тосмону, Кара-Булуң айылында 225 м. жыгач тосмону,142 м. тикенектүү зым тосмону жана 50 м. темир тосмону ордунан жылдыруу зарылчылыгы чыгат. Ордунан жылдырылганда тосмолор анчейин бузулбайт деп болжолдонууда, ошентсе дагы, ДТА тосмолорду орун которуштурууда мүмкүн болчу чыгымдары эске алынып, тиешелүү компенсация төлөнөт (8-главаны кара). Ордунан жылдырылуучу тосмолордун жалпы узундугу II.2-таблицада көрсөтүлгөн.

II. 2Таблица. Тосмолорду жылдыруу

Аталышы

Узундугу (м)

Кара-Суу

Жыгач тосмо

245

Тикенек зымдан тосмо

890

Темир кашаа

20

Кара-Суу айылы боюнча бардыгы

1 155

Кара-Булуң

Жыгач тосмо

225

Тикенек зымдан тосмо

142

Темир кашаа

50

Кара-Булуң айылы боюнча бардыгы

417

Бардыгы

1 572

В. 4 Дарактарга таасир этүү

16. Кара-Суу айылында Долбоордун таасири 167 даракка тиет, Кара Булуң айылында - 44. Долбоордун таасири тийген дарактар түрдүү жоондукта жана жыгач өндүрүүчү сорттордон эмес. Кыюуга туш келген дарактар II.3. таблицада жоондугу боюнча көрсөтүлгөн:

Таблица II. 3 Дарактарга таасир этүү

Аталышы

Дарактын диаметри (в м3)

<0.3

0,3-0,6

0,6-0,9

0,9-1,2

>1,2

Дарактардын саны

Кара-Суу: дарактардын саны

129

19

17

1

1

167

Кара-Булуң: дарактардын саны

11

14

6

8

5

44

Жыйынтыгы

140

33

23

9

6

211

В. 5 Бизнес чыгымдары

17. Долбоордун таасири баш-аягы 3 дүкөнгө тиет. Алардын бири Кара-Суу айылында жайгашкан жана буга чейин эле бузулган. (сентябрь, 2010-жыл). Калган 2 дүкөн Кара-Булуң айылында жайгашкан, азыр дагы бузулбай ордунда турат. Бардык дүкөндөрдүн ээлери өз дүкөндөрүн кайрадан куруш үчүн соода ишин убактылуу токтоткондугуна байланыштуу чыгымга учурайт. Каралып жаткан бардык бизнес-объектилер легалдуу, анткени патенттин негизинде иштешет. ДТА компенсация алуу укуктары тууралуу жобого ылайык, коммерциялык ишмердигин токтотууга мажбур болгон тараптар дүкөндөрүнүн бир айлык орточо пайдасынын үч айлык суммасындагы көлөмдөгү компенсация алышат (2 ай дүкөндү курууга жана 1 ай мурдагы сатык деңгээлин калыбына келтирүү үчүн талап кылынат). Дүкөндөрдүн таза пайдасы көз карандысыз баалоочу тарабынан бааланган. Долбоордун таасиринен улам дүкөндөрдүн тарткан чыгымы II .4. таблицада келтирилген.

Таблица II.4 Бизнес чыгымдары

Бизнес объекттин аталышы жана жайгашышы

Бир айлык таза пайда (сом)

Кара-Булуң

«Нур» дүкөнү

37 980,33

«Бахтияр» дүкөнү

15 033,87

Кара-Суу

«Адис» дүкөнү

30 471,07

С. Долбоор таасир эткен үй чарбаларын жана адамдарды сурамжылоо

С. 1 Долбоор таасир эткен үй чарбаларынын бөлүштүрүлүшү

18. Жалпысынан алганда долбоордун таасири Кара-Суу жана Кара-Булуң айылдарындагы 27 жана 18 ДПА (+ муниципалдык мекеме) эсептегенде, 45 үй чарбасына жана 1 муниципалдык мекемеге тиет. (1-Таблицаны кара):

а) Кара-Суу айылы. 48 үй жана/же фермердик жайыттар БНТ жолунун боюнда жайгашкан. Бирок, долбоордун таасири алардын 27 (141 адам) гана тиет. Үй чарбаларынын бири жоюлуп кеткен (№18 үй чарбасынын жалгыз мүчөсү кайтыш болгон)

b) Кара-Булуң айылы. 39 үй жана/же фермердик жайыттар БНТ жолунун боюнда жайгашкан. Бирок, долбоордун таасири алардын 18 (86 адам) жеке үй чарбасына жана 1 мамлекеттик объектке (ФАП) тиет,

С. 2 Долбоор олуттуу таасир эткен адамдар

19. АӨБ Саясатына ылайык, «Долбоор олуттуу таасир эткен адамдар» түшүнүгү долбоордун түздөн түз таасиринен улам кирешесинин 10% жоготкондордун бардыгын камтыйт. Бул долбоордун алкагында аталган категорияга 3 дүкөн ээси кирет.

С. 3 Жакыр турмушта жашаган адамдар

20. «Жакыр турмушта жашаган адамдар» деген түшүнүккө жакыр үй чарбачылыктар, аялдар, майып адам жетектеген үй чарбалары кирет. Кедейчиликтин деңгээлине тиешелүү маалыматтар үй чарбаларын изилдөөлөрүнөн алынган. Алар белгилүү активдердин болушуна негизделген, ага ылайык, ДТҮ үч категорияга бөлүнгөн: байлар, ортоңку класс, кедейлер». Изилдөөлөрдүн маалыматтарына ылайык, (экинчи тиркемени кара) кедей үй чарбаларынын саны 24, анын ичине аялдар жетектеген үй чарбалар кирет.

С. 4 ДТАнын гендердик курамы

21. Долбоор ДТА 107 эркекке жана ДТА 120 аялга таасир этет.

С. 5 Жергиликтүү калктын маселелери

22. АӨБ тиешелүү саясатына киргизилген аныктамага ылайык, Долбоор жергиликтүү этносторго кесепетин тийгизбейт. ДТАнын баары кыргыздар.

D. ДТҮ жана ДГА сурамжылоонун жыйынтыктары жана таасиринин кыскача сүрөттөмөсү.

23. II.5-таблицада жерди ыйгарып алуу жана кайра жайгаштыруу боюнча талаптар жалпыланат. Биринчи тиркемеде ажыраган мүлк объектилеринин толук тизмеси менен Долбоор таасир эткен үй чарбалардын тизмеси келтирилген. Кара-Суу айылынын аймагында жашаган Долбоордун таасири тийген 27 жеке үй чарбачылыгынын ичинен бир үй чарбасынын (Жумакадыров Медеттин үй чарбачылыгы, 1-тиркемеде № 3) жолдун эки жагында тең мүлкү бар, бир үй чарбасы жоюлган (каза тапкан. № 1 тиркемедеги тизмеде № 18).

Таблица II.5: ЖЫК боюнча түпкү маалыматтын негизи

Айыл

Кара-Суу

Кара-Булуң

Бардыгы

Жерди ыйгарып алуу

аянт

0

0

0

ДТҮ саны

0

0

0

Дүкөндөрдү жылдыруу

№

1

2

3

ДТҮ

1

2

3

Дарактарды кыюу

№

357

53

410

ДТҮ

10

7

17

Жыгач тосмолорду жылдыруу

Узундугу (м)

245

225

470

ДТҮ

11

4

15

Тикенек зымдан жасалган тосмону жылдыруу

Узундугу (м)

890

142

1,032

ДТҮ

14

3

17

Темир тосмону жылдыруу

Узундугу (м)

20

50

70

ДТҮ

1

1

2

Кош эсепсиз бардыгы

ДТҮ

27

18

45

ДТА

141

86

227

ФАП

0

1

1

III СОЦИАЛДЫК-ЭКОНОМИКАЛЫК БААЛОО

А. Кара-Суу жана Кара-Булуң айылдары жөнүндө маалымат

1.Кара-Суу айылы

24. Кара-Суу айылы БНТ жолунун боюнун 409-200 км. - 412 + 100 км жайгашкан жана Нарын облусунун Ат-Башы районунун курамына кирет. Айыл деңиз деңгээлинен 2,457 метр бийиктикте жайгашкан.

25. Айылда 1062 үй чарбачылыктын курамында 5,404 тургун жашайт. Калк негизинен мал чарбачылыгы менен күн көрөт. Айылдын тургундары бодо мал жана майда жандык (кой-эчки) багат. Коңшу айылдарга салыштырмалуу Кара-Суу айылынын тургундарынын жашоо деңгээли бийигирээк болсо да, бул айылдын тургундарынын жашоо деңгээли абдан төмөн. Үйлөр негизине чопо топурак кыштардан салынган, жер титирөөгө туруштук берүү, сейсмобекемдүүлүк талалтарына жооп бербейт.

26. 156 адам акча табуу максатында туулган жеринен алыс кетишкен. Алардын 34 чет өлкөдө. 122 - өлкөнүн ичинде миграциялап жүрөт. Биринчилери Россия менен Казакстанда эмгектенишет, ал эми ички мигранттардын көбү Бишкекте иштейт.

27. 1062 үй чарбачылыктан 4,491 тургунду камтыган 871 (82%) КР стандарттарына ылайык7, кедейчиликтин чегинен тышкары турмушта жашайт, 1062 кедей үй чарбачылыгынан 236 (22,2%), 426 (40,1%), 209 (19,7%) жана 171 (18,0%) бул иретке ылайык, кедейчиликтин I, II, III жана IV категорияларына кирет8.

1. КР кедейчиликтин чеги 1 жылга 19 417,2 сом ($413) же 1 айга 1 618 сом ($34,4) (2010-ж., декабрь).

2. I-категория: эң кедейлер - айлык кирешеси 370 сомдон аз;

II-категория: өтө кедейлер - бир адамга айлык кирешеси 371 сомдон - 976 сомго чейин. III-категория: кедейлер - бир адамга айлык киреше 976 сомдон - 1527 сомго чейин: IV-категория: салыштырмалуу кедейлер бир айлык кирешеси бир кишиге 1527 сомдон ашат, бирок кедейликтин чегинин суммасынан азыраак.

2. Кара-Булуң айылы

28. Кара-Булуң айылы Нарын облусунун Ат-Башы районунун курамына кирет. Бул айыл БНТ жолунун 417 + 100 км. 419 + 120 км. деңиз деңгээлинен 2 578 метр бийиктикте жайгашкан.

29. Кара-Булуң Ат-Башы районундагы чоңдугу боюнча экинчи орунда турган айыл. 340 үй чарбачылыгында 1618 адам жашайт. Үйлөр негизинен чопо-топурак кыштардан жер титирөөгө сейсмотуруктуулук талаптарына жооп бербеген ыкмада салынган. Айылдын тургундары негизинен мал чарбачылыгы менен алектенет.

30. Жашоо деңгээли буп региондогу айылдарга салыштырмалуу, төмөнүрөөк. 340 үй чарбачылыгынан 234 (68,8%) кедейликтин чегинен тышкары жашайт. 234 кедей үй чарбачылыгынан 132 (56,4%), 66 (28,2%), 33 (14,1%) жана 3 (1,3%) бул иретке ылайык, кедейчиликтин I, II, III жана IV категорияларына кирет.

31. 132 үй-бүлө I-категорияга кирет (бир кишиге бир айга киреше деңгээли 370 сомдон төмөн); 66 үй-бүлө II-категорияга кирет (бир айда бир кишиге киреше 371 сомдон 975,80 сомго чейин); 33 үй-бүлө III-категорияга кирет (бир айда бир кишиге киреше 975,80 сомдон 1526,90 сомго чейин); 3 үй-бүлө IV-категорияга кирет (бир айда бир кишинин кирешеси 1526,90 сомдон ашык). (Эскертүү: валюта курсу: 05.06.2011-жылга $1=45.40 сом)

В. ДТА социалдык-экономикалык абалы тууралуу маалымат

В. 1. Калктын демографиялык курамы, билими жана калктын жумуш менен камсыз болушу тууралуу маалымат

32. Консультанттар 2011-жылдын март айынан июньга чейин изилдөө жүргүзүштү. Бул изилдөөгө 47 үй чарбачылыгынан 228 адам катышты, алардын ичине Долбоор таасир этпеген бир нече үй чарбачылыгы катышты. Калктын демографиялык курамы жана алардын жумуш менен камсыз болушу жөнүндө маалымат III. 1 таблицасында көрсөтүлгөн. Бул изилдөөнүн жыйынтыгы төмөндөгүлөрдү көрсөттү:

а) Үй чарбачылыктардын орточо саны 4,85 түзөт да 1ден 7 адамга чейин өзгөрүлөт.

b) Гендердик жагынан калктын балансы: аялдар 49,6%, эркектер - 50,4%.

с) Орто жашы 28,2: ар бир үй-бүлөдө 2.23(46,1%) окуучулар же мектепке чейинки жаштагы балдар бар. Эгерде ушул эки айылдан алынган изилдөөлөрдүн көрсөткүчтөрү бүт айыл жамаатынын көрсөткүчү катары эсептелсе, бул эки сан изилденген айылдардын тургундары негизинен жаш экендигин көрсөтөт.

d) Фермердик чарбалар (мал чарбачылык жана талаачылык) элдин жашоосунун негизги сектору болуп саналат.

е) 50 жаштан улуу адамдардын баары пенсионерлер.

Таблица III.1. Тургундардын демографиялык курамы жана жумуш менен камсыз болушу.

Көрсөткүч

Саны

%

Үй чарбачылыгы

47

Калкы

Эркектер

115

50

Аялдар

113

49,6

Бардыгы

228

100,0

Жумуш менен камсыз болушу

Фермер

81

35,5

Кызматчы

18

7,9

Майып

1

0,4

Пенсионер/картаңдар

23

10,1

Окуучу

74

32,5

Мектепке чейинки балдар

31

13,6

Бардыгы

228

100

Үй чарбачылыгынын мүчөлөрүнүн саны

4,85

Үй-бүлөдөгү окуучулардын жана мектепке чейинки балдар

2,23

46,1

Үй-бүлөдөгү кары-картаңдар (60+)

0,49

10,1

Пенсионер

Үй-бүлөдө

0,70

14,5

Бардыгы

33

14,5

33. Акысыз билим алуунун аркасында мектеп жашындагы балдардын баары мектепке барышат, ал эми улуу адамдардын арасында сабаттуулук 100% түзөт. Төмөнкү таблицада тандалып алынган үй чарбачылыктарынын бойго жеткен адамдарынын билим деңгээли жөнүндө маалыматтар көрсөтүлгөн. Таблицадан көрүнгөндөй, аялдардын билим деңгээли бийгирээк экен, мектептин жогорку класстарын жана университетти бүткөндөр 10%, ал эми эркектердин көрсөткүчү 3% эле түзөт.

Таблица III.2. Калктын чоң адамдарынын арасындагы билим деңгээли

Билим деңгээли

Эркектер саны

%

Аялдар саны

%

Бардыгы Саны

%

Башталгыч мектеп

6

9,1

3

5,0

9

7,1

Окуп жаткан чоң адамдар

3

4,5

4

6,7

7

5,6

Орто мектеп

55

83,3

47

78,3

102

81,0

ЖОЖ

1

1,5

0

0,0

1

0,8

Бардыгы

66

100,0

60

100,0

126

100,0

B. 2. Жашоо шарттары

34. Изилденген үй-бүлөлөрдүн жашаган үйлөрүнүн аянты орточо эсеп менен 82 м2 түзөт. Батирде жашаган 2 үй-бүлөдөн башкаларынын бардыгын өз үйлөрү бар. Айылдар жөнүндө маалыматтарда көрсөтүлгөндөй, үйлөрдүн негизги саны жөнөкөй ыкма менен салынган: 85,5% үйлөр топурактан салынган, ап эми 15,5% үйлөр бышкан кыштан салынган.

B. 3. Пайдаланылган жерлер жана малы

35. Орточо эсеп менен алганда ар бир үй чарбасынын өздүк менчигинде 0,207 гектар жери бар. Жерлер негизинен картошка жана өздөрү пайдалануучу өсүмдүктөрдү өстүрүүгө жумшалат. Март айында үй чарбачылыгы картошка өстүрүүдөн алынган киреше жөнүндө маалымат берген эмес, ал эми 2011-жылдын июнунда жүргүзүлгөн контролдук изилдөөдө бир үй чарбасы картошка өстүрүүнү чакан кирешенин булагы катары көрсөткөн.

36. Жайыт жерлер бул аймактын табигый шарттарынын негизин түзөт, ошондуктан мал чарбачылыгы жашоо-тиричиликтин негизги каражаты болуп эсептелет. Ар бир үй чарбасында белгилүү өлчөмдө бодо мал, жылкы, кой-эчки бар: (I) бай үй чарбалары 30-70 баш кой-эчки жана 15 баш бодо мал жана жылкы; (II) салыштырмалуу жакшы турган үй чарбалары (орто класс) 10-30 баш кой-эчки жана 7ге чейин бодо мал жана жылкы; (III) кедей үй чарбалары 1-2 баштан көп эмес бодо мал жана 10 чакты баш кой-эчкиси бар.

В. 4. Киреше булактары

37. Долбоор таасир эткендердин үй чарбачылыктарын жана дүкөндөрүнүн кирешелерин кайта баалоо жана каттоонун маалыматтарын тактоо максатында контролдук текшерүү жүргүзүлгөн. Контролдук текшерүү каттоонун маалыматтары толук эместигин көрсөттү. III.3.-Таблица контролдук текшерүүнүн жыйынтыгы боюнча түзүлгөн катардагы алты үй чарбачылыгынын акча кирешелеринин жана алардын булактарынын обзору көрсөтүлгөн. Иликтөөгө алынган үй чарбачылыктарынын саны чектелгендигине байланыштуу таблицада үй чарбачылыктарынын кирешелеринин индикативдүү гана маалыматтары берилген. Таблицада көрүнгөндөй, катардагы үй чарбачылыктары үчүн пенсиялык төлөмдөр эң маанилүү акча кирешесинин булагы болуп эсептелет, андан кийин айлык акы жана мал кармоо турат. Кызыгы; жергиликтүү тургундар малчы болуп эсептелсе дагы, мал жаныбарлар акча кирешесинин негизги булактарынын эсебине кирбегендиги.

III.3 Таблица. Үй чарбачылыгындагы накта акчалай кирешелердин индикативдүү булактары

Булагы

Айлык киреше (сом)

%

Үй чарбачылыгы

%

Пенсия

20 342

52,2

5

83,3

Айлык акы

13 700

23,6

2

33,3

Мал

8 200

21,1

5

83,3

Картошка өстүрүү

1 200

3,1

1

16,7

Бардыгы

43 442

100

6

100

Адам башына - 1357,6

Изилдөөгө алынган 10 үй чарбачылыгынын 6 үй чарбачылыгы боюнча маалыматтар (32 адам), калган 4 үй чарбачылыгы - дүкөн ээлери

IV. УКУКТУК НЕГИЗДЕР ЖАНА КОМПЕНСАЦИЯ АЛУУ УКУКТАРЫ

38. Долбоор аргасыздан көчүрүү боюнча АӨБ саясаты жана Кыргыз Республикасынын мыйзамдары менен жөнгө салынат. Кыргыз Республикасынын мыйзамдарынын талаптары менен АӨБ саясаты кыйгач келгенде акыркынын пайдасына чечилет9.

А. Кыргыз Республикасынын мыйзамдарынын жоболору жана талаптары

39. Кыргыз Республикасынын 12 статьясында (2010-жылдын июну) мындай деп айтылган:

а) Кыргыз Республикасында менчиктин ар кандай формасы таанылат жана жеке, мамлекеттик, муниципалдык жана башка менчиктин формаларына бирдей укуктук коргоого кепилдик берилет(12-берене, 1-пункт).

Жеке менчикке берилиши мүмкүн болбогон жайыттардан тышкары жер жөке менчикте, муниципалдык жана жеке менчиктин башка формасында болушу мүмкүн (12-берене, 5-пункт). Менчикке карата укук кол тийбестикке ээ. Эч ким мыйзамсыз менчигинен ажыратылууга тийиш эмес, менчиктен ажыратуу соттун чечими менен гана жүргүзүлүүгө тийиш (12-берене, 2-пункт). Мыйзамда аныкталгандай, коомдук керектөөлөргө мүлк соттун чечиминин негизинде гана алынышы мүмкүн, ал мүлктүн наркы, мүлктөн ажыратуунун жүрүшүндө туш келген чыгымдары адилеттүү жана алдын-ала төлөнүп берилүүгө тийиш (12-берене, 2-пункт).

b) КР Жарандык кодекси (№16,1996-ж. 8-май; 2009-жылдын 12-октябрындагы редакциясында)

40. Эгерде мыйзам же мыйзамга ылаык келишимде башкасы каралбаса, Жарандык кодекс укугу бузулган адам ага келтирилген чыгымды толук төлөп берүүнү талап кылууга укуктуу экендигин аныктайт (14-берене, 1-пункт). Жарандык кодексте аныкталган компенсациялоого тийиш болгон чыгымдар төмөндөгүлөр:

- бузулган укугун калыбына келтирүү үчүн укугу бузулган адамдын чыгымын калыбына келтирүү (14-берене, 2-пункт)

- анын мүлкүн жоготуу же бузуу (реалдуу чыгым) (14-берене, 2-пункт)

- жарандык жүгүртүүнүн кадыресе шарттарында алышы мүмкүн болгон, бирок укуру бузулгандыгына байланыштуу алынбай калган пайда (жоготулган пайда) (14-берене, 2-пункт)

с) Жер Кодекси (№ 45 1999-ж. 2-июну; 2007-жылдын 26-февралындагы редакцияда)

41. Кыргыз Республикасынын Жер Кодекси төмөндөгүлөрдү аныктайт:

- мамлекеттик жана коомдук муктаждыктар үчүн жер участогун ыйгарып алуу ыйгарым укуктуу орган менен жер участогунун ээси же жерди пайдалануучунун ортосунда келишимдин негизинде ыйгарып алуу (сатып алуу) жүргүзүлөт. Эгерде жер участогунун ээси же жер пайдалануучу ыйгарып алууга (сатып алууга) же анын шарттарына макул болбосо, ыйгарым укуктуу орган терс жооп алган учурдан тартып эки айлык мөөнөттүн аралыгында жер участогун акысыз ыйгарып алуу (сатып алуу) тууралуу арыз менен сотко кайрылууга акысы бар (68-6ерене, 1-пункт).

- жер участогунун сатып алуу баасын аныктоодо ага жер участогуна укугунун жана ал жерде жайгашкан имараттардын жана курулуштардын базар наркы, ошондой эле жер ээсине же жерди пайдалануучуга жер участогуна укугун пайдаланбай калгандыгына байланыштуу чыгымдарды, үчүнчү тараптар менен милдеттенмелерин мөөнөтүнөн мурда токтоткондугуна байланыштуу чыгымдар кошо эсептелет (68-берене, 3-пункт).

- мамлекеттик жана коомдук муктаждыктар үчүн жер участогун ыйгарып алууда жер участогунун ээси же жерди пайдалануучунун макулдугу менен ага сатып алуу баасында жерге карата болгон укугунун баасын эсепке алуу менен башка жер участогу берилиши мүмкүн (68-берене, 4-пункт).

II. Жер участогун менчиктен сатып алууда баасы бул жер бөлүгүнүн базар баасы боюнча эсептелинет. III. Мамлекеттик органдар калктан жерди сатып алуу жана тургундардын кызыкчылыгына таасир эткен объекттерди жайгаштыруу үчүн жер ыйгарып берүү жөнүндө маалымат таратат.

42. Жер Кодекси ошондой эле жерге карата укуктун жана ага байланыштуу курулуштар ыйгарып алынышы мүмкүн экендигин төмөндөгү жүйөлөр менен негиздейт:

I жерди негизги максатынан тышкары, башка максатта пайдалануу II жер участогун мамлекеттик жана коомдук муктаждыктарга ыйгарып алуу (сатып алуу); III айыл чарба багытындагы жерди үч жыл бою пайдаланбай койгондо; IV айыл чарба багытында эмес берилген жерди аныктаган белгиленген мөөнөттүн ичинде пайдаланбай койгондо; V жер салыгын төлөбөгөндө; VI камсыздоо акысы төлөнбөгөндө; VII КР «Жер байлыгы жөнүндө» мыйзамына ылайык, жерди колдонуу укугунан ажыратылганда (жок кылганда).

43. Жер участогу жана ага бекитилген куруулуштар соттун чечиминин негизинде. Жер кодексинин 66-беренесинин 1-4-пункттарында каралган жагдайларда ыйгарып алынышы мүмкүн. 1-4-пункттарга ылайык жерди ыйгарып алуу укугунан ажыраткандыгы үчүн компенсация жана ага байланыштуу чыгымдарды төлөп бергенден кийин гана ишке ашырылышы мүмкүн.

