Товардык балыкты жана балык чабактарын өстүрүү боюнча жаңы балык чарбаларын долбоорлоого жана иштеп жаткан чарбаларды реконструкциялоого балык өстүрүү жана биологиялык стандарттары жана талаптары жөнүндө Жобо (КР Айыл чарба министрлигинин буйругуна)

3-тиркеме

(Кыргыз Республикасынын Айыл чарба министрлигинин 2022-жылдын 10-августундагы № 257-ни буйругуна)

Товардык балыкты жана балык чабактарын өстүрүү боюнча жаңы балык чарбаларын долбоорлоого жана иштеп жаткан чарбаларды реконструкциялоого балык өстүрүү биологиялык ченемдери жана талаптары

I. Жалпы жоболор

1. Ушул балык өстүрүүчү биологиялык стандарттар жана талаптар (мындан ары - ченемдер) көлмөлөрдө, бассейндерде, садоктордо лосось балыгынын жана товардык карп балыктарын жана балык чабактарын өстүрүү үчүн жаңы толук системалуу балык чарбаларын долбоорлоонун (уюштуруу) жана иштеп жаткан чарбаларды реконструкциялоонун жана лосось жана карп балыгын товардык өндүрүү үчүн балык заводдорунун, балык инкубаторлорунун, бассейн жана садок балык чарбаларынын тартибин аныктайт.

2. Балык өстүрүү-биологиялык ченемдер жана талаптар менчигинин түрүнө карабастан, бардык балык суу чарбалары тарабынан аткаруу үчүн милдеттүү болуп саналат.

3. Бул ченемдер төмөнкү түшүнүктөрдү камтыйт:

- өстүрүүчү көлмө - жайкы чабактарды өстүрүү үчүн кызмат кылат;

- башкы көлмө - өндүрүштүк көлмөлөрдүн системасына берүү менен токтотулган бөлүкчөлөрдөн сууну топтоо же тунаруу үчүн арналгандан,- кийин куюлат андыктан андагы суу горизонту бардык өндүрүштүк көлмөлөрдөн жогору болушу керек;

- кыштоочу көлмө - жайкы чабактарды жана өндүрүүчүлөрдү кышында багуу үчүн кызмат кылат. Ал суу менен камсыздоо булагына жакын өстүрүүчү көлмөлөрдөн кийин жайгашат, калган көлмөлөрдөн көз карандысыз суу менен камсыздандырылып, терең болот;

- изоляциялоочу көлмөсү, бассейин - ооруга шектүү же оорулуу балыктарды изоляциялоо үчүн кызмат кылат. Жайгаштырылышы жана жайгашуусу боюнча алар карантиндикиндей эле талаптарга жооп бериши керек, бирок алардан айырмаланып - изоляциялоочу көлмөнүн аянтынын 60% кыштоо мүмкүн болушу үчүн 1,5 м терең кем эмес болушу керек;

- карантиндик көлмө, бассейн - башка уюмдардан ташылып келген балыктарды кармоо үчүн кызмат кылат, сөзсүз өзүнчө суу менен камсыздалат суу агып кетүүчү курулманын болушу шарт;

- чабактык көлмө, бассейн - чабактарды өстүрүү үчүн кызмат кылат;

- энелик көлмө, бассейн - энелик үйүрдү жана ремонттук төлдү багуу үчүн пайдаланылат;

- жайкы көлмөлөр - көлмөлөрдүн кыртышынын асылдуулугун жогорулатуу жана балыктын түшүмдүүлүгүн жогорулатуу үчүн балык чарба көлмөлөрүндө мезгил-мезгили менен жүргүзүлүүчү балык өстүрүү-мелиорация жана ветеринардык-санитардык иш-чаралардын комплекси, ошондой эле балыктын жана башка суу организмдеринин инвазивдүү жана жугуштуу ооруларынын козгогучтарын жок кылуу;

- сейилдөөчү көлмө, бассейн - балыктын сатылуучу абалына жетүү үчүн өнүгүүнүн акыркы стадиясынан өткөн, аянты боюнча чоң суу объекттери;

- отстойник - чарбаны камсыздоо линиясында алуу менен балык чарбасынын көлмөлөрүнүн ортосунда жайгашкан, сууну тазалоочу жана сууну жылытууга арналган көлмө;

- сел жүрүүчү жол - башкы көлмөнүн ашыкча суу менен толушуна жол бербөө максатында ашкан ташкын суунун агызып кетишин кызмат кылат;

- толук системалуу чарба - бул толук технологиялык цикли менен алектенген балык өндүрүүдөн баштап личинка жана товардык балык өстүрүүчү балык чарба;

- балык өстүрүү-мелиорация иш-чаралары - бул көлмөлөрдүн абалын жана балык запастарын табигый көбөйтүү шарттарын жакшыртууга багытталган иштердин комплекси;

- балык питомниги - технологиялык цикли толук эмес, балыктын чабактары гана өстүрүлгөн балык чарбасы;

- садоктук балык чарбасы - садоктордо товардык балык продукцияларын өстүрүүгө адистешкен чарба;

- садок - балыкты багуу жана өстүрүү үчүн жабдык;

- жайкы чабак - "бул жайда" деген сөздөрдөн - жаралган түшүнүк икрадан ушул жылы чыккан балык. Жайдын экинчи жарымындагы балыктар болуп эсептелет;

- товардык балык өстүрүүчү чарба - бул балык питомниктеринен же башка чарбадан алынган балыктын чабактарын колдонуу менен технологиялык цикли толук эмес чарбаларынын, акыркы продукциясы товардык балык болуп эсептелет.

II. Толук системалуу балык чарбаларына балык өстүрүү-биологиялык ченемдер жана талаптар

4. Көлмөлөрдө (көлмө чарбасында), бассейндерде (бассейн фермасында) жана садоктордо (капас фермасында) балыктын запастарын жана товардык балыктарды өстүрүү үчүн толук системалуу балык чарбаларын уюштурууга (долбоорлоого) колдонуучу талаптар балык өстүрүү-биологиялык ченемдер :

4.1. Толук системалуу балык чарбаларын түзүүгө, долбоорлоого, курууга жана кайра жабдууга ветеринария жана балык чарбасы боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган менен макулдашуу боюнча гана жол берилет.

4.2. Толук системалуу балык фермасы жабык ферма принцибинде иштеши керек.

4.3. Мындай чарбаларда суу менен камсыз кылуу булагы катары булактар, артезиан кудуктары, дренаждык системалар, айрым учурларда тоо дарыялары жана ихтиофаунасы түгөнгөн башка табигый суу сактагычтар эң ылайыктуу. Бардык питомниктердеги көлмөлөргө, бассейндерге жана башка курулуштарга суу берүү көз карандысыз болушу керек.

4.4. Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2016-жылдын 14-мартындагы № 128 токтому менен бекитилген Кыргыз Республикасынын жер үстүндөгү сууларын коргоо эрежелерине ылайык балык чарбасында суунун сапаты белгиленген МПКдан ашпашы керек (1-тиркеме, 4-таблица).

Өзгөчө корголуучу аймактарда балык чарбаларын долбоорлоого жана курууга тыюу салынат. Ветеринардык-санитардык ченемдерди жана талаптарды эске алуу менен, суунун агымына жана коргоочу дамбаларга тоскоолдук кылбастан, жергиликтүү гидрологияга зыян келтирбестен, кыртыштын эрозиясынан же шорлононулоруна жол бербестен, буфердик зоналарды сактоо (буфердик зонанын өзү узундугу жана туурасы 100 м) менен толук көлөмдөгү балык чарбаларын долбоорлоо жана куруу зарыл. Карп көлмөсүнүн фермаларында буфердик аймактан 250 м аралыгында урук таштоочу, балык багуучу, кыштоочу, азыктандыруучу жана башка көлмөлөрдү курууга жол берилбейт. Буфердик зонанын өзү суу булагын булгап жаткан (суу алуучу) өнөр жай ишканаларынан, мал чарба комплекстеринен, мал көрүстөндөрүнөн, калктуу конуштардан, айыл чарба жерлеринен жана башка балык чарбаларынан 250 м алыста болбошу керек. Ошентип, карп чарбалары үчүн башка чарбасы балык фермасы жогоруда саналган башка объектилерден 500 м аралыкта турушу керек. Толук системалуу чарбанын аймагы майда торчо же бекем тосмо менен курчалышы керек.

4.5. Долбоорлоонун алдында суу менен камсыздоо булактарынын жайгашуусун, алардын сыйымдуулугун, суунун сапатын (анын туздуулугун, температурасын, токтотулган заттардын болушун ж.б.) изилдөө керек. Жер астындагы суулардын тереңдигине кыртыштын бетинен 1 метрден кем эмес болсо жол берилет, алардын сапатын, сазданышын изилдөө зарыл.

