# КР Финансы министрлигинин 2017-жылдын 29-июнундагы № 97-Б "Мамлекеттик башкаруу секторунда бухгалтердик эсепти жана финансылык отчеттуулукту жүргүзүү боюнча жобону бекитүү жөнүндө" буйругу - Толук аталышы: КР Финансы министрлигинин 2017-жылдын 29-июнундагы № 97-Б "Мамлекеттик башкаруу секторунда бухгалтердик эсепти жана финансылык отчеттуулукту жүргүзүү боюнча жобону бекитүү жөнүндө" буйругу - Актынын түрү: Приказ - Номери: 97-П - Кабыл алынган күнү: 29.06.2017 - Статусу: Күчүн жоготкон - Редакциянын күнү: 25.12.2018 - Тексттин тили: кыргыз тили - aqlex'теги барагы: - Расмий булак: - Башка тилдеги тексти (Markdown): > Текст расмий булактын маалыматы боюнча 25.12.2018 редакциясында берилди. Бул юридикалык кеңеш эмес: юридикалык маанилүү аракеттер үчүн расмий жарыялоо менен салыштырыңыз. > > Кантип шилтеме берүү керек: КР Финансы министрлигинин 2017-жылдын 29-июнундагы № 97-Б "Мамлекеттик башкаруу секторунда бухгалтердик эсепти жана финансылык отчеттуулукту жүргүзүү боюнча жобону бекитүү жөнүндө" буйругу (25.12.2018 редакциясы) - https://aqlex.ai/kg/doc/200150 --- (Кыргыз Республикасынын Финансы Министрлигинин 2018-жылдын 25-декабрындагы №137 буйругуна ылайык күчүн жоготту) КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН ФИНАНСЫ МИНИСТРЛИГИ БУЙРУК 2017-жылдын 29-июну № 97-Б Мамлекеттик башкаруу секторунда бухгалтердик эсепти жана финансылык отчеттуулукту жүргүзүү боюнча жобону бекитүү жөнүндө Мамлекеттик башкаруу секторунда бухгалтердик эсепти өркүндөтүү максатында Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2014-жылдын 15-сентябрындагы № 530 "Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн айрым ченем жаратуу ыйгарым укуктарын аткаруу бийлигинин бир катар мамлекеттик органдарына өткөрүп берүү жөнүндө" токтомунун негизинде, БУЙРУК КЫЛАМ: 1. Мамлекеттик башкаруу секторунда бухгалтердик эсепти жана финансылык отчеттуулукту жүргүзүү боюнча тиркелген жобо бекитилсин. 2. Ички аудит жана бухгалтердик эсеп методологиясы башкармалыгы: - ушул буйрук катталган күндөн тартып үч жумуш күнүнүн ичинде аны "Эркин Тоо" гезитине, Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн жана Финансы министрлигинин расмий веб-сайттарына мамлекеттик жана расмий тилдерде жарыяласын; - ушул буйрук расмий жарыяланган күндөн тартып үч жумуш күнүнүн ичинде аны мамлекеттик каттоо үчүн Кыргыз Республикасынын Юстиция министрлигине жиберсин; - ушул буйрук күчүнө кирген күндөн тартып үч жумуш күнүнүн ичинде аны Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн Аппаратына жиберсин. 3. Төмөнкүлөр күчүн жоготту деп табылсын: - Кыргыз Республикасынын Финансы министрлигинин 2014-жылдын 27-ноябрындагы № 179-Б "Эсеп-чот планы жана аны пайдалануу боюнча колдонмону бекитүү жөнүндө" буйругу; - Кыргыз Республикасынын Финансы министрлигинин 2015-жылдын 18-ноябрындагы № 195-Б "Эсеп-чот планы жана аны пайдалануу боюнча колдонмону бекитүү тууралуу" Кыргыз Республикасынын Финансы министрлигинин 2014-жылдын 27-ноябрындагы № 179 буйругуна толуктоолорду киргизүү жөнүндө" буйругу; - Кыргыз Республикасынын Финансы министрлигинин 2016-жылдын 15-апрелиндеги № 54-Б "Кыргыз Республикасынын мамлекеттик бюджетинде турган мекемелердин кассасында накталай акча каражаттарын сактоо боюнча мөөнөттөрдү белгилөө жөнүндө нускаманы бекитүү тууралуу" буйругу; - Кыргыз Республикасынын Финансы министрлигинин 2016-жылдын 14-декабрындагы № 202-Б "Эсеп-чот планы жана аны пайдалануу боюнча колдонмону бекитүү тууралуу" Кыргыз Республикасынын Финансы министрлигинин 2014-жылдын 27-ноябрындагы № 179-Б буйругуна толуктоо киргизүү жөнүндө" буйругу. 4. Бул буйрук 2017-жылдын 1-июлдан баштап күчүнө кирет. 5. Ушул буйруктун аткарылышын контролдоону өзүмө калтырам. Министр А.Касымалиев Тиркеме МАМЛЕКЕТТИК БАШКАРУУ СЕКТОРУНДА БУХГАЛТЕРДИК ЭСЕПТИ ЖАНА ФИНАНСЫЛЫК ОТЧЕТТУ ЖҮРГҮЗҮҮ БОЮНЧА ЖОБО I БӨЛҮК БУХГАЛТЕРДИК ЭСЕПТИ УЮШТУРУУ ЖАНА ЖҮРГҮЗҮҮ ТАРТИБИ 1- ГЛАВА. Жалпы жоболор Ушул Жобо мамлекеттик башкаруу секторундага бухгалтердик эсепти жүргүзүү боюнча (мындан ары –Жобо) бюджеттик мекемелер үчүн бухгалтердик отчеттуулукту түзүү жана бухгалтердик эсепти жүргүзүүгө бирдиктүү тартипти белгилейт. Бухгалтердик эсеп ушул жобого ылайык, бюджеттик мекемелер тарабынан, эсептер планын милдеттүү түрдө колдонуу менен каржылоо булактары боюнча жүргүзүлөт. Бюджеттик мекемелердин финансылык отчеттуулугун даярдоо үчүн маалымат булагы болуп, бухгалтердик эсептин регистринин маалыматтары эсептелет. Бюджеттик каражаттардын башкы тескөөчүлөрү, Кыргыз Республикасынын Финансы министрлиги менен (мындан ары- Финансы министрлиги ) макулдашуу боюнча жана өз ишинин өзгөчөлүгүн эске алып, бухгалтердик эсепти жөнгө салуучу ички документтерди иштеп чыгат. 2- ГЛАВА БУХГАЛТЕРДИК ЭСЕПТИ ЖҮРГҮЗҮҮГӨ НЕГИЗГИ ТАЛАПТАР §1. Бухгалтердик кызматтын милдети жана милдеттенмеси Бухгалтердик кызматтын (бухгалтердин) негизги милдеттери: а) бюджеттик мекеменин финансы-чарбалык иши жөнүндө, финансылык отчеттуулукту даярдоо аркылуу анын мүлктүк абалы жөнүндө толук жана анык маалыматты өз убагында түзүү; б) чарбалык операцияларды жүргүзүүдө Кыргыз Республикасынын мыйзамдарын сакталышын контролдоо үчүн зарыл маалыматтар менен камсыздоо; в) чарбалык операцияларды ишке ашырууда, бекитилген ченемдердин сакталышынын үстүнөн контролдоо, алар үчүн мындай чектөөлөр каралган; г) бюджеттик мекемелерде болгон активдердин сакталышынын жана максаттуу пайдаланышынын үстүнөн контролдоону ишке ашыруу (эсеп жүргүзүү жол-жоболору аркылуу). Бюджеттик мекеменин бухгалтердик кызматынын (бухгалтердин) милдеттерине төмөнкүлөр кирет: - Кыргыз Республикасынын бухгалтердик эсеп чөйрөсүндөгү колдонуудагы мыйзамдарына ылайык, баштапкы документтердин негизинде бухгалтердик эсептин регистрине чарбалык операцияларды өз убагында каттоо; - бюджеттик мекеменин ички жоболорун, архивдик ишти, иш кагаздарын жүргүзүүнү жөнгө салуучу Кыргыз Республикасынын ченемдик укуктук актыларына ылайык документ жүгүртүүнү жүргүзүү; - жумушка алуу жана жумуш убактысын эсепке алуу боюнча ички документтерге, учурдагы мыйзамдарга, жалдоо келишимине ылайык кызматчыларга эмгек акы чегерүү жана төлөп берүү; - мамлекеттик социалдык камсыздандыруу боюнча мыйзамдарга жана салык мыйзамдарына ылайык, эмгек акы төлөмдөрүнөн салыктык жана камсыздандыруу төгүмдөрүн кармап калуу; - Кыргыз Республикасынын салык мыйзамдарынын талаптарына ылайык, салык регистрлерин жүргүзүүнү кошкондо, салыктык эсепти жүргүзүү; - каржылоонун бардык булактары боюнча бекитилген бюджеттин сакталышын контролдоону ишке ашыруу; - каржылоо булактары боюнча бекитилген бюджетти жана сметаларды иш жүзүндө аткаруунун максаттуу мүнөзү жана көлөмдөрү тууралуу маалымат менен бюджеттик мекеменин жетекчисин камсыздоо; - квартал сайын (чет өлкөлүк коммерциялык банктарда ачылган эсептер үчүн –жыл сайын) Кыргыз Республикасынын Улуттук банкындагы эсептерде жана Казыналыктын системасындагы эсептерде, коммерциялык банктардагы эсеп-кысап эсептердеги акча каражаттарынын калдыктары боюнча, бухгалтердик эсептин маалыматтары менен салыштырып текшерүүнү жүргүзүү жана айырмачылык табылган учурда зарыл болгон түзөтүүнү өз убагында киргизүү; - ар бир жылдын 31-декабрына карата бардык дебиторлор жана кредиторлор боюнча дебитордук жана кредитордук карыздардын калдыктарын жазуу жүзүндө салыштырып, текшерүүнү жүргүзүү; - жүргүзүлгөн инвентаризациялоонун жыйынтыгы боюнча бухгалтердик эсептин регистрине зарыл болгон түзөтүүлөрдү киргизүү, инвентаризациялык комиссияны, активдерди инвентаризациялоо жүргүзүү үчүн зарыл болгон бардык бухгалтердик маалыматтар менен камсыздоо; - бюджеттик мекеменин кызматчыларынын материалдык жана аванстык отчетторун туура тариздөө жана өз убагында берүүнү контролдоону ишке ашыруу; - финансылык отчеттуулукту, бюджетти аткаруу тууралуу отчеттуулукту, статистикалык отчеттуулукту, салык отчеттуулугун жана камсыздандыруу төгүмдөрү боюнча отчеттуулук; - Кыргыз Республикасынын бухгалтердик эсеп жана отчеттуулук чөйрөсүндөгү колдонулган мыйзамдарынын талаптарын сактоо. 2§. Жетекчинин жана башкы эсепчинин жоопкерчилиги Мекеменин жетекчиси төмөнкүлөр үчүн жоопкерчилик алып жүрөт: бюджеттик мекемеде бухгалтердик эсепти жана ички көзөмөлдүн системасын уюштуруу; бюджеттик мекемедеги документ жүргүзүүнүн системасын уюштуруу, анын ичинде бухгалтердик эсептин жана финансылык отчеттуулуктун баштапкы эсептик документтерин, бухгалтердик эсептин регистрлерин сактоону уюштуруу; бюджеттик мекеменин ишенимдүү финансылык отчеттуулугун өз учурунда тапшыруу; Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында аныкталган учурларда милдеттүү аудиттин өткөрүлүшүн камсыз кылуу; бухгалтердик кызматтын кызматкерлеринин кызматтык нускамаларын бекитүү; чарбалык операцияларды аткарууда Кыргыз Республикасынын мыйзамдарын сактоо. башкы эсепчинин же бухгалтердин кызматтын жетекчисин, бухгалтердик кызматтын кызматкерлерин окутуу жана квалификациясын жогорулатуу. Башкы эсепчи (эсепчи) же бухгалтердик кызматтын жетекчиси бюджеттик мекеменин жетекчисине түздөн-түз баш ийет жана төмөнкүлөр үчүн жоопкерчилик алып жүрөт: бухгалтердик кызматтын ишин уюштуруу; бухгалтердик эсеп, отчеттуулук тармагындагы Кыргыз Республикасынын мыйзамдарынын жана ушул Жобонун талаптарын сактоо; бюджеттик мекеменин ишенимдүү финансылык отчеттуулугун өз учурунда даярдоо; бухгалтердик эсептин регистрлерин жүргүзүү; бухгалтердик кызматтын ичинде кызматтык нускамаларды иштеп чыгуу жана кызматтык милдеттерди бөлүштүрүү; бухгалтердик кызматтын кызматкерлери тарабынан кызматтык милдеттердин аткарылышына көзөмөл жүргүзүү; кызматтан бошогон учурда иштерди өткөрүп берүү. §3. Башкы эсепчинин укуктары Башкы эсепчи бухгалтердик кызматтын максаттарын жана милдеттерин аткаруу максатында төмөнкүлөргө укуктуу: иштин айрым бөлүктөрүн аныктоо (каржылык топ, эсептешүү тобу, материалдык топ ж.