44. Жер Кодексинин 49-бересинин 1-пунктуна ылайык жер участогунун ээси жана жер пайдадануучу эгерде мыйзам тарабынан башкасы каралбаса, жер участогун ырастаган докуменнтер менен же макулдашуу менен төмөндөгү укуктарга ээ:

- жерге өз алдынча ээлик кылууга, аны максаттуу пайдаланууга (49-берене, 1-пункт, 1-поднункт)

- белгиленген тартипте имараттарды жана курулуштарды жер участогун максаттуу колдонулушуна карама каршы келбеген, архитектордук-пландоо. курулуш, экологиялык, санитардык-гигиеналык, өрткө каршы жана башка атайын талаптарын (нормаларын, эрежелерин, нормативдерин) сактоо менен курганга (49-берене, 1-пупкт, 5-подпункт).

45. Жер Кодексинде (78-берене, 2-пункт) ошондой эле жалпы пайдалануудагы жерлерди пайдалануу тартиби аныкталган. Тактап айтканда, анда калк жашаган пункттардагы жалпы пайдалануудагы жерлер (жолдор, көчөлөр, аянттар, тротуарлар, жол жанындагы жер тилкелери, бульварлар, скверлер, көлмөлөр ж.б.у.с) жеке менчикке берилбейт.Өзгөчө жагдайларда алар ыйгарым укуктуу органдар тарабынан жеке адамдарга же юридикалык жактарга кыска мөөнөткө (убактылуу) пайдаланууга ижара шартында 5 жылдык мөөнөткө чейин берилет. Жалпы пайдалануудагы жерлерде ыйгарым укуктуу орган тарабынан кыска мөөнөткө (убактылуу) пайдаланууга берген жерлерге жеңил курулуштар салууга руксат берилиши мүмкүн (78-берене, 3-пункт).

«Автомобиль жолдору жөнүндө» мыйзам (№ 72 1998-жылдын 2-июну, 2008-жылдын 16-майындагы редакцияда)

46. «Автомобиль жолдору жөнүндө» мыйзамга ылайык, жалпы пайдалануудагы автомобилдик жолдор мамлекеттин менчиги болуп саналат, аларды сатууга, жеке менчикке өткөрүп берүүгө жол берилбейт. Ошондой эле бул мыйзам КР Транспорт жана коммуникациялар министрлиги жана МАИнин уруксаты жок автожолдорго төмөндөгүлөргө тыюу салынат (27-берене):

- жол четине соода сатык жүргүзүүгө.

- киоск, павилион жана башка ушул сыяктуу курулуштарды жүргүзүүгө.

47. Автожолдорду мыйзамсыз пайдаланууда жерди мыйзамсыз пайдаланган убактысындагы өндүрүштүк чыгым акысы төлөнбөйт (23-берене)

Активдерди баалоо жөнүндө жобо

48. Активдерди баалоо баалоочу уюмдардын жана баалоочулардун ишмердигинин убактылуу эрежелеринин, (КР Өкмөтүн 2003-жылдын 21-августундагы № 547 токтому), мүлктү баалоо стандарттарынын КР Өкмөтүн 2006-жылдын 3-апрелиндеги № 217 токтому) жана башка улуттук мыйзамдардын негизинде ишке ашырылат.

В. АӨБ саясаты

49. Жерлерди ыйгарып алуу жана кайра жайгаштыруу боюнча АӨБдүн саясаты10 ушул долбоорго тиешелүү төмөнкү принциптерди камтыйт:

I. Мүмкүн болушунча аргасыздан көчүрүүгө жеткирбөөгө аракеттенүү .

II. Кайра жайгаштырылган адамдар компенсацияга карата укуктары жана варианттары жөнүндө маалыматты алышы керек жана ошол варианттар жана компенсацияга карата укуктары жөнүндө консультацияларга катышууга тийиш. III. Айрым кайра жайгаштырылган адамдардын жерге карата расмий юридикалык укуктарынын жоктугу аларга компенсация алууга же жер эмес активдерди калыбына келтирүүгө тоокоол болбошу керек. Аялдар башында турган же башка аз камсыз топторго, мисалы жергиликтүү элге өзгөчө көңүл бөлүнгөнү оң, алардын статусун жакшыртууга тийиштүү колдоо көрсөтүү зарыл.

С. АӨБнын кайра жайгаштыруу боюнча саясатын КР мыйзамдары менен салыштыруу

50. Аргасыздан жер ыйгарып алуу жана кайра жайгаштыруу боюнча АӨБдун саясаты мүмкүн болгон бардык жагдайларда кайра жайгаштырууга жол бербөөгө, ар кандай альтернативалык долбоорлорду жана дизайндарды кароого; ДТА мурдагы шарттарына салыштырмалуу жашоо шарттарын жакшыртуу же болбосо мурдагы калыбына келтирүүгө, тартыш турмушта жашаган же аз камсыз болгондордун жана башка топтордун турмуш шарттарын жакшыртууга багытталган.

51. АӨБ саясатына ылайык, долбоордун аймагында кайра жайгаштырылган ДТА үч категориясы болушу ыктымал:

(I) толук же бир бөлүгү гана ыйгарылып алынып жаткан жер аянтына мыйзамдуу укугу барлар. (II) толук же бир бөлүгү ыйгарылып алынып жаткан жер аянтына мыйзамдуу укугу жок, бирок бул жерлерге укугун бар деп билдириши мүмкүн, алардын укугу жергиликтүү мыйзамга ылайык таанылышы ыктымал. (III) толук же бир бөлүгү ыйгарылып алынып жаткан жер аянтына мыйзамдуу укуктары жоктор, алардын бул жер аянтына болгон укуктары таанылышы мүмкүн эмес. Аргасыздан кайра жайгаштырууга карата коюлган талаптар бул ДТА үч категориясына тең колдонушу мүмкүн.

52. АӨБ саясатынын коргоо чаралары менен КР мыйзамдарын салыштыруу төмөндөгү таблицада көрсөтүлгөн:

IV.1. Таблица. АӨБ саясаты менен Кыргыз Республикасынын мыйзамдарын салыштыруу

АӨБнын саясаты

Кыргыз Республикасынын мыйзамы

Эскертүү

Жоболор Салыштыруу

АӨБ тарабынан каржыланган долбоорлор кайра жайгаштыруу богонча таасирге ээ болсо, КП түзүү талал кылынат.

Кыргыз Республикасынын жол-жобону боюнча боюнча таасирлерди баалоо боюнча тиешелүү документ иштеп чыгуу талап кылынат, бирок бул документтин форматы КП менен дал келбейт.

Юридикалык мазмунга ээ эмес түрдүү иш жүзүндө дээрлик толук дал келет.

Бул Долбоор үчүн КП иштелип чыккан.

ДТА кайра жайгаштыруу жана компенсациянын варианттары тууралуу маалымдалууга /консультациялара катышууга тийиш

Консультациялар өткөрүлүп, долбоор боюнча иш чараларды ишке ашырууга киришкенге чейми маалымат таратылууга тийиш. Жер Кодекси менен Жарандык ккодексте жер участогун ээлөө укугу расмий катталган адамдарга гана компенсация каралган.

Мыйзам актыларында жана практикада түрдүү айырмачылыктар бар.

ДТА бул КП иштеп чыгуу процессинде консультацияларга жана ТКМ менен АӨБ даректерине келип түшкөн арыздарды чечүүгө катышкан11 Бул КП аларга тааныштырылат.

Жерге карата юридикалык укуктардын жоктугу жерди жоготкондугу үчүн компенсация алууга, эң кур дегенде кайра калыбына келтирүүгө тоскоолдук болууга тийиш эмес. ДТА компенсациялар өз учурунда төлөнүп берилүүгө тийиш.

Жер кодексинин 66-статьясы мамлекеттик жана коомдук муктаждыктар үчүн жерди сатып алуу чыгымдардын компенсациясы жана жердин сатып алуу наркы төлөнгөндөн кийин гана жүзөгө ашырылышы мүмкүн экендигин аныктайт.

ДТА жер участогун ээлөөгө мыйзамдуу укугу барларга карата дээрлик толугу менен дал келет.

Бул КПда менчиктин статусуна карабастан мүлк объектилеринин ыйгарым укуктуу баалоосунун жыйынтыгы боюнча базар наркынын деңгээлинде компенсация төлөп берүү каралган. Бирок, мыйзамдуу укуктары жок болгон учурларда чектелген тилкенин аймагындагы жер участогу үчүн компенсация төлөнүп берилбейт. Ушул КП жоболоруна ылайык, экинчи даражадагы курулуш иштери 2011-жылдын курулуш сезонунда кайра башталат. Ушул КПнын Жоболоруна ылайык 2011-жылда курулуш иштери башталганга чейин бардык компенсацияпар төлөнүп берилүүгө тийиш.

ДТА компенсациялар төлөнүп же долбоор башталганга чейинки материалдык абалын сактап калуу үчүн жардам көрсөтүлүүгө тийиш.

Жер, үй жана башка активдерин жоготкондугу үчүн жердин/активдердин мыйзамдуу ээлерине/пайдалануучуларына чыгымынын наркын калыбына келтирүү боюнча компенсация каралат. Ал эми мыйзамдуу укугу жок пайдалануучуларда жердин жана башка активдердин ээлеринде мындай укук жок. ДТАнын мыйзамдуу жана мыйзамдуу эмес ээлерине калыбына келтирүү үчүн эч кандай каражат каралган эмес.

Жер участогун ээлөөгө мыйзамдуу укугу бар кайра жайгаштырылган адамдарга карата бардыгы дээрлик толугу менен дал келет. Негизги айырмачылык жердин жана башка активдердин/ээлеринде/пайдалануучуларында кароодон өткөн укуктары жок болгондугунда.

ДТА алардын юридикалык статусуна карабастан, түздөн-түз Долбоор келтирген чыгымдарды калыбына келтирүү жана жерге байланышпаган активдери үчүн компенсация алышат. Буга кошумча иретинде ДКА аз камсыз болгон үй чарбалары үчүн жана жер которуштурууга байланыштуу чыгымдарды төлөп берүү үчүн олуттуу таасирлер үчүн атайын жөлөк пул алышат.

D. Бул Долбоорго карата пайдалануучу кайра жайгаштыруунун принциптери

53. Жергиликтүү мыйзамдардын жоболорун жана АӨБнын саясатын анализдөөнүн жыйынтыгы боюнча ушул долбоорго карата төмөндөгү кайра жайгаштыруунун жалпы принциптери колдонулат.

- аргасыздан кайра жайгаштыруунун алдын алуу зарыл, эң кур дегенде азайтуу керек

- таасирлерге жол бербей коюуга мүмкүн болбой калган жагдайларда ДТАнын материалдык жыргалчылыгын сактап калуу же кайра калыбына келтирүү үчүн компенсациялар/каражаттар төлөнүп берилүүгө тийиш.

- ДТА кайра жайгаштыруунун варианттары жана компенсациялар тууралуу консультацияларга катышып, маалымдалууга тийиш.

- ДТА маданий-социалдык мекемелерине максималдуу колдоо көрсөтүү зарыл. Компенсацмялар аялдар үчүн дагы, эркектер үчүн дагы бирдей дэңгээлде төлөнүп берилет.

- жерге ээлик кылууга мыйзамдуу укугу жок экендиги компенсация алууга, эң кур дегенде реабилитацияга каражат алууга тоскоолдук болууга тийиш эмес.

- аялдар же/жана тартыш турмушта жашаган топ мүчөлөрү жетектеген үй чарбаларына өзгөчө көңүл буруу зарыл, алардын статусун жакшыртуу үчүн тийиштүү жардам көрсөтүлүүгө тийиш.

54. Бардык ДТА жоготкон мүлкүн жана колундагы жашоо каражаттарынан ажырагандыгы үчүн бардык жагдайларды эске алуу менен компенсация, ошондой эле керектүү колдоо алууга укуктуу. ДТА төмөндөгү компенсацияларды/жардамдарды алууга укуктуу:

(i) Дарактарды жана башка мүлк объектилерин жоготкондугу үчүн ыйгарым укуктуу көз карандысыз баалоочу тарабынан эсептелген базар наркы жана/же ордун толтуруу наркы боюнча компенсация; (ii) Коммерциялык ишмердүүлүгүн убактылуу токтоткондугунун натыйжасында жоготкон кирешеси үчүн компенсация; (iii) Курулуштарды көчүрүүгө көмөк көрсөтүү; (IV) ДТА арасындагы тартыш турмушта жашаган үй чарбаларына атайын жардам.

Е. Компенсация алуу укуктары

Е.1. Компенсация алуу укуктары

55. Бул долбоордун алкагында компенсация алууга же кур дегенде долбоорго чейинки турмуш денгээлин калыбына келтирүү боюнча төлөмдөрдү алууга укуктуу адамдардын төмөндөгү категориялары долбоор таасир эткенде:

- Долбоорду ишке ашыруунун натыйжасында мыйзамдуу/салттуу укуктары бар жер ээлери же укугун мыйзамдаштырууга тийиш болгон же мыйзамдуу статусу жок ээлеген жерлеринен ажыраган бардык адамдар12 (12);

- катталгандыгына карабастан бардык ижарачылар жана үлүшчүлөр;

- курулуштардын, түшүмдөрдүн, дарактардын жана башка жерге байланыштуу объектилердин ээлери; жана

- тийгизген таасирдин аркасында бизнесин, кирешесин жана иштеп тапкандарын жоготкон адамдар.

56. Компенсация алуу укугу долбоордун таасири тийген адамдарды сурамжылоо жана таасирди баалоону аяктоо күнү - акыркы мөөнөт менен чектелет. Бул Долбоор боюнча акыркы мөөнөт катары 2008-жылдын 24-июну аныкталган. Долбоордун таасири тийген аймактарга белгиленген мөөнөт аяктагандан кийин жайгашкан адамдар компенсация алуу укугуна ээ болбойт.

Е 2. Компенсация алуу укуктары

57. Долбоордун таасири тийген компенсация алууга укугу бар адамдар IV 2 таблицада келтирилген:

IV 2 Таблица: КП боюнча компенсация алуу укуктарынын матрицасы

Таасирдин түрү

ДТА укуктуулары

Компенсация алуу укуктары

Эскертүү

Жер

Мыйзамдуу ээси

Колдонулбайт

Долбоордун алкагында пайдаланылган бардык жерлер мамлекетке тийиштүү жана чектелген тилкенин (ЧК) алкагында жайгашкан. Жерлерди сатып алуу жана кандайдыр бир компенсацияларды төлөө зарылчылыгы жок.

Курулуштар

Менчик ээси

Материалдардын, эмгектин жана материалдарды ташуунун жана курулуштарды кайра калыбына келтирүүнүн наркынын негизинде эсептелген компенсация

Көз карандысыз баалоочу тарабынан эсептелет. Компенсациянын суммасы дүкөндөрдүн ээлерине ижарага берилген коомдук автобустук аялдамалардын бастырмаларынын сакталып калган курулуш материалдарынын жана ижарачылар тарабынан ижара акысынын төлөнбөй калган суммасынын эсебинен компенсациянын суммасы кемитилет

Дарактар

Менчик ээси

Дарактын диаметринин негизинде эсептелган жыгач наркынын компенсациясы. Айлана чөйрөнү коргоо программасынын алкагында ТКМ 2012-жылы кыйылган бир дарактын ордуна көчөт олтургузат.

Көз карандысыз баалоочу тарабынан эсептелет. Ушул КП толукталып иштелип жаткан маалда көчөт олтургузуу убактысы өтүп кеткендиктен, дарак олтургузууну 2012-жылы гана ишке ашурууга болот. Бул иш кыртышты даярдоо, көчөттөрдү сатып алуу, көчөттөрдү олтургузуу жана 3 жыл бою сугарып туруу иштерин жасоону талап кылат.

Тосмолор

Менчик ээси

Эмгектин жана алмаштыруучу материалдардын наркынын негизинде эсептелген компенсация

Көз карандысыз баалоочу тарабынан эсептелет.

Бизнес

Дүкөндүн ээси

Сооданы токтоткон мезгилдин аралыгында учураган чыгым үчүн компенсация (жаңы дүкөндүн курулушун жүргүзгөндүгүнө байланыштуу). Мунун суммасы салык декларациясынын /патенттин наркынын же (мындай документтер жок болгон жагдайларда) салык салынбаган кирешенин минималдуу көлөмүнүн негизинде эсептелет.

Компенсация үч айга төлөнөт (эки ай жаңы дүкөндүн курулушу үчүн + 1 ай мурдагы бизнесинин абалын кайра калыбына келтирүү үчүн).

Олуттуу чыгым үчүн жөлөк пул

Кирешесинин 10%нан ашыгын жоготкон жана чеккен ДТА

Бир айга акчалай компенсация жашоо минимумунун негизинде эсептелинет.

Нарын облусу үчүн минималдуу жашоонун минимуму - айына 3585 сом (УСК 2011-ж. 11-январы).

Тартыш турмушта жашагандарга толомдер

Бир айга акчалай компенсация жашоо минимумунун негизинде эсептелинет.

Кыргызстанда кедейликтин чеги:19,417.2 сом жылына х адамга же 1.618 сом 1 айга (декабрь 2010)

Жаңы бизнесин юридикалык каттоодон өткөрүү үчүн акысыз жардам.

Мындай жардам көрсөтүүгө керектүү каражат курулуштарды бузгандыгы үчүн компенсациялык төлөмдөрдүн суммасында каралган.

Жылдырууга кеткен чыгымдар

Үйдү же дүкөндү жаңы жерге которуштуруунун чыгымын төлөөгө жетиштүү акчалай жөлөкпул

3000 сом суммасындагы акчалай жөлөкпул (жүк ташуучу машинени бир күнгө жалдаганга жана күйүүчү май куйганга жетиштүү)

Курулуш иштеринин болжолдогус таасирлери

Эгерде АКТ мындай таасирди ырастаса, жогоруда көрсөтүлгөн норма боюнча компенсация төлөнөт

V. АРЫЗДАРДЫ КАРООНУН МЕХАНИЗМДЕРИ

А. Арыздарды кароонун функциялары жана процесси

58. Арыздарды кароонун белгиленген механизми (АКМ) ДТАга ушул КПны ишке ашыруу процессинин жүрүшүндө пайда болуучу жана активдерди компенсациялоонун натыйжасында талаштуу чечимдер, аракеттер же ишмердиктерге арыз менен кайрылууга мүмкүнчүлүк берет. Арыздарды кароонун системасы төмөндөгү үч этаптан турат;

Жергиликтүү деңгээл (айыл). Оболу арыз жергиликтүү айылдын деңгээлинде каралат. Арыз ээси кызыкчылыгына долбоор таасир эткен адамдын арызын дароо карап, жооп берүү үчүн ТКМ расмий түрдө дайындаган жергиликтүү ыйгарым укуктуу адамдын (ЫА) кароосуна жеткирет. ЫА берилген арызды чечүү боюнча чараларды ЖЭБ жергиликтүү өкүлчүлүгү, Акыйкатчынын Нарындагы өкүлү, ИДИТ, ДТА шайланган өкүлдөрү жана жергиликтүү БӨУ менен консультация жүргүзүү жолу менен чечет. ИДИТ менен макулдашылгандан кийин ЖЭБ арыз боюнча чечим кабыл алат жана каралган арыздын жарактуулугун аныктайт. Аймактык деңгээл. Эгерде арыз 15 күндүн аралыгында жергиликтүү деңгээлде чечилбесе, ДТА шайланган өкүлдөрүнүн, Акыйкатчысынын Нарындагы өкүлүнүн, БӨУ көмөгү менен ТКМ аймактык бөлүмчөсүнө (АЖБ БТ) арыз менен кайрылат. АЖБ БТ арыз боюнча чечим кабыл алат жана каралган арыздын жарактуулугун аныктайт. Борбордук деңгээл. Эгерде арыз 15 күндүн аралыгында аймактын деңгээлинде чечилбесе, арыз берген адам арызын ТКМ борбордук кеңсесине Бишкеке жөнөтөт. Ага ЫА, ДТА шайланган өкүлдөрү, Акыйкатчынын Нарындагы өкүлү жана жергиликтүү БӨУ көмөктөшөт. ИДИТтин өкүлү арыздын мыйзамга төп келээр-келбестиги тууралуу чечим кабыл алат.

В. Жергиликтүү ыйгарым укуктуу адам

59. Жергиликтүү ыйгарым укуктуу адам (ЫА) - бул ошол аймакта жашаган, КП маселелери боюнча атайын окуудан өткөн жана ТКМ тарабынан КПнын аткарылышын көзөмөлдөө боюнча расмий түрдө дайындалган жана ДТАдан келип түшкөн суроолорго жана арыздарга өз учурунда жооп бөрүүчү адам. Арызды (арыздарды) алгандан кийин жергиликтүү өкүл чыгымга учураган адам менен (адамдар менен) үч жумушчу күндүн аралыгында жолугуп, ошондой эле талапты ырастаган документалдуу күбөлүктү алууга тийиш. ЫА андан соң арызды дароо ЖЭБ өткөрүп берип, арыз менен кайрылган адамга кабыл алган чечимди жеткирүүгө тийиш жана тиешелүү деңгээлдеги арызды кароо тобунун мүчөлөрүнө жеткирүүгө милдеттүү.

Жергиликтүү ыйгарым укуктуу адам негизги милдеттери: (i) КПнын аткарылышы тууралуу инвестициялык долбоорлорду ишке ашыруучу топко жана ЖЭБ маалыматты өз мезгилиңце жеткирүү. (ii) Талаптарды проблемаларды жана арыздарды документтештирүү. (iii) Талаптарды, проблемаларды жана арыздарды айыл өкмөтүнө ЖЭБ, БНТ АЖБ жана ИДИТга өткөрүп берүү.

С. Тапаптарды жана арыздарды кароо боюнча топ

60. Жогоруда келтирилген схемаларды ишке ашыруу үчүн зарыл болгон адам ресурстарын натыйжалуу жана оперативдүү глобилизациялоо максатында ТКМ талаптарды жана арыздзрды кароо боюнча топ түзгөн. Ал топтун катарына арыздарды кароо деңгээлине жана канааттандырууга ылайык, төмөндөгү жооптуу адамдар кирет:

А) Жергиликтүү деңгээл

ЫА Айыл өкмөт башчысы ЖЭБ өкүлү ДТАнын үч өкүлү (калк менен консультацияларды жүргүзгөндөн кийин шайланат) БӨУ

В) Аймактык деңгээл

ЫА ЖЭБ өкүлү БНТ АЖБ ДТАнын үч өкүлү (калк менен консультацияларды жүргүзгөндөн кийин шайланат) БӨУ Нарын областындагы Акыйкатчынын кеңсесиндеги өкүлү

С) Борбордук деңгээл

ИДИТ өкүлү ЖЭБ өкүлү БНТ АЖБ ДТАнын үч өкүлү (калк менен консультацияларды жүргүзгөндөн кийин шайланат) Акыйкатчынын Нарын областындагы кеңсесиндеги өкүлү БӨУ

61. Ар бир арызды караган учурда атапган деңгээлдердин ар биринде арыздарды кароо боюнча топко (АТК) төмөндөгү адистер колдоо көрсөтөт:

- жергиликтүү өз алдынча башкаруу бийлигинин өкүлдөрү (ЖӨБО)

- архитектура жана курулуш боюнча мамлекеттик агенттиктин өкүлдөрү

- мамлекеттик каттоо кызматынын кызматкерлери

- айлана чөйрөнү коргоо жана токой чарбачылыгы боюнча министрликтин кызматкерлери

- мамлекеттик мүлк министрлигинин кызматкерлери

- тышкы иштер министриигинин кызматкерлери.

62. Эгерде АКТ ырастаган таасирдин аркасында кошумча чыгымдар болсо, долбоор төлөп берет. Арыз менен кайрылгандыгына байланыштуу документ жүзүндө ырасталган чыгымдар жана жыйымдар арыз ээлерине төлөнүп берилет.

VI. КОНСУЛЬТАЦИЯ БЕРҮҮ, КООМЧУЛУКТУН КАТЫШУУСУ ЖАНА МААЛЫМАТТЫ АЧЫККА ЧЫГАРУУ

63. КП даярдоо процесси коомчулук менен консультация өткөрүүнү, коомчулуктун катышуусун жана маалыматты ачыкка чыгарууну кучагына камтыйт. Бул ишмердүүлүк КП толуктоонун акыркы этабында абдан жигердүү жүргүзүлгөн.