4.6. Толук системалуу балык чарбасынын технологиялык схемасы балык өстүрүү процессинин төмөнкү түрлөрүн камтууга тийиш:

- өндүрүүчүлөрдү кармоо жана ташуу;

- өндүрүүчүлөрдү жана асылдандыруу балыктарды алмаштыруу;

- өндүрүүчүлөрдү кармоо;

- икра алуу;

- икраны инкубациялоо;

- личинкаларды кармоо жана багуу;

- жашы жете элек чабактарды ар кандай шартта багуу жана жашы жете элек чабактарды кыштатуу;

- товардык балык өстүрүү;

- асыл тукум өндүрүүчүлөрдүн үйүрү менен селекциялык жана асыл тукум иштерин жүргүзүү.

4.7. Өздөрүнүн өндүрүүчү үйүрү жок болгондо, өндүрүүчүлөр балыкты илдеттери жок суу сактагычтарда кармашы керек. Жарасы, язвасы, шишиги, көзү томпойгон, денесинин адаттан тышкаркы түсү, сүзүлгөн канаттары, кабырчыктар, омуртканын кыйшыгы, жаактын деформациясы, папилломалар жана желатиндүү бляшкалар, ошондой эле оорунун башка белгилери бар чабактар жок кылынышы керек. Башка чарбалардан алынып келинген продукция карантиндик көлмөлөрдөн 12 °Сден кем эмес температурада 30 күн кармалышы керек.

4.8. Толук системалуу чарбанын болжолдуу курамы (сандык курамы чарбанын болжолдуу кубаттуулугуна көз каранды):

- лаборатория, инкубация аппараты, жумуртканы инкубациялоо үчүн лотоктор, эркин эмбриондорду кармоо жана личинкаларды өстүрүү үчүн инкубация жана личинка цехи;

- башкы көлмө же тундуруучу бак (дарыянын суу булагы бар чарба болгон учурда), суу каптоодон коргоо үчүн гидротехникалык курулмалар, айрыкча форель фермаларын пландаштырганда;

- жашы жете элек чабактардын көлмөлөрү ылайык кемитүү, бассейндери жана торчолорунун, жашы жете элек чабактарды өстүрүү үчүн өлчөмдөрү;

- питомниктердин көлмөлөрү жана кичинекей чабактарды өстүрүү үчүн клеткалар жана бассейндери;

- кышкы көлмөлөр, жашы жете элек балыктарды жана чоң балыктарды кыштатуу үчүн клеткалар жана бассейндер;

- товардык балык өстүрүү үчүн көлмөлөрдү, бассейндерди жана клеткаларда багуу;

- карантиндик жана изоляциялык көлмөлөр, бассейндер;

- тамак ашкана;

- муздаткычы бар тоют кампасы (10 күндүк запастарды сактоого негизделген көлөмдөгү бар муздаткыч);

- насостук станциялары, тазалоочу курулмалары бар суу алуучу таптоочу курулуш;

- суу менен камсыздоо жана дренаждык системалары;

- сатылуучу балыктарды өстүрүү үчүн кампалар, бассейндер жана клеткалар;

- суу киргизүүчү жана агызып чыгаруучу түтүктөр;

- көмөкчү өндүрүш жайлары: административдик имарат, кампалар жайлар, гараж, авариялык дизель электр станциясы, автономдуу сигнализация системасы ж.б.;

- аймакты тосуу.

5. Балык өстүрүү-биологиялык стандарттар жана көлмөлөрдө (көлмө чарбасында), бассейндерде (бассейн фермасында) жана клеткаларда (капас фермасында) балыктын уруктарын жана лосось түрлөрүнүн товардык балыктарын өстүрүү үчүн толук системалуу балык чарбаларын уюштурууга (долбоорлоого) талаптар:

5.1. Жаңы форель фермасын пландаштырууда биринчи кезекте суунун сарпталышын эске алуу керек, ошол эле учурда эсептөө орточо же максималдуу эмес, жагымсыз шарттарда суунун минималдуу өлчөмү боюнча жүргүзүлүүгө тийиш. Анын негизинде ишкананын кубаттуулугу аныкталат.

5.2. Балык фермасы биринчи категорияга ылайык электр энергиясы менен камсыз болушу керек жана өзүнүн авариялык дизелдик электростанциясы, ошондой эле суу берүүнүн үзгүлтүккө учурашы жөнүндө сигнал берген автономдуу сигнализациясы болушу зарыл.

5.3. Балык форель өстүрүүчү көлмөсүндө жана бассейнде чарбаларынын буфердик зонадан 450 м аралыкта көлмөлөрдү жана бассейндерди курууга жол берилбейт. Буфердик зонанын өзү өнөр жай ишканаларынан, мал чарба комплекстеринен, мал көрүстөндөрүнөн, калктуу конуштардан, айыл чарба жерлеринен жана башка балык чарбаларынан 450 метр аралыкка турушу керек, ошентип суу булагын булгаган объектилер (суу алуу), форель фермалары жайгашкан балык фермасынын башка жогоруда аталган объектилерден 1000 м ачык жайгалышы шарт.

5.4. Лосось балык чарбаларын пландаштырууда маанилүү учурду суунун сапатын эске алуу зарыл (1-тиркеме, 1-4-таблицаларда, 2-тиркеме).

Булак сууларынын артыкчылыгы анын тазалыгы, температура шарттарынын бир түрдүүлүгүндө. Кыргызстандын шартында суунун температурасы жайында 20 ºС дан жогору эмес, кышында регионго карабай 4 ºСтен төмөн эмес болот. Бирок көбүнчө кычкылтек жетишсиз болуп, ага байланышкан газдарды камтышы мүмкүн. Тоо дарыясынын суусунун артыкчылыгы, кычкылтекке бай, бирок кышында тоңот, жайында суу ташкынына дуушар болот.

5.5. Көлмөлөрдүн түзүлүшүн эске алышы толугу менен кургатуу үчүн иштелип чыгышы керек. Суу каптаганда, суу түтүктөрү (тармагы, берүүчү же тегирмен каналдары) жана агындысы бар дамбалар, бөлүштүрүүчү башкы же суу менен камсыздоону жөнгө салган арыктар талап кылынат. Башкы көлмө сууну тез жана толук төгүүгө мүмкүндүк берүүчү дренаждык түзүлүш менен жабдылууга тийиш.

5.6. Толук системалуу чарбаны долбоорлоодо балыктын жапайы түрлөрүн аквакультура түрлөрүнүн табигый чөйрөсүнө кирүүсүнө, ошондой эле айланадагы суу экосистемасынын булганышына жол берилбеши керек.

5.7. Белгилей кетүүчү жагдай, бассейндерде же көлмөлөрдө тоют калдыктарынын же калдыктардын ашыкча концентрациясы айлана -чөйрөнү балык үчүн уулуу кылышы мүмкүн. Балыктын суудагы ар кандай уулуу заттардан өлүшүн, ошондой эле оорулардын алдын алуу үчүн сууну тазалоо системасын колдонуу зарыл (механикалык чыпкалоо - катуу заттарды, органикалык коллоиддерди, детритти тазалоо үчүн колдонулат: булар тор чыпкалары, кум жана шагыл чыпкалары). Синтетикалык материалдардан жасалган даяр балык бассейндери механикалык чыпкалар менен жабдылган. Сууну тазалоо үчүн биологиялык чыпкалар, тамчылатуучу чыпкалар, озондоо системасы, бактерициддик лампалар, ультракызгылт лампалар ж.б. колдонулат

5.8. Балык инкубаторлору башка категориядагы көлмөлөрдөн, бассейндерден, суу чарба объекттеринин инфекциялык жана инвазиялык ооруларынын патогендери менен булганган суунун киришине жол бербөө үчүн, суу менен камсыздоо булагынын азыктандыруучу толук системалуу чарбаларын жогорку бөлүгүндө жайгашуусу керек. Санитардык жана ветеринардык талаптарга жооп бербеген оорулуу балыктарды жана башка аквакультура объектилерин пайдалануу жана жок кылуу Кыргыз Республикасынын ветеринария жаатындагы мыйзамдарына ылайык жүргүзүлөт.

Төмөнкү толук системалуу чарбаларда аквакультура объектилеринин карантини жүргүзүлөт:

- бассейндерде;

- көлмөлөрдө;

- суу сактагычтын төмөн жагында жайгашкан клеткаларда;

- балык чарбасынын чегинде Аквакультура ишканасынын өндүрүштүк клеткаларынан мүмкүн болушунча алыс жайгашкан клеткаларда (көлдө).