б.) жана бул бөлүктөр боюнча ишти бухгалтердик кызматтын кызматчылары ортосунда өз алдынча бөлүштүрүү; бюджеттик мекеменин башка түзүмдүк бөлүктөрүнөн жана кызмат адамдарынан чарбалык операцияларды ишке ашыруу жана каттоо боюнча каалаган маалыматтарды алууга; ошондой эле чарбалык келишимди макулдашуу жол-жобосуна катышууга; бюджеттик мекеменин кызматкерлериненинен Кыргыз Республикасынын бухгалтердик эсеп жана отчеттуулук тармагындагы (анын ичинде эл аралык) ченемдик укуктук актыларын өз учурунда аткарууну талап кылууга; бюджетти даярдоо жана аткаруу, бухгалтердик эсеп, ички көзөмөл жана салык салуу системаларын уюштуруу боюнча ички документтерди иштеп чыгуу жана аларга өзгөртүү киргизүү жөнүндө сунуштар менен бюджеттик мекеменин жетекчисине кайрылууга; бюджетти түзүү жана аткаруу, бухгалтердик эсеп, отчеттуулук, ички көзөмөл жана салык салуу тармагындагы Кыргыз Республикасынын учурдагы мыйзамдарынын нормаларын колдонуунун тууралыгы жөнүндөгү маселелер боюнча ыйгарым укуктуу жана көзөмөлдөөчү органдардан түшүндүрмө алуунун зарылдыгы жөнүндө сунуштар менен мекеменин жетекчисине кайрылууга; бюджеттик мекеменин материалдык жооптуу жана отчеттуу адамдарынан материалдык жана аванстык отчетторду аныкталган форматта өз учурунда тапшырууну талап кылууга; бухгалтердик кызматтын кызматкерлерине сый акы берүү, аларды окууга жиберүү, грамота менен сыйлоо, кызматынан жогорулатуу жөнүндө сунуштар менен бюджеттик мекеменин жетекчисине кайрылууга; бухгалтердик эсеп, отчеттуулук, ички көзөмөл жана салык салуу системасы тармагындагы аныкталган нормаларын жана эрежелерин бузган бухгалтердик кызматтын кызматкерлерине жана бюджеттик мекеменин кызматкерлерине тартиптик жаза колдонуу жөнүндө сунуштар менен бюджеттик мекеменин жетекчисине кайрылууга; бухгалтердик кызматтын кызматкерлеринен өз кызматтык милдеттерин аткарууну талап кылууга; бухгалтердик кызматтын кызматкерлеринин штаттык саны жөнүндө сунуш менен мекеменин жетекчисине кайрылууга; ведомствого караштуу жана территориалдык бөлүмдөрдүн бухгалтердик кызматтарынан жалпыланган отчеттуулукту, анын ичинде бюджетти аткаруу жөнүндө финансылык отчеттуулукту калыптандыруу үчүн зарыл бардык маалыматтарды алууга. Башкы бухгалтердин бухгалтердик кызматка зарыл документтерди жана маалыматтарды берүү жана тариздөө тартиби жаатындагы талаптары бюджеттик мекемелердин бардык кызматкерлери үчүн, ал эми эсепти борборлоштурууда бардык тейленүүчү бюджеттик мекемелер үчүн милдеттүү болуп саналат. §4. Башкы эсепчи тарабынан иштерди өткөрүп берүү- кабыл алуу Башкы эсепчи кызматынан бошогон учурда (жумуштан кеткенде, башка кызматка которулганда же көчүрүлгөндө) кызматка дайындалган башкы эсепчиге, же ал жок болгон учурда – бюджеттик мекеменин жетекчиси тарабынан дайындалган ыйгарым укуктуу кызматкерге иштерди өткөрүп берүү. Ишти өткөрүп берүү –кабыл алуу учурунан баштап,кызматтан бошотулган башкы бухгалтердин кол коюу укугу алынып салынат. Башкы бухгалтер тарабынан ишти өткөрүп берүү-кабыл алууну жүргүзүү үчүн, бюджеттик мекеменин жетекчисинин буйругунун негизинде ишти өткөрүп берүү-кабыл алуу боюнча комиссия түзүлөт,анда төмөндөгүлөр көрсөтүлөт: - ишти өткөрүп берүү-кабыл алуунун себеби; -ишти кабыл алуучу кызматтык адам жөнүндө маалымат; - ишти өткөрүп берүүчү кызматтык адам жөнүндө маалымат; - ишти өткөрүп берүү-кабыл алуу жана ишти кабыл алуучу кызматтык адамдын кол коюу укугу таризделгенге чейинки мөөнөткө кол коюу укугу берилген адам; - ишти өткөрүп берүү-кабыл алуу жүргүзүлө турган күн; - ишти өткөрүп берүү-кабыл алуу мөөнөтү, эки жумадан көп эмес жана башкы бухгалтер кызматтан бошотулган күндөн кеч эмес; - комиссиянын курамы; - комиссиянын катчысы; - тийиштүү документтерди даярдоо жана аларды Комиссияга берүү үчүн жооптуу адамдар. Комиссия: 1) кызматтык адамдардын ишин өткөрүп берүү-кабыл алууну уюштурат жана ушул жобонун талаптарына ылайык ишти өткөрүп берүү-кабыл алуу актысын түзүү; 2) кассанын абалын текшерет (накталай акчаны сактоо үчүн тийиштүү шарттар камсыздалганбы, кассалык китептеги жазуулардын абалы, кассада сакталган башка баалуулуктар боюнча абал жана алардын бухгалтердик жазууларга шайкеш келүүсү, чек китепчелеринин болушу, пайдаланылбаган чектердин номерлери) жана кассадагы накталай калдыктарды текшерүү актысын түзөт, анда акча каражаттардын калдыгынын суммасы, кассалык операцияларды жүргүзүү үчүн жооптуу адам же кассир, бухгалтердик кызматтын ишин өткөрүп берүүчү-кабыл алуучу адам тарабынан кол коюлуучу акыркы киреше жана чыгаша ордерлеринин номери жана күнү; 3) акчалык эсептин, эсептешүү операцияларынын, баланстын эсептешүү беренелеринин эсебинин абалын (дебиторлук жана кредиторлук карыздын реалдуулугу, төлөтүп алуусу реалдуу эмес болгон карыздардын бар экендиги, ага күнөөлүү адамдарды көрсөтүү менен, өз ара эсептешүүлөрдү салыштыруу актыларынын бар экендигин, бюджетке өз учурунда которулбаган суммалардын бар экендиги) текшерет; 4) кем чыгууларга, ашыкчаларга, же башка бузууларга жол берген кызматтык адамдан алынган жазуу жүзүндөгү түшүнүк катты карайт жана ишти өткөрүп берүү –кабыл алуу актысында көрсөтөт; 5) эсептик регистрлердин маалыматы боюнча бухгалтердик баланстын маалыматынын ишти өткөрүп берүү-кабыл алуу датасынан мурунку акыркы отчеттук датасына шайкеш келүүсүн текшерет. Комиссиянын же кызматтык адамдардын мүчөлөрү тарабынан сын-пикирлер болгондо, (ишти өткөрүп берүүчү-кабыл алуучу), же шайкеш келбегендик табылган учурда, алардын келип чыгуу себептери аныкталат, андан кийин ишти өткөрүп берүү-кабыл алууну жүргүзүү боюнча комиссия тарабынан аларды жоюу боюнча чаралар көрүлөт. Комиссиянын мүчөлөрү кызматтык адамдардын ишин өткөрүп берүү –кабыл алуу боюнча документердин толуктугу жана аныктыгы үчүн өз компетенциясынын чегинде жоопкерчилик тартат. Ишти өткөрүп берүү-кабыл алуунун жыйынтыгы боюнча комиссиянын катчысы өткөрүп берүү-кабыл алуу актысын түзөт, ага кабыл алуучу жана өткөрүп берүүчү тараптар, комиссиянын төрагасы жана мүчөлөрү кол коюшат. Ишти өткөрүп берүү-кабыл алуунун актысында ага тиркелүүчү документтердин тизмеси көрсөтүлөт. Өткөрүп берүү-кабыл алуунун актысы эки экземплярда түзүлөт, алардын бири бухгалтердик кызматка, экинчи экземпляры ишти өткөрүп берүүчү кызматтык адамда калат. Ишти өткөрүп берүү-кабыл алуунун актысында төмөндөгүлөр көрсөтүлөт: - ишти өткөрүп берүүчү-кабыл алуучу адамдардын аты-жөнү; - бюджеттик мекеменин жетекчисинин буйругуна ылайык комиссиянын курамы; - ишти өткөрүп берүү күнү (мезгили); - бюджеттик мекеменин жетекчисинин буйругунун реквизиттери, анын негизинде иш өткөрүлүп берилет; - өткөрүлүп берилүүчү документтердин аталышы жана документтер тиркелген папкалардын саны тизмеленет; - текшерүүнүн жүрүшүндө табылган бухгалтердик жана салыктык отчеттуулуктагы эсепте табылган каталар жана так эместиктер; - жок документтердин тизмеси; - ишти өткөрүп берүүчү-кабыл алуучу адамдардын түшүндүрмөлөрү жана сын-пикирлери. Биринчи кезекте актыга ишти өткөрүп берүүчү-кабыл алуучу адамдар, ошондой эле комиссиянын мүчөлөрү кол коюшат жана бюджеттик мекеменин жетекчиси тарабынан бекитилет. Ишти өткөрүп берүү-кабыл алуу актысы бюджеттик мекеменин жетекчиси тарабынан бекитилгенден кийин ишти өткөрүп берүү-кабыл алуу аяктады деп эсептелет. Ишти өткөрүп берүү-кабыл алуу актысы башкы бухгалтер кызматынан бошотулган датага карата бекитилет. §5. Борборлошкон бухгалтерия аркылуу тейленүүчү бюджеттик мекемелерде ишти уюштуруу Борборлошкон бухгалтериялар тарабынан тейленүүчү мекемелердин курамына кирген бардык түзүмдүк бөлүмдөр бухгалтерияга бухгалтердик эсеп жана контролдоо үчүн керектүү документтерди өз убагында тапшырууга милдеттүү. Борборлошкон бухгалтерияларда эсеп жүргүзүүдө тейленүүчү мекемелердин жетекчилеринде анын карамагына кирген бардык чарбалык операциялардын өз убагында жана туура таризделишине милдеттүүлүгү сакталат. §6. Бухгалтердик эсепти автоматташтыруу Бухгалтердик эсепти автоматташтыруу эсептин бекитилген планына ылайык, балансты түзүү менен эсептин бардык бөлүмдөрү боюнча документтерди иштеп чыгуунун бирдиктүү өз ара байланышкан технологиялык процессине негизделет. Бухгалтердик эсепти комплекстүү автоматташтыруу, бюджеттик мекеменин чыгашалар сметасын аткаруу шартында синтетикалык жана аналитикалык эсепке алуунун маалыматтары программалык комплексте пайдаланылган маалыматтар базаларында түзүлөт жана ай сайын документтердин чыгарылыш түрүндө (мемориалдык ордерлер, карточкалар, ведомосттор, башкы китеп, отчет ж.у.с.) кагаз жүзүндө чыгарылат. Мында документтердин чыгарылыш түрлөрүндө көрсөткүчтөрдүн мазмуну ушул бухгалтердик эсептин регистрлери үчүн жободо каралган талаптарга ылайык болууга тийиш. 3 - ГЛАВА ИЧКИ КӨЗӨМӨЛ СИСТЕМАСЫНА КОЮЛУУЧУ ТАЛАПТАР §1. Ички көзөмөл системасынын негизги элементтери Бюджеттик мекемелердеги ички көзөмөл системасынын негизги элементтери болуп төмөнкүлөр саналат: - функционалдык милдеттерди бөлүштүрүү; - материалдык жоопкерчилик жөнүндө келишимдерди түзүү; - чарбалык операцияларды документтик түрдө тариздөө; - чарбалык операцияларды эсеп регистрлеринде каттоо; - салыштырып текшерүүлөрдү жүргүзүү; - активдерди инвентаризациялоо; - МЖА отчетко караштуулугу; - жумуш убактысын каттоо; - чарбалык келишимдерди санкциялоо, макулдашуу жана каттоо; - активдерди сактоо; - активдерди берүүдө юридикалык тараптардын ишеним катынын бар болушу. §2. Функционалдык милдеттерди бөлүштүрүү 25. Бюджеттик мекеменин кызматкерлеринин милдеттерин бөлүштүрүүдө функционалдык милдеттерди бөлүштүрүү принциби колдонулат, ал төмөнкүлөрдү камтыйт: - эсептик функциялардын көзөмөлдүк функциялардан (анын ичинде бюджеттик процесс үчүн) ажыратылгандыгы; - активдерди (анын ичинде акча каражаттарын) берүүгө документтерди жазуу боюнча функциялардын бул активдерди берүү боюнча функциялардан ажыратылгандыгы. §3. Материалдык жоопкерчилик жөнүндө келишимдердин түзүлүшү 26. Бюджеттик мекеме материалдык жооптуу адамдардын (мындан ары - МЖА), ошондой эле накталай акча каражаттарын отчетко караштуулук (подотчетность) менен алууга укуктуу адамдардын тизмесин бир жылдык негизде түзөт жана бекитет. Бардык МЖА менен материалдык жоопкерчилик жөнүндө келишимдер түзүлөт. Материалдык жоопкерчилик жөнүндө келишимдерде МЖА жооптуу болгон активдер жана МЖА жооптуу болгон мүлк боюнча чыгашаларды кайтарып берүүнүн тартиби милдеттүү түрдө көрсөтүлөт. §4. Салыштырып текшерүүнү жүргүзүү 27. Салыштырып текшерүү актылары дебиторлор жана кредиторлор, ошондой эле коммерциялык банктар (анын ичинде чет өлкөлүк банктар) жана аймактык бөлүмдөрү менен акча каражаттарынын калдыктары жана кыймылы, дебиторлук жана кредиторлук карыздар боюнча түзүлөт. 