А. Консультация берүү жана коомчулуктун катышуусу

64. VI.1-Таблицада КП даярдоо мезгилинде коомдук консультациялардын жалпылаштырылган жыйынтыктары келтирилген.

VI. 1 Таблица: Консультациялардын жана коомчулуктун катышуусу боюнча кыскача баяндама

Датасы

Ишмердиги

Консультация берген агенттиктер/жеке адамдар

Консультациялган адамдардын саны

Консультациялардын негизги темалары

2010-жылдын 7-июну, саат 10дон 13кө чейин

КП боюнча консультациялар

Долбоор кызыкчылыгына таасир эткен элет тургундары

30-40 (ДТД-13)

Суроо-жооп иретинде

- АӨБ саясаты жана брошюранын мазмуну түшүндүрүлдү

- КП айтылнан таасир үчүн компенсация төлөөнүн шарттары түшүндүрүлдү

- Таасирди баалоонун методологиясы талкууланды жана жекече компенсациялык төлөмдөр кошо талкууга алынды

- Айлана-чөйрөнү булгоо, жол коопсуздугу, машина токтоочу аймак, үлөр ортосундагы өтмөктөрдү калыбына келтирүү маселелерине байланыштуу суроолор талкууга алынды

- Арыздарды кароонун механизми жана ДТА өкүлдөрүн шайлоо боюнча түшүндүрүү иштери жүргүзүлдү

Март

Долбоор кызыкчылыгына таасир эткен тургундарды каттоо

Элет тургундары

100

Долбоордун мазмуну тууралуу кыскача маалымат

Келтирилген чыгымды алгачкы инвентаризациядан өткөрүү (IOL)

Айыл өкмөттөрү

Курулуш иштеринин абалы АӨБнын курулушту токтотуу тууралуу чечими. АӨБнын «Жер ыйгарып алуу жана кайра жайгаштыруу планына» карата чечими. Аргасыздан кайра жайгаштырууга карата АӨБнын саясатында келтирилген талаптар. Жер ыйгарып алуу жана кайра жайгаштыруу боюнча Кыргызстандын саясаты

Апрель

Келтирилген чыгымдарды инвентаризациялоо (IOL)

Мамлекеттик ведомстволор

50

Жер ыйгарып алуу жана кайра жайгаштыруу боюнча Кыргызстандын саясаты

Май

АӨБнын обзордук миссиясы. Социалдык-экономикалык маалыматтарды топтоо

Транспорт жана коммуникациялар министрлиги БЭУ Айыл тургундары

30

Долбоор кызыкчылыгына таасир эткен айылдык тургундардын чыгымдары Аргасыздан кайра жайгаштырууга карата АӨБ саясатында келтирипген талаптар. Жер ыйгарып алуу жана кайра жайгаштыруу боюнча Кыргызстандын саясаты Долбоор кызыкчылыгына таасир эткен адамдардын жоготкон кирешеси Талаптарды жана арыздарды кароонун механизми

2011-жылдын июну

Айыл тууралуу конкреттүү мзалыматты топтоо Социалдык жана экономикалык жагдай боюнча кошумча маалыматтарды толтоо

Эки айыл өкмөтү Бийликтин райондук органдары Долбоор кызыкчылыгына таасир эткен адамдар. Долбоор кызыкчылыгына таасир этпеген адамдар

50

Долбоордун мазмуну тууралуу кыскача маалымат. Долбоорго карата АӨБ чечими. Аргасыздан кайра жайгаштырууга карата АӨБнын саясатында келтирилген талаптар. Жер ыйгарып алуу жана кайра жайгаштыруу боюнча Кыргызстандын саясаты «Жер ыйгарып алуу жана кайра жайгаштыруу планын» даярдоонун азыркы абалы. Долбоор кызыкчылыгына таасир эткен адамдар жоготкон кирешелер. Талаптарды жана арыздарды кароонун механизми

2011-жылдын февраль- майы

Комллекстүү текшерүүнүн жыйынтыгы боюнча отчёт даярдоо

Айылдардын чегинен тышкаркы аймактагы эки участок боюнча

10

Долбоордун мазмуну тууралуу кыскача маалымат LАР айылдардын чегинен тышкаркы жердеги таасири. АӨБнын көрсөтүлгөн эки айыл үчүн Долбоорго карата чечими

2010-жылдын сентябры 2011-жылдын майы

Талаптарды жана арыздарды кароо

Бейөкмөт уюмдары. Айыл тургундары. Транспорт жана коммуникациялар министрлиги, Бийликтин областык органдары. Айыл өкмөттөрү

50+

Компенсациялык төлөмдөрдүн матрицасы. Аргасыздан кайра жайгаштырууга карата АӨБнын саясатында келтирилген талаптар. Жер ыйгарып алуу жана кайра жайгаштыруу боюнча Кыргызстандын саясаты Учёттун жана отчёттуулуктун механизми. Проблемалар жана алардын мүмкүн болчу кесепеттери

В. Маалыматты ачыкка чыгаруу

65. КП тууралуу маалымат англис тилинде АӨБнын веб-сайтында ачыкка чыгарылат, кыргыз жана орус тилдеринде транспорт жана коммуникациялар министрлигинин сайтында, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын кеңселеринде, ошондой эле Долбоор кызыкчылыгына таасир эткен 2 айылда, транспорт жана коммуникациялар министрлигинин кеңселеринде (штаб-квартирада жана аймактык бөлүмдөрүндө) жарыяланган. КП Долбоорунун негизинде кайра жайгаштыруу тууралуу маалымдама буклети даярдалган (5-тиркемени кара). Буклетте бул жол долбоорунан алынган өзөктүү маалымат жалпылаштырылган. Долбоордун таасир этүүсүнө карата саясаттын негизги принциптери, компенсация алуу укуктары жана компенсациянын суммалары камтылган. Бул буклет Долбоор кызыкчылыгына таасир эткен айылдардын бардык тургундарынын арасына, бейөкмөт уюмдарына, айыл өкмөттөрүнө жана жергиликтүү бийлик органдарына «Жер ыйгарып алуу жана кайра жайгаштыруу планын» ишке ашырганга чейин таратылып берилген.

VII. ПЛАНДЫ ИШКЕ АШЫРУУ БОЮНЧА ИШ-ЧАРАЛАР

А. Институционалдык түзүм

66. КП даярдоо жана ишке ашыруу ишине бир нече ведомство жана тараптар тартылган. Алардын катарына Транспорт жана коммуникациялар министрлиги, жер ыйгарып алуу жана кайра жайгаштыруу боюнча ведомстволор аралык комиссия, текшерүүчү консультанттар жана жарандык коомдун уюмдары кирген. Алардын ролу төмөндөгү текстте көрсөтүлгөн. Сүрөттө КП даярдоо жана ишке ашырууга катышкан ведомстволордун жана тараптардын түрдүү функцияларын көрсөтүү менен диаграмма тартууланган.

А.1.Транспорт жана коммуникация министрлиги

67. Аткаруучу агенттик катары ТКМ КП даярдоо жана ишке ашыруу үчүн негизги жоопкерчилик жүктөлгөн. Кайра жайгаштыруу боюнча маселелерди чечүү ИДИТ жүктөлгөн. Бул топтун ичинде коргоо чараларына тиешелүү маселелерди чечүү (кайра жайгаштыруу, айлана-чөйрөгө таасир этүүнү баалоо жана социалдык баалоону кошо) 3 адистен турган коргоо чаралары боюнча топко жүктөлгөн. Коргоо чаралары боюнча командага КП даярдоого жана ишке ашырууга байланыштуу бардык ишмердүүлүктү жетектөө, Долбоордун таасир этүүсүн баалоосун көзөмөлдөө жана координациялоо, көз карандысыз баалоочуну чакыруу жана ишин көзөмөлдөө, КП тууралуу маалыматты ачыкка чыгаруу, коомдук консультацияларды өткөрүү, арыздарды кароо маселесин чечүү, компенсациялар тууралуу макулдашуларга кол коюу. КП ишке ашырылышын контролдоо ошондой эле компенсациялык төлөмдөрдү ишке ашыруу. Долбоорду ишке ашыруу аймагында ТКМ КП милдеттерин өзүнө караштуу райондук денгээлдеги жол эксплуатациялоочу башкармалыктар жана областтык денгээлдеги автожолдор башкармалыгы аркылуу жүзөгө ашырат.

А.2. ЖЫК боюнча ведомстволор аралык комиссия

68. Кыргыз Республикасынын мыйзамын жетекчиликке алып, Транспорт жана коммуникация министрлиги 2010-жылдын март айында курулуп жаткан автожолдун чектелген тилкесине туш келген мүлктүн тизмесин аныктоо боюнча ведомстволор аралык комиссия түзгөн (мындан ары - Ведомстволор аралык комиссия). Комиссиянын курамына эки айылдын жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары жана жер маселелерин башкаруу, курулуш, айлана-чөйрөнү коргоо, мамлекеттик каражаттардын бөлүштүрүлүшү жана эл аралык уюмдардын жардамын бөлүштүрүүчү бардык негизги мамлекеттик ведомстволор кирген. Мындан тышкары комиссиянын курамына төмөндөгү мамлекеттик ведомстволор киргизилген:

1. Архитекгура жана курулуш иштери боюнча мамлекеттик агенттик,

2. Мамлекеттик каттоо кызматы,

3. Айлана-чөйрөнү коргоо жана токой чарба боюнча министрлик,

4. Мамлекеттик мүлк министрлиги жана

5. Тышкы иштер министрлиги. Бул ведомстволор КП ишке ашыруунун жүрүшүндө жана иштерди ырастоодо, анализдөөдө атайын милдеттерди аткаруу үчүн Транспорт жана коммуникация министрлигинин допбооруна катышууга чакырылган.

Мисалы: жерге жайгаштыруу иштерин аткаруу, чыгым келтирилген мүлктүн юридикалык статусун аныктоо, Долбоорду ишке ашыруунун натыйжасында кызыкчылыктарына таасир этилген адамдарды аныктоо, курулуштарды дарактарды жана имараттарды баалоо жана чет мамлекеттик уюмдар менен келишимдерди ырастоо.

А.3. Көзөмөлдөөчү консультанттар жана көз карандысыз баалоочулар

69. Көзөмөлдөөчү консультанттар «Жер ыйгарып алуу жана кайра жайгаштыруу планын» ишке ашыруу боюнча үч адамдан турган топко бириктирилген, алардын катарына кайра жайгаштыруу боюича эл аралык адис, жергиликтүү бир байкоочу жана кайра жайгаштыруу маселеси боюнча жергиликтүү адис кошулган. Бул топ Долбоордун таасирлерин баалаган иликтөөлөрдү жүргүзгөн Долбоор кызыкчылыктарына таасир эткен адамдардыи статусун тактаган, социологиялык жана экономикалык иликтөөлөрдү жүргүзгөн. Долбоорду ишке ашыруунун натыйжасында жапа чеккен мүлктү баалоо иши сертификаты бар көз карандысыз баалоочу тарабынан жүргүзүлгөн. Бул иликтөөлөрдүн жыйынтыктары жана баалоонун жыйынтыктары анализден өткөрүлүп, Архитектура жана курулуш боюнча мамлекеттик агенттик, Мамлекеттик каттоо кызматы, айлана чөйрөнү коргоо жана токой чарбасы боюнча министрлиги жана Мамлекеттик мүлк министрлиги тарабынан ыраслалган.

А.4. Жарандык коом

70. КП ишке ашыруу боюнча тышкы көзөмөл жүргүзүү милдети, ошондой эле талаптарды жана арыздарды кароо боюнча топко колдоо көрсөтүү милдети жергиликтүү бейөкмөт уюмдарынын бирине жүктөлгөн.

2-схема: Институционалдык түзүм

VII.1-Таблица: Ведомстволор жана алардын милдеттери

№

Уюм/Жеке адам

Функциялар

1

АӨБ

- Жерди ыйгарып алуу жана кайра жайгаштыруу планын даярдоого жетекчилик кылуу.

- Планды бекитүү.

- АӨБнын веб-сайтында маалыматты ачыкка чыгаруу.

- Долбоорду ишке ашыруу тууралуу ТКМ отчётун анализдегенден кийин каршылыгым жок экендиги туурасында кат берүү

2

Кыргыз Республикасынын Өкмөтү

- КП жана анын бюджетин бекитүү

- КП ишке ашыруу үчүн мамлекеттик каражаттардын бөлүнүшү тууралуу чечим кабыл алуу.

3

Транспорт жана коммуникациялар министрлиги (ТКМ)

- КП ишке ашырууну жалпысынан жетектөө.

4

Инвестициялык долбоорлорду ишке ашыруу тобу (ИДИТ)

- Долбоор кызыкчылыгына таасир эткен адамдарга консультация берүү.

- КП даярдоо.

- КП тууралуу маалыматты ачыкка чыгаруу.

- ДТА менен компенсация тууралуу макулдашууларды түзүү.

- КП ишке ашыруу.

- Планды ишке ашыруу боюнча аткарылган иши тууралуу отчёт жана иштерди аяктагандыгы тууралуу отчёт даярдоо.

5

Арыздарды кароо боюнча топ

- Бул долбоорду ишке ашыруу процессинде арыздарды кароо

6

Ведомстволор аралык комиссия

- Долбоордун таасирин эсепке алуу боюнча сурамжылоонун жана ДТА каттоонун жыйынтыктарын бекитүү

- Долбоор кызыкчылыгына таасир эткен адамдарга консультация берүү.

- Мүлктү баалоо жыйынтыктарын бекитүү.

- КП даярдоого жана ишке ашырууга көзөмөл жүргүзүү

7

Финансы министрлиги

- Бюджеттик каражаттарды бөлүү.

8

Көз карандысыз баалоочу

- Долбоорду ишке ашыруунун натыйжасында келтирилген чыгымды баалоо

9

Консультанттар

- Долбоорду ишке ашыруу тийгизген таасирин сурамжылоо жана социологиялык, экономикалык сурамжылоо жүргүзүү.

- ЫА милдеттерин аткаруу.

10

БӨУ

- Консультацияларга катышуу.

- Тышкы көзөмөлдү жүргүзүү.

- Арыздарын кароодо кызыкчылыктарына долбоор таасир эткен адамдарга жардам берүү

В. Ишке ашыруу графиги

71. КП даярдоо жана ишке ашыруу 3-схемада кенен чагылдырылган.

3-схема; КП ишке ашыруунун графиги

Милдеттер

Апр.

Май

Июнь

Июль

Август

Сент.

Жооптуу

КП ишке ашыруу боюнча иш-чаралардын планын иштеп чыгуу

ТКМ/АӨБ

Сурамжылоо жүргүзүү

Консультанттар жана ТКМ

КП 1-долбоорду даярдоо

Консультанттар жана ТКМ

Мүлктү баалоону жүргүзүү

Көз карандысыз эксперт

Консультациялар

ТКМ/консультанттар/АӨБ

Компенсация тууралуу токтом

Өкмөт

Келишимдерге кол коюу

ТКМ

Планды даярдоону аяктоо

Консультанттар/ТКМ

КП кароо жана бекитүү

АӨБ/Өкмөт

Компенсацияларды төлөп берүү

ТКМ/Район.Бийликтер

Тышкы мониторинг

Тышкы мониторинг орган

Бардык талаптарды аткаргандыгы тууралуу отчёт

Тышкы мониторинг орган

Отчётту кароо

АБР

Арыздарды кароо

АКТ

VIII. БЮДЖЕТ ЖАНА АКЧА КАРАЖАТТАРЫНЫН КЫЙМЫЛЫ

А. Компенсация көлөмүн эсептөө

72 Имараттар жана курулуштар. Имараттар жана курулуштар үчүн компенсациянын көлөмү жаңы курулуш катары, кайра калыбына келтирүү наркы боюнча, аммортизацияны эске албай эсептелген, бирок эсептөөлөрдүн жүрүшүндө төмөндөгүлөрдүн баасы кемитилет: а) сакталып калган курулуш материалдарынын наркы (кемитилип калынган наркы ижарага алынган коомдук автобустун аялдамаларынын дүкөн ээлери тарабынан бузулган же кайрадан курулган үйдүн чагырына пайдалануучу сакталып калган курулуш материалдарынын наркына ылайык келет) б) дүкөн ээлеринин төлөбөгөн ижара акыларынын суммасы. Баалоо курулуш материалдарынын базар наркы боюнча эсептелген, ага бузулган курулуштун эстетикалык өзгөчөлүктөрүн жана атайын жасалган конструкцияларды калыбына келтирүүнүн наркы + жумушчу күчүнүн азыркы күндөгү наркы + курулуш материалдарын ташып жеткирүүнүн жана коммуналдык кызматты кайра калыбына келтирүүгө кеткен чыгым кошо эсепке алынган. Таасир этүүнүн бул түрүн баалоо методологиясы КП боюнча брошюрада жана коомчулук менен консультацияларды өткөрүүнүн жүрүшүндө кеңири чагылдырылган.

73. Тосмолор. Тосмолорду жылдыруунун наркы, тосмону бузуу жана жаңы жерге орнотууга кеткен эмгек акынын негизинде, ошондой эле жаңы жерге жылдырууда тосмону кокусунан бузуп алуу үчүн компенсация катары төлөм кошо эсептелген.

74. Дарактар. Кыйылган дарактар үчүн компенсациянын көлөмү кыйылган дарак жыгачтарынын базар баасына негизделип эсептелген. Бардык дарактар төрт категорияга бөлүнгөн (диаметри 15 сантиметрге чейинки дарактар үчүн компенсациялар диаметри 15 сантиметр дарак сыяктуу эсептелген); (диаметри 30 сантиметрге чейинки дарактар үчүн компенсация үчүн диаметри 30 сантиметр келген дарактар сыяктуу эсептелген); жана диаметр 50 сантиметрге жеткен дарактар компенсациясы диаметри 60 сантиметр болгон дарак катары компенсация төлөнгөн). Таасир этүүнүн буп түрүн бмалоо методологиясы КП боюнча брошюрада жана коомчулук менен консультацияларды өткөрүүнүн жүрүшүндө кеңири чагылдырылган. ДТА айтылган тынчсызданууну жоюу максатында коомчулук менен өткөрүлгөн консултациялардын жүрүшүндө Долбоордун таасири тийген айылдарда ТКМ жашылдандыруу программасынын алкагында жаны көчөттөрдү олтургузуу тууралуу чечим кабыл алынган.

75. Коммерциялык ишканалар (бизнестер). Бардык коммерциялык ишканалар милдеттүү акы, патенттик жыйым төлөгөндүгүн, мыйзамдуу негизде иштегендигин эске алынып, аларга компенсация таза кирешесинен эсептелинип төлөнүүгө тийиш. Бул позиция боюнча компенсация коммерциялык ишмердүүлүгүн токтоткон мезгилдин аралыгынан тартып ай сайын алган кирешесин баалоо жолу менен төлөнөт. Компенсация үч айга төлөнөт (эки ай дүкөндү кайра калыбына келтирүүгө жана бир ай бизнести кайра калыбына келтирүүгө жумшалат).

В. Чыгымдарды баалоо.

В.1. Имараттар жана курулуштар үчүн компенсациялык төлөмдөр

76. Төмөндөгү таблицада кеңири чечмеленгендей, бузулган имараттар үчүн компенсациялык төлөмдөрдүн жалпы суммасы 398.392.4 сомду түзөт.

VIII. 1. Таблица. Имараттардын жана курулуштардын бузулгандыгы үчүн төлөмдөр

Жайгашкан жери

Дүкөндүн наркы (сом)

чатыр үчүн кемитилген сумма (сом)

Салык кемитүүлөрү (сом)

Компенсациянын жалпы суммасы (сом)

Кара-Булуң айылы

«Нур» дүкөнү

121,427

9,362

2 жыл X 500) 1,000

111,065

«Бактияр» дүкөнү

115,490

9,362

4 жыл Х 1000) 4,000

102,128

Кара-Булуң айылында

бардыгы

213,193

Кара-Суу айылы

«Адис» дүкөнү

122,269

6,458

0

115,811

Бардыгы

329,004

В.2. Тосмону бузгандыгы үчүн төлөмдөр

77. Төмөндөгү таблицада кеңири чечмеленгендей, бузулган тосмолор үчүн компенсациялык төлөмдөрдүн жалпы суммасы 18 864 сом.

VIII. 2. Таблица. Тосмону жылдыруудагы чыгымдар

Аталышы

Узундугу (м)

Наркы X М (сом)

Бардыгы

Кара-Булуң

Тосмолор

417

12

5,004

Кара-Суу

Тосмолор

1,155

12

13,860

Жалпы суммасы:

18,864

В.3. Даракты кыйгандыгы үчүн компенсация

78. Төмөндөгү таблицада кеңири чечмеленгендөй, даракты кыйгандыгы үчүн төлөнгөн компенсациялык төлөмдөрдүн жаплы суммасы 26 494 сом.

VIII. 3. Таблица. Даракты кыюу

Айыл

Көлөмү боюнча дарактардын топтору, м3

Бардыгы, дарактардын саны

Бардыгы компенсация, сом

<0,3

0,3-0,6

0,6-0,9

0,9-1,2

>1,2

Саны

Баасы

Барды-гы

Саны

Баасы

Барды-гы

саны

Баасы

Бардыгы

Саны

Баасы

Барды-гы

Саны

Баасы

Бардыгы

Кара-Суу

129

56

7256

19

169

3206

17

281

4781

1

394

394

1

506

506

167

16144

Кара-Булуң

11

619

14

2363

6

1688

8

3150

5

2531

44

10350

Бардыгы:

140

7875

33

5569

23

6469

9

3544

6

3038

211

26494

В.4. Бизнести кайра калыбына келтирүүнүн чыгымдары

79. Төмөндөгү таблицада кеңири чечмеленгендей, коммерциялык ишканалар үчүн компенсациялык төлөмдөрдүн жалпы суммасы 248,314 80 сом.

VIII. 4. Таблица. Коммерциялык ишканаларга тийген таасири

Бизнестин жайгашкан жери

Таасир этүү түрү

Киреше үчүн компенсация төлөнчү айлардын саны

Таза пайда сом/ай

Бардыгы (сом)

Кара-Булуң айылы «Нур» дүкөнү

Убактылуу

3

37 266,33

111 798,99

«Бактияр» дүкөнү

Убактылуу

3

15 033,87

45 101,61

Кара-Булуң айылында бардыгы Кара-Суу айылы «Адис» дүкөнү

Туруктуу

3

30 471,07

91 413,21

Бардыгы бизнесин жоготкондугу үчүн компенсация

248,313 81

В 5. Олуттуу таасир үчүн төлөнүүчү жөлөкпул

80. Төмөндөгү таблицада кеңири чечмеленгендей, катуу таасир үчүн төлөнчү жөлөк пулдун жалпы суммасы 10,785 сом.

VIII. 5. Таблица. Олуттуу таасир үчүн жөлөкпулдун суммасы

Долбоор кызыкчылыктарына олуттуу таасир эткен адамдардын саны

Жөлөкпулдун суммасы (сом)

Бардыгы (сом)

3

3,595

10,785

В 6. Тартыш турмушта жашаган адамдар үчүн жөлөк пулдар.

81. Төмөндөгү таблицада кеңири чечмеленгендей, тартыш турмушта жашаган адамдар үчүн төлөнчү жөлөкпулдун жалпы суммасы 86,280 сом.

VIII. 6. Таблица. Тартыш турмушта жашаган адамдар үчүн жөлөкпул

Тартыш турмушта жашаган адамдардын саны

Жөлөк пулдун суммасы (сом)

Бардыгы (сом)

24

3,595

86,280

В 7. Жер которуу үчүн жөлөкпул

82. Төмөндөгү таблицада кеңири чечмеленгендей жер которгондугу үчүн төлөнчү жөлөкпулдун жалпы суммасы 9,000 сом.

VIII. 7. Таблица. Жер которуу үчүн жөлөк пулга чыгымдар

Жер которгон дүкөн ээлеринкн саны

Жөлөк пулдун суммасы (сом)

Бардыгы (сом)

3

3000

9000

В 8. Жер ыйгарып алуу жана кайра жайгаштыруу планын жүзөгө ашырууга жумшалчу жалпы чыгымдар

83. Бул планды ишке ашырууга жумшалчу чыгымдардын жалпы суммасы төмөндө VIII. 8. Таблицада.

VIII. 8. Таблицада. Компенсацияларды төлөп берүүгө жумшалчу чыгымдардын жалпы суммасы

Аталышы

Компенсация (сом)

Имараттар жана курулуштар

329,004

Тосмолор

18,864

Дарактар

26,494

Бизнести кайра калыбына келтирүү

248,788

Олуттуу таасир үчүн жөлөкпулдар

10,785

Тартыш турмушта жашаган адамдар үчүн жөлөкпулдар

86,280

Жер которуу үчүн жөлөкпул

9000

Эске алынбаган чыгымдар (10%)

75,000

БАРДЫГЫ

803,741

Бул чыгымдар АӨБ Саясатынын тиешелүү талаптары менен шартталган

IX. МОНИТОРИНГ

А. Ички мониторинг

82. Ички мониторингди жүргүзүү инвестициялык долбоорду ишке ашыруу тобуна (ИДИТ) жүктөлдү. Инвестициялык долбоорду ишке ашыруучу топ жөлөкпулдарды төлөп берүү процессин көзөмөлдөйт жана жөлөкпул төлөнүп бүткөндөн кийин бир айдын аралыгында аткарылган иштер жөнүндө отчёт даярдайт. Аткарылган иштер жүрүшү жөнүндө отчёт текшерүү жана бекитүү үчүн АӨБна жана ТКМне берилет.