5.9. Өзүнүн асыл тукуму жок болгон учурунда жана өндүрүүлөрдү табигый чөйрөдөн кармап алганда, биологиялык ар түрдүүлүктүн сакталышын сактоо зарыл жана жапайы фаунанын жасалма түрдө өстүрүлгөн породалар, гибриддер, кресттер менен аралашуусуна жол берилбеши керек. Өндүрүүчүлөрдү кармоо дарыялардагы чуңкурлар сыяктуу тосмолордун же балык уулоочу шаймандын жардамы менен жүргүзүлүүгө тийиш. Андан ары өндүрүүчүлөрдү дарыя клеткаларында же бассейндерде өзүнчө кармалышат (бассейндеги суу бир дарыядан болушу керек). Кармоо пункттарында кадрлар үчүн атайын бөлмөлөрдү камсыздоо жана өндүрүшчүлөр менен иштөө зарыл.

5.10. Эгерде өзүнүн асыл тукум менен уруктандыруучу балыгы бар болсо, анда өндүрүүчүлөрдү жана оңдоолорду өзүнчө кармоо үчүн асыл тукум жана оңдоочу көлмөлөрдүн жана бассейндердин саны жетиштүү болушу керек.

5.11. Өндүрүүчүлөрү жана ондоо балыктарынын көлмөлөрү менен бассейндери үчүн суу берүү көз карандысыз болушу керек. Тамактандыруучу жана питомниктик көлмөлөргө жана бассейндерге суу берүүнү сууну кайталап же кайра иштетүү менен (2-4 эсеге чейин) жүргүзүүгө болот.

5.12. Ар бир көлмөдөн/бассейнден же каскаддан суу чыгаруу көз каранды эмес (эркин, өз алдынча).

5.13. Инкубация цехи.

Форель багууда көбүнчө горизонталдык түзүлүштөрдөн Аткинс, Шустер, Вильямсон, жана чоң көлөмдөр үчүн вертикалдуу түзүлүштөр колдонулат-бул Фостер-Робертсон инкубатору жана "Стеллажи" (АКШ), "Энванг" (Швеция), "Риттаи" (Япония) ж.б. Инкубаторду тандоодо суунун сапатын жана санын, балык өстүрүүчүнүн жөндөмүн жана тажрыйбасын эске алуу зарыл. Цех төмөнкү жабдууларга ээ болууга тийиш:

- балык өстүрүүчү жумушчу стол;

- дренаждык жана суу менен камсыздоо системалары;

- инкубатор аппараттары;

- бойго жеткен эркектерди багуу үчүн бассейн;

- эркектерди чыңалгандан кийин кармоо үчүн бассейн;

- анестетиктер менен бассейн;

- таза суусу менен бассейн;

- жетилген ургаачыларды багуу үчүн бассейн;

- ургаачыларды чыңалгандан кийин багуу үчүн бассейн;

- икра шиши турган столдор;

- ультрафиолет бактерициддүү сууну тазалоо үчүн жабдуулар;

- лаборатория үчүн жайлар.

Жумуртканы караңгыда инкубациялоо керек. Инкубация процессинде суу менен камсыздоо системасын көзөмөлдөп, кычкылтектин көлөмүн жумасына бир жолу аныктап, суунун температурасын күн сайын эртең менен жана кечинде өлчөп, өлгөн жумурткаларды алып чыгуу керек. Кубулжума форель жумурткаларын инкубациялоо үчүн оптималдуу температура 6-10 ºС. Кубулжума форель жумурткасынын инкубация убактысы суунун температурасына жараша болот. Жумуртканы инкубация аппаратынан бир нече күн мурда личинкалык бактарга орнотулган рамаларга өткөрүп берүү сунушталат. Чыкканга чейинки жумурткалар механикалык таасирлерге сезгич болуп калгандыктан, түйүлдүктөн кийин эркин түйүлдүктөр көлмөнүн түбүнө түшөт, өлгөн жумурткалар рамкаларда калат.

Лосось жана сига балыктарынын ченемдери

1-Таблица

Ченемдердин аталышы

Чен бирдиги

Ченеми

1

2

3

Форель

Горизонталдык типтеги приборлорду жүктөө

Миң даана/м2

45-60

1 миллион даана икрага сууну керектөө

л/сек

5-6

Инкубациянын узактыгы

Градусу/күнү

320-360

Жумурткадан чыга электеги жоготуусу (калдыгы)

%

8

Личинкалардын азыктандыруу жана өстүрүү алдындагы учурдагы жоготуулар

%

22

Коё берилген чабактардын орточо салмагы мындан кем эмес болушу керек

г

0,15

Личинка стадиясынан багуу учурунда чабак пайда болушу

%

80

Коё берилген жайкы чабактардын орточо салмагы

г

1

5.14. Личинкаларды өстүрүү. Чыгарылган эркин түйүлдүктөр 2,1x0,4x0,2 же 2,3x0,4x0,2 m өлчөмүндөгү стекловолокно бассейндерде сакталат, дренаждын алдына кыйшык орнотулган (бассейндердин саны балык чарбасынын мүмкүнчүлүгүнө жараша болот). Бассейндин капталдары бийик болушу керек. Суунун тыгыздыгы - 5 см суу деңгээлинде 10 миң даана/м2. Киришиндеги кычкылтек 9-10 мг/л, чыкканда 7 мг/л кем эмес, суунун температурасы 12-14 ºС., суунун чыгымы миң личинкага 0,02 л/сек. Температураны жана гидрохимиялык режимди дайыма көзөмөлдөп туруу зарыл. Сары баштык 50%сиңгенде, личинкалар кошумча тамактанууга муктаж болуп, аларды жарыкка жана тамак -ашка көнөдүрө башташат. 0,4-0,6 мм өлчөмүндөгү атайын баштапкы тамактар менен азыктандырыңыз. Бассейндерди күнүнө 2 жолу булгануудан тазалоо керек. Личинкаларды багуу мөөнөтү 15-20 күн (250-300 градус-күн), бул мезгилинде аралыгында алар 0,3-0,4 г массага жетет.

5.15. Чабактарды өстүрүү. Форель балыгынын чабак мезгилинде, анын салмагы 0,3 гдан 1 г чейин көтөрүлгөндө, сары баштыгы толугу менен сиңет, чабак аралашма тамактан толугу менен тышкы (экзогендик) тамактанууга өтөт. Аны суунун деңгээли 0,4 м болгон стекловолоктуу жана төрт бурчтуу бассейндерде өстүрүлөт. Суунун оптималдуу температурасы 14-16 °С, кычкылтеги 7 мг/лден жогору, сууну керектөө 3-5 л/1 миң чабакка. Чабактарды пластикалык бактарда өстүрүү сунушталат.

2-Таблица

Ченемдердин аталышы

Чен бирдиги

Ченеми

Чабактарды өстүрүү

Түз агымдуу бассейндер, аянты

м2

4-5 (8) чейин

Тараптардын катышы

1:4-1:8

Борбордук дренаждык жана тегерек суу кыймылы бар чарчы бассейндер

м2

4

Бийиктиги

м

0,8 чейин

Тереңдиги

м

0,4 чейин

Отургузуу тыгыздыгы

миң даана/м2

10

1 миллион даана чабакка сууну керектөө

с/сек

50-80

Узактыгы

күндөр

30-40

Өстүрүү мезгилинде таштандылар

%

20

5.16. Жайкы чабактарды өстүрүү. Бул мезгилден баштап форель өстүрүү көлмөлөрүнө, тик бурчтуу же чарчы бассейндерге жана клеткаларга көчүрүлөт.

3-Таблица

Ченемдердин аталышы

Чен бирдиги

Ченеми

1

2

3

Жайкы чабактарды бассейндерде өстүрүү

Тик бурчтуу бассейндер аянты

м2

6-30

Тараптардын катышы

1:4-1:8

Төрт бурчтуу бассейндердин аянты

м2

4

Бийиктиги

м

1

Бардык бассейндерде суунун тереңдиги

м

0,6-0,8

Отургузуу тыгыздыгы

миң даана/м2

2 чейин

Суу алмашуусу

мин

10-15

Өстүрүү мезгилинде 12 ºС чейин температурада орточо салмагы

г

10

12 ºС жогору

г

20

Өстүрүү учурундагы калдыктар

%

20

Жайкы чабактарды көлмөлөрдө өстүрүү

1

2

3

Өстүрүүчү көлмөнүн аянты

м2

200-300

Тараптардын катышы

1:4-1:5

Көлмөнүн тереңдиги

м

1,5

Суунун тереңдиги

м

0,8-1,0

Отургузуу тыгыздыгы

даана/м2

200-300

Суу алмашуусу

мин

60

Өстүрүү мезгилинде 12 ºС чейин температурада орточо салмагы

г

10

12 ºС жогору

г

20

Өстүрүү учурундагы калдыктар

%

30

Табигый суу сактагычтарда торчо садоктордо жайкы чабактарды өстүрүү

Садоктун аянты

м2

12 чейин

Көзүнүн өлчөмү

мм

3,6-5,0

Садоктогу суунун тереңдиги

м

3,0 чейин

Садок орнотулган жердеги суунун тереңдиги

м

4-8

Суунун агымы

м/сек

0,5 чейин

Отургузуу тыгыздыгы

даана/м2

800 чейин

Өстүрүүмезгилинде 12 ºСтен төмөн температурада орточо салмагы 120-150 күн

г

10-15

Ошол эле мезгилде орточо 12 ºС жогору

г

15-30

Өстүрүү убагындагы калдыктар

%

30

5.17. Товардык балыктарды өстүрүү

4-Таблица

Жылдык чабактарды көлмөлөрдө өстүрүү

1

2

3

Көлмөнүн аянты

м2

400-500

Тараптардын катышы

1:4-1:5

Суунун тереңдиги

м

0,8-1,0

Отургузуу тыгыздыгы

даана/м2

200-300

суу алмашуу

мин

60

Жылдыктардын орточо салмагы:

суунун орточо температурасы кыш мезгилинде 50 ºС төмөн

г

15-30

суунун орточо температурасы кыш мезгилинде 50 ºС жогору

г

20-40

Кышкы убактагы калдыктар

%

10

Табигый суу сактагычтарда тордуу садоктордо жылдык чабактарды өстүрүү

Капас аянты

м2

12 чейин

Капастагы суунун тереңдиги

м

3,0 чейин

Отургузуу тыгыздыгы 20 гр

даана/м3

100-300

Жылдыктардын орточо салмагы:

суунун орточо температурасы кыш мезгилинде 50 ºС төмөн

г

15-30

суунун орточо температурасы кыш мезгилинде 50 ºС жогору

г

30-60

Өстүрүү убагындагы калдыктар

%

5

Ченемдердин аталышы

Чен бирдиги

Ченеми

Жылдык чабактарды бассейндерде өстүрүү

Бассейн аянты

м2

6-30

Суунун тереңдиги

м

0,8

Отургузуу тыгыздыгы

даана/м2

500-600

Суу алмашуу

мин

30

Кыш мезгилиндеги калдыктар

%

10

Орточо салмак кыштын мезгилинде суунун орточо температурасында 50 ºС төмөн

г

20-40

Орточо салмак 50 ºС жогору кыш мезгилинде суунун орточо температурасында

г

40-60

5-Таблица

Көлмөлөрдө товардык балык өстүрүү

1

2

3

Көлмөнүн аянты

м2

400-500

Тараптардын катышы

1:4-1:5

Суунун тереңдиги

м

1,0

Отургузуу тыгыздыгы

кг/м2

25

Суу алмашуу

мин

60-90

Вегетация мезгилинде 120 ºСтен төмөн температурада орточо салмак 120-150 күн

г

125- 150

Ошол эле мезгилде орточо 120 ºС жогору

г

150-250

Эки жылдык чабактарды өстүрүүдөгү калдыктар

%

10

Табигый суу сактагычтарда тордуу садоктордо товардык балыктарды өстүрүү

Садоктун аянты

м2

12 чейин

Капастагы суунун тереңдиги

м

2-4

Капас орнотулган жердеги суунун тереңдиги

м

4-8 аз эмес

Отургузуу тыгыздыгы

кг/м3

45

Капасты орнотуу жериндеги агымдын ылдамдыгы

м/сек

0,5 чейин

Жээктен жана тордун ортосундагы аралык

м

50

Вегетация мезгилинде 120 ºСтен төмөн температурада орточо салмак 120-150 күн

г

125-150

Ошол эле мезгилде орточо 120 ºС жогору

г

150-250

Өстүрүү убагындагы калдыктар

%

10

Товардык балыктарды бассейндерде өстүрүү

1

2

3

бассейндин аянты (квадрат)

м2

30 (16) чейин

Тараптардын катышы

1:4-1:8

Суунун тереңдиги

м

0,8

Суу алмашуусу:

мин

10-15

Жайында

Кышында

мин

30

Өстүрүү убагындагы калдыктар

%

10

Вегетация мезгилинде 120 ºСтен төмөн температурада орточо үлгү 120-150 күн

г

125-150

Ошол эле мезгилде орточо 120 ºС жогору

г

150-250

Эки жылдык чабактардын чыгышы

кг/м3

75

Урук алуучу балыктардын көлмөлөрүн долбоорлоонун ченемдери жана талаптары

6-Таблица

Ченемдердин аталышы

Чен бирдиги

Ченеми

Энелик көлмөнүн аянты

м2

150-600

Тараптардын катышы

-

1:5-1:10

Көлмөнүн орточо тереңдиги

м

1,2-1,5

Максималдуу тереңдик

м

2,0

Көлмөдөгү суу катмарынын тереңдиги

м

1,0

100 кг Өндүрүүчүлөргө суунун сарпталышы

л/сек

3,5

Өндүрүүчүлөрдүн тыгыздыгы (салмактуу гранулданган тоют менен азыктандыруу)

кг/м2

5-10

Жашы:

ургаачылар

жыл

4-6

эркектер

жыл

3-5

Өндүрүүчүлөрдүн орточо салмагы:

ургаачылар

кг

0,8-3,0

эркектер

кг

0,5-1,5

Ургаачынын орточо эмгекке жөндөмдүүлүгү 1 кг дене салмагына

миң даана

2,0

Өндүрүүчүлөрдүн колдонуу мөөнөтү

жыл

4

5.18. Балыктын чабактарын жана товардык балыкты ташуу.

7-Таблица

Ченемдердин аталышы

Жол жүрүү убактысы

Жүктөө

Уруксат берилген калдык %

1

2

3

4

Икраны, личинкаларды жана чабактарды транспортировкалоо (ташуу)

55x45x50 өндүрүүдөгү изоляцияланган идиштерде икраны ташуу

1 суткага чейин 2 суткага чейин

200 мин даана. 200 мин даана 200 мин даана

1-3

5

15

Личинкаларды кычкылтек менен полиэтилен баштыктарнда ташуу (20 л)

1 суткага 1 суткадан жогору

0,2 кг

5 чейин 10 чейин

О2 менен жайкы жана жылдык чабактарды полиэтилен баштыктарда (20 л) ташуу

50 ºСта

1 суткага чейин

1,5 кг

5 чейин

50 ºС чейин

1 суткадан жогору

1,0 кг

8 чейин

6-100 ºС

1 суткадан жогору

0,9 кг

5 чейин

6-100 ºС

1 сутка чейин

0,5 кг

8 чейин

11-150 ºС

1 суткадан жогору

0,7 кг

8 чейин

11-150 ºС

0,4 кг

8 чейин

Атайын тирүү балык унаалары менен чабактарды, бир жылдыктарды ташуу (V-2.8 м3)

1 суткага чейин

150 кг

3 чейин

Атайын тирүү балык унаалары менен товардык балыктарды ташуу (V-2.8 м3)

1 суткага чейин 1 суткадан жогору

200 кг 100 кг

5 чейин 8 чейин

5.18. Өндүрүштү интенсификациялоо. Кубулжума форелинин кычкылтек керектөөсү суунун температурасына түз пропорционалдуу жана балыктын салмагына тескери пропорционалдуу болот. Кычкылтектин көлөмүнүн төмөндөшү же анын ашыкча каныкуусу эмбриондордун өнүгүүсүн жана өсүшүн басаңдатып, түйүлдүктүн көлөмүн азайтууга, же инкубацияны кечиктирүүгө алып келет, кычкылтектин курамы 7,5 мг/л кем болбошу керек. Суудагы кычкылтек 10-11 мг/л (кире бериште) 7ден (чыгууда) болушу керек. 200 ºС температурада О2 9 мг/л болушу керек. Форель өстүрүүнүн интенсивдүү жана өтө интенсивдүү ыкмалары жабдуулардын пайдалуу жүгүн көбөйтүү жана алардын токтоп калышын кыскартуу үчүн жылына 2-3 жолу жумуртка менен жүктөөнү талап кылат.

Форель үчүн эң жакшы суу - курамында кальций аз болгон суу, темир ферробактериялардын өнүгүшүнө өбөлгө түзөт. Сыяктуу органикалык заттарга бай суудан оолак болуу керек, алар өтө кычкыл, кычкылтек аз жана метан менен суутекти, ошондой эле гранит топурактарында сууну өндүрүшөт, анда кальцийдин жоктугунан жашоо жана өсүү темпи төмөндөйт.

6. Толук системалуу чарбалардагы карантин

6.1. Ар бир толук системалуу балык чарбасында кеминде эки карантиндик көлмө болушу керек. Аквакультура объекттерин карантинге алуу:

- бассейндерде;

- көлмөлөрдө;

- Суй куйган жана чыккан багытына жанаша аквакультураишканасынан балык өндүрүү участкасынын чегинде өндүрүш садокторуна болушунча аралыкта жайгашкан садокторго (көлдөрдө).

Көлмөлөрдө жана бассейндерде карантин шартында фермага кирүүчү балыктар менен балыктарды кармап турууга, ошондой эле оорулуу жана шектүү балыктарды бөлүп алууга арналган көз карандысыз суу түтүктөрү болууга тийиш.