28. Салыштырып текшерүү актылары бир жылдык негизде, отчеттук датага карата бюджеттик мекеменин финансылык отчеттуулугун даярдоо учурунда милдеттүү түрдө түзүлөт. Башкы бухгалтердин чечими менен салыштырып текшерүүлөр квартал сайын жүргүзүлүшү мүмкүн. 29. Бюджеттик мекеме бир жылдык негизде (отчеттук датага карата) мекеменин жеткирүүчүлөрүнүн (поставщик) дарегине жүргүзүлгөн тике төлөмдөр жөнүндө үчүнчү тараптардан (мекеменин чыгымдарын төлөгөн донорлордон) тастыктоо алып турууга милдеттүү. 30. Салыштырып текшерүү актысы жазуу түрүндө баштапкы документтерди тариздөө боюнча талаптарды сактоо менен түзүлөт жана бюджеттик мекеменин атынан жетекчи жана башкы бухгалтер кол коет. §5. Активдерди инвентаризациялоо 31. Активдерди (мүлктү) инвентаризациялоо жүргүзүүнүн жалпы тартиби активдерди жана финансылык милдеттенмелерди инвентаризациялоо жүргүзүү жөнүндө Кыргыз Республикасынын ченемдик укуктук актылары тарабынан аныкталат. 32. Инвентаризациянын жүрүшүндө аныкталган ашыкча каражаттар бюджеттик мекеменин (Форма ИНВ-26) бухгалтердик эсебинде, активдерди кириштөө күнүнө карата рыноктук нарк боюнча, киреше катары таанылат. Табигый азаюунун (учурдагы мыйзамдарга ылайык аныкталган) нормаларынын чегиндеги кем чыгуу чыгым катары эсепке алынат. Активдин кем чыгышы, бузулушу, жоголушу же уурдалышы, зыян келтирүү табылган күнгө карата, активдин рыноктук наркы боюнча, бухгалтердик эсептин регистрине чагылдыруу менен, материалдык жооптуу адамдардын (МЖА), же күнөөлүү адамдардын дебитордук карыз катары эсептелет. Кем чыгуу жана уурдоо аныкталгандан кийин беш күн ичинде, материалдар жарандык доо берүү үчүн тергөө органдарына берилүүгө тийиш. Соттун чечимин алган учурда, күнөөлүү адамдарга коюлган сумма аткаруу барагына ылайык такталат жана бухгалтердик эсептин регистрлеринде тийиштүү түзөтүүлөр жүргүзүлөт. Активдердин рыноктук наркы – бул эсепке алынган күнгө карата көрсөтүлгөн активдерди сатуунун натыйжасында алына турган акча каражаттардын суммасы. Рыноктук нарк инвентаризациялык комиссия тарабынан активдердин рыноктук наркын аныктоонун салыштырма методу боюнча аныкталат. Салыштырма метод – окшош активдердин рыноктук наркын салыштыруу базасында бааны эсептөө методу. Окшош активдер боюнча рыноктук маалымат жок болгон учурда рыноктук нарк эксперттер тарабынан аныкталат. Күнөөлүү адамга коюлган сумманын аналитикалык эсеби, ар бир күнөөлүү адам боюнча алардын аты-жөнүн, кызматын, карыз пайда болгон күндү көрсөтүү менен карточкада (форма 1) жүргүзүлөт. Активдерди уурдоо жана кем чыгуулар боюнча ордун толтуруу сот тарабынан четке кагылган карыздарды, ошондой эле алууга үмүтсүз деп таанылган башка карыздар чыгашалар деп таанылат, кийин карыздар адамдын мүлктүк абалы өзгөргөн учурда төлөтүп алуу мүмкүнчүлүгүнө байкоо жүргүзүү үчүн эсептен чыгарган учурдан баштап беш жыл аралыгында системадан тышкаркы эсепте эске алынат. §6. Материалдык-жооптуу адамдардын отчетко караштуулугу МЖА өзүнүн отчетуна алган активдер боюнча жума сайын эсеп регистрлерине активдердин кыймылы боюнча маалыматтарды милдеттүү түрдө киргизет. Активдердин берилиши жана түшүшү тиешелүү баштапкы документтер менен таризделет. МЖА мезгил ичиндеги активдердин кыймылы жөнүндө отчетту алардын кыймылынын тастыктоочу баштапкы документтердин бардыгын тиркөө кылуу менен ай сайын, айдын башынан тартып үч күндөн кечиктирбестен түзүшөт. Отчеттор ушул жобонун 4 главасынын §4 каралган, баштапкы документтерди тариздөөнүн талаптарына ылайык түзүлөт. §7. Мекеменин кызматкерлеринин жумуш убактысын каттоо Жумуш убактысынын эсеби ай сайын түзүлүүчү (Форма N Т-13)жумуш убактысын эсепке алуу табели менен таризделет. Жумуш убактысын эсепке алуу табели жооптуу адамдар тарабынан толтурулуп, тиешелүү түзүмдүк бөлүктүн жетекчисинин колу коюлат да, бюджеттик мекеменин жетекчиси тарабынан бекитилет. §8. Чарбалык келишимдерди түзүүгө уруксат берүү, макулдашуу жана каттоо Бардык келишимдер жетекчинин уруксаты менен түзүлөт жана макулдашууга жана каттоого жатат. Түзүлгөн келишимдерди каттоо атайын журналда же электрондук түрдө жүргүзүлүшү мүмкүн. Келишимдерди макулдашуу процессине катышуучу кызматкерлердин тизмеси мекеменин жетекчиси тарабынан бекитилет. Макулдашуу процесси бул процессте катышкан адамдардын келишимдин ар бир бетинде кол коюшу менен таризделет. Кошумча макулдашуулар негизги келишимдер сыяктуу эле макулдашуу процедурасынан өтөт. Бюджеттик мекеменин жетекчиси эмгек келишимдери үчүн макулдашуунун өзгөчө тартибин аныктоого укуктуу. Келишимдерди макулдашуу этабында бюджеттик мекеменин жооптуу адамдары тарабынан каржылоонун ар бир булагы боюнча бюджеттик (каражаттардын бар экендигине) контролдоо жүргүзүлөт. Келишимдер сканирленип, кагаз жана электрондук түрдө сакталат. Келишимдерди сактоо тартиби Кыргыз Республикасынын бюджеттик мекемелериндеги иш кагаздарын жүргүзүүнү, архив менен ички жоболорду жолго салуучу ченемдик укуктук актыларына ылайык жүргүзүлөт. §9. Товардык-материалдык баалуулуктарды сактоо Товардык-материалдык баалуулуктарды сактоо атайын ыңгайлаштырылган жайларда жана сактоону камсыз кыла турган жабдууларды колдонуу менен жүргүзүлөт. Кызматтык бөлмөлөрдүн терезелерине тосмо тагылат. Материалдык баалуулуктарды кабыл алуу, сактоо жана берүү үчүн жоопкерчилик бюджеттик мекеменин жетекчисинин буйругу менен дайындалган МЖАга жүктөлөт. Кабинеттердин жана бөлмөлөрдүн ачкычтары МЖАда жана коопсуздук үчүн жооп берген кызматкерлерде гана болот. Зарыл учурда бюджеттик мекеме таразалык жабдуу, өлчөө приборлору, өлчөөчү идиш жана башка көзөмөлдүк куралдар менен жабдылат. §10. Активдерди өткөрүп берүү учурунда юридикалык тараптын ишеним катынын бар болушу Бюджеттик мекеменин материалдык активдерин башка юридикалык тараптын дарегине өткөрүп берүү юридикалык тараптын өкүлүнүн ыйгарым укугун тастыктаган ишеним каттын негизинде жүргүзүлөт. 4 - ГЛАВА БУХГАЛТЕРДИК ЭСЕПТЕГИ ДОКУМЕНТ ЖҮГҮРТҮҮ 1§. Иш кагаздарынын номенклатурасы Иш кагаздарынын номенклатурасы – бюджеттик мекемеде жүргүзүлүүчү иш кагаздарынын аталыштарынын, алардын сактоо мөөнөттөрүн көрсөтүү менен, системалаштырылган, белгилүү тартипте таризделген тизмеси. Ар бир документ, каттоодон жана иштетүүдөн өткөндөн кийин, тиешелүү папкага тиркелет. Бюджеттик мекеменин бухгалтердик кызматында болгон бардык папкалар иш кагаздарынын номенклатурасын түзүшөт. Бюджеттик мекеме тарабынан бекитилген иш кагаздарынын номенклатурасы Кыргыз Республикасынын нормативдик укуктук актыларынын аныкталган талаптарына туура келүүгө тийиш. Бухгалтердик документтер тиркелген ар бир папка сырткы бетинде төмөнкү маалыматтарды камтууга тийиш: - папканын номуру; - папканын аталышы; - отчеттук мезгил; - бюджеттик мекеменин аталышы; - папканын жабылган датасы. §2. Бухгалтердик эсептин документтерин сактоо Баштапкы эсеп документтери, бухгалтердик эсептин регистрлери бухгалтердик отчеттор жана баланстар аларды архивге тапшырганга чейин бухгалтерияда атайын бөлмөдө же жабык шкафтарда сакталууга тийиш. Карточкалар картотекаларда сакталат, алар ич ара материалдык жооптуу адамдар боюнча бөлүштүрүлүүчү элементтер боюнча жайгаштырылат, ал эми борборлошкон бухгалтерияларда - тейленген бюджеттик мекемелер боюнча да жайгаштырылат. Материалдардын, баалуулугу анча болбогон буюмдардын жана башкалардын эсеп карточкасы карточкалардын каттамы, бухгалтердик эсептин каттамы жана башка бухгалтердик документтер менен бирге тиркелген түрүндө жыл сайын же эки жылда бир жолу архивге тапшырылып турат. Ушундай эле мөөнөттө архивге жыл ичинде чыгарылган негизги каражаттар эсебинин карточкалары да тапшырылат. ОС-10 формасынын негизги каражаттар эсеби боюнча инвентардык карточкалардын жазмасы архивге тапшырылат, анда формалар ОС-6 бюджет, ОС-8, ОС-9 акыркы инвентардык карточка боюнча инвентарды жараксызга чыгаруу жөнүндө белги коюлат. Инвентардык карточкаларды эсепке алуу тизмеси архивге тапшыруу (Форма 2) документтерди тапшыруу реестри боюнча жүргүзүлөт, анда карточканын номуру жана эсептен чыгарылган инвентардын аталышы көрсөтүлөт, ал эми борборлошкон бухгалтерияларда мындан тышкары, тейленүүчү бюджеттик мекеменин аталышы да көрсөтүлөт. Документтерди архивге өткөрүү жана аларды сактоо мөөнөтү Кыргыз Республикасынын архивдик иши тууралуу мыйзамдар тарабынан белгиленет. Архивге ишти тапшырууну күбөлөндүргөн документтер дайыма бухгалтерияда сакталат. Баштапкы эсеп документтерин, бухгалтердик эсептин жана бухгалтердик отчеттун регистрлерин бюджеттик мекемеде сактоо мөөнөтү 6 жыл. Катуу отчеттуулук бланкасынын аналитикалык эсеби катуу отчеттуулук бланкасынын эсепке алуу китебинде жүргүзүлөт (Форма 37). §3. Чарбалык операцияларды каттоо Бардык чарбалык операциялар бухгалтердик эсептин регистринде катталат. Бухгалтердик эсептин регистринде каттоодон мурун, баштапкы документтер алардын туура таризделиши жана аларды көчүрүп алуу үчүн мыйзамдуу негиздердин болушу текшерилет. §4. Документ жүргүзүүгө коюлуучу жалпы талаптар Бухгалтердик эсеп бюджеттик мекемелерде бухгалтердик эсептин мемориалдык ордердик формасы боюнча, Эсеп планынын элементтери боюнча кош жазуу аркылуу жүргүзүлөт. Чарбалык операциялардын жүргүзүлгөндүгү баштапкы тастыктоочу документтер менен таризделет, алар операция жүргүзүлгөн учурда, же түздөн-түз ал аяктаганда түзүлөт. Бардык туура таризделген баштапкы документтер милдеттүү реквизиттерди камтышы керек. Баштапкы документтердеги милдеттүү реквизиттер болуп төмөнкүлөр эсептелет: баштапкы документтин аталышы; анын атынан документ түзүлгөн уюмдун аталышы; документтин номери жана түзүлгөн күнү; операцияны сыпаттоо; цифра жана жазуу менен сумманы көрсөтүү; өлчөө бирдиги (накталай жана акча түрүндө); чарбалык операцияларды жүргүзүүгө жооптуу адамдардын кызматтарынын аталышы (алардын аты-жөнүн көрсөтүү менен); ыйгарым укуктуу адамдардын колу; бюджеттик мекеменин мөөрү (тышкы контрагенттер менен операцияларда). Эсептөө маалыматын иштетүү технологиясына жараша баштапкы эсеп документтерине кошумча реквизиттер (коддор, контролдук белгилер ж.