В. Тышкы көзөмөл

83. Тышкы көзөмөлдүн аткарылышын Мониторинг боюнча көз карандысыз агенттикке (МКА) жүктөлгөн. МКА алдына коюлган милдеттер жерлерди ыйгарып алуу жана КП ишке ашырылышын көзөмөлдөө, Планды ишке ашыруу аяктаары менен белгиленген талаптарга ылайык отчёт даярдоо ишин камтыйт. Бул отчёт курулуш жумуштары башталганга чейин бардык нааразычылыктарды жоюуга негиз болот.

В.1.МКА милдеттери

84. МКА КП ишке ашыруу процессин катуу көзөмөлдөйт жана төмөндөгү маселелерди чечүүгө катышат: (I) Пландын ишкө ашыруусу жөнүндө маалыматтын ачыкка чыгаруусун анализдөө жана маалымат брошюрасында айтылган маалыматты анализдөө; (II) КП ишке ашыруу шарттарына канчалык деңгээлде ылайык келээрине өзгөчө көңүл буруу менен, ДТА Долбоорду ишке ашыруу тобу жагынан компенсация төлөп берүү боюнча көрүлүп жаткан чараларды анализдөө, (III) компенсациялардын бардык счетторун анализдөө; (iv)долбоор таасир эткен бардык адамдар компенсацияны алгандыгын жана Планды ишке ашыруу процессинде бекитилген, келишимдерде көрсөтүлгөн сумма менен дал келишин текшерүү; (V) өткөрүлгөн маалымат өнөктүгү долбоор таасир эткен адамдардын талабына төп келгендигин жана аларга сунушталган бир катар компенсацияларга канааттануусун баалоо; (VI) юридикалык документтерди толтуруу процессин анализдөө жана анын натыйжалуулугун баалоо; (VII) талаптарды жана даттануулар болгон жагдайларды анализдөө; (VIII) ДТА 20 пайызын камтуу менен, долбоор канчалык деңгээлде алардын талабын канааттандыргандыгын изилдөө. КП аяктаар замат МКА талаптарга ылайык отчёт даярдайт. Бул отчёт төмөндөгү суроолор боюнча терең негизделген бөлүктөрдү камтууга тийиш:

(I) компенсацияны эсептөөнүн жана төлөп берүү ыкмаларынын КП ишке ашыруу шарттарына төп келишин баалоо; (II) Кызыкчылыктарына долбоор таасир эткен адамдардын бардыгы жерлерди ыйгарып алуу жана кайра жайгаштыруу Планынын шарттарында каралган суммадагы компенсация алгандыгын текшерүү жана ырастоо, (III) Даттанууларды жана талаптарды кароо жана аларды канааттандыруу боюнча кабыл алынган чечимдер. (IV) Кызыкчылыктарына долбоор олуттуу таасир эткен адамдарды реабилитациялоо программасын ишке ашырууну баалоо. (V) ДГА канчалык деңгээлде канаттангандыгын баалоо. (VI) Кийинки долбоорлорду ишкө ашырууда керектелүүчү тажрыйба. (VII) КП ишке ашырууну жалпысынан баалоо жана АӨБнын курулуш жумуштарын баштоо үчүн каршылыктар жоюлгандыгы тууралуу кат берүү боюнча сунуштамасы.

85. МКА өзүнүн ишмердигин ИДИТ менен тыгыз байланышта жүргүзөт. Бардык уюштуруучу жана практикалык иш-чараларга катышат. Допбоор кызыкчылыктарына таасир эткен адамдар канчалык деңгээлде канааттангандыгын иликтөө, компенсациялардын очётторун анализдөө үчүн тиешелүү сандагы кызматкерлерди жалдайт. Долбоор Өкмөт тарабынан бекитилээр замат көзөмөл жүргүзүү боюнча милдети консультантка жүктөлүп, долбоорду ишке ашыруу толугу менен аяктаганга чейин созулат.

1-тиркеме

Долбоорду ишке ашыруунун натыйжасында үй чарбасы жапа чеккен адамдардын тизмеси жана алардын мүлк жоготуулары

А. Кара-Суу айылы

№

Жапа чеккен чарбанын ээси

Жайгашкан жери

Чектелген тилкенин аймагындагы мүлк

1

Кабаев Шекербек

409 км + 860 м, Жолдун он жагында

• Дүкөн

2.

Үсөнов Бейшенбек

409 км + 980 м, Жолдун оң жагында

• Диаметри 15 см аз келген 15 дарак

•Тикенек зымдан тосмо, 30 м.

3.

Жумакадыров Медет

410 км + 120 м, Жолдун сол жагында

• Диаметри 15см аз келген 15 дарак

• Тикенек зымдан тосмо, 120 м.

410 км + 230 м, Жолдун сол жагында

• Жыгач кашаа, 20 м.

4

Рахманова Бүбүзуура

410 км + 280 м, Жолдун сол жагында

• Жыгач кашаа, 30 м.

5.

Тентимишев Кеңешбек

410 км + 400 м, Жолдун сол жагында

• Диаметри 15 см аз келген 76 дарак

• Тикенек зымдан тосмо (30 м.)

6.

Касматова Касбүбү

410 км + 415 м, Жолдун оң жагында

• Жыгач кашаа. 10 м.

• Тикенек зымдан тосмо, 25 м.

7.

Тостокова Канымбүбү

410 км + 440 м, Жолдун он жагында

• Тикенек зымдан тосмо, 80 м.

8.

Абдыраева Бообек

410 км + 440 м, Жолдун сол жагында

• Диаметри 15 см аз келген 160 дарак

• Тикенек зымдан тосмо, 120 м.

9.

Чикеев Бакыт

410 км + 540 м, Жолдун оң жагында

• Тикенек зымдан тосмо, 45 м.

10.

Байгазиева Күлипа

410 км+600 м, Жолдун сол жагында

• Диаметри 15 см аз келген 1 дарак

• Жыгач кашаа, 28 м.

• Тикенек зымдан тосмо, 40 м.

11.

Какишова Осипа

410 км + 650 м, Жолдун сол жагында

• Жыгач кашаа, 30 м.

12.

Токтакунов Мукан

410 км + 700 м, Жолдун сол жагында

• Диаметри 15 см аз келген 1 дарак

• Тикенек зымдан тосмо, 20 м.

13.

Төлөмүшов Майрамбек

410 км + 610 м, Жолдун оң жагында

• Жыгач кашаа, 20 м.

• Тикенек зымдан тосмо, 5 м

14.

Касымов Барктабас

410 км + 710 м, Жолдун оң жагында

• Жыгач кашаа, 60 м.

15.

Шаадаев Абдрашит

410 км + 740 м, Жолдун оң жагында

• Тикенек зымдан тосмо, 25 м.

16.

Шыгаев Ишенбек

410 км + 710 м, Жолдун оң жагында

• Жыгач кашаа, 20 м.

17.

Шыгаев Жумабек

410 км + 740м, Жолдун сол жагында

• Жыгач кашаа, 20 м.

18.

Жумабаев Жыргалбек17

410 км + 780 м, Жолдун сол жагында

• Диаметри 15см аз келген 2 дарак

• Тикенек зымдан тосмо, 40 м.

19.

Абдралиева Үрпүкан

410 км + 840 м, Жолдун сол жагында

• Жыгач кашаа, 27 м.

20.

Тумаков Асылбек

410 км + 900 м, Жолдун сол жагында

• Жыгач кашаа, 35 м.

21.

Кабылов Мусабек

410 км + 940 м, Жолдун оң жагында

• Диаметри 50см аз келген 15 дарак

• Тикенек зымдан тосмо, 80 м.

22.

Касымов Нурлан

411 км + 000 м, Жолдун оң жагында

• Диаметри 50см аз келген 60 дарак

23.

Жунусов Жакып

410 км + 950м, Жолдун сол жагында

• Тикенек зымдан тосмо, 40 м.

24.

Дербишев Курманбек

411 км + 080м, Жолдун сол жагында

• Диаметри 15см аз келген 15 дарак

25.

Мукашев Өмүракун

411 км + 910 м, Жолдун сол жагында

• Тикенек зымдан тосмо, 50 м.

26

Абылов Дайырбек

409 км + 510 м, Жолдун оң жагында

• Тикенек зымдан тосмо, 25 м.

27

Жанузаков Алишер

409 км+ 535 м, Жолдун оң жагында

• Тикенек зымдан тосмо, 35 м.

В. Кара-Булуң айылы

№

Жапа чеккен чарбанын ээси

Жайгашкан жери

Чектелген тилкенин аймагындагы мүлк

1.

Исаев Өмүрбек

417 км + 620 м, Жолдун сол жагында

• Жыгач кашаа 30 м.

2.

Копоева Ырыскан

417 км + 680 м, Жолдун оң жагында

• Диаметри 30-40 см 6 дарак

3.

Жаркынбаев Айнидин

417 км + 740 м, Жолдун оң жагында

• Диаметри 10 см аз келген 1 дарак

• Жыгач кашаа, 20 м,

• Тикенек зымдан тосмо 30 м.

4.

Копоев Олжобек

417 км + 780 м, Жолдун оң жагында

• Тикенек зымдан тосмо, 40 м.

5.

«Нур» дүкөнү (Сагыналиев Эркин)

418 км + 080 м, Жолдун сол жагында

• Бардык уруксат документтери бар жана долбоорлоо (957 ДЭП менен ижара келишими, архитектуралык-пландоочу тапшырмага жана долбоордук документацияга).

6.

«Бахтияр» дүкөнү (Төлөгөнова Эльмира)

418 км + 110 м, Жолдун оң жагында

• «Бахтияр» дүкөнү,бардык уруксат документтери бар.

7.

Сайракунов Бейшембек

418 км+ 140 м, Жолдун оң жагында

• Диаметри 50 см ашкан 2 дарак

8.

Аджигулов Базарбек

418 км + 220 м, Жолдун оң жагында

• диаметри 10 - 30 см. 5 дарак

9.

Сыдыков Насирдин

418 км + 390 м, Жолдун оң жагында

• Тикенек зымдан тосмо, 30 м.

10.

Сыдыков Орозбек

418 км + 410 м, Жолдун сол жагында

• Жыгач кашаа, 40 м.

11.

Малик уулу Мухтарбек

418 км + 420 м, Жолдун оң жагында

• Тикенек зымдан тосмо. 30 м.

• Диаметри 15-30 см келген 1 дарак.

• Диаметри 15-30см 1 дарак

12.

Усубалиев Асылбек

418 км + 620 м, Жолдун оң жагында

• Жыгач кашаа, 25 м, жылдырылды.

13.

Мамытов Маатказы

418 км + 570 м, Жолдун оң жагында

• Жыгач кашаа, 20 м, жылдырылды.

14.

Каралаева Кальбүбү

418 км + 660 м, Жолдун оң жагында

• Диаметри 20 см 2 дарак.

• 3 диаметри 50 см. чоң 3 дарак

15.

Ахматов Рахат

418 км + 720 м, Жолдун оң жагында

• Диаметри 15 см. 32 дарак

• 1 дарак, диаметри 50 см. чоң келген.

16

Алыбаев Тилек

418 км + 283 м, Жолдун сол жагында

• Металл кашаа. 50 м.

17

Казыгулов Баяман

418 км + 234 м, Жолдун сол жагында

• Жыгач кашаа, 31 м.

18

Адышов Мирбек

418 км + 170 м. Жолдун сол жагында

• Жыгач кашаа, 41 м.,

• Тикенек зымдан тосмо, 12 м.

Долбоор тасир эткен коомдук объектилер

19.

Алгачкы медиц. жардам көрсөтүү пункту

418 км + 340 м, Жолдун сол жагында

• Жыгач кашаа, 18 м.

2-тиркеме

Долбоор кызыкчылыгына таасир эткен адамдардын ичинде расмий түрдө тартыш турмушта жашайт деп таанылгандар

№

Жапа чеккен чарба

Жайгашкан жери

Кедейчилик категориясы

Байлар

Ортоңку класс

Кедейлер

А. Кара-Суу айылы

1

Кабаев Шекербек.

409 км + 860 м, Жолдун оң жагында

Ооба

2

Үсөнөв Бейшенбек

409 км + 980 м. Жолдун оң жагында

Ооба

3.

Жумакадыров Медет

410 км + 120 м, Жолдун сол жагында/ 410 км + 230 м, Жолдун сол жагында

Ооба

4

Рахманова Бүбүзуура

410 км + 280 м. Жолдун сол жагында

Ооба

5.

Тентимишев Кеңешбек

410 км + 400 м, Жолдун сол жагында

Ооба

6.

Касматова Касбүбү

410 км + 41,5м, Жолдун оң жагында

Ооба

7.

Тостокова Канымбүбү

410 км + 440 м, Жолдун оң жагында

Ооба

8.

Абдыраева Бообек

410 км + 440 м, Жолдун сол жагында

Ооба

9.

Чикеев Бакыт

410 км + 540 м, Жолдун оң жагында

Ооба

10.

Байгазиева Күлипа

410 км + 600 м, Жолдун сол жагында

Ооба

11.

Какишев Молдобай

410 км + 650 м, Жолдун сол жагында

Ооба

12.

Токтакунов Мукан

410 км + 700 м, Жолдун сол жагында

Ооба

13.

Толомушов Майрамбек

410 км + 610 м, Жолдун оң жагында

Ооба

14.

Барктабасов Кайрат

410 км + 710 м, Жолдун оң жагында

Ооба

15.

Шаадаев Алтынбек

410 км + 740 м, Жолдун оң жагында

Ооба

16.

Шыгаев Ишенбек

410 км + 710 м, Жолдун сол жагында

Ооба

17.

Шыгаев Жумабек

410 км + 740 м, Жолдун сол жагында

Ооба

18

Жумабаев Жыргалбек18

410 км + 780 м, Жолдун сол жагында

Н/д

Н/д

Н/д

19.

Абдралиева Үрпүкан

410 км + 840 м, Жолдун сол жагында

Ооба

20.

Тумаков Асылбек

410 км + 900 м, Жолдун сол жагында

Ооба

21.

Кабылов Мусабек

410 км + 940 м, Жолдун оңжагында

Ооба

22.

Касымов Нурлан

411 км + 000 м. Жолдун оң жагында

Ооба

23.

Жунусов Жакып

410 км + 950 м, Жолдун сол жагында

Ооба

24.

Дербишев Курманбек

411 км + 080 м, Жолдун сол жагында

Ооба

25.

Мукашев Омуракун

411 км + 910 м. Жолдун сол жагында

Ооба

26.

Абылов Дайербек

409 км + 510 м, Жолдун оң жагында

Ооба

27.

Джанузаков Алишер

409 км + 5535 м. Жолдун оң жагында

Ооба

Бардыгы: Кара-Суу айылы

5

7

14

Кара-Булуң айылы

1

Асаев Өмүрбек

417 км + 620 м. Жолдун сол жагында

Ооба

2.

Копоева Ырыскан

417 км + 680 м, Жолдун оң жагында

Ооба

3.

Жаркынбаев Айнидин

417 км + 740 м, Жолдун оң жагында

Ооба

4.

Копоев Ойджобек

417 км + 780 м, Жолдун оң жагында

Ооба

5.

«Нур» дүкөнү (Сагыналиев Эркин)

418 км + 080 м, Жолдун сол жагында

Ооба

6.

«Бахтияр» дүкөнү (Төлөгөнова Эльмира)

418 км + 110 м, Жолдун оң жагында

Ооба

7.

Сайракунов Бейшембек

418 км + 140 м, Жолдун оң жагында

Ооба

8.

Аджигулов Базарбек

418 км + 220 м, Жолдун оң жагында

Ооба

9.

Сыдыков Насирдин

418 км + 390 м, Жолдун оң жагында

Ооба

10.

Сыдыков Орозбек

418 км + 410 м, Жолдун сол жагында

Ооба

11.

Малик уулу Мухтарбек

418 км + 420 м, Жолдун оң жагында

Ооба

12.

Усубалиев Асылбек

418 км + 620 м, Жолдун оң жагында

Ооба

13.

Мамытов Шейшенбек

418км+570м, Жолдун оңжагында

Ооба

14.

Каралаева Калбүбу

418 км + 660 м. Жолдун оң жагында

Ооба

15.

Ахматов Рахат

418км+720м, Жолдун оң жагыңца

Ооба

16.

Алыбаев Тилек

418 км + 283 м, Жолдун сол жагында

Ооба

17.

Казыгулов Байаман

418 км + 234 м, Жолдун сол жагында

Ооба

18

Абышов Мирбек

418 км + 170 м, Жолдун сол жагында

Ооба

Бардыгы Кара-Булуң айылы

2

6

10

Жалпы жыйынтык:

7

13

24

3-тиркеме

МААЛЫМАТТЫК КИТЕПЧЕ

Кыргыз Республикасынын Транспорт жана Коммуникация Министрлиги

БААЭЩ транспорттук коридор -1 (Бишкек - Торугарт) долбоору (409.060 км. 411.915 км. чейин жана 417.060 кмден 418.915 км.чейин)

КАЙРА ЖАЙГАШТЫРУУ ПЛАНЫ (КП)

МААЛЫМАТТЫК КИТЕПЧЕ

А. Киришүү

1. Кыргыз Республикасынын Транспорт жана Коммуникация Министрлиги (ТКМ) Нарын шаары менен Торугарт ашуусун байланыштырып турган жолду реабилитациялоону ишке ашырууда. Бул долбоор Азия Өнүктүрүү Банкынын (АӨБ) 20 млн. АКШ доллар өлчөмүндөгү грантынын эсебинен каржыланууда, ТКМ Аткаруучу Агенттик (АА) катары иш алып барат. ТКМ тарабынан АӨБнын Кайра жайгаштыруу саясатына ылайык,(1995) Кайра жайгаштыруу планын (КЖП) иштеп чыкты, анда долбоорду ишке ашыруунун таасири, компенсация алуу укуктары, ошондой эле компенсациянын механизмдери жана аны төлөө тартиби көрсөтүлгөн.

2. Бул брошюра негизги жагдайларды жана маселелерди чечмелеген Кайра Жайгаштыруу Планына (КЖП) негизделген. Брошюранын максаты - Кара-Суу (409.060-411.915 км) жана Кара-Булуң айылдарында (417.060-418.915 км) долбоордун тийгизген негизги таасирлерин жана КЖПда кеңири чечмеленген башка маселелер тууралуу кыскача баяндап берүү.

В. Маалыматты ачыкка чыгаруу

3. АӨБнын саясатынын талаптарын аткаруу үчүн ТКМ Кайра жайгаштыруу планын орус тилдеринде коомчулуктун талкуусуна коюп, Пландын башка нускаларын өзүнүн Бишкектеги жана Нарындагы кеңселеринде таратты. Бул брошюра кыргыз, орус тилдеринде кызыкчылыгына долбоордун таасири тийген бардык адамдарга таратылган.

С. Долбоордун таасирин кыскача баяндоо

4. КЖП боюнча долбоордун таасирин баалоонун жыйынтыгы боюнча кызыкчылыгына долбоордун таасири тийген адамдардын саны 46. Анын ичинен 45 жеке адам (27 жаран Кара-Суу айылынан жана 18 жаран Кара-Булуң айылынан) жана 1 - мамлекеттик мекеме (Кара-Булуң айылындагы фельдшердик-акушердик пункт) болуп саналат. Долбоорду ишке ашыруу төмөнкүдөй таасирлерди тийгизет:

- 3 менчик дүкөн (Кара-Булуң айылында иштеп жаткан 2 дүкөн жана Кара-Сууда бузулган 1 дүкөн);

- 3 дүкөндүн кирешесин жоготушу;

- 211 түп дарак (Кара-Булуң айылында 44, Кара-Суу айылында 167);

- 470 метр жыгач тосмо (Кара-Булуң айылында 225 метр, Кара-Суу айылында 245 метр);

- 1 032 метр зым тосмосу (Кара-Булуң айылында 42 метр, Кара-Суу айылында 890 метр);

- Кара-Булуң айылында 70 метр темир тосмо (Кара-Булуң айылында 50 метр, Кара-Суу айылында 20 метр)

D. Кайра жайгаштыруу боюнча саясат жана анын негизги принциптери

5. Колдонулуп жаткан жолду реабилитациялоону жүргүзүүдө кандайдыр бир таасир тийсе, Кыргызстандын мыйзамына жана АӨБнын аргасыздан кайра жайгаштыруу саясатына (1995-жыл) ылайык компенсация төлөнүп берилет. Курулуш иштеринин таасири тийген же тийиши мүмкүн болгондо келтирилген чыгымды калыбына келтирүү анын наркына жараша төлөнөт, ал эми кайра жайгаштырылгандар же кылыкчылыгына таасир тийгендер кошумча жөлөкпул алышат. Компенсация жана реабилитациялоо төмөндөгү принциптерге негизденет:

- Жерди ыйгарып алуу жана кайра жайгаштыруу (ЖАКЖ) терс таасирин мүмкүн болушунча азайтуу же болбосо ага жол бербөө;

- Эгерде терс таасирди болтурбай коюуга мүмкүнчүлүк болбосо, кызыкчылыгына таасир эткен адамдар аныкталып, анын жашоо шартын жакшыртуу же калыбында сактап калуу үчүн тиешелүү жардам көрсөтүлүүгө тийиш;

- Кайра жайгаштыруу боюнча Пландын даярдоо/ишке ашыруу жана компенсациянын варианттары тууралуу маалымат кызыкчылыгына таасир эткен бардык адамдарга жеткирилет.

- Планды ишке ашыруу мүмкүн болушунча кызыкчылыгына таасир эткен адамдардын социалдык-маданий институттарынын колдоосуна жана таянычына ээ болууга тийиш.

- Компенсацияны төлөп берүүдө аялдардын жана эркектердин кызыкчылыктары бирдей эске алынат.

- Компенсация төлөп берүүдө же турмуш шартын калыбына келтирүүгө көмөк көрсөтүүдө расмий түрдө таанылган укугу жок экендиги тоскоол болууга тийиш эмес.

- Жакырларга/аялдарга/кыймыл-аракети чектелген адамдар жетекгеген үй чарбаларына өзгөчө көңүл бөлүнүп, алардын турмуш-тиричилигин жакшыртууга көмөк көрсөтүлүүгө тийиш.

Е. Компенсацияга жол берүү жана компенсация алуу укуктары

6. Жол берүү. Компенсация алууга же кур дегенде долбоордун алкагында реабилитацияга чегерим алууга укуктуу кызыкчылыгына таасир эткен адамдардын катарына төмөндөгүлөр кирет:

- Формалдуу/салттуу укугу ырасталган же жеке менчик укугу расмий түрдө ырасталбаган жер ээлери, жерин өткөрүп берген кызыкчылыгына таасир эткен бардык адамдар19;

- Каттодон өткөн жана катталбаган ижарачылар жана үлүшчүлөр;

- Имараттардын, түшүмдөрдүн, өсүмдүктөрдүн жана түздөн-түз жерге байланыштуу башка активдердин ээлери:

- Жумушунан(бизнесинен) кирешесинен жана айлык акысынан ажырап жаткан кызыкчылыгына таасир эткен адамдар.

7. Комменсация төлөөгө жол берүүнүн мөөнөтү 2011-жылдын 24-июну (кызыкчылыгына таасир эткен адамдарды каттоону аяктоо жана таасир этүү масштабын эсепке алуу боюнча сурамжылоо аяктаган күнү) менен чектелет. Эгерде кызыкчылыгына таасир эткен адамдар мерчемделген жерлерге белгиленген акыркы мөөнөттөн кийин көчсө же чарбалык ишмердигин белгиленген акыркы мөөнөттөн кийин баштаса, анда алар компенсация алуу укугунан ажырайт.

8. Компенсациялардын төлөнүшү белгиленген тартипте транспорт жана коммуникациялар министрлиги тарабынан жүргүзүлөт

9. Компенсация алуу укуктары. Кызыкчылыгына таасир эткен адамдарга реабилитациялоо үчүн компенсация төмөндөгү таблицада (№1) көрсөтүлгөн:

Таблица1: Компенсация алуу укуктарынын матрицасы

Таасирдин түрү

ДТА укукгуулары

Компенсация алуу укуктары

Эскертүү

Жер

Мыйзамдуу ээси

Колдонулбайт

Долбоордун алкагында пайдаланылган бардык жерлер мамлекетке тийиштүү жана чектелген тилкенин (ЧК) алкагында жайгашкан. Жерлерди сатып алуу жана кандайдыр бир компенсацияларды төлөө зарылчылыгы жок.

Курулуштар

Менчик ээси

Материалдардын, эмгектин жана материалдарды ташуунун жана курулуштарды кайра калыбына келтирүүнүн наркынын негизинде эсептелген компенсация

Көз карандысыз баалоочу тарабынан эсептелет. Компенсациянын суммасы дүкөндөрдүн ээлерине ижарага берилген коомдук автобустук аялдамалардын бастырмаларынын сакталып калган курулуш материалдарынын жана ижарачылар тарабынан ижара акысынын төлөнбөй калган суммасынын эсебинен компенсациянын суммасы кемитилет.