6.2. Балык оорусу пайда болгон учурда балык чарбаларынын жетекчилери жеке практика менен алектенген ветеринарга (же ветеринариянын ыйгарым укуктуу мамлекеттик органынын аймактык бөлүмүнө) билдирүүгө жана ал келгенге чейин оору пайда болгон суу сактагычтан балык кармоого жана алып салууга жол бербөөгө милдеттүү.

7. Толук системалуу балык чарбаларында балык уулоочу каражаттарды, жабдууларды, комбинезондорду, транспорттук контейнерлерди дезинфекциялоо жана дезинвациялоо тартиби

7.1. Көлмөлөрдү күйгүзүлгөн акиташ жана хлор менен тазалоо менен алектенген жумушчулар көз айнек, беткап жана коргоочу кийим менен камсыз болушу керек.

7.2. Невод, бредень, торлор, сачоктор жана башка балык уулоо каражаттары баткактан жана балыктын былжырынан таза жуулат, чөптөн жана башка булгоочу заттардан тазаланат жана кургатылат. Андан кийин алар дезинфекцияланат: пахта, зыгыр жана нейлон жасалмалар 2% формальдегид эритмесинде же 0,5% жез сульфатынын эритмесинде кармалат, андан кийин таза суу менен жакшылап жуулат, нейлонду кайнатууга да болот.

7.3. Жыгачтан жасалган балык өстүрүүчү жабдуулар (сорттоочу столдор, ванналар, балык замбилдери, сачок туткалары, илгичтер ж. б.) механикалык тазалоого суулар болот жана таза сууга жуулат, андан кийин 10-20% агартуучу эритме менен тазалашат, мындан соң ысык суу менен хлор кетгенге чейин жуулат. Темир багралар менен илгичтер отко күйгүзүлөт. Чакалар булгануудан тазаланып, сода күлүнүн 3% ысык эритмеси же 10% акиташ эритмеси же агарткыч менен жакшылап жуулат, андан кийин акиташ жана хлордун жыты кеткенге чейин суу менен чайкалат.

7.4. Тирүү балык машиналары жана алардын жабдуулары (тирүү балык бактары, цистерналар, муз чөнтөктөрү, башка жабдуулар) жүктөө алдында булгануудан тазаланып, суу менен чайкалышы керек, андан кийин жаңы даярдалган 10-20% акиташ сүтү менен жакшылап иштетилиши зарыл. Бир сааттан кийин цистерналар жана жабдуулар акиташ алынгыча таза суу менен чайкалат.

7.5. Тирүү балыктын бочкалары адегенде таза суу менен, андан кийин 3% суутулган агартуучу же акиташтын эритмеси менен жакшылап жуулат, андан кийин акиташ менен хлордун жыты толук кеткенде кайнак суу менен жакшылап жуулат. Брезент идиштери адегенде суу менен жакшылап жуулат, андан кийин бир саат кайнатылат же акиташтын 2,5% эритмесинде 12 саат сакталат, андан кийин акиташ толугу менен кеткенде чейин жуулат.

7.6. Атайын жумуш кийими кирден тазаланат жана 2% формальдегид эритмесине 2 саатка чыланат же жуугуч каражаттарды (самын, кир жуугуч порошок, сода) кошуп сууга 30 мүнөт кайнатат, андан кийин жууйт. Булгаарыдан жасалган бут кийимдер чайыр менен, ал эми резина бут кийимдер 2% формальдегид эритмеси же 10% күйүк акиташ эритмеси менен жуулат. Балыктын жугуштуу жана инвазиялык илдеттери үчүн жагымсыз болгон суу сактагычтарда иштегенден кийин, тейлөөчү персонал колдорун самын жана суу менен жакшылап жууп, анан дезинфекциялоочу эритме же спирт менен сүртүшү керек.

III. Балык питомниктеринин жана балык өстүрүүчү заводдорду долбоорлоодо балык өстүрүү-биологиялык стандарттары

8. Балык чабактарын өстүрүүдө балык питомниктеринин жана балык өстүрүүчү заводдорду долбоорлоодо балык өстүрүү-биологиялык стандарттары (II-бөлүктүн 5 жана 6 бөлүмү):

8.1. Балык питомниктери балыктын уруктук материалын: личинкалар, чабак, жайкы чабактар, жылдык чабактар, ошондой эле тукум улоо үчүн эки жана үч жылдык чабактарды өстүрүү жана сатуу менен алектенет.

8.2. Балык өстүрүүчү завод табигый сууларды сактагычтардын баалуу балык түрлөрүнүн запастарын менен толуктоо үчүн кызмат кылат.

8.3. Балык питомниги жана балык заводу жабык чарба принцибинде иштеши керек, аймагы майда торчо же бекем тосмо менен курчалышы зарыл.

8.4. Тейлөө персоналыны санитардык текшерүү аркылуу, транспорт дезинфекциялык тосмо аркылуу кириши керек.

8.5. Балык инкубациясын/балык заводун түзүүгө, долбоорлоого, курууга жана кайра жабдууга ветеринария жана балык чарбасы боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган менен макулдашуу боюнча гана жол берилет.

8.6. Долбоорлоонун алдында суу менен камсыздоо булактарынын жайгашуусун, алардын сыйымдуулугун, суунун сапатын (анын минералдашуусун, температурасын, токтотулган заттардын болушун, жер астындагы суулардын тереңдигине кыртыштын бетинен 1 метрден кем эмес жол берилет) изилдөө керек; сазга айланышуу мүмкүнчүлүгү; урук ташыгандардын узак, стресс менен коштолот ташылып кетүүсүн болтурбоо үчүн жапайы урук таштоочу жерден алысыраак аралык (25-30 км ашык эмес); инфраструктурадан алыстыгы (мисалы, жакынкы калктуу конуштар, жолдор; темир жол станциялары же аэропорттор); материалдарды жана балыкты ташуу үчүн кирүүчү жолдор. Инкубатордук/балык заводун долбоорлоодо, тобокелдиктерди башкарууну камсыздоо үчүн, анын ичинде балык өстүрүү иштерин көзөмөлдөөнү, ошондой эле санитардык-гигиеналык шарттарды камсыз кылуу үчүн айрым цехтерди катуу изоляция кылуу мүмкүнчүлүгүн кароо сунушталат. Иштеп жаткан заводдорду модернизациялоого цехтердин ортосунда тосмолорун орнотуу аркылуу да жетишүүгө болот. Мында цехтердин автономдуу пайдаланылышын күчөтүү үчүн ишканада продукциянын кыймылына көзөмөлдү уюштуруу максатка ылайыктуу.

8.7. Балык чарбаларын жана балык инкубаторлорун суу менен камсыздоо булагы катары булактар, артезиан кудуктары, дренаждык системалар, кээ бир учурларда тоо дарыялары жана ихтиофаунасы түгөнгөн башка табигый суу сактагычтар эң ылайыктуу. Биринчиден, инкубатордук цехти / балык заводун долбоорлоодо суунун сарпталышын эске алуу керек, ошол эле учурда эсептөө орточо же максималдуу эмес, жагымсыз шарттарда суунун минималдуу өлчөмү үчүн жүргүзүлүүгө тийиш. Анын негизинде ишкананын кубаттуулугу аныкталат.

8.8. Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2016-жылдын 14-мартындагы № 128 токтому менен бекитилген Кыргыз Республикасынын жер үстүндөгү сууларын коргоо эрежелерине ылайык инкубатордук жана балык заводунан чыгууда суунун сапаты белгиленген МПКдан ашпашы керек (1-тиркеме, 4-таблица).

8.9. Буфердик зоналарды сактап, суунун агымына жана коргоочу дамбаларга тоскоолдук кылбастан, жергиликтүү гидрологияга зыян келтирбестен, ветеринардык-санитардык ченемдерди жана талаптарды эске алуу менен балык питомниктерин/балык заводун долбоорлоо жана куруу керек (кара: толук системалуу чарбалар үчүн ченемдер).

8.10. Лосось балыктарынын өңдүүнү заводдору чабактар коё бериле турган жерлерге жакын жерде долбоорлонушу керек.

8.11. Өндүрүүчүлөрдү кармоо балык илдеттери жок суу сактагычтарда жүргүзүлүүгө тийиш. Жарасы, шишиги, көзү томпойгон, денесинин адаттан тышкаркы түсү, сүзүлгөн канаттары, кабырчыктар, омуртканын кыйшыгы, жаактын деформациясы, папилломалар жана желатиндүү бляшкалар, ошондой эле оорунун башка белгилери бар чабактар жок кылынышы керек. Башка чарбалардан алынып келинген өндүрүшчүлөр карантиндик көлмөлөрдө 12 °С кем эмес температурада 30 күн кармалышы керек.