б.) киргизилиши мүмкүн, алар бухгалтердик эсеп боюнча ченемдик актылардын жана усулдук документтердин талаптарын бузууга тийиш эмес. Акча каражаттарын төлөө жүргүзүлө турган документтерге бюджеттик мекеменин жетекчисинин же анын милдетин убактылуу аткаруучунун, башкы бухгалтердин же анын орун басарынын колу коюлбаган болсо, ал документтер жараксыз деп эсептелет жана аткарууга кабыл алынбайт. Кассалык кириш ордери башкы бухгалтердин же анын орун басарынын жана кассирдин коюлган колу болгондо гана жарактуу. Баштапкы документтер тартиби боюнча номерленет. Баштапкы документациянын ар бир түрү үчүн өзүнүн ырааттуу нумерациясы болушу мүмкүн. Негизги ирээттик номерге кошумча цифраларды жана тамгалык белгилөөнү пайдалануу менен номерлөөгө тыюу салынат. Бюджеттик мекеменин бухгалтердик кызматына баштапкы документтерди жана отчетторду берүү тартиби жана мөөнөтү башкы бухгалтер тарабынан белгиленет жана бюджеттик мекеменин жетекчиси тарабынан бекитилет. Баштапкы документтердин аныктыгы, аларды өз убагында берүү жана туура тариздөө үчүн жоопкерчилик ошол документтерди түзгөн жана колун койгон жооптуу адамдарга жүктөлөт. Айрым чарбалык операцияларды жүргүзүү боюнча бюджеттик мекеменин жетекчиси менен башкы бухгалтердин, же бухгалтердик эсепти жүргүзүүчү адамдын ортосунда пикир келишпестиктер болгон учурда, ал боюнча документтер бюджеттик мекеменин жетекчисинин жазуу түрүндө буйругу менен аткарууга кабыл алынышы мүмкүн, анткени ал мындай операцияларды ишке ашыруунун натыйжасы үчүн толук жоопкерчиликти тартат. Баштапкы документтер операция ишке ашып жаткан учурда, эгер бул мүмкүн эмес болсо, анда операция аяктаар замат компьютерди колдонуу менен же кол менен толтурулат. Кол менен толтурулган учурда жазуулар көк паста менен жазылат. Бош саптар чийип ташталат. Суммалар цифра түрүндө (ондук разряд менен) жана жазуу түрүндө көрсөтүлөт. Бюджеттик мекеменин баштапкы документтеринде камтылган маалыматтарды бухгалтердик эсептин регистрлеринде өз убагында каттоо керек. Бухгалтердик эсептин милдеттүү реквизиттери болуп төмөнкүлөр эсептелет: - регистрдин аталышы; - регистрди түзгөн мекеменин аталышы; - регистр жүргүзүүнүн башталган жана аяктаган датасы же регистр кайсы мезгил үчүн түзүлгөн; - бухгалтердик эсептин объектилеринин өлчөө бирдигин көрсөтүү менен акчалай өлчөнүшүнүн чоңдугу; - регистрди жүргүзүү үчүн жооптуу адамдардын кызматтарынын аталышы, аты-жөнү; - регистрди жүргүзүү үчүн жооптуу адамдардын колдору. Бухгалтердик эсептин регистрлери каржылоо булактары боюнча жүргүзүлөт. Бухгалтердик эсеп китеби аларда жыл аяктаганда актай барактар артып калган болсо, кийинки жылдын операцияларын жазуу үчүн пайдаланылышы мүмкүн. Бухгалтердик китепте жазуу башталганга чейин бардык бетине (барагына) номур коюлат. Барактардын акыркы бетинде башкы бухгалтердин колу коюлуп, жазуу жазылат: "Ушул китепте бардыгы болуп \_\_\_\_ бетке (баракка) номур коюлду". Ар бир китепте бюджеттик мекеменин аталышы жана китеп ачылган жыл жазылат. Китепте анда ачылган элементтердин мазмуну болууга тийиш. Китептин башка бетине жазууну алып чыкканда ошол элементтер боюнча мазмунда жаңы барактын номурун көрсөтүп жазуунун алынып чыгышы жөнүндө белги коюлат. Аналитикалык эсеп бухгалтердик эсептин регистрлеринде: карточкаларда, топтоочу ведомосттордо, китептерде, анын ичинде бухгалтердик эсепти жүргүзүүнүн прикладдык программалар пакеттерин колдонуу менен жүргүзүлөт. Бухгалтердик эсептин регистрлери синтетикалык жана аналитикалык эсеп боюнча жыл башына карата, өткөн жыл ичиндеги корутунду баланска жана бухгалтердик эсептин каттоолоруна ылайык калдыктар суммасынын жазуусу менен ачылат. Бухгалтердик эсеп регистрлериндеги жазуулар, аларды алган күндөн кийинки күндөн кеч эмес, баштапкы эсеп документтеринен сыя, шарик калемсабынын пастасы, же автоматташтыруу каражаттарынын жардамы менен жүргүзүлөт. Ар бир ай бүткөндөн кийин бухгалтердик эсептин регистрлеринде жүгүртүүлөрдүн жыйынтыгы эсептелинет жана элементтер боюнча калдыктар чыгарылат. Текшерилген жана эсепке кабыл алынган баштапкы эсеп документтери операциялар жүргүзүлгөн даталар боюнча (хронологиялык) тартипте системалаштырылат жана өзүнчө мемориалдык ордерлер - бюджеттик каражаттар жана атайын каражаттар эсебинен операциялар боюнча топтоочу ведомосттор менен таризделет, аларга төмөнкүдөй туруктуу номурлар ыйгарылат: 1, 2, 3, 4, 5, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14 жана 15. Мемориалдык ордерде жазуулар операциялардын жасалышынын өлчөмүнө жараша жүргүзүлөт (бирок, баштапкы эсеп документи алынгандан кийинки күндөн кечиктирбестен), жазуу айрым документтердин негизинде да, ошондой эле топтолгон бир тектүү документтердин негизинде да жүргүзүлөт. Мемориалдык ордерде элементтер корреспонденциясы бир элемент дебети жана башка элементтин кредити боюнча же бир элементтин дебети жана бир нече элементтердин кредити боюнча операциялардын мүнөзүнө жараша жазылат. Мемориалдык ордердин суммасы адегенде "Ордер боюнча сумма" графасына, андан кийин тийиштүү элементтердин дебет жана кредитине жазылат. Дебет боюнча болсун, ошондой эле кредит боюнча болсун бардык элементтер боюнча ай ичиндеги жүгүртүүлөр суммасы "Ордер боюнча сумма" графасынын жыйынтыгына барабар болууга тийиш. Ай ичинде жүгүртүүлөрдөн кийинки экинчи сап менен ар бир элемент боюнча кийинки айдын башталышында калган калдык чыгарылат. "Сторно" аткарымы боюнча өзүнчө мемориалдык ордер түзүлөт (Форма МО-Сторно), аларда ар бир ай үчүн 16-номурдан баштап номур коюлат. Кыргыз Республикасынын бюджетинин чыгашаларынын экономикалык классификация коддору боюнча чыгашаларды көрсөтүү үчүн мемориалдык ордер колдонулат (Форма 3). Мемориалдык ордерге башкы бухгалтер же анын орун басары кол коет, ал эми эсепти жүргүзүү борборлошкон болсо булардан тышкары эсеп тобунун жетекчиси да кол коет. Ар бир отчеттук ай өткөндөн кийин мемориалдык ордерлер – топтоочу ведомосттор аларга таандык документтер менен бирге хронологиялык тартипте топтолууга жана китепче болуп көктөлүүгө тийиш. Документтердин саны азыраак болсо, китепче кылып көктөөнү эки-үч айда бир жүргүзүүгө жана бир папкага жасоого болот. Сыртына төмөнкүлөр жазылат: мекеменин аталышы; папканын, делонун аты жана катар номуру; отчеттук мезгил - жылы жана айы; мемориалдык ордерлердин башталган жана акыркы номуру; делодогу барактардын саны. "Башкы журнал" китеби (308-форма) өткөн жыл ичиндеги корутунду баланска ылайык жыл башындагы калдыктар суммасынын жазуусу менен ачылат. "Башкы журнал" китебинде бюджеттик эске алуу бюджеттик мекемелер үчүн эсептин бекитилген планына ылайык каражаттар жагында өзүнчө эсептер боюнча жүргүзүлөт. "Башкы журналда" жазуулар мемориалдык ордерлерди түзүүгө карата жүргүзүлөт. Карточкалар (негизги каражаттар боюнча карточкалардан тышкары) карточкалар тизмегинде катталат (Форма 4), ал ар бир эсеп үчүн өзүнчө жүргүзүлөт. Негизги каражаттын эсеби үчүн карточкалар ОС-10 формасында негизги каражаттар эсеби боюнча инвентардык карточкалар жазуусунда катталат. Бюджеттик мекемелерде, ошондой эле чет мамлекеттер жана эл аралык уюмдар тарабынан каржылануучу долбоорлорду ишке ашыруу үчүн жооп берген (мындан ары - ОРП) министрликтердин жана ведомстволордун түзүмдүк бөлүктөрүндө бухгалтердик эсептин регистри функционалдык валютада, ошондой эле берилген валютада жүргүзүлө берет. Функционалдык валюта - бул бюджеттик мекеме өз ишин жүзөгө ашыруучу негизги экономикалык чөйрөдө колдонулуучу валюта. Берилген валюта Кыргыз Республикасынын улуттук валютасы - кыргыз сому болуп саналат. Бухгалтердик эсептин регистринде эсепке алынган чет өлкөлүк валютада операциялар Кыргыз Республикасынын Улуттук банкынын (мындан ары - КРУБ) ошол операциялар жасалган күндөгү эсептик курсу боюнча улуттук валютага кайра эсептелет. Ар бир отчеттук датага чет өлкөлүк валютадагы акча беренелери ошол датага карата колдонулган КРУБдун эсептик курсу боюнча кайра эсептелет. Акча беренелери боюнча кайра эсептөөдө келип чыккан курстук айырма киреше же чыгаша деп табылат. Акча беренеси - бул активдердин же милдеттенмелердин беренеси, аларга карата акча каражаттарын алуу же төлөө чет өлкөлүк валютада жүргүзүлөт. Бюджеттик мекеменин жетекчисине билдирүү менен баштапкы документтерди алып таштоо, Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык жана алардын токтомдорунун негизинде териштирүү, алдын ала тергөө, прокуратура, сот, салык органдары тарабынан жүргүзүлүшү мүмкүн. Алып таштоо протокол менен таризделет, анын көчүрмөсү мекеменин тийиштүү кызмат адамына тил кат алынып тапшырылат. Алып таштоону жүргүзгөн органдардын өкүлдөрүнүн уруксаты менен жана алардын катышуусунда бюджеттик мекеменин тийиштүү кызмат адамы алып коюлган документтерден аларды алып коюнун негиздерин жана датасын көрсөтүп көчүрмөсүн алышы мүмкүн. Эгерде документтердин толук таризделбеген тому алынып жатса (көктөлбөгөн, номуру коюлбаган ж.