Дарактар

Менчик ээси

Дарактын диаметринин негизинде эсептелган жыгач наркынын компенсациясы. Айлана чөйрөнү коргоо программасынын алкагында ТКМ 2012-жылы кыйылган ар бир дарактын ордуна көчөт олтургузат.

Көз карандысыз баалоочу тарабынан эсептелет. Ушул КП толукталып иштелип жаткан маалда көчөт олтургузуу убактысы бүтүп кеткендиктен, дарак олтургузууну 2012-жылы гана ишке ашурууга болот. Бул иш кыртышты даярдоо, көчөттөрдү сатып алуу, көчөттөрдү олтургузуу жана 3 жыл бою сугарыл туруу иштерин жасоону талап кылат.

Тосмолор

Менчик ээси

Эмгектин жана алмаштыруучу материалдардын наркынын негизинде эсептелген компенсация

Көз карандысыз баалоочу тарабынан эсептелет.

Бизнес

Дүкөндүн ээси

Сооданы токтоткон мезгилдин аралыгында учураган чыгым үчүн компенсация (жаңы дүкөндүн курулушун жүргүзгөндүгүнө байланыштуу). Мунун суммасы салык декларациясынын /патенттин наркынын же (мындай документтер жок болгон жагдайларда) салык салынбаган кирешенин минималдуу көлөмүнүн негизинде эсептелет.

Компенсация үч айга төлөнөт (эки ай жаңы дүкөндүн курулушу үчүн + 1 ай мурдагы бизнесинин абалын кайра калыбына келтирүү үчүн).

Олуттуу чыгым үчүн жөлөк пул

Кирешесиин 10%нан ашыгын жоготкон жапа чеккен ДТА

Бир айга акчалай компенсация жашоо минимумунун негизинде эсептелинет.

Нарын облусу үчүн минималдуу жашоонун минимуму - айына 3585 сом. (УСК 2011-ж. 1- январы).

Тартыш турмушта жашагандарга төлөмдөр

Бир айга акчалай компенсация жашоо минимумунун негизинде эсептелинет. Жаңы бизнесин юридикалык каттоодон өткөрүү үчүн акысыз жардам.

Кыргызстанда кедейликтин чеги:19,417.2 сом жылына х адамга же 1,618 сом 1 айга (декабрь2010) Мындай жардам көрсөтүүгө керектүү каражат курулуштарды бузгандыгы үчүн компенсациялык төлөмдөрдүн суммасында каралган.

Жылдыруууга кеткен чыгымдар

Үйдү же дүкөндү жаңы жерге которуштуруунун чыгымын төлөөгө жетиштүү акчалай жөлөкпул

3000 сом суммасындагы акчалай жөлөкпуп (жүк ташуучу машинени бир күнгө жалдаганга жана күйүүчү май куйганга жетиштүү)

Курулуш иштеринин болжолдогус таасирлери

Эгерде АКТ мындай таасирди ырастаса, жогоруда көрсөтүлгөн норма боюнча компенсация төлөнөт

F. Компемсациянын ставкалары

10. Төмөнкү таблицада кызыкчылыгына таасир эткен статьялар үчүн компенсация өлчөмү көрсөтүлгөн. Чечмелениши кайра жайгаштыруу Планында камтылган.

Таблица 2: Бирдикке компенсациянын ставкасы

Статья

Өлчөм бирдиги

Баасы (сом)

Имаратка тийгизген тааcири

КЖПда ар бир имарат үчүн аныкталды

Дарактар

Жыгачтын базар баасы

м3

Өлчөмүнө жараша

Тоомолор

Жер которуунун /жоготуулардын баасы

м

12

Бизнес жоготуулары

Ар бир бизнес үчүн аныкталды

Жер коюруу боюнча жөлөкпуп

Жөлөкпул

өлчөмдө

3 000

Кагуу таасирди жеңилдетүү боюнча жөлөкпул

1 айлык минималдуу айлык

өлчөмдө

3 595*

Муктаж адамдарга жөлөкпуп

1 айлык минималдуу айлык

өлчөмдө

3 595*

* - коомлук угууларда тякталат

G. Арыздарды кароомун механизми

11 Кайра жайгаштыруу Планын ишке ашыруунун алкагында арыздарды кароо механизми (АКМ) түзүлөт, кызыкчылыгына таасир эткен адамдар компенсацияга же Планды тиешелүү деңгээлде аткарууга байланыштуу маселелер боюнча кабыл алынган чечимдерге, аракеттерге арызданууга мүмкүнчүлүк алышат. Арызданууларды чечүү процессинин деталдуу чечмелениши төмөндө көрсөтүлгөн: Жергиликтүү деңгээл (айыл). Оболу арыз айылдын деңгээлинде жазылат жана каралат. Кайрылуучунун арызын ТКМ дайындаган жергиликтүү ыйгарым укуктуу өкүл (ЖЫӨ) кароосуна жеткирилет, ал маселелерди жана арыздарды өз учурунда кароо үчүн жооп берет. ЖЫӨ берилген арызды чечүү боюнча чараларды ДЭУ, ГРИП, кызыкчылыгына долбоор таасир эткен адамдардын ыйгарым укуктуу өкүлдөрү жана жергиликтүү БӨУ менен макулдашат. Аймактык деңгээл. Эгерде арыз 15 күндүн аралыгында чечилбесе. кызыкчылыгына долбоор таасир эткен адам өкүлдөрүнүн көмөгү, БӨУ, Акыйкатчынын Нарындагы өкүлүнүн көмөгү менен ТКМ аймактык бөлүмчөсүнө арыз менен кайрылат. Борбордук деңгээл. Эгердө арыз 15 күндүн аралыгында чечилбесе, кызыкчылыгына долбоор таасир эткен адам өкүлдөрүнүн көмөгү, БӨУ, Акыйкатчынын Нарындагы өкүлүнүн көмөгү менен ТКМ борбордук кеңсесине арыз менен кайрылат.

Н. Байланышуу маалыматы

12. Эгерде сизде кошумча маалымат же консультация алуу зарылчылыгы чыкса төмөндөгү даректер боюнча байланышсаңыздар болот:

(i) Санжар Ибраимов, ТКМ ГРИП директор Исанов к. - 42. Бишкек, 720017 тел.: (0312) 970970; факс: (0312) 314378 эл. почта: bishkekoshroad@infotel.kg (ii) Руслан Сатыбалдиев, ТКМ ГРИП регионалдык координатору, Исанов к/ - 42, Бишкек, 720017 тел.: (0555) 550783; факс; (0312) 314378 эл. почта: RSatybaldiev@piumotc.kg (iii) Светлана Келдибаева. ТКМ ГРИП коргоо чаралары боюнча адис Исанов к. - 42, Бишкек, 720017 тел.: (0555) 714789; факс: (0312) 314378 эл. почта: Skeldibaeva@piumotc.kg (iv) Келдибек Ибраев, башкы инженердин орун басары Кара Суу айылы, Абит к. - 40, Ат-Башы району, Нарыy областы тел.: (0777) 189504 эл. почта; bnt_km39@mail.ru

4-тиркеме

ТААССИРДИ БААЛООНУН МЕТОДОЛОГИЯСЫ

1. Таасирди баалоо 2011-жыkдын июнь-июлунда көз карандысыз баалоочу тарабынан аткарылган. Ар бир позиция боюнча баалоонун методологиясы жана акыркы жыйынтыктары бул Тиркемеде кеңири чечмеленген. Мындан башка детальдарды Транспорт жана коммуникациялар министрлиги тартуулаган толук баалоо тууралуу отчёттон алууга болот.

А. Имараттарды кайра калыбына келтирүүнүн наркын эсептөө методологиясы.

2. Долбоорду ишке ашыруу процессинде жабыр тарткан бизнести кайра калыбына келтирүүнүн наркынын эсеби төмөндөгүдөй формула менен чыгарылган

Rc = B + L + T1 + D + Eq + T2 + D - Matgov - Rentgov

бул жерде: Rc - дүкөндүн имаратынын наркын төлөп берүү В - курулуш материалдарынын базар баасы L - курулуш жумуштарынын базар баасы; T1 - автоунаанын кызматтарына сарпталган чыгымдардын базар баасы; D - документтерди толтурууга кеткен чыгымдардын базар баасы; Eq - соода витриналардын жана текчелердин базар баасы; T2 - товарларды ташууга жумшалган кызматтардын базар баасы. D - дүкөнду бузууга жумшалган кызматтын базар баасы. Matgov - автобус аялдамасынын конструкциясынын базар баасы. (КР Транспорт жана байланыш министерлигинин балансында катталган) Rentgov - ЖЭБ 957нын ижарасы боюнча карызынын баасы (Транспорт жана байпаныш министрлиги) Эсептерге түшүндүрмө

3. Курулуш материалдарынын базар баасы жакынкы райондук курулуш материалдарынын базарында (Ат-Башы айылы) калыптанган баалардын негизинде аныкталган.

4. Курулуш жумуштарынын жана автотранопорт кызматынын базар наркы Кара-Суу жана Кара-Булуң айылдарындагы куруучулар жана жасалгалоочулар менен консультацияларды өткөрүү процессинде аныкталган.

5. Документтерди толтурууга жумшалган чыгымдардын базар баасы төмөндөгүлөрдү кучагына камтыйт:

- Мамлекеттик-архитектуралык курулуш көзөмөлүн ишке ашыруу боюнча кызматтардын жана аткарылган жумуштардын наркы;

- Жер участогун убактылуу пайдалануу укугуна күбөлүктү толтуруунун наркы;

- Кыймылсыз мүлк объектилерине техникалык паспортту толтуруунун наркы;

- Архитектуралык пландоо шарттарынын наркы;

- Долбоорлоо документтеринин наркы;

- Ар бир документти толтуруу же даярдоо наркы тиешелүү мамлекеттик органдар тарабынан даярдалган расмий маалыматтарга негизделген.

6. Соода витриналардын жана текчелердин базар баасы соода жабдууларын даярдоочулардын базар баасына негизделген.

7. Товарларды ташуу боюнча кызматтын базар баасы квалификациясы жок жумушчу күчүн сурамжылоого негизделген.

8. Транспорт жана коммуникация министрлигинин бөлүмдөрүнүн бири болгон ЖЭБ-957 жетекчилиги алардын ордуна дүкөндөр курула элек кездеги автобус аялдамаларынын конструкциясынын баасын тартуулады. Ошону менен бирге, дүкөндөрдүн имараттарын кайра калыбына келтирүү наркынан кемитип коюу үчүн автобус аялдамаларын ижарага бөрүү келишимдери түзүлгөн дүкөн ээлеринин ЖЭБ-957ге канча сумма карызы бар экендиги тууралуу маалымат берди.

1.4. Таблицасы. Дүкөндүн имараты үчүн компенсация өлчөмүн эсептөөнүн жыйынтыгы:

4-тиркеме. Дүкөндүн имараттары үчүн компенсациянын толук суммасы

Аталышы

Тиби жана имараттын абалы

Жалпы аянты м2

Курулуш-тун аянты, м2

Курулуш-тун базар баасы сом

Докумен-тациянын наркы, сом

Соода витринала-рынын наркы, сом

Төлөп берүү наркы

Кармап калуу аялдама-нын чатыры-нын наркы, сом

Ижара акы боюнча карызды кармап калуу, сом

Бардыгы сом

Бузуу наркы, сом

Дүкөндүн жалпы наркы, сом

«Нур» дүкөнү

Дүкөндүн имараты кирпичтен салынган, чатыры бир тарапка эңкейиштетип, шифер менен жабылган, фундаменти тасмалуу бетондон. Терезелери жана эшиктери жыгачтан жасалган. Ички жасалгасы: штукатуркасы, акталган, астанасы: бетон-топурак стяжка тартылган. Тышы жасалгаланган эмес. Электр киргизилген. Имарат кароосуз калган.

27,3

33,8

86 586

25 441

6 400

3 000

121 427

9 362

1 000

111 065

«Бахтияр» дүкөнү

Дүкөндүн имараты кирпичтен салынган, чатыры бир тарапка эңкейиштетип, шифер менен жабылган фундаменти тасмалуу бетондон. Терезелери жана эшиктери жыгачтан жасалган. Ички жасалгасы: штукатурка, акталган, астанасы: жыгачтан жасалган. Тышы жасалгаланган эмес. Электр киргизилген. Учурда төлөм акысы төлөнбөгөндүгү үчүн электр өчүрүлгөн. Имарат жарым жартылай урап калган.

22,04

27,56

81 852

24 478

6 160

3 000

115 490

9 362

4 000

102 128

«Адис» дүкөнү

Имараты эңкейиштетип, шифер менен жабылган, фундаменти тасмалуу бетондон. Терезе жана эшиктери жыгачтан жасалган. Ички жасалгасы: штукатурка, акталга, астанасы: жыгачтан жасалган. Тышы жасалгаланган эмес. Электр киргизилген. Бузулган.

25,28 A.

29,74

88 471

24 478

6 320

3 000

122 269

6 458

0

115 811

Бардыгы, дүкөндөрдүн имараттары үчүн компенсация:

329 005

2.1 Методология

4. Дүкөндөрдүн коммерциялык чыгымдарын баалоонун татаалдыгы долбоордун таасирине туш келген дүкөндөрдүн шимердүүлүгү тууралуу бухгалтердик эсептер жок болгондуктан, Долбоор таасири тийгенге чейинки баштапкы пайдасын бүгүнкү күндө так билүү мүмкүн эмес. Бул маселени чечүү максатында эсептөөнүн төмөндөгү методу кабыл алынган:

а) Модель катары кабыл алынган Долбоор таасир этпеген дүкөндүн азыркы пайдасынын көлөмү чыгашаны баалоонун негизи катары кабыл алынган.

b) Долбоордун таасири тийген дүкөндөр контроль катары алынган дүкөндөн айырмалуу пайда алышы ыктымал, ошондуктан алардын пайдасынын баштапкы көлөмү байкоого мүмкүн болчу факторлордун жардамы менен дагы бааланган15. Бул модель катары кабыл алынган дүкөндө сатылып жаткан товарлардын санын жана ассортиментин Долбоор таасири тийгиче дүкөндө сатылган болжолдуу санына жана ассортиментине салыштыруу жолу менен ишке ашырылган. Бул маалымат фотографияларды (эгерде сакталып калса) жана дүкөн ээлерин, алардын туруктуу кардарларын жана айылдыктарды сурамжылоо аркылуу топтолгон.

с) Таасир тийген ар бир дүкөндүн пайдасын контролдук дүкөн менен долбоор таасир эткен дүкөндөрдүн товарларынын саны менен ассортиментинин ортосундагы пайыздык айырмачылыктан улам аныкталган.

2.2 Контролдук дүкөндүн бир айлык пайдасын эсептөө

5. Контролдук дүкөндүн учурдагы пайдасынын көлөмү дүкөндүн операцияларын белгилүү бир сааттардын аралыгында көз салуу жолу менен бааланган. Мына ушул ыкманын аркасында эки күн бою маалымат чогултулган, ошол ишмердиктин жыйынтыгында дүкөндүн саатына ттүшчү пайдасы эсептелген. Бир айлык киреше 30 күнгө эсептелген. Эсептөөнүн ушул ыкмасы менен контролдук дүкөндүн бир айлык пайдасы 222,090сом деп аныкталган. Таблицада бул цифраны эсептөө үчүн чогултулган маалыматтар чагылдырылган.

2.1. Таблица. «Каныкей» контролдук дүкөнүн иликтөөнүн жыйынтыктары

Дүкөн

22.06.2011

пайдасы

23.06.2011 пайдасы

Саатына пайданын орточо көлөмү

Орточо бир күндкү пайда

Орточо бир айлык пайда

Сом

Сом/саат

Сом

Сом/саат

Сом/саат

Сом/күн

Сом/ай

«Каныкей»

6 710,00

559,17

8 096,00

674,67

616,92

7,403

222,090

2.3 Моделдик дүкөнгө салыштырмалуу Долбоордун таасири тийген дүкөндөрдөгү товарлардын саны/ ассортименти

6. Дүкөндүн пайдасынын суммасы дүкөндүн иштеген убактысына жана товарлардын санына/ассортиментине жараша болот деп болжолдонот. Дүкөндөрдү иликтөөнүн жүрүшүндө бул дүкөндөрдүн товарларынын көлөмү/ассортименти кыйла айырмалуу экендиги аныкталды. Төмөндөгү 2.2.Таблицада Долбоордун таасири тийген үч дүкөндүн товарларынын көлөмү жана ассортименти контролдогу дүкөндүн товарларынын көлөмү жана ассортименти менен салыштырылган.

2.2. Таблица. «Каныкей» дүкөнүндөгү товарлардын ассортиментине салыштырмалуу (% менен) дүкөндөрдүн товарларынын аталыштарынын үлүшү

Жайгашкан жери

Кара-Булуң айылы

Кара-Булуң айылы

Кара-Суу айылы

Кара-Булуң айылы

Аталышы

«Нур» дүкөнү

«Бахтияр» дүкөнү

«Адис» дүкөнү

«Каныкей» дүкөнү

«Каныкей» дүкөнүнө салыштырмалуу товарлардын саны/ассортименти

100,0 %

40,0 %

80,0 %

100,0 %

2.4 Долбоордун таасири тийген дүкөндөрдүн бир айлык пайдасын эсептөө

7. Долбоордун таасири тийген ар бир дүкөндүн бир айлык пайдасы жогоруда келтирилген товарлардын санынын жана ассортиментинин көрсөткүчтөрүнүн негизинде эсептелген. Тагыраагын 2.3.Таблицадан караңыз.

2.3. Таблица. Дүкөндөрдүн пайдасынын эсеби

Аталышы

Түшкөн акча, сом/ай

Эскертүү

«Нур» дүкөнү

222 090

Контролдук дүкөндүн пайдасынын 100%

«Бахтияр» дүкөнү

88 836

Контролдук дүкөндүн пайдасынын 40%

«Адис» дүкөнү

177 672

Контролдук дүкөндүн пайдасынын 80%

8. Түшкөн акчаны эсептегенден кийин кирешеден реализациялоодон түшкөн кирешени жана операциялык чыгымдарды кемитүү аркылуу дүкөндөрдүн таза пайдасы эселтелип чыккан.

9. Дүкөндөрдүн финансылык жана экономикалык ишмердигин анализдөө сатуудан түшкөн орточо киреше 15-20% түзөөрүн көрсөттү. Мына ушул маалыматтын негизинде товарларды сатып алуу үчүн пайданын пропорциясы 80% чейин орточолоштурулган, ал эми орточо пайданын пропорциясы 20% чейин орточолоштурулган. Операциялык чыгымдарга ылайык, дүкөндүн ээлери тарткан бардык чыгымдар эсепке алынган. Операциялык чыгымдардын дүкөндөрдүн пайдасындагы үлүшү 2,9 % дан 3,6 % чейин. Ар бир дүкөндүн таза пайдасын кеңири эсептөө 2.4.таблицада келтирилген.

2.4. Таблица. Пайдадагы өздүк нарктын жана операциялык чыгымдардын үлүшү.

Жайгашкан жери

Кара-Булуң айылы

Кара-Булуң айылы

Кара-Суу айылы

А) Товарларды реализациялоодон түшкөн киреше

1 Жалпы пайда

222 090,00

88 836,00

177 672,00

2. Товарлардын наркы

177 672,00

71 069,80

142 137,60

3. Таза пайда

44 418,00

17 767,20

35 534,40

В). Операциялык чыгымдар

Электроэнергия

600 00

400 00

600 00

Салыктар

500 00

500 00

500 00

Жер салыгы

550 00

550 00

550 00

Транспорттук чыгымдар, Ат-Башы айылы

2 400,00

1 200,00

1 800,00

Транспорттук чыгымдар, Бишкек

3 060,00

0

1 530,00

Аялдаманын бир айлык ижара акысы сом

41,67

83,33

83,33

Бардыгы, операциялык чыгымдар:

7 151,67

2 733,33

5 063,33

С. Таза киреше (А.3 - В)

37 266,33

15 033,87

30 471,07

Пайдадагы чыгымдардын жана сарптоолордун үлүшү

83,2%

83,1%

82,8%

10. Коммерциялык чыгымдарга карата КП компенсациялоо саясаты ар бир ДТА Зайлык таза пайданы жөлөкпул катары төлөө каралгандыктан, жөлөкпулдардын жалпы суммасы 248 313,81 сомтү түзөт. Кеңири маалыматтар төмөндөгү таблицада берилген.

Таблица 2.5. Таза кирешени эсептөө жана бизнестеги жоготуулар үчүн компенсациялардын көлөмү

Индикатор

Таасирдин түрү

Айлар х компенсация

Киреше сом/ай

Суммасы, сом

Кара-Булуң айылы

«Нур» дүкөнү

Убактылуу

3

37 931

113 794

«Бахтияр» дүкөнү

3

15 033,87

45 101,61

Кара-Суу айылы

«Адис» дүкөнү

Кайтарылгыс

3

30 471,07

91 153

Бизнесте жоготуулар үчүн компенсациялардын жалпы суммасы

248 313,81

3. Кыйылган бактар үчүн компенсациялардын көлөмүнүн эсеби

11. Бардык кыйылган дарактар төмөнкү түрлөргө кирет: I тал: 189 дарак; II терек: 21 дарак; III Кара жыгач: 1 дарак. Баасын эсептөөдө дарактын түрү эсепке алынбайт. Дарактар факт жүзүндө отундун көлөмүнүн баасы боюнча эсептелген. Кыйылган дарак төмөнкү формула менен бааланган:

P = C*V

Бул жерде: Р - кыйылган дарактын баасы С - 1 м3 отундун баасы V - дарактын көлөмү

12. Кыргыз Республикасынын Соода-Өнөр жай палатасынын расмий катында (N0.02-02159 20 июну 2011-ж.ж.) көрсөтүлгөндөй, 1 куб метр отундун баасы 350-400 сом/м3 түзөт.

13. Баалоо максатында дарактын көлөмү (V) бардык негизги бутактарынын жалпы көлөмүнүн суммасы катары эсептелген (талдын бир нече негизги бутактары болот). Изилдөөнүн жыйынтыгы боюнча бардык бутактары диаметрлердин беш категориясына топтоштурулган. Ар бир бутактын туурасы А. В. Чотоновдун редакциясындагы дарактардын көлөмүн, бийиктигин жана түрлөрүнө жараша эсептөө үчүн пайдаланылчу Кыргыз Республикасынын токойлорун таксациялоо боюнча Колдонмосунун негизинде эсептелди. Төмөндөгү 3.1, Таблицада кыйылган дарактардын көлөмүн эсептөө ыкмасы келтирилген.

3.1.Таблица. Дарактардын көлөмүн эсептөө

Дарак

Индикатор

Диаметри, см

<6

6-16

16-32

32-48

>48

Тал

Бийиктиги, м.

3

5

9,5

13,5

15

Көлөмү, м3

0,004

0,031

0,2

0,747

1,6

Кара жыгач

Бийиктиги, м.

4

7

11,5

16

17,5

Көлөмү, м3

0,006

0,034

0,234

0,865

1,83

Терек

Бийиктиги, м.

9

12,5

17

21

23

Көлөмү, м3

0,0117

0,0591

0,303

1,01

1,85

Дарактардын бийиктигин аныктоодо түрдүү дарактардын орточо бийиктиги негиз катары кабыл алынды, диаметри ар бир түрү үчүн орточо өлчөм кабыл алынды.

14. Төмөндөгү таблицада жыгачтын сом/м3наркынын негизинде ар бир категориянын туурасынын орточо мааниси төмөндө орточо деталдаштырылат.

3.2.Таблица. Дарактардын тобу боюнча наркы жана саны

Индикатор

Көлөмү, м3

<0,3

0,3-0,6

0,6-0,9

0,9-1,2

>1,2

Компенсация, сом

56

169

281

394

саны, дарактар

140

33

23

9

6

15. Дарактар үчүн жыйынтыкталган таблица кийинки бетте 3.3. Таблицада келтирилген

3.3. Таблица. Компенсация өлчөмү жана топтор, айылдар боюнча дарактардын саны

Айыл

Көлөмү боюнча дарактардын топтору, м3

Бардыгы, дарактардын саны

Бардыгы, компен-сация, сом

<0,3

0,3-0,6

0,6-0,9

0,9-1,2

> 1,2

Саны

Баасы

Бардыгы

Саны

Баасы

Бардыгы

Саны

Баасы

Бардыгы

Саны

Баасы

Бардыгы

Саны

Баасы

Бардыгы

Кара-Суу

129

56

7256

19

169

3206

17

281

4781

1

394

394

1

506

506

167

16 144

Кара-Булуң

11

619

14

2363

6

1688

8

3150

5

2 531

44

10 350

Бардыгы:

140

7 875

33

5 569

23

6 469

9

3 544

6

3 038

211

26 494

4. Материалдардын бир бөлүгүн алмаштыруу мемен тосмолор үчүн компенсациянын өлчөмүн эсептөө.