8.12. Өндүрүүчүлөрдү кармоо дарыялардагы тосмолордун жардамы менен, мисалы, чуңкурларда же балык уулоочу каражаттарды менен жүргүзүлөт. Андан кийин өндүрүүчүлөр дарыя клеткаларында же бассейндерде өзүнчө кармалышат (бассейндеги суу бир дарыядан болушу керек). Кармоо пункттарында кызматкерлер жана өндүрүшчүлөр менен иштөө үчүн атайын бөлмөлөрдү камсыздоо зарыл.

8.13. Табигый чөйрөгө балык чабактарын коё берүүдө биологиялык ар түрдүүлүктүн сакталышын сактоо зарыл, эч кандай жапайы фаунаны жасалма түрдө өстүрүлгөн породалар, гибриддер, кресттер менен аралаштырууга жол берилбеши керек.

8.14. Балык заводунун технологиялык схемасы балык өстүрүү процессинин төмөнкү түрлөрүн камтыйт:

- өндүрүүчүлөрдү кармоо жана заводго ташуу;

- өндүрүүчүлөрдү кармоо;

- икра алуу;

- жумуртканы инкубациялоо;

- личинкаларды багуу;

- кенже чабактарды өстүрүү жана табигый жашоо чөйрөсүнө кое берүү.

8.15. Балык инкубаторунун технологиялык схемасы балык өстүрүү процессинин төмөнкү түрлөрүн камтыйт:

- өндүрүүчүлөрдү асылдандыруу жана алмаштыруу;

- икра алуу;

- икраны инкубациялоо;

- личинкаларды багуу;

- ар кандай шартта жаш чабактарды багуу жана жашы жете элек чабактардын кыштоосу;

- асыл тукум иштери үчүн эки жана үч жашар балыктарды өстүрүү;

- асыл тукум селекциялык жана асыл тукум иштерин жүргүзүү.

8.16. Инкубатордук/балык заводунун болжолдуу курамы (караңыз: 5.13-5.18-пункттар):

- лаборатория, инкубация аппараттары, жумуртканы инкубациялоо үчүн лотоктор, эркин эмбриондорду кармоо жана личинкаларды өстүрүү үчүн инкубация жана личинка цехи;

- башкы көлмө же токтотулуучу жай (эгерде чарбанын булагы дарыя суусу болсо), суу каптоо үчүн гидротехникалык курулуштар, айрыкча форель фермаларын пландаштырууда;

- жашы жете элек чабактардын көлмөлөрү, бассейндери жана торчолорунун өлчөмдөрү, жашы жете элек чабактар үчүн;

- питомниктердин көлмөлөрү, бассейндери жана чабактарды өстүрүү үчүн садоктор;

- көлмөлөр, бассейндер, клеткалар, кыштоочу көлмөлөр, бассейндер жана чабактар кыштоо үчүн бассейндер жана торлор (балык багуу үчүн);

- карантин жана изоляциялоочу көлмөлөр, бассейндер жана клеткалар;

- ашкана;

- муздаткычы бар тоют кампасы (10 күндүк запастарды сактоого негизделген көлөмдүү муздаткыч);

- насостук станциялары, тазалоочу курулмалары бар суу алуу курулуму;

- суу келүүчү камсыздоо жана суу сорууну дренаждык системалар;

- көмөкчү өндүрүш объекттери: административдик-тиричилик имараты, сактоочу жайлар, гараж, авариялык дизель электр станциясы, автономдуу сигнализация системасы ж.б.

- аймакты тосуу.

8.17. Балык питомниктеринде асыл тукум өндүрүүчүлөрдүн багылышы боюнча талаптар. Балык питомниктериндеги балыктын тукуму акыркы үч жылдын ичинде карантиндик оорулар катталбаган шартта, жугуштуу оорулардан таза, дени сак балыктардан заводдук ыкма менен алынган өспүрүмдөрдөн түзүлөт. Чет өлкөдөн алынып келинген балыктар ветеринардык-санитардык талаптарга ылайык багылат. Балыктын ар бир тобу (балык, алмаштыруу запасы, жашы жете электер ж.б.) Балыктын жашына ылайык келген өзүнчө көлмөлөрдө, бассейндерде жана торлордо, кармалат чоңойгон ургаачылары чоңдордун эркектеринен бөлөк кармалышат (бул картайган курактагы алмаштыруучу топтор үчүн милдеттүү болуп саналат). Балык питомниктери икрага жана отургузуучу материалга болгон муктаждыкты канааттандыра турган көлөмдө өндүрүшчүлөрдүн өз үйүрүнө ээ болушу керек.

IV. Товардык балык өндүрүүчү чарбаларга балык өстүрүү-биологиялык ченемдер жана талаптар (көлмөлөр жана бассейндер) Товардык балык өндүрүшү азыктануучу көлмөлөрдө, же бассейндерде жүргүзүлөт - бул кыштагандан кийин бир жашында анда балыктар сатык абалына жетүү үчүн өнүгүүнүн (азыктандыруунун) акыркы стадиясынан өтөт аянты боюнча эң чоң көлмөлөр. Балык бул жерге келет. Экинчи жай мезгилинде багылып, күзүндө кармалгандан кийин соода тармагына кирет. Товардык балык өндүрүүчү көлмөнү, бассейндик чарбаны пландаштырууда биринчи кезекте, сууну керектөөнү эске алуу керек, мында орточо же максималдуу эмес, жагымсыз шарттарда суунун минималдуу өлчөмү боюнча эсептөө жүргүзүлүүгө тийиш. Анын негизинде ишкананын кубаттуулугу аныкталат. Товардык балык өндүрүүчү чарбаны долбоорлоодо балыктын жапайы түрлөрүнүн аквакультуралык балыктардын табигый жашоо чөйрөсүнө кирүүсүнө, ошондой эле курчап турган суу экосистемасынын булганышына жол берилбеши керек (кара: толук системалуу чарбаларды долбоорлоо стандарттары). Суу алмашуунун интенсивдүүлүгү сууну керектөө менен байланыштуу. Сууну керектөө төмөнкү формула боюнча эсептелет: Q = nv / 3600 Q - сууну керектөө, л/с; N - бассейнде сууну 1 жолу саатына которуу; V - көлөмү кубаттуулугу м3

13. Белгилүү бир суу керектөөдө өстүрүлгөн балыктын массасын эсептөө:

G = Q * О2 / Z,

· G - балык массасы;

· Q - сууну керектөө л/сек;

· О2 - жеткиликтүү кычкылтек мазмуну мг/л;

· Z- кычкылтек керектөө мг О2/кг балык/сек.

V. Балык-өстүрүү биологиялык ченемдери жана садоктук балык чарбаларына болгон талаптар

14. Мамлекеттик экологиялык экспертизанын оң корутундусу жана биологиялык негиздемеси болгондо, балык жана башка суу биологиялык ресурстарын өстүрүү максатында садок жана башка жасалма түзүлүштөрдү жана объекттерди Кыргыз Республикасынын балык чарбалык көлмөлөрүнө жайгаштырууга болжолдонгон биологиялык аныктамасы жана методологиясы илимий уюмдар тарабынан иштелип чыгып, балык чарбалык ишмердүүлүктү жүзөгө ашыруу үчүн суу сактагычтын же балык уулоо аянтынын пайдалануучусуна белгиленген тартипте тапшырылгандан кийин, жол берилет.

Садокторду жана башка жасалма түзүлүштөрдү жана объекттерди балыктар урук чачуучу, кыштоочу чуңкурлары бар жерлерге жана балыктын урук таштоо миграциясынын жолдоруна жайгаштырууга тыюу салынат. Балыктын эндемикалык жана өзгөчө баалуу түрлөрүнүн запастарын сактоо жана көбөйтүү үчүн маанилүү болгон балык чарбалык суу объектилериндеги суу объектилерине балыктардын клеткадан чыгып кетүү учурларын четтетүү үчүн, белгиленген техникалык талаптарга жана шарттарга жооп берүүчү, эгерде аларда өндүрүүчүнүн техникалык документтери бар болсо гана, заводдо чыгарылган клеткаларды гана орнотууга жана иштетүүгө уруксат берилет. Суунун биологиялык ресурстарынын жана алардын жашоо чөйрөсүнүн абалынын бузулушунун натыйжасында балык чарбасына келтирилген зыян чарбалык жана башка иштин натыйжасында түздөн -түз жүзөгө ашырган юридикалык жана жеке жактардын же мындай иш -чараларды ишке ашырууга буйрук берген жактардын эсебинен компенсацияланууга тийиш.

15. Садоктук түзүлүштөрү үчүн жерди тандоодо кире бериштин ыңгайлуулугун, көмөкчү жана кошумча жайларды, техникалык жабдууларды жайгаштыруу жана балык өстүрүү иштерин жүргүзүү үчүн аянтчанын болушун эске алуу керек (кара: толук системалуу чарбаларды долбоорлоо стандарттар).