б.), анда алып таштоону жүргүзгөн органдардын өкүлдөрүнүн уруксаты менен жана алардын катышуусунда мекеменин тийиштүү кызмат адамы ошол томду жеткире тариздеши (эсепке алуу, тизме барактарын номерлөө, көктөө, мөөр коюуп чаптоо, коюлган колду мөөр басып күбөлөндүрүү) мүмкүн. Баштапкы эсеп документтери жоголгон же жок кылынган учурда бюджеттик мекеменин жетекчиси буйрук менен алардын жоголуу же жок кылынуу себептерин териштирүү боюнча комиссия түзөт. Комиссиянын ишинин натыйжасы акты менен таризделет, ал бюджеттик мекеменин жетекчиси тарабынан бекитилет. Бухгалтердик эсептин регистрлеринин негизги формалары ушул жобонун 1 тиркемесине ылайык белгиленген. §5. Каттоо регистрлериндеги каталарды оңдоо Катанын кетишине бухгалтердик эсеп тармагындагы ченемдик укуктук актылардын талаптарын туура эмес колдонуу, эсеп саясатын туура эмес колдонуу, арифметикалык эсептердеги так эместик, чарбалык операцияларды туура эмес классификациялоо, алынган маалыматты туура эмес чечмелөө, бюджеттик мекеменин кызмат адамдарынын ак ниет эмес ишмердүүлүгү себеп болушу мүмкүн. Бюджеттик мекеменин башкы бухгалтери бухгалтердик эсеп чөйрөсүндөгү ченемдик укуктук актылардын талаптарын колдонуунун тууралыгына мониторинг жүргүзүүгө тийиш. Каталарды табуу үчүн башкы бухгалтер төмөнкү иш-чараларды жүргүзөт: дебиторлук жана кредиторлук карыздарды салыштырып текшерүү; казыналык, банктык эсептердеги жана кассадагы акча каражаттарынын калдыктарын салыштырып текшерүү; товардык-материалдык баалуулуктарды инвентаризациялоо; бухгалтердик жазууларды карап чыгуу, тандамал тестирлөө жана башка ички контролдоонун жол-жоболору. Каталар байкалган учурда башкы бухгалтер каталардын жаралыш себебин, ката кетирген адамдарды жана бул каталардын каржылык отчеттуулукка жана бюджеттин аткарылышы жөнүндөгү отчеттуулукка тийгизген таасирин аныктайт. Эгер мындай иликтөөнүн натыйжасында катанын олуттуу экени аныкталса, анда бюджеттик мекеме жетекчисинин дарегине катаны оңдоого уруксат алуу жөнүндө кызматтык кат жөнөтүлөт. Эгер бул ката менен байланышкан маалыматтын жоктугу же бурмалангандыгы отчеттук датага баланстын валютасын 1%-га же андан коп азайтса же көбөйтсө, олуттуу деп эсептелет. Баланстын валютасы – бул бухгалтердик баланстын активи же пассиви боюнча жыйынтык сумма. Бюджеттик мекеменин жетекчисинен жазуу түрүндөгү макулдук алып, башкы бухгалтер катаны ушул жобого ылайык оңдоону жүргүзөт. Бухгалтердик эсептин жазууларында табылган каталарды оңдоо төмөнкүдөй тартипте жүргүзүлөт: а) мемориалдык ордердин маалыматтарын өзгөртүүнү талап кылбаган бухгалтердик балансты бергенге чейинки учурда отчеттук мезгил ичинде табылган каталар туура эмес суммаларды жана тексти ичке сызык менен сызуу жолу менен оңдолот, мында ошол сызылып ташталган жана сызылган тексттин үстүндөгү жазуу жана оңдолгон текст менен сумма окулгандай болушу керек. Ошол эле мезгилде ошол жердин ачык талаасында башкы бухгалтердин колу коюлгандан кийинки тийиштүү сапка "Оңдолду" деген эскертме коюлат; б) бухгалтердик балансты берген учурга чейин мемориалдык ордердеги катадан улам табылган ката жазуу анын мүнөзүнө жараша кошумча мемориалдык ордер менен же "Кызыл сторно" ыкмасы боюнча оңдолот; баланс берилген ошол отчеттук мезгилдин ичинде бухгалтердик эсептин жазууларында табылган каталар бардык учурларда дал ушундай түрдө оңдолот; в) каталарды оңдоолор боюнча, ошондой эле "Кызыл сторно" ыкмасы менен оңдоолор боюнча кошумча бухгалтердик жазуулар (форма 5) бухгалтердик маалымат кагазы менен таризделет, анда оңдолуучу мемориалдык ордердин номуруна жана датасына, оңдоону киргизүүнү негиздеген документке да шилтеме жасалат. Бухгалтердик маалымкаттын (форма 5) негизинде мемориалдык ордери (форма МО-Сторно) түзүлөт. Эгерде мекеме тарабынан эсепке алууда жаңылыштык табылса, анда жазуу жүзүндө тийиштүү буйруктун негизинде бухгалтердик эсептин каттоосуна ушундай эле бухгалтердик жазууга каттоо жолу менен оңдоолор киргизилет, бирок ага минус белгиси коюлат. Эгерде жаңылыштык өткөн отчеттук жылдарга таандык болсо, анда мындай жаңылыштыкты оңдоолор 41111 100 "Финансылык натыйжа" элементи аркылуу жүргүзүлөт. Документтердин чыгыш формаларында каталар табылганда бухгалтерия ката маалыматтардын диагностикасын жүргүзөт, тийиштүү маалыматтар базасына оңдоолорду киргизет жана оңдоолорду эске алуу менен документтердин чыгыш формаларын алууну жүргүзөт. Оңдоолорду киргизүү сторндоочу салыштырууларда өзгөрүлгөн документтерди милдеттүү түрдө тариздөө жолу менен ката маалыматтар табылган датада жүргүзүлөт. Документтик тастыктоону тариздебестен ар кандай оңдоолорду маалыматтардын электрондук базаларына түздөн-түз киргизүүгө жол берилбейт Синтетикалык жана аналитикалык эсептин эсеп-чоту боюнча бухгалтердик жазуулардын тууралыгын контролдоо үчүн жүгүртүү ведомосттору түзүлөт: форма 6 (\_\_\_\_ эсеп-чоту боюнча жүгүртүү ведомосту), форма М-7 (материалдык запастар боюнча жүгүртүү ведомосту) жана форма М-8 (негизги каражаттар боюнча жүгүртүү ведомосту) аналитикалык эсеп-чоттун ар бир тобу жана тийиштүү синтетикалык эсеп-чотто бириктирилген материалдык жооптуу адамдар боюнча түзүлөт. Жүгүртүү ведомосттору негизги каражаттар жана баалуулугу аз заттардан тышкары ай сайын, айдын башынан тартып үч күндөн кечиктирбей түзүлөт, ал эми булар боюнча жүгүртүү ведомосту квартал сайын түзүлөт. Жүгүртүүлөрдүн жыйынтыгы жана жүгүртүү ведомостторунун ар бир элементи боюнча калдыктар жүгүртүүлөрдүн жана "Башкы журнал" китебиндеги ошол элементтердин калдыктары (форма 308) менен салыштырылып текшерилет. Жүгүртүү ведомостторундогу жазуулар зарыл болсо, бир нече жыл бою жүргүзүлүшү мүмкүн. Бухгалтердик эсептин регистрлеринде жабылган отчеттук мезгилдер боюнча оңдоого жол берилбейт. Кассалык жана банктык документтерде оңдоолорго жол берилбейт. 5 - ГЛАВА КИРЕШЕЛЕРДИ ЖАНА ЧЫГАШАЛАРДЫ ЭСЕПТӨӨНҮН ПРИНЦИПТЕРИ §1. Кирешелерди эсептөө Киреше - бул активдердин келип түшүүсү же өсүшү же болбосо таза активдердин көбөйүшү менен туюнтулган милдеттенмелердин азаюу формасында болуп өтүүчү отчеттук мезгил ичинде экономикалык пайданын көбөйүшү. Мамлекеттик башкаруу секторунун башка субъекттеринен алынган капитал, ошондой эле баштатан эле сатууга арналган активдердин адилеттүү базар наркынын өзгөрүшү киреше болуп саналбайт жана түздөн-түз таза активдердин эсебинде эсепке алынат. Кыргыз Республикасынын ченемдик-укук актыларына ылайык мамлекеттик жана муниципалдык акы төлөөнүчү кызмат көрсөтүүлөрдөн алынган кирешелер эсеби Продукцияларды сатып өткөрүүдөн, жумуштарды аткаруудан, кызмат көрсөтүүдөн же белгиленген иштин башка түрлөрүн жүргүзүүдөн алынган кирешелер эсеби бюджеттик мекемелер тарабынан кассалык ыкма боюнча жүргүзүлөт. §2. Чыгашаларды эсептөө Чыгаша - активдердин чыгарылышы же түгөнүшү же болбосо таза активдердин азайышына алып келүүчү милдеттенмелердин көбөйүү формасында болуп өтүүчү отчеттук мезгил ичинде экономикалык пайданын азайышы. Мамлекеттик башкаруу секторунун башка субъекттеринин мекемелерине киргизилген (берилген) капитал, ошондой эле активдердин адилеттүү базар наркынын өзгөрүшү чыгаша деп эсептелбейт жана түздөн-түз таза активдер эсебинде эсепке алынат. Чыгашалар тийиштүү милдеттенмелерди эсептегенде же болбосо төмөнкү түрдө акча каражатын төлөгөндө таанылат: а) Көз карандысыз Мамлекеттер Шериктештигинин (мындан ары - КМШ) алкагында эл аралык уюмдарга жана бирикмелерге төгүмдөрдү кошпогондо, субсидиялар менен фанттар боюнча чыгаша деп акча каражатын төлөгөн учурда таанылат. КМШ алкагында эл аралык уюмдарга жана бирикмелерге төгүмдөр тийиштүү милдеттенмелерди таануу учурунда таанылат; б) эмгек акы төлөө боюнча чыгаша бюджеттик мекеме кызматкери алдында эмгек акы төлөө жана башка эмгеги үчүн сый акы боюнча милдеттенмелерди тааныган учурда ар бир айдын аягында таанылат. Ушул эле учурда мамлекеттик социалдык камсыздандыруу боюнча төгүмдөр жагындагы тийиштүү чыгашалар да таанылат; в) товарларды жана кызмат көрсөтүүлөрдү пайдалануу боюнча чыгашалар төмөнкүдөй учурларда таанылат: - кызматтык сапарларга байланыштуу чыгашалар: кызматкердин кызматтык иш сапарга (командировкага) чыгашасын мекеме жетекчиси бекиткен учурда. - коммуналдык кызмат көрсөтүү жана байланыш кызматы үчүн чыгаша: жыл бою - коммуналдык кызматтан акы төлөө эсеби алынган учурда, ал эми жыл аяктаганда коммуналдык кызматтан эсеп алынган-алынбагандыгына карабастан жыл үчүн финансылык отчеттуулукту түзгөн учурда; - ижара акысы боюнча чыгашалар ар бир мезгилдин аягында ижара келишимине ылайык мекеме ижара акысын төлөөнү жүргүзүүгө милдеттүү болгон учурда; - транспорттук кызмат көрсөтүү боюнча чыгашалар күйүүчү-майлоочу материалдар (мындан ары - КММ) менен запастык бөлүктөр жагында - мекеме жетекчиси иш жүзүндө пайдаланылган КММ запастары менен запастык бөлүктөрдүн суммасын бекиткен учурда, башка уюмдар тарабынан транспорттук каражаттарды оңдоо жана жүргүнчүлөрдү жана жүк ташуулар кызматы жагында – бюджеттик мекеме дарегине коюлган акы төлөөнүн эсебине ылайык иш жүзүндө кызмат көрсөтүлгөн учурда; - контракт боюнча кызмат көрсөтүүлөр (юридикалык, консультациялык, күзөт маалымат технологиясы жагында жана башка) үчүн чыгашалар: бюджеттик мекеме дарегине коюлган акы төлөөнүн эсебине ылайык кызмат иш жүзүндө көрсөтүлгөн учурда; - негизги фонддорду учурдагы оңдоо боюнча кызмат көрсөтүүлөр үчүн чыгашалар: оңдоо боюнча иш толук аяктаган же болбосо аткарылган иш актысынын негизинде жумуштун орто аралык этабы аяктаган учурда жана бюджеттик мекеме дарегине коюлган акы төлөөнүн эсебинин негизинде; - тез жарактан чыгуучу буюмдар жана учурдагы чарбалык максаттар үчүн пайдаланган буюмдар жана материалдарга байланыштуу чыгашалар: колдонгондо эсептен чыгаруу актысы боюнча алар толук керектен чыккан учурдан чыгаша деп табылганды кошпогондо, пайдаланууга өткөрүп берген учурда; - өкүлчүлүктөр чыгашалары: чыгаша фактысын жана өкүлчүлүк мүнөзүн ырастаган баштапкы документтердин негизинде мекеме жетекчиси ошол чыгашаны бекиткен учурда; - бекем отчеттуулук бланкасы үчүн чыгашалар: бланктарды керегине жараша пайдалануу үчүн аларды өткөрүп берген учурда; г) негизги фонддордун амортизациясы боюнча чыгаша бухгалтердик отчеттуулук формаларын мекеме тарабынан даярдоонун мезгилдүүлүгү менен таанылат; д) пайыздар боюнча чыгаша кредиттик келишимдер жана зайым келишимдери шартына ылайык мезгилдүү негизде таанылат; е) мамлекеттик ишканаларга субсидиялар жана гранттар субсидиялар менен гранттар иш жүзүндө берилген учурдан тартып таанылат; ж) социалдык жөлөк пулдар боюнча чыгаша төмөнкүдөй учурларда таанылат: - социалдык камсыздоо боюнча жөлөкпул - ай сайын социалдык