16. Изилдөөнүн жүрүшүндө тосмолордун жана кашаалардын төмөндөгү түрлөрү аныкталган: жыгачтан жасалган кашаалар, тикенек зымдан жагалган тосмолор жана металл зымдан жасалган тосмолор.

4.1. Таблица. Тосмолордун түрлөрү жана узундугу

Айыл

Тосмолордун түрлөрү жана узундугу

Жыгач кашаа

Тикенек зымдан жасалгантосмо

Темир зымдан жасалган тосмо

Кара-Суу айылы

245

900

20

Кара-Булуң айылы

225

142

50

Бардык тосмолор ийкемдүү жана аларды чыгымы жок жылыштырууга болот. Эгерде чыгым келтирилсе, аны минималдуу каражат жумшап оңдоп койсо болот. Ошондуктан компенсациянын өлчөмү тосмону жылдыруу акысы жана материалдын бир бөлүгүн алмаштырууга жумшалган чыгым катары эсептелген. Кара-Суу жана Кара-Булуң айылдарынын жалданып иштеген жумушчулары менен сүйлөшүүлөрдүн негизинде жылдыруу үчүн компенсация + мүмкүн болчу чыгым 12 сом/м., суммасында эсептелген. Төмөндө эсептөөнүн жыйынтыгы келтирилген:

4.2. Таблица. Материалдардын бир бөлүгүн алмаштыруу менен тосмолорду жылдыруу үчүн компенсациянын наркы.

Индикатор

Узундугу, м.

Наркы 1 п/м

Бардыгы

Кара-Суу айылы

Жыгачтан жасалган кашаа

245

12

2940

Тикенек зымдан жасалган тосмо

890

12

10680

Темир зымдан жасалган тосмо

20

12

240

Айыл үчүн бардыгы

1155

13860

Кара Булуң айылы

Жыгачтан жасалган кашаа

225-

12

2700

Тикенек зымдан жасалган тосмо

142

12

1704

Темир зымдан жасалган тосмо

50

12

600

Айыл үчүн бардыгы

477

5004

Бардыгы:

1572

18,864

5-тиркеме

Арыздарды коргоо боюнча топтун милдеттери

А. Арыздарды кароо боюнча топту түзүү жана анын курамы

1. АКТ КП тууралуу маалыматты ачыкка чыгарган мезгилден тартып, үч айлык мөөнөткө түзүлөт. Бул топ арыздарды талкуулоо, алардын калыстыгын баалоо, таасир этүү көлөмүн баалоо, зарыл болгон компенсация маселелерин чечүү, ошондой эле арыздарды кароо жана канаатандыруу механизми жакшы иштешине өбөлгө түзүү. Топ арыздарды түрдүү деңгээлде кароо макасатында төмөндөгү адамдардын жана адистердин катышуусу менен түзүлөт:

а. Жергиликтүү деңгээл.

Жергиликтүү ыйгарым укуктуу адам Айыл өкмөт башчысы ЖЭБ өкүлү Нарын областындагы Акыйкатчынын өкүлү 3 өкүлү (коомчулук менен консультациляларды өткөргөндөн кийин) БӨУ

b. Областтык деңгээл

ЖЭБ өкүлү УАД БТ өкүлү ДТА 3 өкүлү (коомчулук менен консультацияларды өткөргөндөн кийин) Нарын областындагы Акыйкатчынын өкүлү БӨУ

с. Борбордук деңгээл

ИДИТ өкүлү АД БНТ өкүлү ЖЭБ өкүлү ДТА өкүлү (коомчулук менен консультацияларды өткөргөндөн кийин) Нарын областындагы Акыйкатчынын өкүлү БӨУ

2. Талап же арыз берилген ар бир деңгээлде арыздарды кароо Тобуна зарыл учурларда өзгөчө маселелерди чечүүгө керектүү болгон кесиптик жардам көрсөтүлөт. Мындай жардам төмөндөгүлөрдөн алынышы ыктымал:

Жергиликтүү бийлик органдарынын өкүлдөрүнөн Архитектура жана курулуш боюнча мамлекеттик агенттикин өкүлдөрүнөн. Мамлекеттик каттоо кызматынан Айыл чарба министрлигинен. Айлана чөйрөнү коргоо жана токой чарбасы боюнча министрликтен. Мамлекеттик мүлк министрлигинен. Тышкы иштер министрлигинен.

2. Эгерде АКТ компенсация төлөп берүүгө жарактуу деп ырастаса, таасирден улам шартталган кошумча чыгымдарды Долбоор төлөп берет.

В. Арыздарды кароо жана канааттандыруу механизминин алкагында арыздарды кароо боюнча топтун иштеши.

3. Арыздарды кароонун механизми төмөндөгү төрт этаптан турат:

Жергиликтүү деңгээл (айыл). Оболу арыз жергиликтүү айылдын денңгээлинде каралат. Арыз ээси кызыкчылыгына долбоор таасир эткен адамдык арызын дароо карап, жооп берүү үчүн ТКМ расмий түрдө дайындаган жергиликтүү ыйгарым укуктуу адамдын (ЫА) кароосуна жеткирет. ЫА берилген арызды чечүү боюнча чараларды ЖЭБ жергиликтүү өкүлчүлүгү, Акыйкатчынын Нарындагы өкүлү, ИДИТ, ДТА шайланган өкүлдөрү жана жергиликтүү БӨУ менен консультация жүргүзүү жолу менен чечет. ИДИТ менен макулдашылгандан кийин ЖЭБ арыз боюнча чечим кабыл алат жана каралган арыздын жарактуулугун аныктайт. Аймактык деңгээл. Эгерде арыз 15 күндүн аралыгында жергиликтүү деңгээлде чечилбесе, ДТА шайланган өкүлдөрүнүн, Акыйкатчысынын Нарындагы өкүлүнүн, БӨУ көмөгү менен ТКМ аймактык бөлүмчөсүнө (АЖБ БТ) арыз менен кайрылат. АЖБ БТ арыз боюнча чечим кабыл алат жана каралган арыздын жарактуулунун аныктайт. Борбордук деңгээл. Эгерде арыз 15 күндүн аралыгында аймактын деңгээлинде чечилбесе, арыз берген адам арызын ТКМ борбордук кеңсесине Бишкеке жөнөтөт. Ага ЫА, ДТА шайланган өкүлдөрү, Акыйкатчынын Нарындагы өкүлү жана жергиликтүү БӨУ көмөктөшөт. ИДИТтин өкүлү арыздын мыйзамга төп келээр-келбестиги тууралуу чечим кабыл алат. Сот: Эгерде арыз 15 күндүн аралыгында борбордук деңгээлде чечилбесе, арыз берген адам арызын тиешелүү сот инстанциясына жөнөтүшү ыктымал.

4. Ар бир арызды кароо процесси бир же бир нече отурумга созулуп жана комиссмяны же баалоочулардын окуя болгон жерге барышын талап кылышы ыктымал. Коллективдүү арыз өзнчө бир арыз катары каралышы мүмкүн.

5. Арыздар жергиликтүү деңгээлде талкууланган учурда отурумдар арыз ээси жашаган айылда өтүшү ыктымал; бул учурларда АЖБ өкүлдөрү ошол айылдарга келишет. Арыздар борбордук деңгээлде каралганда, сутурумдар областтык деңгээлде, Нарында өткөрүлөт. Бул учурларда ИДИТ өкүлдөрү Нарынга келишет.

С АКТ кээ бир мүчөлөрүнүн милдеттери. С 1. Жергиликтүү ыйгарым укуктуу адам.

6. Жергиликтүү ыйгарым укуктуу өкүл жазуу түрүндө арызды алаар замат, төмөндөгүлөргө милдеттүү:

а) Арыздын долбоорун даярдап, арызчынын колун койдуруп, анын фамилиясын, атын көрсөтүп, арыз берген жерин жана датасын коюп, арыздын мазмунун кагазга түшүрүүгө

б) Арыздын долбоорун бардык жергиликтүү деңгээлдеги АКТ мүчөлөрүнө жөнөтүү зарыл, аларды Топтун отурумуна чогултуп, арызды кароочу биринчи (керек болсо андан кийинкисинин дагы) отурумунун датасын белгилөөгө

с) Отурум (отурумдарды) уюштуруу үчүн жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарына кайрылууга.

д) Суроолорду жана талатпарды ТКМ жана жергиликтүү АТК башка мүчөлөрүнө жиберүүгө

е) Бардык отурумдардын протоколдорун жана арыздануучулар менен ЫА ортосундагы маектин протокоодорун толтурууга

ж) Бардык деңгээлде арыздарды караган учурда күбө катары катышууга.

С 2. БӨУ Жергиликтүү байланышчу адамдан арызды алгандан кийин тиешелүү бейөкмөт уюму (БӨУ) төмөндөгүлөргө милдетүү:

1) Арыздануучу (арыздануучулар) менен байланышып, алардын арызынын мазмуну тууралуу кат даярдоого

2) Арыздануучуга (арыздануучуларга) АКТнын иштөө механизмин, ошондой эле Кайра жайгаштыруу планы боюнча компенсация саясатын түшүндүрүү.

3) Арыздарды караган бардык отурумдарга катышу, өз пикирин айтуу, жагдайды анализдөө, талкуулордун протоколун жүргүзүү.

4) Адистерди жана же баалоочуларды окуя болгон жерге коштоп жүрүү.

5) Ар бир отурумдун (отурумдардын) аягында иштин абалы жөнүндө отчёт даярдап, аны арыздануучуга, ЖЭБ жана ИДИТ жөнөтүү.

6) Арыздардын бардык деңгээлдеги кароосуна катышу, арыздар каралып жаткан отурумдарга жана жыйынтыктоочу отчётко киргизүү үчүн материалдарды даярдоо.

7) Арыздын маселелери чечилбесе арыздануучулардын талаптарын чогултуп, аларды жагдайга жараша ЖЭБ же АЖБ (БТ) жөнөтүү.

8) Бардык арыздар боюнча жогоруда көрсөтүлгөн аракеттерди аткаруу.

С 3. Акыйкатчы

9. Арыз каралган отурумда жергилүктүү байланышчу өкүл даярдаган арызды алгандан кийин Акыйкатчы төмөндөгүлөргө милдетүү:

а) Арыз ээси (арыз ээлери) менен байланышып, арыз эзсинин түшүнүгү боюнча кат даярдоого;

b) Арыздарды кароо боюнча өткөрүлгөн бардык отурумдарга катышууга, өз пикирин айтуу жана жагдайды анализдөөгө, талкуунун протоколун толтурууга;

с) Эгерде зарылчылык болсо, адистерди жана/же баалоочуларды окуя болгон жерге коштоп жүрүүгө:

d) Ар бир отурумдун (отурумдардын) акырында иштин абалы тууралуу отчёт дайындап, арыз ээсине жана ЖЭБ жөнөтүүгө;

е) Арыздардын бардык деңгээлдеги кароосуна катышуу, арыздар каралып жаткан отурумдарга жана жыйынтыктоочу отчётко киргизүү үчүн материалдарды даярдоо.

f) Бардык арыздар боюнча жогоруда көрсөтүлгөн аракеттерди аткаруу.

С 4. ЖЭБ өкүлү

10. Байланышуу өчөт өкөлгө арызды кароо боюнча отурумда арыз тууралуу тиешелүү маалымат бергенден кийин ЖЭБ өкүлү төмөндөгүлөргө милдеттүү:

а) Арыз ээси (арыз ээлери) менен байланышып, арыз ээсинин түшүнүгү боюнча кат даярдоого:

b) Арыздарды кароо боюнча өткөрүлгөн бардык отурумдарга катышууга, өз пикирин айтууга жана жагдайды анализдөөгө, талкуунун протоколун толтурууга;

с) Эгерде зарылчылык болсо, адистерди жана/же баалоочуларды окуя болгон жерге коштоп жүрүүгө;

d) Бул отчёт төмөндөгүлөрдү туюндурушу мүмкүн: i) арыз кандайдыр бир аракеттин зарылчылыгы жок чечилди; ii) арыз чечилиши ыктымал, бирок компенсация же башка аракеттер талап кылынат же iii) арыз чечилбеген боюнча калат.

е) Эгерде арыз ээси адилеттүү талап койсо жана талап кылынган компенсация (же аракеттер) ИДИТ тарабынан бекитилсе, компенсация берүүгө же арызды кароо жана аны канааттандырууга киришүү.

f) Арызды кароо жана аны канааттандыруу боюнча бардык аракеттерди аткарып бүткөн соң, отчёт даярдап, арыз ээсине (ээлерине) тиешелүү БӨУ жана Акыйкатчыга кол койдуруу зарыл.

g) Арыз ээсинин талабы канааттандырылбагандыктан, жогорку инстанцияга арызын берөөгө ниеттегип жаткандыгын ЫА маалымдагандан кийин, АЖБ жана ИДИТке кабарлап, областтык деңгээлде арызды кароо үчүн кеңешме уюштурууга киришүү зарыл.

С 5. АЖБ БТ өкүлү 11 Арыз ээси областтык деңгээлде кароого арызын бергендиги, бул арызды кароо боюнча отурум дайындалгандыгы тууралуу маалымдагандан кийин АЖБ БТ өкүлү арыз ээси жашаган айылга барып, төмөндөгүлөрдү аткарууга тийиш:

а) Арыз ээси (арыз ээлери) менен байланышып, арыз ээсинин түшүнүгү боюнча кат даярдоого;

b) Арыздарды кароо боюнча өткөрүлгөн бардык отурумдарга катышууга, өз пикирин айтууга жана жагдайды анализдөөгө, талкуунун протоколун толтурууга;

с) Эгерде зарылчылык болсо, адистерди жана/же баалоочуларды окуя болгон жерге коштоп жүрүүгө;

d) Бул отчёт төмөндөгүлөрдү туюндурушу мүмкүн: i) арыз кандайдыр бир аракеттин зарылчылыгы жок чечилди; ii) арыз чечилиши ыктымал, бирок компенсация же башка аракеттер талап кылынат же iii) арыз чечилбеген боюнча калат.

е) Эгерде арыз ээси адилеттүү талап койсо жана талап кылынган компенсация (же аракеттер) ИДИТ тарабынан бекитилсе, компенсация берүүгө же арызды кароо жана аны канааттандырууга киришүү.

f) Арызды кароо жана аны канааттандыруу боюнча бардык аракеттерди аткарып бүткөн соң, отчёт даярдап, арыз ээсине (ээлерине), тиешелүү БӨУ жана Акыйкатчыга кол койдуруу зарыл.

g) Арыз ээсинин талабы канааттандырылбагандыктан, жогорку инстанцияга арызын берүүгө ниеттенип жаткандыгын ЫА маалымдагандан кийин, АЖБ жана ИДИТке кабарлап, борбордук деңгээлде арызды кароо үчүн кеңешме уюштурууга киришүү зарыл.

С 6. ИДИТ өкүлү

12. ИДИТ өкүдү ар бир арызга өзүнчө папка ачууга жана арыздарды кароонун жыйынтыктоочу отчёттору боюнча протоколдорду жүргүзүүгө тийиш. Ар бир арыз боюнча ИДИТ өкүлү кандайдыр бир аракеттер керекпи же компенсация төлөп берүү зарылдыгын аныктайт. Эгерде компенсация төлөө зарыл болсо, ИДИТ өкүлү өзүнүн чечими тууралуу арыз ээсин, БӨУ жана Акыйкатчыны кабарлайт, ЖЭБ же АЖБ өкүлдөрүнө тиешелүү аракеттерди көрүү же компенсация төлөөгө киришүү милдетин тапшырат.

13. Мындан тышкары, арыз ээси борбордук деңгээлде кароо үчүн аппеляция бергендиги жана бул арызды кароо үчүн отурум дайындалгандыгы тууралуу маалымдоодон тышкары ИДИТин өкүлү төмөндөгү маселелерди чечүү максатында Нарынга жол тартууга тийиш:

а) Арыз ээси (арыз ээлери) менен байланышып, арыз ээсинин түшүнүгү боюнча кат даярдоого,

b) Арыздарды кароо боюнча өткөрүлгөн бардык отурумдарга катышууга, өз пикирин айтууга жана жагдайды анализдөөгө, талкуунун протоколун толтурууга;

с) Эгерде зарылчылык болсо, адистерди жана/же баалоочуларды окуя болгон жерге коштоп жүрүүгө:

d) БӨУ жана Акыйкатчыньш иштин абалы тууралуу отчётунун жана арыз ээсинин катынын негизинде арыздын каралгандыгы тууралуу жыйынтыктоочу отчёт даярдап, арыз ээсине жана арызды кароо боюнча топтун мүчөлөрүнө, ИДИТ сунуштамаларды даярдоого.

е) Бул отчёт төмөндөгүлөрдү туюндурушу мүмкү: i) арыз кандайдыр бир аракеттин зарылчылыгы жок чечилди: ii) арыз чечилиши ыктымал, бирок компенсация же башка аракеттер талап кылынат же iii) арыз чечилбеген боюнча калат.

С 6. ДТА өкүлү ДТАнын өкүлдөрүнүн милдеттери:

а) Арыз ээлери жашаган айылда, Нарында дагы арыздарды кароо боюнча бардык отурумдарга катышуу. Нарынга каттаганда суточный жана акысыз жол жүрүү укугуна ээ болушат.

b) ЖЭБ, АЖБ жана ИДИТ өкүлдөрүнө жыйынтыктоочу отчётто чагылдырыла турган керектүү маалыматтарды берүү.

С.7 Арыз ээлери жашаган айылдардын жергиликтүү бийлик органдары

15. Жергиликтүү бийлик органынын өкүлүнүн милдеттери.

а) Арыздарды кароо боюнча отурумдарды жана арыз ээлери менен жолугушууларды өткөрүүдө ЫАга жана ЖЭБ көмөк көрсөтүүгө.

b) Арыз ээлери жашаган айылда, Нарында дагы арыздарды кароо боюнча бардык отурумдарга катышуу. Нарынга каттаганда суточный жана акысыз жол жүрүү укугуна ээ болушат.

с) ЖЭБ, АЖБ жана ИДИТ өкүлдөрүнө жыйынтыктоочу отчётто чагылдырыла турган керектүү маалыматтарды берүү.

С 8. Экеперттер

16. Ээсинин арызы боюнча таасир этүүгө карата экспертиза өткөрүү дайындагандан кийин, тиешелүү эксперт зарыл болгон бардык иликтөөлөрдү өткөрүп, отчёт даярдап, арыз ээсине, арыздарды жана талаптарды кароо боюнча топтун башка мүчөлөрүнө берүүгө тийиш.

6-тиркеме

Коомдук угуулардын протоколу

КАРА БУЛУҢ АЙЫЛЫ Датасы 2011-жылдын 7-июлу Өткөрүлгөн жери: Кара-Булуң айылы, Маданият үйү Башталышы: саат 10:00

Катышуучулар: АӨБ миссиясы:

- Сунил Митра - транспорт боюнча башкы адис

- Ланфранко Бланшетти-Ревелли - социалдык өнүктүрүү жана кайра жайгаштыруу боюнча башкы адис, CWOD

- Джумабаев Нуржан - жер ыйгарып алуу жана кайра жайгаштыруу боюнча консультант, Бишкек.

- Есеналиев Мирдин долбоордор боюнча ыйгарым укуктуу адам, КР АӨБ туруктуу өкүлчүлүгү, Бишкек

- Гуляим - котормочу

КР ТКМ:

- Мамаев Кубанычбек - Статс-катчы

- Сатыбалдиев Руслан - БНТ, ИДИТ боюнча регионалдык координатор

- Келдибаева Светлана - ИДИТ, коргоочу чаралар боюнча адис

- Эсембаева Рената - ИДИТ, коомчулук менен байланыштар боюнча адис

- Аманбаева Юлия - ИДИТ, контракттарды администрациялоо боюнча адис

Көз карандысыз баалоочу:

- Ниренберг Илья - Көз карандысыз баалоочунун жардамчысы

Консультант:

- Мд. Ахсан Хабиб - башкы туруктуу инженер

- Ивао Иококова - JOC президенти, төшөөчү-материалдар боюнча башкы инженер

- Келдибек Ибраев - Туруктуу инженердин орун басары

- Наргис Джолдошова - Котормочу

- Абдилазизов Айбек - Котормочу

- Иманалиев Эрнис - Кеңсе-менеджер

- Бексултантов Мирлан - Инспектор

Подрядчы:

- Жинг Чаохонг - Долбоордун менеджери

- Улан Бектемиров - Котормочу

НПО:

- Кадырова Рая - «За международную толерантность» БӨУ

- Эралиена Майя - АӨБ форумунун БӨУ

Акыйкатчы:

- Рысбеков Бакыт -Нарын облусу боюнча Акыйкатчынын ыйгарым укуктуу өкүлү

Чакырылган адамдар - долбоор таасир эткен адамдардын 19нун 6 катышкан жок. Күн тартиби: Кайра жайгаштыруу жана жерди ыйгарып алуу боюнча аткарылган иштер боюнча отчёт

Чогулушту КР ТКМ статс-катчысы К.Мамаев ачты: Биз кайра жайгаштыруу планы боюнча кыргыз жана орус тилдеринде брошюра даярдадык. Брошюрада кайра жайгаштыруу планына байланыштуу болгон маселелерди чечүү жагдайы кыскача баяндалган. Кара-Булуң айылында долбоордун таасири 19 адамга тийиген. Бүгүн мына ушундай эле чогулушту Кара-Суу айылында дагы өткөрөбүз.

К.Мамаев катышпай калган адамдардын бардыгын толук атап чыгат: Сайракунов Бейшенбек, Сыдыков Орозбек, Акматов Рахат, Алыбаев Тилек, Кызыгулов Баяман. Адышов Мирбек. Андан соң жолугушууга катышып олтурган АӨБнын өкүлдөрүн ТКМ тарабынан келгендерди тааныштырат.

Ланфранко: Балким биз брошюра боюнча түшүндүрмө бербейлиби?

К.Мамаев: Бүгүн баардыгыңыздар брошюра алдыңыздар. Эгерде сурооңуздар болсо, бере бериңиздер.

Ланфранко: Балким оболу брошюра боюнча кеп кылбайлыбы?

К.Мамаев: Брошюрадан маалыматты окуп берет. 1995-жылдагы АӨБ аргасыздан кайра жашаштыруунун жол-жобосун түшүндүрөт.

К.Мамаев: ТКМ кайра жайгаштыруу боюнча план иштеп чыкты, элет эли интернетке жете албагандыктан, ал кеңири коомчулукка жеткирилип, ММК жарыяланат. Кайра жайгаштыруу планы кыргызча, англис жана орус тилдеринде жарыяланат. Андан соң, кайра жайгаштыруу планын КР буйругу менен бекители деп турабыз, анткени финансылык маселелерди камтыйт эмеспи. Бизге Финансы министрлигинен замечание келип түштү, биз аны эске алдык. Өкмөттүн буйругунда төмөндөгүлөр көрсөтүлөт: 1) Кайра жайгаштыруу планы КР Өкмөтү тарабынан жактырылууга тийиш, 2) К.Мамаевди Кайра жайгаштыруу планына кол коюга укук ыйгаруу, 3) компенсация төлөп берүү булагы - ТКМ. Азырынча суммасы көрсөтүлгөн эмес, анткени отчёт жакында гана аяктады, ошондуктан Мамкурулуш учурда ага өзүнүн эксперттик баасын берүүдө. Ушул жол-жоболордон соң биз аны баалоочулар менен талкуулап, андан соң КР Өкмөтүнө акыркы такталган сумманы сунуштайбыз. Долбоордун таасири кандай болоору болжолдонууда: бардыгы 3 дүкөн, Кара-Булуң айылындагы 2 дүкөн (ээлери - Касымов менен Төлөгөнова) жана Кара-Суу айылында бузулуп салынган 1 дүкөн. Ошондой эле долбоор таасирине 211 дарак туш келген. Бул баалоо боюнча документтердин көчүрмөсү, түп нускасы Өкмтгкө берилет, көчүрмөсү бизде калат. Дарактарды кыйгандан кийин жыгачтар отунга кетет, ал эми дарактарды кыйгандыгыңыз үчүн сиздерге компенсация төлөнөт. Долбоор таасири тийгендердин арасында кирешеси абдан төмөн жаралдар бар. Биз АӨБнын ченемдерине ылайык бардыгын эсептеп чыгабыз. Бул маселени биз Социалдык жактан коргоо министрлигинен маалыматтарды сураштырдык, мунун баары эске алынды. Бирок ушуну менен бардыгы бүтүп калбайт. Буйрук чыккандан кийин биз компенсацияны төлөй баштайбыз, анын жүрүшүндө пикир келшипестиктер чыгышы ыктымал. Ошол себетен арыздарды кароо боюнча атайын топ түзүүнү чечтик. Бул топту түзүү боюнча буйрукка министр кол коет. Арыздарды кароо боюнча Топтун катарына тизмеге кирген адамдардын ичинен үч адам кирүүгө тийиш. Ошондуктан аларды сунуштагыла. Эгерде арыз жергиликтүү деңгээлде чечилсе, ал маселе аймактын деңгээлинде каралат. Арызды кароонун мөөнөтү көрсөтүлгөн. Тотпун катарына Акыйкатчынын жана БӨУ өкүлдөрү дагы кирет. Менимче сиздерди жерлерге, дарактарга, бизнеске долбоордун таасири тийсе компенсация алуу маселелери көбүрөөк кызыктырат деп ойлойм.