16. Садоктук чарбаны жайгаштыруу пландаштырылган суу сактагычтын анын физикалык-химиялык жана биологиялык касиеттерине ылайык өстүрүлүп жаткан балыктын физиологиялык муктаждыктарын оптималдуу түрдө канааттандырышы керек. Суу сактагычтын өнөр жай жана тиричилик ишканаларынын уулуу заттары менен, айыл чарбасында жана токой чарбасында колдонулуучу гербициддер жана башка пестициддер менен булганбашы керек.

17. Садоктук чарбаларды долбоорлоодо төмөнкүлөрдү эске алуу изилденет:

- тереңдиктердин таралуу мүнөзү, суу астындагы булактардын болушу, суу сактагычтын агымы, суунун деңгээлинин өзгөрүшү, тоңуп калышы, муз катмарынын калыңдыгы;

- ар кандай горизонттогу ылдамдыгы (0-3-5-8-10 м), түпкү агымдын болушу;

- тереңдиктеги температура жана газ шарттары: 0-3-5-8-10 м;

- суунун ашыкча өсүшү, гүлдөө мүнөзү;

- балыктын түрдүк курамы, алардын ооруусу;

- басымдуу шамал, алардын күчү, толкун кубулуштары;

- топурактын мүнөзү;

- суу топтоочу жайдын мүнөздөмөсү, булгануу даражасы;

- суу сактагычка агып жаткан дарыялардын жана суулардын мүнөздөмөсү.

18. Садоктор орнотулган жер шамалдан корголушу керек. бирок ошол Садоктор жайгашкан жериндеги суунун тереңдиги жана агымы кычкылтектин көп болушун жана тоют калдыктары менен экскременттердин кетишин камсыз кылышы керек. Суу өсүмдүктөрү өскөн жерден качуу сунушталат. Мүмкүн болушунча клетка структураларында жагымсыз факторлорду жок кылуу керек, фитопланктондун гүлдөшү жана ажырашынан улам кычкылтектин азайышы, клеткалардын өсүшү жана суу алмашуунун бузулушун, суунун температурасынын кыска мөөнөттүү жогорулашы жана башка факторлорду, жок кылуу керек.

19. Кубулжума форель торлорун 12 м тереңдикке орнотуу зарыл, тордун түбүнөн участоктун тереңдигине чейинки аралык 3 м кем эмес, жээкке чейинки аралык 15 м кем болбошу керек. Садоктор орнотулган жерлерде суунун агышы 0,5 м/с болушу керек. Агымдын жогору учурда булчуң энергиясынын керектөөсү жогорулап, андыктан форель балыгынын тоютунун чыгымы да жогорулайт.

20. Садокторду суу сактагычтын жээктеринен (жээктен 15 м жакын эмес) жана суу астындагы, үстүндөгү өсүмдүктөрдүн алыс орнотуу сунушталат, адатта паразиттердин бир катар эркин жашоо ээлери жана жумуртка таштоочу уяларга жайгашкан. Садоктор суу сактагычтын түбүнөн бир нече метр бийиктиктеги зонанын артына орнотулганда форелге мите курттардын (арглюзалар, ихтиофтириялар, дипломостомалар ж.б.) көп зыяны тийбейт.

21. Садок комплекстери, суу менен азыктанган балыктарда массалык мите инфекциясы бар суу объекттерине жайгаштырылбашы керек. Суу сактагычты тандоодо ихтиопатологиялык көзөмөл талап кылынат. Садоктордун санитардык абалын көзөмөлдөө, алардын катуу сүрүлүшүнө жана булгануусуна жол берилбеши керек.

22. Кубулжума форели үчүн суунун температурасы 20 °С ашпашы керек (суунун температурасы 20-25 °С ичинде көпкө сакталып турган суу сактагычтар форелди тордо өстүрүү үчүн жараксыз).

23. Эртең менен эриген кычкылтектин курамы 7 мг/л жогору болушу керек. Кычкылтек концентрациясы төмөн болгондо, тоют алуу азаят жана өсүү темпи төмөндөйт. Форелди кычкылтекке болгон муктаждыгы жана кычкылтектин балансы суунун температурасы менен тыгыз байланыштуу.

24. Орточо РНтын активдүү реакциясы 8ден кем болбошу керек. Көп суу гүлдөгөн суулардан оолак болуу керек, бул кычкылтектин курамынын төмөндөшүнө алып келет жана чөйрөнүн рН 9 же андан көпкө чейин жогорулатат. Мунун кесепети балыктын жашоо активдүүлүгүнүн башка бузулуулары менен бирге, бакалоорунун күйүп кетишине алып келет. Форель өзгөчө щелочтуу шарттарга сезгич.

25. Форель балыгын салуу тыгыздыгы суу чөйрөсүнүн абалына жана балыктын жашына жана түрүнө жараша болот. Орточо алганда, салмагы 5-10 г чейинки жаш чабактардын торлор дагы тыгыздыгы 500-250 даана/м3. Салмагы 40-60 г болгон бир жылдыктар үчүн 100 даана/м3 ашпоого тийиш. Ал эми 300-350 г салмактагы эки жаштагылар үчүн бул көрсөткүч 30-50 даана/м3 чегинде болот. Балык багуунун тыгыздыгы багуунун акыркы стадиясында кармалуучу учурда сатылуучу балыктын массасы 15 кг/м3 ашпагандай болушу керек.

26. Жугуштуу оорулардын таралуу коркунучун туура бөлүштүрүү жана тобокелин минималдаштыруу үчүн садоктук чарбалар жана алардын балык өстүрүүчү тилкелери төмөнкүдөй жайгашуусу шарт:

- суу сактагычтын, булуңдун айрым бөлүктөрүндө, анын ичинде суу сактагычтын, же суу сактагычтын акваториясынын башка бөлүктөрүндөгү адистештирилген балык өстүрүү ишканалары жана толук системалуу балык чарбаларынын балык өстүрүү заводдору - жакынкы жердеги садок балык чарбасынан 3000 метрден кем эмес аралыкта;

- балык багуучу чарбалар - бир суу сактагычта жайгашкан эки чарбанын ортосунда 2500 метрден кем эмес аралыкта, анын ичинде булуң, суу же акваториянын башка бөлүктөрүндө;

- ар кандай менчик ээлерине таандык жээктеги балык чарбасы менен жээктеги садок фермасынын ортосунда - 3000 метрден кем эмес аралыкта;

- бир менчик ээсине таандык жээктеги балык чарбасы менен жээктеги садок фермасынын ортосунда - 1000 метрден кем эмес аралыкта.

Көрсөтүлгөн аралыктар, балык чарбаларынын бир бирине жакын садоктордун болгон аралыктар болуп эсептелет. VI. Жалпы сунуштар Жагымдуу ветеринардык-санитардык шарттарды түзүү максатында балык чарба ишканалары төмөнкүлөргө милдеттүү:

- ар кандай саркынды суулар менен булганбаган же мурда тазаланган жана нейтралдаштырылган суу объекттерин колдонууга;

- кыкты биотермиялык жол менен нейтралдаштырылбаган көлмөлөрдү уруктандыруу үчүн колдонбоо, ошондой эле анын жугуштуу, анын ичинде жаныбарлардын өзгөчө коркунучтуу ылаңдары үчүн жагымсыз болгон чарбаларынан алып келүүнү;

- балыктардын, моллюскалардын жана башка организмдердин башка суу булактарынан киришине жол бербөө аквакультура объектилеринин ар кандай ооруларынын патогендеринин алып жүрүүчүлөрү же ортомчу ээлери болушу мүмкүн;

- суунун сапатына көзөмөлдөө, бекитилген балык өстүрүү технологиясынан стандарттарына садок ылайык гидрохимиялык изилдөөлөрдүн жүрүшү;

- ар бир суу сактагыч, капас, бассейн үчүн бекитилген балык өстүрүү жана технологиялык стандарттарга ылайык бирдиктүү аянтка аквакультура объектилерин отургузуу тыгыздыгын камсыз кылуу;

- тиешелүү стандарттар менен бекитилген чарбада өсүүчү аквакультура объектилеринин биотехнологиясынын сакталышын камсыз кылуу;

- ар бир суу объектиси үчүн, көлмөлөрдүн, клеткалардын, бассейндердин тобуна белгиленген өзүнчө балык шаймандарын бекитип берүү;

- суу объектилеринин жээк зонасынын, стационарлардын, өндүрүштүк жана көмөкчү жайлардын, балык өстүрүүчү жайлардын тийиштүү санитардык абалын камсыз кылуу;