камсыздоо боюнча милдеттенмелер кошуп эсептелген учурда; - социалдык жардам боюнча жөлөкпул - калкка социалдык жардам менен байланышкан жөлөкпулду жана жеңилдиктерди иш жүзүндө төлөгөн учурда; з) стипендиялар ар бир айдын аягында стипендиялар боюнча милдеттенмелерди тааныган учурда таанылат. и) транспорт үчүн компенсациялык төлөөлөр тийиштүү документтер өткөрүп берген учурда таанылат. §3. Иш сапардык чыгымдарды эсепке алуу Кызматкерлерди Кыргыз Республикасынын аймагына кызматтык иш сапарга жөнөтүү, иш сапардык күбөлүктү ( Форма Т-10) тариздөө менен, бюджеттик мекеменин жетекчисинин буйругунун негизинде, ал эми Кыргыз Республикасынын аймагынан сырткары иш сапардык күбөлүктү тариздөөсүз жүргүзүлөт. Иш сапардык күбөлүк – кызматкердин кызматтык иш сапарда жүрүү убактысын жана ордун тастыктоочу документ. Кызматкердин кызматтык иш сапарга чыккан күнү болуп, туруктуу иштеген жеринен автомобиль, аба же темир жол транспортунун жөнөгөн күнү эсептелет. Кызматкердин кызматтык иш сапардан келген күнү болуп, көрсөтүлгөн транспорт каражаттарынын туруктуу иштеген жерге келген күнү эсептелет. Кызматкердин иш сапарга күндүз кетүүсүндө транспорттук каражаттын саат 24:00 гө чейин жөнөшү учурдагы сутка болуп эсептелет, ал эми саат 00:00 дөн баштап – кийинки сутка. Кызматкерди кызматтык иш сапарга жөнөтүүдө транспорттук, мейманканалык жана суткалык чыгымдар үчүн акчалай аванс Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2008-жылдын 26-августу N 471 “Командировкалык чыгымдардын нормаларын белгилөө жана алардын ордун толтуруунун тартиби жөнүндө” токтомунда белгиленген ченемдерге ылайык, берилет. Транспорттук чыгымдар – иш сапар ордуна жана кайра туруктуу жумуш ордуна барып келүүгө байланыштуу чыгымдар жана төмөндөгүлөрдөн турат: а) иш сапар ордуна жана кайра туруктуу жумуш ордуна барып келүүгө чыгымдар; б) келгенден кийин тастыктоочу документтер болгондо кошумча чыгымдар; в) аэропортко чейинки жана кайра туруктуу жумуш ордуна барууга байланыштуу чыгымдар. Ырастоочу документтер болуп төмөнкулөр саналат: авиабилеттер,конуу талондору, темир жол билети ,жеке ишкелер менен болгон сатык актылары,патент боюнча иштеген кассалык чектер жана башка жол жүрүүнү тастыктаган документтер. Мейманканалык чыгымдар – иш сапар мезгилинде жашаганга турак-жайды жалдоого байланыштуу сарптоолор. Суткалык чыгымдар – транспорттук жана мейманканалык чыгымдардан тышкары, иш сапар мезгилинде туруктуу жайгашкан ордунан тышкары жашоого байланыштуу кошумча чыгымдар. Кызматкердин Кыргыз Республикасынын аймагында кызматтык иш сапарда болуусунун иш жүзүндөгү мөөнөтү, кызматкер иш сапардан кайтып келгенде көрсөтүлүүчү иш сапардык күбөлүгүнүн маалыматтарынын, транспорттук жана мейманканалык чыгымдар жөнүндөгү документтердин негизинде аныкталат. Кызматкердин Кыргыз Республикасынын аймагынан тышкары кызматтык иш сапарда болуусунун иш жүзүндөгү мөөнөтү, көрсөтүлгөн авиабилеттин, жайгаштыруу талондорунун жана чет өлкөлүк паспортко коюлган белгилердин негизинде аныкталат. Аралыктын алыстыгын, транспорттук байланыш шарттарын, аткарылуучу тапшырманын мүнөзүн, ошондой эле кызматкерге эс алуусу үчүн шарттарды түзүүнүн зарылдыгын эске алуу менен, иш сапарга жиберилген жерден кызматкердин туруктуу иштеген жерине күндө кайтуусу жөнүндө чечим ар бир конкреттүү учурда бюджеттик мекеменин жетекчиси тарабынан кызматкерди иш сапарга жиберүү жөнүндө тиешелүү буйрукта каралат. Кызматкерди бир нече өлкөгө кызматтык иш сапарга жиберүүдө мамлекеттик орган тарабынан иш сапары мезгилинде убакыттын узактыгын жана сарамжалдуу пайдаланууну эске алуу менен иш графиги түзүлөт. Иш графигинин негизинде кызматтык иш сапары жөнүндө буйрук таризделет, анда күндөрдүн саны жана калуучу өлкө көрсөтүлөт. Кызматтык иш сапарга бара жатканда жолдо аргасыз токтогон учурда кызматкерге чыгымдар Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2008-жылдын 26-августу N 471 “Командировкалык чыгымдардын нормаларын белгилөө жана алардын ордун толтуруунун тартиби жөнүндө” токтомунда белгиленген ченемдерге ылайык төлөнөт. Кызматкер кызматтык иш сапардан кайтканда үч жумушчу күндүн ичинде сарпталган сумма жөнүндө аванстык отчетту бухгалтердик кызматка берүүгө жана пайдаланылбаган аванстын калдыгын кассага кайтарууга милдеттүү. §.4. Өкүлчүлүк чыгымдарды эсепке алуу Өкүлчүлүк чыгымдарына төмөнкүлөргө кеткен чыгымдар кирет: - расмий кабыл алууну өткөрүү (эртеӊ мененки тамак, түшкү тамак же башка ушул сыяктуу иш-чаралар) жана (же) чет өлкөлүк делегациялардын өкүлдөрүн, ошондой эле сүйлөшүүлөрдө катышкан расмий жактарды тейлөөгө; - эл аралык уюмдардын өкүлдөрү менен тегерек столдорду, презентацияларды, жолугушууларды өткөрүүгө; - салтанаттуу иш-чараларды өткөрүүгө (кызматкерлер жана ардагерлер үчүн жолугушууларды өткөрүүгө); - жогоруда аталган адамдарды өкүлчүлүк иш-чарасы жана (же) жыйын өткөрүлүүчү жерге алып барууну жана алып келүүнү транспорттук камсыздоого; - сүйлөшүүлөрдүн, кеӊешмелердин, жолгушуулардын ж.б. учурунда буфеттик тейлөөгө; - өкүлчүлүк иш-чаралары учурунда котормону камсыздоо боюнча бюджеттик мекеменин штатында болбогон котормочулардын кызматына акы төлөөгө; - сувенирлерди сатып алууга. 120-пунктта саналган иш-чараларды өткөрүү учурунда бюджеттик мекеменин жетекчиси тарабынан буйрук чыгарылат, анда төмөнкүлөр бекитилет: а) делегациянын курамына кирген расмий адамдардын тизмеси; б) иш-чарага катышкан кызмат адамдарынын тизмеси; в) иш-чараны өткөрүүгө жооптуу адамдардын тизмеси; г) иш-чаранын программасында саналган жардам берүү функцияларын аткарган адамдардын (котормочулардын ж.б.) тизмеси; д) иш-чараны өткөрүү датасы жана жери; ж) иш-чаранын программасы жана сметасы. Өкүлчүлүк чыгымдары бюджеттик мекеменин жетекчиси тарабынан бекитилген буйруктун сметасынын чегинде жүргүзүлөт. Буфеттик тейлөөгө чай, кофе, минералдык суу, сокторду, кондитердик азыктарды жана башкаларды алууга сарпталган чыгашалар кирет. Тамак-аш азыктары ошондой эле спирттик ичимдиктерди алууга сарпталган чыгашалар өкүлчүлүк чыгымдардын курамына кирет. Иш-чаранын бекитилген программасы жана сметасы бухгалтердик кызмат тарабынан иш-чараны өткөрүүгө жооптуу адамга өкүлчүлүк чыгымдарын, ошондой эле жеткирип берүүчүлөр тарабынан берилген эсепти төлөөгө акча каражатын берүү болуп саналат. Иш-чара аяктагандан кийин иш-чараны өткөрүүгө жооптуу адам тарабынан иш чаранын өткөрүлгөндүгү жөнүндө акт жана ага баштапкы документтерди тиркөө менен иш жүзүндө жүргүзүлгөн чыгымдарды тастыктаган отчет даярдалат. Акт жана отчет бюджеттик мекеменин жетекчиси тарабынан бекитилет. Иш-чараны өткөрүүгө жооптуу кызматкер үч жумушчу күндүн ичинде баштапкы документтерди, актыны жана отчетту тиркөө менен сарпталган сумма жөнүндө аванстык отчетту бухгалтердик кызматка берүүгө жана пайдаланылбаган аванстын калдыгын кассага кайтарууга милдеттүү. Бюджеттик мекемелер үчүн өкүлчүлүк чыгымдарынын ченемдери бюджеттик каражаттарды башкы тескөөчүсү тарабынан белгиленет. 6 - ГЛАВА ФИНАНСЫЛЫК ЭМЕС АКТИВДЕРДИ ЭСЕПКЕ АЛУУ ПРИНЦИПТЕРИ §1. Негизги каражаттарды таануу Негизги каражаттар төмөндө саналган бардык шарттар аткарылганда актив катары таанылат: - активдерге байланыштуу келечектеги экономикалык пайданы же кызматтык потенциалды алуу ыктымалдуулугу; - негизги каражаттардын алгачкы же адилеттүү наркы ишенимдүү өлчөнсө; - негизги каражаттарды пайдалуу колдонуу мөөнөтү бир жылдан ашуун убакытты түзөт. Негизги каражаттарды пайдалуу колдонуу мөөнөтү – бюджеттик мекеме активди пайдаланган убакыттын мезгили болуп саналат. Ар бир активге карата аны негизги каражат катары таануу үчүн активдерге байланышкан келечектеги экономикалык пайданы же кызматтык потенциалды алуу айкындыгынын (ыктымалдуулугунун) даражасы бааланат. Эгерде инфраструктуралык активдер негизги каражаттардын жалпы суммасында маанилүү үлүшкө ээ болсо, анда алар финансылык отчеттуулуктун эскертүүсүндө өзүнчө ачылууга тийиш: Инфраструктуралык активдерге төмөнкү мүнөздөмөлөр таандык болуп эсептелет: -алар системанын же тармактын бир бөлүгү болсо; - алар адистештирилген мүнөзгө ээ болсо жана альтернативдүү пайдаланылбаса; - кыймылсыз болуп саналса, - аларды сатууга белгилүү бир чектөөлөргө ээ болсо. Мисалы, инфраструктуралык активдер: жол тармактары, канализациялык системалар, электр менен жабдуу системасы, коммуникациялар системасы ж.б. Негизги каражаттар адегенде алгачкы нарк боюнча эсепке алууда таанылат. Негизги каражаттардын алгачкы наркы төлөнгөн акча каражаттарынын суммасын же акча каражаттарынын эквиваленттерин же аны сатып алуу учурундагы негизги каражаттарды же курулмаларды сатып алуу үчүн өткөрүлүп берилген башка каршылыктуу берүүнүн адилеттүү наркын түшүндүрөт. Эгер негизги каражаттар акысыз алынса жана алардын баланстык наркы белгилүү болсо, анда мындай негизги каражаттар баланстык нарк боюнча эске алынат. Негизги каражаттардын баланстык наркы – бул белгилүү бир датага карата топтолгон амортизациядан жана баасы түшүүдөн улам топтолгон зыяндан кемитилген алгачкы нарк. Эгерде алынган негизги каражаттын баланстык наркы белгисиз болсо, мындай негизги каражаттар адилеттүү нарк боюнча эске алынат. Негизги каражаттардын адилеттүү наркы – бул кабардар болгон, мындай торукту жүргүзүүнү каалагандар жана бири-биринен көз карандысыз тараптардын ортосунда турукту жүргүзүүдө негизги каражаттарды алмаштыруучу сумма эсептелет. Эгерде адилеттүү наркты аныктоо боюнча сарптоолор олуттуу болсо, анда мындай негизги каражат системадан тышкары (баланста) эске алынат. Эгерде отчеттук датага негизги каражаттардын баланстык наркы анын адилеттүү наркынан бир топ ашса, анда эсепке алууда анын адилеттүү наркына чейин бааны түшүрүүдөн зыяндарды таануу аркылуу бул негизги каражаттардын баасын түшүрүү жүргүзүлөт. Негизги каражаттардын баасын түшүрүү мисалы катары олуттуу авариянын натыйжасында автомобилдин адилеттүү наркынын азайышын айтууга болот. Алгачкы таануудан кийин негизги каражаттар топтолгон амортизациядан жана баасы түшүүдөн улам топтолгон зыяндан кемитилген алгачкы нарк боюнча эске алынат. Культивацияланбаган активдер жана китепкана фонду алгачкы нарк боюнча эске алынат жана андан ары амортизацияланбайт. Жер участоктору жана имараттар өзүнчө активдер болуп саналат жана өзүнчө эсептелет. Бухгалтердик эсепке алуу максаты үчүн сатып алынган наркы боюнча эске алынат. Эгерде мекемеге жер участогу кайтарымсыз негизде берилсе, ал атайын ведомостто эске алынат. Негизги каражаттардын алгачкы наркына сатуу баасы, сатууга импорттук алымдар жана кайтарылгыс салыктар ошондой эле арналышы боюнча негизги каражаттарды жеткирүүгө жана жумушчу абалына келтирүүгө түздөн-түз тийиштүү ар кандай сарптоолор киргизилет. Түздөн-түз тийиштүү чыгымдар төмөнкүлөр: - активди жеткирүүгө жана түшүрүүгө кеткен алгачкы сарптоолор; - монтаждоо жана орнотуу сарптоолору; - архитекторлор, инженерлер кызмат көрсөтүүлөрү ж.