Ланфранко: Мен үч элемент тууралуу айткым келет, б.а. үч саясатты - АӨБнын саясатын, КР Өкмөтүнүн саясатын жана факт жүзүндө аткарылган жумуштарды бир жерге баш коштуруп, экинчиси эсептөө методикасы тууралуу сиздерге бир аз түшүнүк берүү. Компенсация алуу укугунун матрицасы тууралуу айтып берет: АӨБнын саясатына ылайык, долбоордун таасири тийген бардык адамдарга компенсация төлөө зарыл же жрге карата жеке менчик укугуна карабастан, жашоо деңгээлин реабилитациялоо керек. Мунун өзү эгерде тургундар жерди мыйзамсыз ээлеп алса, жерге компенсация төлөнбөйт, бирок адардын турмуш деңгээлин реабилитациялоо үчүн компенсация алышат. Кызыл сызыкка чейинки жер участокторуна компенсацияга төлөнбөйт. КР Өкмөтү башка аспектидер үчүн компенсация төлөп берүүгө макулдугун берди жана бул маселени чечүү үчүн бардык чараларды көрдү. Курулуштар үчүн компенсация. АӨБнын саясатына ылайык, мүлк ордун толтуруу наркы боюнча (материалдардын, жумушчу күчүнүн, транспорттун ж.б. наркы) компенсация төлөнүүгө тийиш. Автрбус аялдамасынын ордуна салынгаи дүкөндөр ижарага алынган. Аларга компенсация төлөө эки себептен улам Өкмөт тарабынан төлөнгөн жок: иш жүзүндө дүкөн ээлери мыйзамдуу статуска ээ эмес жана дүкөндөр курулган жерлер чектөө тилкесинин ичинде калган. Ошол себептен компенсацияга укук алыш үчүн алар мыйзамдуу статус алуу зарыл. Мыйзамсыздыктын эки элементи бар: 1) автобус аялдамасын киоскко айландырууда ээлери жеңил курулуш материалдарын колдонууга тийиш эле, анын ордуна алар автобус аялдамаларынын курулуш материалдарын алып салышкан же толугу менен бузуп салышкан. Бирок материалдар мамлектке тиешелүү. 2) автобус аялдамадары ижарага берилген. Ижара акысы кайсы бир жыллдры үчүн таптакыр төлөнгөн эмес. Мына ошентип, компенсация ордун толтуруу наркы боюнча төлөнөт, бирок, автобус аялдамасынын курулуш материалдарынын жана алар төлөнбөгөн ижара акысы кемитилет. Болгондо да кемитүү суммасы компенсациянын жалпы суммасынан 10%дан ашпайт. Өкмөт бизнестин жоготууларын дагы компенсациялайт. Бул факторду аныктоо кыйла татаал. Биз жолдун курулушу бизнесин жоготууга себеп болгондугун мойнубузга алабыз, ошол эле учурда жоготууга эмне себеп болгондугун жолдун курулушубу же башка факторлорбу, айтор себебин аныктоо татаал. Бизде дүкөн ээлери тапшыра турган бухгалтердик эсептер, пайданын декларациясы жок, патенттин наркы гана болгондуктан, пайданын так цифралары жок. Иш жүзүндө дүкөндөрдүн ишмердиги эч качан токтотулган эмес, балким ас кыска мөөнөткө токтотулгандыр. Ошого карабастан, КР Өкмөтү абдан калыс чечим кабыл алды. Биз дүкөндөр үч айга ишмердигин токтоткон деп болжолдодук, 2 ай жаңы дүкөндүн курулушуна жана 1 ай бизнести реабилитациялоого. Бул дүкөндөрдүн орточо пайдасын биз кантип эсептедик? Биз долбоордун таасири тийбеген башка ийгиликтүү дүкөндүн маалыматтарын алдык. Көз карандысыз баалоочулар эки күн бою (ар күнү 8 сааттан) бардык түшкөн пайдаларды каттоого алып, дүкөндүн ишине байкоо жүргүздүк. Бирок, дүкөндүн ишине байкоо жүргүзүүнүн негизинде эсептелген пайда анчалык көп болбоду. Андан соң биз дүкөндө сатылган продукциянын ассортиментин жана көлөмүн карап чыгууну чечтик. Ассортимент менен көлөмдү салыштыруу методикасы пайданын чоң суммасын берет. Биз компенсация төлөөнүн мына ушул ыкмасын тандап алдык. Дарактар базар бласы боюнча компенсацияланат, долбоордун таасири тийген дарактар продуктивдүү катары эсептелбегендиктен, отун катары каралат. Дарактардын көлөмү Аткаруучу агенттиктен алынган расмий ченемдерге ылайык эсептелинет. Алар диаметрлерине жараша бир нече категорияларга бөлүнөт. Айрым абдан кичинекей дарактар бар, аларды ТКМ тарабынан берилген расмий параметрлерге негизденип, бадалдардын категориясын ыйгаруу абдан оор. Ар бир дарак компенсациялоо боюнча өз баасына ээ. АӨБнын саясатына ылайык, биз ар бир түп дарак үчүн компенсация төлөп беребиз. Жыгач кашаалар: алар кычыл сызыктын ичинде жайгашкандыктан ордунан жылдырылды. Биз кашааларды ордунан жылдыргандыгы үчүн жумушчу күчүнө жана мүмкүн болчу бузуулар үчүн компенсация төлөп беребиз. Жумушчу күчүнүн ставкасы 1 погон метрге 12 сомдон эсептелди. Жөлөкпул калктын кедей катмарынын категориясына тиешелүү болгондорго төлөнөт. Кедейлердин үч категориясы бар: салыштырмалуу кедейлер, кедейлер жана абдан кедейлер. Долбоордун таасири тийгендердин баары эле кедейлер эмес. 44түн 24 кедей болуп эсептелет, бул жагдайда расмий статистикалык маалыматтар пайдаланылбайт. Кедейчилик мал башы, автомашинанын маркасы, айыл чарба техникасы, үйүнүн абалы сыяктуу чыныгы активдеринин негизинде бааланат. Башталышында минималдуу айлык акынын өлчөмүндө (600сом) жөлөкпул төлөп берүү болжолдонгон, бирок бул сумма абдан аз болгондуктан, минималдуу жашоо деңгээлинин суммасынын өлчөмүндө төлөп берүү чечими кабыл алынган. Олуттуу таасирге кабылган жана пайдасынын 10% ажыраган адамдар жөлөкпул алууга укуктуу. Бул үч дүкөндүн ээлери. Алар ташыгандыгы үчүн 3000 сом (ташуу наркы, жүк ташуучу машиненин бир күнгө жалдоо). Биз ТКМ менен АӨБ көмөктөшкөндүгү жана көргөн чарадары үчүн ыраачычылык айтып коюуга тийишпиз. Келип, жыйынга катышып бергендиги үчүн чоң рахмат. Эми сурооңуздар бар болсо, берсеңиздер болот.

Л.Касымова: Долбоор боюнча тротуарлар каралганбы?

К.Мамаев: Долбоор боюнча тротуарлар каралган. Оболу тротуарлар каралган эмес. Бирок коопсуздук максатында биз долбоордун наркын көбөйтпөй туруп, жолдун параметрин өзгөрттүк. АӨБ кайра жайгаштыруу боюнча алардын саясатын жүргүзүүнү өтүнүп жатат. Долбоордун таасири сезилип жаткандыктан, АӨБ эки айылда ишти токтотуп койду. Мен мунун өзү кошумча проблемалардын жаралышына алып келиши мүмкүн, мисалы чаңга байланыштуу адамдарда өпкө оорулары чыгышы ыктымал деп түшүндүрдүм. Ошондуктан биз эки айылдын ичинде туурасы 8 м. келген асфальттын биринчи катмарын төшөй баштайлы деп уруксат сурадык. Жакынкы күндөрү бул ишти баштайбыз. Азыр биз түтүктөргө (тротуарларга) уруксат сурап жатабыз.

Л.Касымова: Дүкөндөрүбүздүн жанында машине токтотуучу жай болобу? Болбосо чыгуу кыйындайт. Балким өз ара сүйлөшпөйлүбү?

К.Мамаев: Биринчи кезекте биз компенсациялар боюнча макулдашып алууга тийишпиз. Эгерде биз бир пикирге келбесек, маселе сотто чечилет. Башка жол жок. Макулдашууга жетишкенден кийин биз дүкөндөрдү буза баштайбыз. Жол коомдук болголдуктан курулуш иштерин жүргүзүүгө эч тоскоолдук жок. Машина токтотуучу жер маселесин биз карайбыз. Жол эки тилкелүү, чети каралган, анын ичинде автомобил токтотуу үчүн 2,5 метрден жер каралган. Ар бир чекит текшкрилип, эсептелинип чыгат: жолдон ылдый түшчү жерлер, түтүктөр ж.б. Үйлөрдү карай кайрылчу жерлер жумуштун акыркы бөлүгүндө каралат. Оболу сезон аяктап бара жаткандыктан негизги жумуштарыбызды аяктап алууга тийшпиз. Бул жол менен абдан оор машинелер жүрөт. Жол саатына 89 чакырым ылдамдык менен жүрүүгө ылайыкташкан. Бирок машинелер саатына 120, кээде 140 км ылдамдык менен жүрөт. Биз «жаткан полицейскийлерди» жана жарык чагылдыруучуларды орнотууну караштырып жатабыз. Биз коопсуздукка өзгөчө көүл бөлөбүз. Бирок МАИнин уруксаты жок мындай чараларды колдоно албайбыз. Биз ар бир адамды угууга, БӨУ, Акыйкатчыны чакырууга даярбыз.

Жергиликтүү тургун, пенсионер, биринчи топтогу майып: Силер калктын турмуш деңгээли тууралуу маалымттарды кайдан алдыңыздар, бул статистиканын маалыматыбы же сурамжылоо жүргүзүлдүбү?

К.Мамаев: Кедей, ортолор жана байлар туурасында. Бул маселени Социалдык жактан коргоо министрлиги менен жөнгө салганбыз. Биз райондук, айылдык статистикалык комитеттердин маалыматтарын пайдаландык, ошондой эле интерьвю жүргүздүк. Республика боюнач жашоо миниуму 1600 сом, Нарын облусу үчүн бийик тоонун коэфицентин эске алганда 3595 сом. Бул маселе дагы каралат, бирок ал долбоордун таасири тийгендерге гана тиешелүү. Мен Социалдык жактан коргоо министрлигинен калктын кедейлерин аныктоо боюнча жана консультацияларды берүү боюнча жакшы адис бергиле деп өтүндүм.

Жергиликтүү тургун: Кашааларды жылдыргандык үчүн кандай компенсация төлөйсүздөр?

К.Мамаев: Жыгач кашааларды жылдыргандык үчүн компепсация төлөйбүз ага кошумча мүмкүн болчу бузууларга 20% кошум беребиз.

Жергиликтүү тургун: Эгерде мен айлана чөйрөнү коргоо агенттигинин уруксаты жок дарак кыйсам бир түп дарак үчүн 10 000 сом айып акы төлөйм. Азыр силер дарактарды кыйгыла деп жатасыздар. Силер эмнеге ушул жагдайды эске алган эмессиздер? Силер дарактарга компенсация төлөбөйбүз, анткени ал отунга жумшалат деп айткансыңар.

К.Мамаев: Компенсация төлөнөт. Бул маселени чечүү үчүн белгилүү бир методика пайдаланылат. Эгерде дарактар бири бирине өтө жакын жайгашса, жалпы диаметр эң узун дарактын бийиктигине көбөйтүлөт. Куб метр ошентип эсетелет. Дагы бир маселе бар. Дарактарды кыйгандан кийин отун калат. Отундун базар баасын аныктоо максатында биз Соцкоргоо министрлигине, салыктар жана жыйымдар боюнча кызматка, соода-өндүрүш палатасына кайрылдык. Мен бир куб отун кеминде 350 сомдон кем эмес деп айткам. Кандай болгон күндө дагы биз расмий маалыматтарга таянабыз, аларды долбоордун таасири тийген адамдарга компенсация боюнча документтерге тиркеп коёбуз.

М.Эралиева, АӨБ боюнча БӨУ форуму: Мен Мамаев мырза берген расмий эмес эсептөөлөр менен таанышып чыктым. Эсептөөлөрдө бардык эле цифралар так эмес. Кайра жайгаштыруу планы боюнча эмне айта аласыздар? План эл арасына таратылабы? Кайра жайгаштыруу планы менен таанышкандан кийин элде көп суроо пайда болушу ыктымал. Силер элдин пикирин эске аласыздарбы? Айылдын эки тургунунун жаңы бизнесин каттоодон өткөрүүгө көмөктөшүү боюнча эмне дейсиздер? Эльмира бизнесин өнүктүрөм деп алган кредити эмне болот? Дарактарга тиешелүү дагы бир кеп. Балким дарактардын -экономикалык наркын эсептеп чыгуу зарыл болуп жүрбөсүн? Анткени айрым дарактар чарбада пайдаланылып жүрбөйбү. Сугат маселесине дагы токтоло кетсеңиз.

К.Мамаев: Дүкөндүн жанына машине токтоочу жай дүкөн ээсинин гана маселеси эмес, биз долбоорду дагы бир ирет карап чыгабыз. Аялдаманын жанында калта, аярлоочу жана күүлөнүүчү тилке болууга тийиш, булар сметада каралган. Суу жүрүүчү арыкчалар келсек, ал дагы сметада каралган. Эми наркына келели. Биз мына ушул маселе боюнча бардрдык документтерди цифралар менен коштоп. Мамкурулушка жөнөттүк. Мен баалоочу эмесмин. Мамкурулуштун эксперттик баасын алуу зарыл. Аны алгандан кийин биз эл менен дагы бир ирет жолугабыз. Эксперттик отчёт ар бир адам менен өзүнчө каралат, андан соң ал кайра жайгаштыруу боюнча планга тиркеме катары каштолот. Ошону менен катар бизнеске келтирилген чыгымды кошо караш керек. Чын эле алар айтып жаткандай, 3 айдан бери иш токтоп калганбы же жокпу, муну такташ керек. Министрлик компенсация төлөөгө каршы эмес, бирок ошентсе дагы алар мыйзам чегинде жана базар баасына негизделүүгө тийиш. Финансылык бардык аспектилерди караш керек. Компенсацияларды, көз карандысыз баалоочунун, Мамкурулуштун кызмат акысы - бардык төлөмдөр мамлекеттик бюджеттин эсебинен төлөнөт. Чечим кабыл алаарда калктын кызыкчылыгы дагы, мамлекеттин кызыкчылыгы дагы эске алынууга тийиш.

Жергиликтүү тургун: Асфальт төшөө боюнча жумуштар качан башталат? Августта биз чөп чабык башталат. Бул жол менен биз жүктү кантип ташыйбыз?

К.Мамаев: АӨБ асфальт төшөөгө уруксат берди. Асфальт качан болот? (консультанттан сурайт)

Консультант: Июлдун акырында асфальттын биринчи катмары төшөлөт.

К.Мамаев: Подрядчынын графиги барбы? Ага асфальтты төшөөгө уруксат берилгенби? Эмне үчүн жок? АӨБнын уруксаты алындыбы?

Р.Сатыбалдиев (консультанттын турукуу инженерине кайрылат (Аhsan Habib):

Жолугушууда биз 16 июлга чейин асфальтты төшөп бүгүп калабыз дегенбиз.

К.Мамаев: Сиздер айыл ичинде асфальт төшөөгө уруксат бердиңиздерби?

С.Мигра: Биз чаңга байланыштуу проблеманы аныктагандан кийин ТКМнен тиешелүү талапты алдык, бирок курулуш иштери токтотулган эмес. Компенсация боюнча маселе чечилмейин курулуш иштери толук жүргүзүлбөйт.

Ланфранко: Чаң чыгып жатат деген даттануулар болуп жатат. Биз компенсация маселесин чечүүнү тездетүүгө аракеттенип жатабыз. Ал маселе чечилсе, курулуш жумуштары толук кандуу жүргүзүлө баштайт.

С.Митра: Эгерде биз курулуш иштерин жүргүзө баштасак, дүкөн ээлеринен бизге арыздар түшө баштабайбы? Биз буга толук ишенсек болобу?

Л.Касымова: Эгерде силер компенсация маселесин чечсеңиздер, биз жолдун курулушуна тоскоолдук кылбайбыз.

С.Митра: Биз КР Өкмөтү, ТКМ менен компенсация маселесин чечүүнү тездетүү жана курулуш иштерин улантуу боюнча иш жүргүзүп жатабыз.

К.Мамаев: Биз бири бирибизди түшүнбөй жатабыз. Айыл ичиндеги жолду асфальттоо маселеси мындан 1,5 ай мурда эле каралган. Мен ошондо АӨБна, тактап айтканда, Индеге, Каринге, Раяга айткам, эгерде асфальтты төшөө боюнча иштер башталбаса, чаңга байланыштуу маселе чыгат деп. Зарылчылыктан катары айыл ичинде иштерди баштай берели деген элем. Эгерде сиздерге оозеки айтканым жетшисиз болсо, Бишкеке келгенде тиешелүү документтерге кол коюп берейин. Эгерде банктын көрсөтмөсү жетишсиз болсо, анда мен жоопкерчиликти толугу менен өз мойнума алам.

Эгерде эртең кимдир-бирөө чаңдан улам ден соолугуна зыян келди деп кайрылса, дагы бир маселе чыгат. Маселе компенсацияда эле. Биз буйруктун долбоорун карап чыгуу үчүн Өкмөткө сунуштадык. Юстиция министрлигине бүгүн киргизилет. Асфальт иштерин баштоого расмий түрдө уруксат берүү зарыл. Компенсация төлөнөт. Каражаттын көлөмү боюнча талаптар болбой койбойт. Мен ар бириңизлер менен өзүнчө сүйлөшөм. Экинчи жагынан алганда мыйзам жолбергендиктен ишти жасаш керек. Бүгүн биз компенсация төлөнөт деп чечим кабыл алып жатабыз. Алдын ала мен чечим кабыл алдым. Биз Мамкурушка далилдейбиз. Менин тажрыйбамда бул жетинчи ирет окуя. Биз кээде ал тургай үйлөрдү бузган элек, экинчи рыноктон үйлөрдүн документин толтуруп, үйлөрдү сатып алган учурлар болгон. Жашоого коркунуч келген, айтор түрдүү жагдайлар болгон. Баткенде 130 адам катышкан бир окуя болду эле, акыры жакшы чечилди. Бул маселени башында эле чечкенде болмок. Ланфранко: АӨБ позициясы мындай: биз дүкөн жанындагы участоктордо жумуштарды токтото туралы деп чечтик. Силер буга макулсуздарбы?

Л.Касымова: Биз макулбуз.

Ланфранко: Машине токтоочу жерлер туурасында, АӨБ үчүн бул маселе эмес, бул жапа чеккендердин укугундагы маселе эмес. Силер жерди дүкөн үчүн ижарага алдыңыздар, машине токтотуу үчүн эмес, ошондуктан жерди сатып алып, машине токтотуучу жай орноткула.

К.Мамаев: Булар дүкөнгө транспорттук каражат токтойт, убактылуу кардарлардын транспорт каражаты токтоого жай болобу деп сурап жатышат. Бул биздин техникалык маселебиз. Ал кыймылга тоскоолдук кылбоого тийиш. Биз бул маселени карайбыз.

К.Мамаев: Маселе техникалык мүнөздө болгондуктан, кыймыл коопсуздугуна биз жоопкерчиликтүү болгондуктан бул биздин маселебиз.

Ланфранко: Бул зыян келтирбейт, АӨБ саясатына кирбей;, бул дарактар мөмө бербегендиктен, өнүрүштүк багытта болбогондуктан отун катарына кирет. Силер бутактарын атайын максатта пайдалансаңыздар болот. Суроо: «Жаткан полицейскийлер» тууралуу.

К.Мамаев: Асфальтты төшөгөндөн кийин бийиктиги 1 метр туурасы 7 м. болот, түнкүсүн көрүнчү зебралар болот. МАИ менен макулдашуу керек.

Акыйкатчы: Менимче, АӨБ саясаты жашоо деңгээлин реабилитациялоо. Курулуштун жүрүшүндө коопсуздук үчүн ким жооп берет? Ланфранко: Дарактардан кандай пайда түшөт? Майя Эралиева: Көлөкөсү бар. Ланфранко: Дарактардын өндүрүмдүүлүгү канчалык? Эгерде сиз пайдасын аптсаңыз мен компенсация төлөи берем. Эгерде жок болсо, мен отундун наркын төлөйм. Биз үчүн дарактардан пайда жок. Майя: Жашылдандыруу иши болобу?

К.Мамаев: Дарактар кыйылат, отунга жана башка жумуштарга пайдаланылат.

Келдибек Ибраев: Кайра калыбына келтирүү каралган.

К.Мамаев: Төрт катарга 10 миң түп дарак тигилди. Кыйылгандардын ордуна биз жаңы дарак олтургузууга тийишпиз.

Аипов Акылбек: Мен айыл башчысымын. Бизде дарактар отун үчүн тигилбейт. Жашылдандыруу максатында тигилет, бизде сугат маселеси абдан татаал. Биздин адамдардан сунуштар бар, ар бир үйдүн жанына көпүрө (кирүүчү жол) салынабы. Айрым адамдар кашааларын жана темир кашааларын жылдырышты. Айрымдары аларды пайдаланышты айрымдары алып салышты. Эгерде эртен жол салынса алардын бийиктиги жолдон ылдый болуп калат. Өкмөт тарабынан кашаалар боюнча жардам болобу. Анткени биздин балдар бар, малыбыз бар дегендей, балдар, мал жолго чуркап чыкпасын деп кашаа кармаганбыз.

К.Мамаев: Жолдун деңгээлин көтөрдүк, кашааларды жылдырдык, АӨБ жана Өкмөт тарабынан мындай бийик кашаа орнотуу боюнча жардам болобу. Биз кашааларды гана жылдырдык, ошондуктан биз жыгач кашааны темир тосмого алмаштыруу үчүн акы төлөбөйбүз. Үйлөрдүн жанындагы кайрылыштар боюнча, биз үйлөрдүн жанында кюветтерди орноттук, ошол кюветтердин үстүнө ботон такта орнотуу боюнча биз жардам беребиз. Биз жолду подрядчыга жолду буйруктун негизинде өткөрүп беребиз. МАИ менен макулдашылган кыймылды уюштуруу схемасы бар. Бул Подрядчынын жоопкерчилигинде жана Консультант тарабынан көзөмөлдөнөт. Эгерде Подрядчыга контарктта каралбаган бир нерсе жаса деп инструкция берилсе, подрядчы кат жүзүндө билдирүү жасаса болот. Өндүрүш технологиясы жана Подрядчы менен Консультаттын ортосунда өз ара мамиле деген бар. Эгерде Подрядчы буйруктарды, инструкцияларды аткарбаса, анда төлөмгө Сертификаттан акча кемитилет.

К.Мамаев: КПны колдоо тууралуу буйруктун долбоору Юстицня министрлиги тарабынан каралат. Буйрук боюнча (буйрушу окуп берет). ЖА өкүдлөрүнөн үч адамды көрсөткүлө. Андан тышкары БӨУ өкүлү. Облустук, борбордук деңгээл.

Майя Эралиева: Биз Келдибек Ибраевге дагы кайрылганбыз. Ал туура эмес мамиле жасады, болочокто ал туура мамиле жасайт деген ишеним барбы. Элде ага карата ишеним жок.

К.Мамаев: Мен бардыгына өзүмдүн телефон номеримди таштадым. Ошондуктан топтун курамына БӨУнун өкүлүн киргизбейбиз. Эгерде ал өзүн туура эмес алып жүрсө, мен дароо ал менин кадрым, ушул жерлик дейм. Мындан ары жергиликтүү эл менен жакшы мамиле түз деп өтүнөм. Мындан ары баягыдай кылбайм деп сөз бер.

Акыйкатчы: Аны алмаштырыш керек.

К.Мамаев: Болуптур, аны алмаштыралы. Анын ордун биз Бексултанов Мирлан, инспекторду кошолу. Силер арызларды кароо боюнча Топко үч адам көрсөткүлө.

Арыздарды кароо боюнча Топко талапкерлер: Касымова Лейла, Төлөгөнова Эльмира, Абдыраманов Рысбек (Каралаева Калбүбүнүн уулу).