- ар бир өндүрүштүк цикл аяктагандан кийин балык өстүрүү инфраструктурасынын объекттерин тазалап, жууп жана дезинфекция жасап жана аквакультура объектилеринен жабдууларды бошотуу. Инкубаторлор жана инкубация жабдуулары, ванналар жана бассейндер, суу берүү линиялары жана технологиялык жабдуулар, клеткалар жана башка калкып жүрүүчү конструкциялар, торлор тазалоого, жууп жана дезинфекциялоого дуушар болушат. Иш-чаралардын узактыгы жабдуулар аквакультура объектилеринен чыгарылган күндөн тартып 1 айдан ашпашы керек;

- урук чыгаруучу, жайкы-энелик, карантиндик, өсүп чыккан жана азыктанган көлмөлөрдү кышкага тоңдуруу үчүн кургатуу керек;

- күздө убактагы сууларды коё берүүдөн жана суу чарба объектилери кармалгандан кийин, саздак жана кургатылбаган жерлерди, питомниктердин көлмөлөр үн жыл сайын акиташ же хлор менен дезинвациялоо жана дезинфекциялоо керек;

- Эки же үч жолу кыштоочу жана урук чачуучу көлмөлөрдү жай мезгилине карата кургатылышы керек, көлмөлөрдүн ашыкча өсүшүнө жол бербөө үчүн, жай мезгилинде өсүмдүктөрдү чабуу жана культивациялоо керек;

- Үч жолу өсүмдүктөрдү чабуу жана культивациалоо;

- багуу жана жайынуу көлмөлөрү, алардын эпизоотиялык абалына карабастан, балык өстүрүү боюнча 5 жылда бир жолудан кем эмес профилактикалык кургатуу керек, вет-сулу аралашмасы, жүгөрү, күн карама, люпин жана башка айыл чарба өсүмдүктөрү өстүрүү үчүн колдонуу;

- дренаждык эмес көлмөлөр жана балык өстүрүү үчүн пайдаланылуучу чакан резервуарлар жер үстүндөгү катуу жана өтө жумшак өсүмдүктөрдөн, ошондой эле дүмүрлөрдөн жана бадалдардан кылдат тазаланышы керек. Булактарды жана каналдарды тазалоо, ошондой эле жапайы жана жырткыч балыктарды кармоо;

- булганууга аквакультура объектилерин өстүрүү процессинде, жанаша клеткалардын торун тазалоо;

- суу объектилерине балык жеген канаттуулардын көп топтолушуна жана уя салуусуна жол бербөө;

- аквакультуранын садок ишканаларында, өстүрүлгөн балык жана балык жеген канаттуулардын байланышын болтурбоо үчүн, торлор садоктор тирөөч структурасынын жогорку чети боюнча тор менен жабылышы керек;

- балыкты сактоо үчүн бардык категориядагы көлмөлөрдөгү жана балык чарбасына кирүүчү жана чыккан суунун температурасын, кычкылтекти жана рН көзөмөлдөө күндөлүк журналын жүргүзүү;

- жогорку квалификациялуу жумушчуларды балык отургузуу материалын өндүрүүгө тартуу, алар уруктануудан жылдык балыктарга, анын ичинде кыштоо процессин кошуу менен бүтүндөй цикл үчүн жооп берет;

- балык чарбасынан чыгууда суу алгычтар (таштанды көлмөлөр) же бардык көлмөлөрдөн суу агызылган биокөлмөлөр болушу керек. Бул көлмөлөрдү сууну нитраттардан, нитриттерден жана башка салыштырмалуу инерттүү кошулмалардан гана эмес, ошондой эле фенол сыяктуу физиологиялык активдүү заттардан тазалоого кызмат кыла турган кадимки камыш, кууш жалбырактуу рогоз, көл камышы жана башка макрофиттерди отургузуу сунушталат. Мындай биокөлмөлөрдү буфердик зоналарда түзүү сунушталат.

1-тиркеме

Сууну минералдаштыруу:

- минералдашуусу төмөн суулар - 200 мг/мл чейин;

- орто минералдашкан суулар - 200дөн 500 мг/мл чейин;

- минералдашуусу жогорулаган суулар - 500дөн 1000 мг/мл чейин;

- минералдашуусу жогору суу - 1000 мг/млден жогору.

Форель фермалары үчүн суунун көрсөткүчтөрү

1-таблица

Көрсөткүчтөр

Оптималдуу мааниси

Кирүүчү суунун температурасы, °С

20 ашык эмес

Түс, жыт, даам

Жок болушу керек

Түс, нм (градус)

540 аз болушу керек

Ачыктык, м (тунуктук)(

1,5 аз эмес

Токтотулган заттар, мг/л

10 чейин

Водороддун көрсөткүчү (pH)

7-8

Кычкылтек, ээриген, мг/л

9 төмөн эмес

Эркин көмүр кычкыл газы,мг/л

10 чейин

Водород сульфиди,мг/л

0

Эркин аммиак, мг/л

Жүздөр

Кычкылдануу, мг О2/л:

перманганат

10 чейин

гуминдик заттардын курамы менен

30 чейин

бихроматная

50 чейин

БПК5, мг О2/л

2 чейин

БПКпол, мг О2/л

3 чейин

Азот аммонийный, мг/л

1,5 чейин

Нитриттер, мг/л

0,05 чейин

Нитраттар, мг/л

2 чейин

Фосфаттар, мг Р/л

0,5 чейин

Темир, мг/л:

жалпы

0,5 чейин

кычкыл

0,1 ашык эмес

Жалпы катуулук, мг • экв/л

3-7

Минералдашуу, норма, г/л:

1

Жайкы чабактар үчүн (до 30 г)

5 чейин

Жылдык чабактар үчүн (150-200 г)

10 чейин

Чоңдор үчүн (250 гдан көп)

25 чейин

Микроорганизмдердин жалпы саны, млн. кл/мл

1 чейин

Сапрофиттердин саны, миң клетка/мл

3 чейин

Нефть продуктылары, пестициддер, жуучу каражаттар (детергенттер)

ПДК ашык эмес

Форель икранын инкубациялоо үчүн суунун көрсөткүчтөрү

2-Таблица

Көрсөткүчтөр

Оптималдуу мааниси

Кирүүчү суунун температурасы, °С

икраны инкубациялоо үчүн

6-10

эркин эмбриондорду кармоо жана личинкаларды өстүрүү үчүн

10-12

Ачыктыгы, м (тунуктугу)

2ден аз эмес

Токтотулган заттар, мг/л

5 чейин

Водороддун көрсөткүчү (pH)

7-8

Ээриген, Кычкылтек, мг/л

9-11

Эркин көмүр кычкыл газы,мг/л

10 ашык эмес

Водород сульфиди,мг/л

0

Эркин аммиак, мг/л

0,01 чейин

Кычкылдануу, мг О2/л:

перманганат

10 ашык эмес

БПК5, мг О2/л

2 чейин

БПКпол, мг О2/л

3 чейин

Азот аммонийный, мг/л

0,75 чейин

Нитриттер, мг/л

0,05 чейин

Темир, мг/л:

жалпы

0,1 чейин

кычкылдыгы

0

Жалпы катуулук, мг • экв/л

1,5-5

Минералдулугуу, г/л

1 чейин

Суунун булганышынын химиялык классификациясы

3-Таблица

Булгануу деңгээли

Эритилген кычкылтек

БПК5, мг О2/л

Кычкылдануу мг О2/л

Азот аммиак мг/л

Жай мг/л

Кыш мг/л

% каныктыруу

Өтө таза

9

14-13

95

0,5-1,0

1

0,05

Таза

8

12-11

80

1,1-1,9

2

0,1

Орточо булганган

7-6

10-9

70

2,0-2,9

3

0,2-0,3

Булганган

5-4

5-4

60

3,0-3,9

4

0,4-1,0

Кир

3-2

5-1

30

4,0-10,0

5-15

1,1-3,0

Өтө кир

0

0

0

>10

>15

>3

Балык чарбасынан чыгуудагы суунун көрсөткүчтөрү (КРнын Өкмөтүнүн токтому "Кыргыз Республикасынын жер үстүндөгү сууларын коргоо эрежелерин бекитүү жөнүндө)

4-таблица

Көрсөткүчтөр

ПДК

Түс, жыт, даам

Жок болушу керек

Водороддун көрсөткүчү (pH)

6,5-8,5

Ээриген, кычкылтек, мг/л

4 аз эмес

Сероводород, мг/л

0

Кычкылдануу, мг О2/л:

перманганат 5,0

10 чейин

бихроматная

30 чейин

БПК5, мг О2/л

4 чейин

Азот аммонийный, мг/л

0,5

Нитриттер, мг/л

0,02

Нитраттар, мг/л

9,0

Фосфаттар, мг/л

до 0,2

Хлоридтер, мг/л

350,0

Сульфаттар, мг/л

500,0

Хлор, мг/л

0,3-0,5

Нефть продуктылары, пестициддер, жуучу каражаттар, мг/л

0,05

Микроорганизмдердин жалпы саны, миллион клетка/мл

1 чейин

Сапрофиттердин саны, миң клетка/мл

3 чейин