б. сыяктуу профессионалдык кызмат көрсөтүүлөргө кеткен сарптоолор; -долбоордук-сметалык документтерди өнүктүрүү боюнча иштеп чыгуу сарптоолору; - сатып алынган автотранспортту тариздөөгө байланышкан сарптоолор. Негизги каражаттарды сатып алууга жана аны жумушчу абалына келтирүүгө түздөн-түз тиешеси жок чыгымдар отчеттук мезгилдин чыгымдары деп таанылат жана анын алгачкы наркына кошулбайт. Эгерде негизги каражаттар жеке күч-аракет менен түзүлсө, анда алардын алгачкы наркы жогоруда баяндалган критерийлерди пайдалануу менен аныкталат. Негизги каражатка тиешелүү кийинки чыгымдар негизги каражаттардын баланстык наркына кошулууга тийиш, эгерде негизги каражаттарды пайдалануунун жалпы мөөнөтүнүн ичинде бюджеттик мекеме тарабынан болгон активдин өндүрүмдүүлүгүнүн акыркы эсептелген деӊгээлинен ашкан келечекте экономикалык пайда же кызматтык потенциал алуу ыктымалдыгы. Негизги каражаттарга тиешелүү кийинки чыгымдардын негизги түрлөрү: - анын өндүрүмдүүлүгүнүнүн жогорулагандыгын кошкондо аны пайдалуу колдонуу мөөнөтүн көбөйтүү үчүн жабдууларды модификациялоо; - өндүрүштүн сапатын бир кыйла жакшыртуу үчүн бөлүктөрдү модернизациялоо; - операциялык чыгымдардын акыркы эсептелген деӊгээлин олуттуу азайтууга мүмкүндүк берген жаӊы өндүрүштүк процесстерди кабыл алуу. Негизги каражаттын наркына кошулган кийинки мындай чыгымдарга карата бул Жободо «чыгымдарды капитализациялоо» (капиталдык оӊдоо) термини колдонулат. Чыгымдарды капитализациялоо (капиталдык оӊдоо): - алгачкы эсептелген ченемдерге салыштырмалуу имараттын сейсмикалык туруктуулугун күчөтүү; - имараттын ишин сапаттуу өзгөртүүгө алып келген имараттын маанилүү конструктивдүү элементтерин өзгөртүү: мурда каралбаган жаӊы жылуулук системасын орнотуу; ички дубалдарды бузуу жана/же кошумча дубалдарды кошуу менен жайларды олуттуу кайра пландоо; кийин башка багыттар боюнча пайдалануу үчүн подвалдык жайларды кайра профилдештирүү; колдонуудагы элементтерди (полдорду, терезелерди, дубалдарды) бир кыйла сапаттуу материалдардан жасалган элементтерге алмаштыруу. Негизги каражаттардан келечектеги экономикалык пайданы көбөйтпөгөн чыгымдар отчеттук мезгилдеги сарптоолорго жазылууга тийиш. Учурдагы оӊдоо сарптоолору негизги каражаттардын учурдагы абалын же калыбына келтирүүнү колдоого жумшалуучу чыгымдар болуп саналат жана мезгилдеги чыгымдарга жазылууга тийиш. Негизги каражаттардын (чыгымдарды капитализациялоо) наркына кийинки чыгымдарга киргизүү же чыгымдарды таануу жөнүндө чечим бул негизги каражаттардын техникалык абалына жана тейлөөгө жооптуу адистердин профессионалдык пикирлери менен бекемделүүгө тийиш. §2. Негизги каражаттын бирдиги Негизги каражаттардын бухгалтердик эсебинин бирдиги инвентардык объект болуп саналат. Бир объектте пайдалуу колдонуунун ар кандай мөөнөтүнө ээ болгон бир нече бөлүк болсо, мындай ар бир бөлүк өз алдынча инвентардык объект болуп эсептелет. Өзүнчө инвентардык объект ага тиешелүү бардык куралдары жана шаймандары менен аяктаган конструктивдик түзүлүш же белгиленген өз алдынча функцияларды аткаруу үчүн арналган обочолонгон предмет же бирдикти билдирген жана биргеликте белгиленген ишти аткарган конструктивдик бириктирилген предметтердин обочолонгон комплекси эсептелет. Имараттын курамына имараттын ичинде жайгашкан аны эксплуатациялоого зарыл болгон бардык коммуникациялар (жылытуу үчүн котелдук түзүлүштү кошкондо имараттын ичин жылытуу системасы, электр өткөргүчтөрдүн күчтүү жана жарык берүүчү ички тармагы, суу түтүгүнүн, газ түтүгүнүн жана канализациянын ички тармагы бардык түзүлүштөрү менен ж.б.) кирет. Өз алдынча чарбалык мааниге ээ болгон, имараттын тышкы курулуштары, котельныйдын өзүнчө турган имараттары, ошондой эле короодогу капиталдык курулуштар (кампалар, гараждар ж.б.) өз алдынча инвентардык объекттер болуп саналат. Эгерде имараттар бири-бирине туташ жана жалпы дубалга ээ болсо, анда алардын ар бири өз алдынча конструктивдүү бүтүн деп түшүнүлөт, алар өзүнчө инвентардык объекттер катары эсептелет. Короодогу курулуштар, тосмолор жана башка короодогу башка курулмалар, тейлөөчү имараттар (сарай, дубал, кудук ж.б.) алар менен бирге бир инвентардык объектти түзөт. Эгерде бул курулуштар жана курулмалар эки жана андан ашуун имараттарды тейлесе, алар өз алдынча инвентардык объекттер болуп саналат. Негизги каражаттарды эсепке алуу алар сакталган жайлар жана жооптуу адамдар боюнча инвентардык объекттер боюнча эсепке алынат. §3. Негизги каражаттарды амортизациялоо Ар бир активге карата амортизациялык нарк аныкталат. Бул нарк кийин активди пайдалуунун бардык мөөнөтүнүн ичинде системалык негизде (жыл сайын) бөлүнөт (чыгымдар таанылат). Негизги каражаттардын наркын амортизациялоо – бул ликвидациялык наркынан кемитилген алгачкы нарк болуп саналат. Негизги каражаттардын ликвидациялык (калдык) наркы – бул күтүлгөндөй эле, эгерде бул актив пайдалуу кызматтын мөөнөтүнүн аягында болуучу куракка жана абалга жетсе, жарактан чыгууга болжолдонгон чыгымдар чыгарылган, учурдагы мезгилде активдерди сатуудан бюджеттик мекеме алуучу эсептелген сумма. Активдин амортизацияланган наркын бөлүштүрүү үчүн амортизациялоонун түз методу колдонулат. Бул метод амортизациялоо боюнча чыгымдарды эсептөө пайдалуу кызматтын бардык мөөнөтү ичинде туруктуу суммада жүргүзүлгөндүгүн билдирет. Ар бир отчеттук мезгил үчүн амортизацияланган эсептөөлөрдүн жылдык суммасы амортизацияланган наркты активдин пайдалуу кызматынын мөөнөтүнө бөлүү менен эсептелет. Амортизацияны эсептөө отчеттук датага – отчеттук жылдын 31-декабрындагы абал боюнча жүргүзүлөт. Активди амортизациялоо ал эксплуатацияга киргизилген учурдан тартып, бирдей пропорциядагы негизинде аныкталат, жылдык амортизациянын суммасын 12 айга бөлүп жана бир айлык амортизациянын суммасын эксплуатацияга киргизилген айлардын санына көбөйтүлөт. Эгерде активди эсептен чыгарганда же өткөргөндө амортизация активдин чыгарылыш датасына эсептелинет, бирдей пропорциядагы негизинде аныкталат, жылдык амортизациянын суммасы 12 айга бөлүп жана бир айлык амортизациянын суммасы активди чыгарылган айлардын санына көбөйтүлөт. Активдин амортизациясы аны сатуу үчүн арналган актив катары классификациялаган учурда же актив деп таануу токтотулган учурда токтотулат. Актив жигердүү пайдаланылбай калган учурда ошол актив толук амортизацияланбаган болсо гана амортизацияны кошуп эсептөө токтотулбайт. Жерди чексиз мөөнөттө пайдаланууга болот. Баалуулуктарга, жерге, культивациялык активдерге жана китепкана фондун амортизация эсептелбейт. §4. Негизги каражаттарды пайдалуу кызматынын мөөнөттөрү Бул Жобо негизги каражаттардын топтору үчүн төмөнкү пайдалуу кызмат мөөнөттөрүн (жыл менен) белгилейт: № Негизги каражаттардын тобунун аталышы ПКМ Турак жай имараттары жана жайлары 1 Квартиралар: 1.1 Жеке үйлөр (бир квартиралуу); (каркастуу жана калкандуу, жыгач металдуу, каркастык-каптама жана панелдик бир, эки же андан көп кабаттуу) 80 1.2 Көп квартиралуу ( эки же андан көп квартиралуу); (темир бетон жана металлдык жана башка узак мөөнөттүү жабуулары ири блоктор жана панелдери, кирпичтик түркүктөрү жана мамылары менен) 100 2 Үйлөр: 2.1 Адистештирилген үйлөр, жатаканалар, жетим балдар үчүн мектеп-интернаттар, балдар үйлөрү, медициналык-социалдык мекемелер жана туруктуу жашаган орду жок адамдарды социалдык адаптациялоочу борбор; (темир бетон жана металлдык жана башка узак мөөнөттүү жабуулары ири блоктор жана панелдери, кирпичтик түркүктөрү жана мамылары менен) 100 2.2 Адистештирилген үйлөр, жатаканалар, жетим балдар үчүн мектеп-интернаттар, балдар үйлөрү, медициналык-социалдык мекемелер жана туруктуу жашаган орду жок адамдарды социалдык адаптациялоочу борбор; (ылайдан, чийки кыштан , жыгач . топурактан , камышиттен жана башка окшош жыгач металлдан салынган имараттар) 20 2.3 Жашоого жарактуу башка турак имараттары жана башка курулуштар; Чогултулуучу -чачыратылуучу жана кыймылдуу имараттар, калкыма үйлөр, баржалар, жашай турган фургондор жана авточиркемелер. 