С.Митра: Мен бардыгыңыздарды урматтайм. Курулуш жумуштарын тездетип жүргүзүү керек экендигин түшүндүм. Арыз тынымсыз түшүп жатканын, ага байланыштуу курулуш иштерин токтото туруу керек экендигин дагы түшүнөм. Ошондуктан биз бул жумуштарга абдан тыкыр карайбыз. Сиздерден курулуш иштери алдыга жыла берсин деп өтүнө аламбы, буга бардыгыныздар макулсуздарбы?

Тургундар: Ооба, макулбуз.

С.Митра: Айылдан нары курулуш иштери токтотулбайт.

Ланфранко: Бул айылдардан алыс жерлерде, ал эми айыл ичинде негизги жумуштар жүргүзүлбөйт. Дүкөндөр компенсацияны алмайымча курулуш жумуштары башталбайт.

К.Мамаев: Компенсация алмайынча дүкөндөр бузулбайт.

Ланфранко: Силер компенсация аалганда биз дагы бир ирет келип силиер менен сүйлөшөбүз.

К.Мамаев: Катышкандыгыңыздар үчүн рахмат.

КАРА СУУ АЙЛЫ

Коомдук угуулардын протоколу Датасы: 7-июль 2011-жыл Өткөрүлгөн жери: Кара-Суу айылы, Маданият үйү Убактысы: 15:30 Катышычуулар: АӨБ миссиясы: Сунил Митра - Транспорт боюнча башкы адис. Лафранко Бланшетп-Ревели - Кайра жайгаштыруу жана социалдык өнүктүрүү боюнча башкы адис. Есеналиев Мирдин - Долбоорлор боюнча ыйгарым укуктуу адам, АӨБ КР туруктуу өкүлү, Бишкек. Гуляим - котормочу. КР ТКМ: Мамаев Кубанычбек - Статс-катчы. Сатыбалдиев Руслан - БНТ, ИДПТ аймактык координатору. Кельдибаева Светлана - Коргоо чаралар боюнча адис.ИДИТ. Эсембаева Рената - Коомчулук менен байланыш боюнча адис, ИДИТ. Аманбаева Юлия - Контрактарды администрацилялоо боюнча адис, ИДИТ. Ниренберг Илья - Көз карандысыз баалоочу. Консультант: Мд. Ахсан Хабиб - Башкы туруктуу инженер. Ивао Йококова - JOC Президенти, жол төшөөчү материалдар боюнча башкы инженер Наргис Джолдошева - Кочормочу. Абдилазизов Айбек - Котормочу. Иманалиев Эрнис - Офис - менеджер. Бексултанов Мирлан - Ииспектор Подрядчик: Жинг Чаохонг Долбоордун менеджери. Улан Бекемиров - Котормочу. БӨУ: Кадырова Рая - «Эл аралык толерантуулук үчүн» Эралиева Майя - АӨБ Форуму БӨУ. Омбудсмен: Рыспеков Бакыт - Нарын облусу боюнча Омбудсмендин ыйгарым укуктуу өкүлү. Чакырылган адамдар - Долбоор таасир эткен чакырылган 27 адамдан, 12 катышкан жок. Күн тартиби: Жерди ыйгарып алуу жана кайра жайгаштыруу боюнча жасалган иштер боюнча отчёт.

К.Мамаев: Урматуу кесиптештер. Азыркы мезгилде Нарын-Торугарт жолун реконструкциялоо долбоор ишке ашып жатат. Долбоор таасири жергиликтүү элге тийип жаткандыгы үчүн биз компенсация жөнүндө маселени карап жатабыз. Бул багытта чоң жумуш жасалды. Бүгүн биз калган маселелерди карайбыз да алар жөнүндө маалымат беребиз. Мен, Мамаев Кубанычбек, КРТранспорт жана байланыш министирлигинин счатс-катчысымын, менин жанымда Ланфранко, Сунил Митра, Мирдин, Нуржан, котормочу Гуляим. Менин оң жагымда баалоочу эксперттин ассистенти, Илья Ниренберг, ал долбоор таасир эткен мүлккө баа берди. Бул жерде консультанттын, подрядчиктин өкүлдөрү, Акыйкатчы, БӨУ, Майя, Рая, баары бул жерде. (Тизмени окуйт, келбей калгандарды белгилейт). Келбей калгандардын тизмеси: Тостокова Канымбүбү, Чикеев Бакыт, Байгазиева Күлүпа, Какишова Осипа, Токтакунов Мукан, Төлөмүшов Майрамбек, Шаадаев Абдрашит, Шыгаев Жумабек, Тумаков Асылбек, Касымов Нурлан, Жунусов Жакып, Абылов Даирбек.

Залдан суроо: Кээ бир адамдар тизмеге кирбептир, эмне үчүн биз тизмеге кирген эмеспиз? Ланфранко:Мүлкүнө таасир эткен 42 жеке адам. Бир адам тизмеден чыгарылган, анткени ага карата долбоор таасир эткени алыкталган эмес. Кара-Булуң айылы боюнча тимеге 3 киши жана бир мамлекеттик мекеме менен толукталды.

К.Мамаев: Биз айтканбыз, жолдун жанында жашагандардын баары эле тизмеге киргизилген жок деп. Ошондуктан биз азыр ушул ушул 27 киши кирген тизмени жетекчиликке алабыз. Силердин баарыңарга брошюра таратылып берилген, азыр биз ага түшүндүрмө берели дедик эле. Брошюрадагы маалыматты биз орус жана кыргыз тилдеринде даярдаганбыз. Кайра жайгаштыруу планы иштелип чыгат. Брошюрадан маалымат окуйт, 3 дүкөн: 2 - Кара-Булун айылында, 1 - Кара-Суу айылында.

Дарактар Кашаалар Биз жерге компенсация төлөлбөйт деп чечтик, анткени кызыл сызыкка чейин ал жер мамлекеттин менчиги. Жергиликтүү тургун: Менин огородумдун жанына 50 метр арык казышты, эмнеге менин огородумду казып жатышат?

К.Мамаев: Эгерде бул мамлекеттин менчиги болсо, анда компенсация төлөнбөйт. Эгерде бул жер жол салууга багытталган болсо, анда ал ыйгарылып алынат. Арыздар мыйзам чегинде каралат, арыздарды кароо үчүн атайын Топ түзүлгөн. Биз бардык арыздарды бирин калтырбай карайбыз. Силерге жагабы же жакпайбы, бул силердин ишиңер. Келдибек Ибраевдин ордуна мен Мирланды киргизем. Силерден дагы комиссиянын курамына кирүү үчүн 3 киши керек болот.

Баалоочулардын отчёту Мамкурулушка экспертизага жлберилет. Эгерде ал жерде суроолор пайда болсо, нлда баалоочулар мене кошо бир чечимге келүү үчүн карайт. Мындан тышкары биз КР Өкмөтүнөн колдоо алышыбыз керек. Буйруктун долбоорун биз бардык кызыктар министрликтер менен макулдаштык. КР Финансы министрлигинен текст боюнча бир сын пикир алдык. Буйрукта мындай пунктар көрсөтүлгөн: 1) баалоочулардын чыгымдарын төлөп берүү, 2) К.Мамаевге КП кол коюуга ыйгарым укук тартуулоо, 3) компенсациянын төлөө булагы. Буйруктун долбоору КР Юстиция министрилигине жөнөтүлөт. Эч кандай тоскоолдуктар болбойт го деп ойлойм. Финансы министрлиги каржылоо жагын карап чыкты. Экономиканы тескөө министрлиги Курулуш жана архитектура боюнча мамлекеттик агенттикти дагы бул документти карап чыгышты, эч кандай сын пикирлер айтылган жок. Азыркы учурда буйруктун долбоору Юстиция министрлигинде каралып жатат, биз аларды бул процессти тездетүүсүн өтүндүк. Ошону менен бирге мен Премьер-министрге анын колдоосун сурап кайрылдым.

К.Мамаев: (Буйруктун долбоорун окуйт: Министрликтерге жана ведомстволорго тизме боюнча бул маселенин маанилүү экендигине байланыштуу тез арада карап чыгуусун өтүнөм: КР ТКМ Э.Исаковго жалпылап жана белгиленген тартипте Өкмөттүн Аппаратына кароосуна киргизүү, кыскача ушул). Ошондой эле Транспорт жана коммуникациялар министри Арыздарды кароо боюнча топ түзүү боюнча буйрукка кол колду.

Жергиликтүү тургун: Мен жолго жакын жашайм. Бул жол менен оор жүк ташуучу кытай машинелери көп өткөндүктөн үйүмдүн дубалдарында жарака пайда болду. Сурасам мага «эмнеге үнүндү жолго мынчалык жакын салгансың» дешти.

К.Мамаев: Асфальт төшөгөндөн кийин биз жаткан полицейскийди орнотуу тууралуу МАИ менен макулдашууну чечтик. Жолдун чийиндери термопласт менен жасалат. Ал түнкүсүн күйүп турат. Ушундай жол менен калктуу пунктарда жол коопсуздук маселесин чечели дедик. Мындай көйгөйлөр жалгыз бизде гана эмес. Жолдун параметрлери транспорттук оорчулукка дал келбейт. Евростандарт 1, 2, 3. Мунун баары жол инженерлердин билимсиздигинен. Өткөн чакырылыштагы Жогорку Кеңеш оор жүк ташуучу машиналарга жолдо жүрүүгө уруксат берген мыйзам кабыл алган, эми ошолор компенсацияны төлөп беришсин. Ошон үчүн 940 км. жол азыркы учурда реконструкция болуп жатат. Бишкек - Ош жолунун реконструкциясы аяктады. Биздин негизги маселебиз - жолдорду кантип сактан калуу. Өткөн жумада Жогорку Кеңеш 10 тоннадан ашык жүк ташуучу машиналарга жолдо жүрүүгө тыюу салынат деген мыйзам кабыл алды. Азыркы учурда биз нормативдик актыларды даярдап жатабыз. Тиешелүү документтерге кол коюлгандан кийин бул нормалар күчүнө кирет. Бизде 17 контролдук өткөрүү пункттары болушу керек. Азыркы мезгилде биз бул пункттарды компьютерлештирген техника менен камсыз кылуу жөнүндө сунуш киргизип жатабыз. Бул оор жүк ташучу машиналардын толугу менен реалдуу убакытка өткөндүгүн көрсөтөт.

Жергиликтүү тургун: Биз тизмеге кирген жокпуз. Бирок дарактарды кыйып, кашааларды жылдырууга мажбур болдук. Малинабыз, сабизибиз сугарылбай кургап калды.

К.Мамаев: Бул маселе боюнча биз бир пикирге келишибиз керек. Келдибек Ибраев жооп берсин.

Жергиликтүү тургун: Биз кашааларыбызды жылдырдык, бирок тизмеге кирген жокпуз...

К.Мамаев: Келгиле, бул 27 адам бар тизме менен баралы. Силердин араңарда кирешеси төмөн жарандар дагы бар. Киришеси орто жана ошондой эле кирешеси көптөр дагы бар. Биз азыр нормативдерди көрсөтүп жатабыз. Бул суроону биз дагы Социалдык жактан коргоо министрлиги менен макулдашышыбыз керек. Ал аягына чейин чечиле элек.

Жергиликтүү тургун: Эмне үчүн дарактын жашы эсепке алынган эмес? Анан сугат жөнүндө. Бир литрге бир сом бул жетиштүү суммабы?

Б.Үсөнов (жергиликтүү тургун): Мирлан мындай маселелерди чече алабы?

К.Мамаев: Ал комиссиянын төрагасы эмес. Ал ыйгарым укуктуу адам. Карыздарды каттайт, 27 адамдын арасынан 3 адамды комиссиянын курамына тандан алыш керек. Тизмеге киргендердин арасынан комиссиянын курамына сунуштаган 3 адам: 1) Абылов Дайырбек, 2) Үсөнов Бейшенбек; 3) Барыктабасов Кайрат.

Жергиликтүү тургун: Сентябрда асфальт төшөө жумуштары аяктайбы?

К.Мамаев: Мен июнда эле АӨБ өкүлдөрү Инда Сетьявати, Карин Освальд көзүнчө эле асфальтты төшөп башташ керек деп айткам. Болбосо ар кандай маселелер чыгышы мүмкүн дегем, мисалы жергиликтүү тургундардын өпкө ооруларынын пайда болушу. Бүгүн биз асфальт төшөө жөнүндө АӨБдүн макулдугун алдык, эки дүкөндүн жанынан башкасына. Бул жумушту июльда аяктайм деп подрядчы ишендирди. Дагы бир маселе - бул үйлөргө кайрылган жерлер. Биз дөңсөөлөрдү жасап, анан кайрылган жерлерди камсыз кылабыз. Бул жумуштар долбоордо каралган, алар акыркы этапта ишке ашат.

Жергиликтүү тургун: Компенсация жол аяктагандан кийин гана берилеби?

К.Мамаев: Компенсация буйрук чыккандан кийин төлөнөт.

Жергиликтүү тургун: Түтүктөрдүн шакекчелери тууралуу.

К.Мамаев: Бул жерде аларды баланстан баланска өткөрүш керек. Бул бюджеттин акчасы. Менин акчам эмес. Айыл өкмөттөрү бул шакекчелерди өткөрүп беришет. Алар максатуу пайдаланылыш керек.

Ланфранко: (жергиликтүү тургунга кайрылып: бул мамлекеттик эмес, менин жеке менчик жерим деп жатасыз. Сиз сабиз, малина олтургуздуңуз, бирок, жолдун курулушу үчүн сугат болбой калды. Жергиликтүү тургун: Ооба, бул менин жерим. Ланфранко: Кандай жашылча олтургуздуңуз эле: малина, сабиз, туруп? Алар канча чарчы метрди ээлейт? Жергиликтүү тургун: 50 чарчы метр. Ал жерде дагы дарактар бар болчу, бирок жолдун курулушу үчүн биз аларды кыйып салганбыз. Бирок мен тизмеге кирбей калдым. Ланфранко: Дарактарды эмнеге кыйдыңар? Жергиликтүү тургун: Мага айтышты - жол куруу үчүн аларды кыйыш керек деп. Ланфранко: Кызыл сызык бар ошол жерде мамлекеттик жер менен жеке менчик жердин чеги өтөт. Жергиликтүү тургун: Биз жерди менчиктештиргенбиз да.

К.Мамаев: Документтерди көтөрүп бул маселени изилдеш керек. Болжолдогондун кереги эмне. Келгиле, 27 адамдын тизмеси боюнча жылалы. Биз комиссия түзөбүз. Алар тизмени бекитет.

Жергиликтүү тургун: Шакекчелерди кайда чогултат? Моңолдор Кудайбергенов: Биз шакекчелерди Кара-Булуңга чогултабыз. Жергиликтүү тургун: Шакекчелерди айыл өкмөтү чогултуп, анан алардын сакталышын көзөмөлдөсүн.

Б.Үсөнов: Мага компенсациянын кереги жок, мен бир да сом албайм. Мен муну мыйзам сакталсын деп жасадым. Мага төлөнүп берилген компенсацияны мен социалдык муктаждык үчүн өткөрүп берем.

К.Мамаев: Мен силердин баарыңарга өзүмдүн телефон номеримди айттым жана бардык адистерди адамдар менен жакшы мамиле түзүүгө деп чакырам.

Жергиликтүү тургун: Менин огородуман канал өтөт. Ал аркылуу башкалардын огородуна суу өтөт. Ушул маселени чечкилечи. Бизге подрядчы каналды тазалоо үчүн төлөгөн жок.

К.Мамаев: Биз бардык арыктарды тазаладык. Эгерде дагы ушундай арыздар калса, анда биз подрядчыга арыктарды тазаласын деп көрсөтмө беребиз.

Жергиликтүү тургун: Алар жөн гана таштарды төгүп коюшту, бирок керектүү жардам беришкен жок.

К.Мамаев: Биз бул бардык маселелерди чечебиз.

Жергиликтүү тургун: Биз сугат тууралуу суроо берген элек, түтүк 416 км. Бизде 13 гектар жер бар. Түтүктүн эңкейиши жок. Келдибек Ибраев: Суунун агымы жакшы. Эки км. арыраак участокту биз тазалай албайбыз. Сьемкасын караш керек.

К.Мамаев: Текшериш керек.

Жергиликтүү тургун: Жыйырма күндөн кийин бизде чөп чабык башталат. Келдибек Ибраев: Биз жасайбыз. Жергиликтүү тургун: Жолду оңдошкон жок. Жайлоого кетчү жолду. Мирлан Бектурсунов: Жол жаман эмес.

К.Мамаев: Бул маселени подрядчы менен чечип берем. Карьерде казылып алынгандар лабораториядан тестирлөөдөн өтөт. Ошондон кийин гана курулушка пайдаланылат. Жараксыз грунт пайдаланылбайт.Жолдун четтери гравийден курулган. Бизде консультант бар, биз аны тендердин негизинде тандап алганбыз ал курулуштун сапатын көзөмөлдөйт.

Жергиликтүү тургун: Тизмеге кирбей калган тургундардын арыздары кимге жибериш керек?

К.Мамаев: Комиссия бар. Арыздарды ошол жакка жиберсеңер болот.

Б.Үсөнов: Кара-Булуң айылынын тургундары Келдибек Ибраевди алгыла деп талап коюп, туура кылыптыр.

Акыйкатчы: Долбоор тууралуу жаңы жолдун өлчөмдөрү салмакты контролдоо тууралуу маалымат көрсөтүлүшү керек. Жергиликтүү тургун: Көзөмөлдү чыңдоо керек. Терминал маселесин чечүү керек.

К.Мамаев: Терминалга менин тиешем жок.

К.Мамаев: (консультантка кайрылып): Биз өткөндө эле силер жолдун легалдуу планы жана коштоочу курулуштар жана дарактар - кайсы курулуш кайда жайгашаары, тротуарлар кандай өтөөрү, жашылдандыруу кандайча жүргүзүлөөрү чагылдырылып турган маалымат стендин орнотобуз деп сүйлөшподүк беле.

Рая Кадырова: Маалымат стендин орнотуу зарылчылыгы тууралуу маселе 2011-жылдын 1-июнундагы чогулушта эле көтөрүлгөн. Бүгүн 7 июль. Консультант бул маселени чечүүнүн мөөнөтүн айтсын. Консультант: Биз маалымат стендин эртенге чейин орноштурабыз. Жеригиликтүү тургун: Мага кокусунан компенсация төлөнбөй калса эмне болот?

К.Мамаев: Корпой эле коюңуз, компенсация төлөнөт, эгерде буга укуктуу болсоңуз. Бул маселе АӨВ БӨУ тарабынан көзөмөлдөнөт, алардын өкүлдөрү бул жерде катышып олтурушат.

Мая Эралиева: Дарактарды кыюудагы компенсация кандайча эсептелген?

К.Мамаев: Анын белгилүү ыкмасы бар. Эгерде дарактар жанаша өссө, алардын жалпы диаметри эң бийик дарактын узундугуна көбөйтүлөт. Ошентип куб метр эсептелет. Бул эсептөөлөрдү көз карандысыз баалоочу жасайт. Андан кийин Мамкурулуш алардын баалоочу отчётун карап, өзүнүн баасын чыгарат.

Жергиликтүү тургун: Кытайлыктар көзүнө көрүнгөндүн баарын жейт. Эшектерди дагы. Калдыкчарын сууга ыргытышат, ошентип сууну булгап жатышат. Ал суну биздин малыбыз ичет. Жол курулушунда санитарга көңүл бургула.

К.Мамаев: Биз бул маселени карап чыгабыз. Подрядчыга тиешелүү көрсөтмөлөрдү беребиз.

Айыл башчысы: Башка суроолор жок болсо жолугушууну аяктайлы. Келгениңиздерге чоң рахмат.

1 Долбоор таасир эткен жерге расмий укугу бар адамдар жер участогун өткөрүп бергендиги үчүн компенсациясын алышат, бирок, бул долбоордун алкагында мындай окуя болгон эмес, ДТА жерин өткөрүп бергендигинен тышкары башка бардык чыгымдары үчүн компенсация алууга укуктуу. 2 Долбоорду баалоо 2008-жылы ишке ашырылган. 2009-жылдагы коргоо боюнча АӨБ аракеттеги саясатынын бекитилиши баалоодо нмурда өткөрүлгөндүктөн, бул Долбоордун алкагындагы кайр ажайгаштыруу маселелери АӨБнын аргасыздан кайра жайгаштыруу боюнча 1995-жылдагы сачсатынын негизинде жөнгө салынат. 3 Бул Долбоордун таасири тийген айылдардын участокторунда ЧТ туурасы 26 метр. Бир бөлүгү чектөө тилкесинен тышкары жайгашкан жана курулуш иштеринен улам жапа чекпеген бир дүкөндөн башкасы ЧТ жайгашкан бардык объекттер бузулат. 4 Эки дүкөн («Нур»жана «Адис») алардын азыркы ээлери тарабынан курулган. «Бахтияр» дүкөнү башка адам тарабынан салынган жана 2008-жылы Бахтиярга сатылган. 5 Ижара келишими ижарачылар ижара акысын төлөбөй калгандан улам токтотулган. Бирок, ижарачылар алыскы аймактын катаал жаратылыш жана турмуштук шартында жашагандыгы эске алынып, имараттан чыгарылган эмес. 6 Кедейчиликти аныктоо үчүн пайдаланылган көрсөткүчтөр жергиликтүү адамдардын белгилүү активдердин болушу/жоктугу каралып жаткан үй чарбаларынын турмуш деңгээли тууралуу кабарлайт деген түшүнүктөргө негизделет. Мындай көрсөткүчтөр (1) турак жайынын абалы (негизги критерий), (2) малынын саны, (3) машиненин болушу, (4) айыл чарба техникасынын болушу. Мына ушул көрсөткүчтөрдүн негизинде 3 категория аныкталган:

А) байлар: он жыл аралыгында салынган жаңы үйдө жашагандар, немис же япон маркасындагы машинесинин жана айыл чарба техникасынын (трактор ж.б.у.с.) болушу, 70-80 ашуун баш кой-эчки. 10-20 баш бодо мал жана ошондой эле сандагы жылкысынын болушу,

Б) жетиштүү турмушта жашагандар: орточо абалдагы үйдө жашагандар, 10-30 баш кой-эчкиси, 5 бодо малы, 2-3 жылкысы, советтик машинеси барлар жана айыл чарба техникасы жоктор,

В) Кедейлер: үйү жок же абдан начар абалдагы үйдө ашагандар, 1-2 бодо малы, 10 кой-эчкиси бар, машинеси жана айыл чарба техникасы жоктор.

7 132 үй-бүлө I - категорияга кирет (бир кишиге бир айга киреше деңгээли 370 сомдон төмөн) 8 66 үй-бүлө II - категорияга кирет (бир айда бир кишиге киреше 371 сомдон 975,80 сомго чейин); 33 үй-бүлө III - категорияга кирет (бир айда бир кишиге 975,80 сомдон 1526,90 сомго чейин); 3 үй-бүлө IV - категорияга кирет (бир айда бир кишинин кирешеси 1526,90 сомдон ашык). 9 Кыргыз Республикасынын жарандык кодексинин 1-пунктунун, 6-беренесине ылайык (2-бөлүк), «Жарандык мыйзам жана эл аралык макулдашуулар». «Эгерде Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши (улуттук Парламент) тарабынан ратификацияланган эл аралык макулдашуулар жарандык мыйзамдар менен бекитилген ченемдерден башка ченемдерди аныктаса, анда ал эл аралык макулдашуулардын ченемдери артыкчылыктуу мааниге ээ болот.» 10 Кайра жайгаштыруу боюнча АӨБдун саясаты 1995 11 ТКМ жана АӨБ дарегине мүлкүнөн ажырагандыгы үчүн 2010-жылдын сенябрь айында курулуш иштери башталгандан тартып компенсация төлөп берүү боюнча арыздар жөнөтүлөт. Бул арыздар ушул КПны толуктап иштеп чыкканга чейин АӨБнын долбоорлор боюнча атайын ортомчусунун Кеңсесине өзүнчө жөнөтүлөт. 12 Жерге мыйзамдуу/салттуу укугу бар Долбоор таасир эткен адамдар жерин жоготкондугу үчүн компенсация алышат, бардык калган адамдар жерди жоготкондугунан тышкары бардык компенсацияларды алууга укуктуу. 17 Маркум. 18 Маркум. 19 Жерге жеке менчикке расмий/салттык укугу бар кызыкчылыгына таасир эткен адамдар жер участогун өткөрүп бергендиги үчүн компенсациясын алышат, калгандар жер участогун өткөрүп бергендиги үчүн компенсация алышпайт, бирок башка укуктардан ажырагандыгы үчүн компенсация алууга укуктуу. Байкоого мүмкүн болгон факторлорду салыштыруу зарылчылыгы дүкөндөрдүн кирешеси тууралуу тыңгылыктуу документтин жоктугу менен шартталат.