10 Турак жайлык эмес имараттар 3 Өнөр жай имараттары: 3.1 Жер алдындагы газ сактагычтар, жалпы товардык дүң кампалар, муздаткыч кампалар, мунай кампалары жана резервуарлар; (темир бетон, кирпич түркүктөрү жана мамылары менен) 35 3.2 Рыноктор, соода уюмдары, ремонттук устаканалар, автомобилдерди техникалык тейлөө жана ремонттоо боюнча бекеттер; 35 3.3 Жылып жүрүүчү имараттар жана башка имараттар: Чатыр-дүкөндөр, павильондор, киосктор жана ларектор (металлконструкциялар, жыгач металлдык, айнек пластика, пресстелген такталар жана жыгач) 9 4 Коомдук оюн-зооктор үчүн имараттар: 4.1 Театрлар, концерттик жана кино концерттик залдар, кинотеатрлар, цирктер, музейлер, китепканалар, сүрөт галереялары, спорткомплекстери жана эс алуу үйлөрү; (темир бетон жана металлдык жана башка узак мөөнөттүү жабуулары ири блоктор жана панелдери, кирпичтик түркүктөрү жана мамылары менен) 100 4.2 Театрлар, концерттик жана киноконцерттик залдар, кинотеатрлар, цирктер, музейлер, китепканалар, сүрөт галереялары, спорткомплекстери жана эс алуу үйлөрү; (ылайдан, чийки кыштан, жыгач . топурактан , камышиттен жана башка окшош жыгач металлдан салынган имараттар) 20 5 Медициналык уюмдардын имараттары: 5.1 Ооруканалар, диспансерлер, стационарлар, ымыркайлардын үйлөрү, патологоанатомиялык бюро, атайын лабораториялар, дары-дармек каражаттары боюнча лабораториялар, соттук экспертизанын борбору, медициналык уюмдардын өндүрүштүк имараттары; (темир бетон жана металлдык жана башка узак мөөнөттүү жабуулары ири блоктор жана панелдери, кирпичтик түркүктөрү жана мамылары менен) 100 5.2 Ооруканалар, диспансерлер, стационарлар, ымыркайлардын үйлөрү, патологоанатомиялык бюро, атайын лабораториялар, дары-дармек каражаттары боюнча лабораториялар, соттук экспертизанын борбору, медициналык уюмдардын өндүрүштүк имараттары (ылайдан, чийки кыштан, жыгач, топурактан, камышиттен жана башка окшош жыгач металлдан салынган имараттар) 20 6 Окуу жайларынын имараттары: 6.1 Жогорку окуу жайлары, техникалык -кесиптик билим берүүнүн окуу жайлары, жалпы билим берүүчү уюмдар, мектепке чейинки билим берүүчү уюмдар; (темир бетон жана металлдык жана башка узак мөөнөттүү жабуулары ири блоктор жана панелдери, кирпичтик түркүктөрү жана мамылары менен) 100 6.2 Жогорку окуу жайлары, техникалык-кесиптик билим берүүнүн окуу жайлары, жалпы билим берүүчү уюмдар, мектепке чейинки билим берүүчү уюмдар; (ылайдан , чийки кыштан, жыгач, топурактан, камышиттен жана башка окшош жыгач металлдан салынган имараттар) 20 7 Кеӊсе имараттары: 7.1 Административдик универсалдык имараттар, банктын имараттары, сот акыйкатынын имараттары, чет өлкөлүк өкүлдүктөрдүн имараттары, конференцияларды жана конгресстерди өткөрүү үчүн имараттар; (темир бетон жана металлдык жана башка узак мөөнөттүү жабуулары ири блоктор жана панелдери, кирпичтик түркүктөрү жана мамылары менен) 100 7.2 Административдик универсалдык имараттар, банктын имараттары, сот акыйкатынын имараттары, чет өлкөлүк өкүлдүктөрдүн имараттары, конференцияларды жана конгресстерди өткөрүү үчүн имараттар; (ылайдан, чийки кыштан, жыгач, топурактан, камышиттен жана башка окшош жыгач металлдан салынган имараттар) 20 8 Коммуникациялардын имараттары, станциялар, терминалдар жана көмөкчү курулуштар: 8.1 Аэровокзалдардын, аэропорттордун имараттары, радиоуктуруучу станциялар, спутниктик жер үстүндөгү станциялар, АТСтин имараттары; 40 9 Жарандык имараттар: 9.1 Автомобилдер үчүн гараждар, автотоктомолор; (темир бетон жана металлдык жана башка узак мөөнөттүү жабуулары ири блоктор жана панелдери, кирпичтик түркүктөрү жана мамылары менен) 25 9.2 Автомобилдер үчүн гараждар, автотоктомолор; (ылайдан, чийки кыштан, жыгач. топурактан, камышиттен жана башка окшош жыгач металлдан салынган имараттар) 10 10 Башка турак жай эмес имараттар: 10.1 Теплицалар, канаттуулар фабрикалары, элеваторлор, мал үчүн имараттар жана курулмалар, жашылчалар жана жемиштер үчүн сактоочу жайлар, шарап заводдору, дан сактоочу жайлар; (темир бетон, кирпич түркүктөрү жана мамылары менен) 25 10.2 Теплицалар, канаттуулар фабрикалары, элеваторлор, мал үчүн имараттар жана курулмалар, жашылчалар жана жемиштер үчүн сактоочу жайлар, шарап заводдору, дан сактоочу жайлар; (жыгач, ылайдан, топурактан жана башка окшош жыгач металлдан) 10 11 Башка имараттар: 11.1 Бажы посттору, казармалар, аскер бөлүктөрүнүн имараттары, түрмөлөр, түзөтүүчү жайлар, мончолор, тиричилик тейлөө имараттары; (темир бетон , кирпич түркүктөрү жана мамылары менен) 25 11.2 Бажы посттору, казармалар, аскер бөлүктөрүнүн имараттары, түрмөлөр, түзөтүүчү жайлар, мончолор, тиричилик тейлөө имараттары; (жыгач, ылайдан, топурактан жана башка окшош жыгач металлдан) 10 Курулмалар 12 Магистралдык түтүк өткөргүчтөр, байланыш линиялары жана энергетикалык (кабелдик) линиялары: 12.1 Газ өткөргүч, суу өткөргүч, магистралдары, байланыш линиялары (телекөрсөтүү, радио, телеграф, телефон жана башка линиялары), алыска тартылган энергетикалык (кабелдик) линиялары; 15 12.2 Гидротехникалык курулмалар; Плотиналар; (бетон, темир бетон, таш) 100 12.3 Газ камсыздоочу жергиликтүү линиялары, суу камсыздоо үчүн өткөргүч түтүктөр, канализациялык тармактар, электр берүүнүн жана байланыш линиялары; (металл таянычтардагы, темир бетон жана бетон, кирпичтен жана чоюндан) 25 13 Автомагистралдар, көчөлөр жана жолдор: 13.1 Автомагистралдар, көчөлөр жана жолдор: (бетон жана темирбетондон) 30 14 Темир жолдор: 14.1 Алыска тартылган темир жолдор; (эстакадалар, таштан, бетондон жана темир бетондон) 50 14.2 Шаардык темир жолдор; 20 14.3 Көпүрөлөр, жер үстүндөгү автомагистралдар, туннелдер жана жер астындагы жолдор; (металл жана темир бетон) 50 14.4 Гавандар, суу жолдору, дамбалар, сугат системалары жана башка суу чарба курулмалары; 15 14.5 Мунай скважиналары, артезиан скважиналары жана башка тоо кен казуучу өнөр жайы үчүн курулмалар 25 14.6 Спорттук жана эс алуу орундарынын курулмалары, курчап турган чөйрөнү коргоо боюнча курулмалар; Талаалар жана аянтчалар, лыжа базалары жана жарым -жартылай жабык ок атуу тирлери, ок атуу жайлары, стенддер жана блиндаждар 20 15. Башка курулмалар 15.1 Коргоочу тосмолор (заборлор); таштан, темир бетондон жана темирден 30 15.2 Коргоочу тосмолор (заборлор); жыгачтан кирпич жана темир бетон столбаларда 25 15.3 Коргоочу тосмолор (заборлор); жыгачтан жыгач столбаларда ж.б. 10 Транспорттук каражаттар 16 Транспорттук каражаттар: 16.1 Жеңил жүргүнчү автомобилдери; учкун менен от алуучу ичинен күйүүчү кыймылдаткычтуу автомобилдер (карбюратордук), (кыймылдаткычынын жумушчу көлөмү 3,5 л. жана жогорку класстагы) 5 16.2 Автобустар жана он жана андан көп адамды ташууга арналган атайын автомобилдер; 7 16.3 Жүк ташуучу автомобилдер; өзү түшүргүч автомобилдер, автокрандар, бульдозерлер, тракторлор, жол грейдерлери тягачтары жана башка транспорт каражаттары; 7 16.4 Поезддер, темир жол локомотивдери жана кыймылдуу курам, темир жол жүргүнчү вагондору, темир жол жүк жана атайын багыттагы вагондор; 20 16.5 Аскердик, согуштук транспорттук каражаттар: танктар жана брондолгон машиналар, согуштук моторлоштурулган башка жана алардын бөлүктөрү; 30 16.6 Жүк ташуучу автомобилдер; өзү түшүргүч автомобилдер, автокрандар, бульдозерлер, тракторлор, жол грейдерлери таягачтары, экскаваторлор, троллейбустар жана башка транспорт каражаттары; 8 16.7 Суу транспорт каражаттары жана башка кемелер: кайыктар, кораблдер, кемелер жана жүргүнчүлөрдү жана жүктөрдү ташуу үчүн башка сүзүүчү каражаттар; 20 16.8 Учуучу аппараттар, аба аэростаттары, вертолеттор жана самолеттор; 15 16.9 Аскердик, согуштук транспорттук каражаттар: танктар жана брондолгон машиналар, согуштук моторлоштурулган башка жана алардын бөлүктөрү; 25 16.10 Башка транспорттук каражаттар: чиркемелер, жарым чиркемелер, мотоциклдер, мотороллерлер, мотоциклеттик коляскалар, велосипеддер жана майыптардын коляскалары; 5 17 Механизмдер жана жабдуулар: 17.1 Өндүрүштүк жана айыл чарбасынын механизмдери жана жабдуулар, автомобиль чиркемелери жана жарым чиркемелери, адистештирилген автомобилдер (өрткө каршы, санитардык, авариялык-техникалык, тракторлор, комбайндар, коммуналдык транспорт) 7 17.2 Башка машиналар жана жабдуулар: турбиналар, гидравликалык жабдуулар жана суу газ, шамал баралары, гидравликалык соркысмалар, гидроагрегаттар, турбокомпрессорлор, компрессорлор, тестер, мештер жана меш горелкалары, автожүктөгүчтөр, лифттер, көтөргүчтөр, контейнерлер, тигүүчү тиричилик машиналар, тегирмендер, соколор, сепкичтер, отургузгучтар, чөп чапкычтар, жыйноочу машиналар, трансформаторлор, бөлүштүргүч калкандар, аккумуляторлор жана батареялар, цистерналар, жеңил металл сыйымдуулуктары; 5 17.3 Медициналык жабдуулар жана инструменттер 5 Эмеректер жана кеңсе жабдуулар 18 Кеӊсе эмереги: 18.1 Кеңсе металл эмереги, башка материалдардан эмерек; столдор, стулдар, отуруу үчүн эмерек жана анын бөлүктөрү 7 18.2 Кеңсе жыгач эмереги, пластик эмереги, анын ичинен камыштан, бамбуктан жана ага окшош материалдардан; столдор, стулдар жана отуруу үчүн эмерек жана анын бөлүктөрү 5 18.3 Бухгалтердик машиналар, кассалык аппараттар, белет машиналар, басма үчүн машиналар, муздатуучу жана желдетүүчү жабдуу, газогенераторлор, көбөйтүүчү жана факстык машиналар, радио жана теле берүү аппараттары, камералар, телефон аппараттары, приборлор, фотокамералар жана башка жабдуулар; 3 18.4 Компьютердик жабдуу: жекече компьютер, монитор, ноутбук, модем, принтер, эстутум аккумулятору, флэшка, проекторлор, компьютердин комплекттөөчү бөлүктөрү, жана маалыматты иштеп чыгуу үчүн башка машиналар 5 18.5 Музыкалык аспаптар: фортепьяно, органдар жана башка аспаптар 10 18.6 Спорттук товарлар; лыжалар жана ага шаймандар жана башка жабдуулар 2 19 Материалдык эмес активдер 19.1 Программалык камсыздоо: маалымат базасы, системалык программа каражаттары, сервис программалары, окуу үчүн колдонмо программалары 5 19.2 Көӊүл ачуучу жанрдагы, адабият жана искусство, иштелип чыгарылган чыгармаларынын оригиналдары 3 19.3 Лицензиялык макулдащуулар, патенттер, соода белгилери 2 §5. Негизги каражаттардын балансынан чыгаруу тартиби Негизги каражаттардын баланстык наркын өнүктүрүүнү токтотуу төмөнкү учурларда жүргүзүлөт: - жарабай калуу; же - аны эксплуатациялоодон келечектеги кандайдыр бир экономикалык пайда же кызматтык потенциал күтүлбөсө. Негизги каражаттар объекттин таанууга байланыштуу пайда болгон пайда же зыян мындай объектти таанууну токтотуудан улам болгон пайдага же зыянга милдеттүү түрдө киргизилүүгө тийиш. Негизги каражаттар объекттин таанууга байланыштуу пайда болгон пайда же зыян эгер мындай болсо, жарабай калуудан таза түшүүлөрдүн арасындагы ар түрдүүлүк жана бул объекттин баланстык наркы катары кабыл алынат. Негизги каражаттардын жарабай калуусу мыйзамдара белгиленген тартипте бюджеттик мекемелер тарабынан жүргүзүлөт. Баланстан төмөнкү негизги каражаттар чыгарылышы мүмкүн: а) физикалык эскирүүнүн, авариянын, табигый кырсыктардын, эксплуатациялоо шарттарынын бузулушунун жана башка себептердин натыйжасынан улам пайдаланууга жараксыз абалга келгендер; б) моралдык жактан эскирген; в) мекеменин, уюмдун жана башка объекттердин курулушуна, кеӊейишине, реконструкцияланышына жана техникалык кайра жабдылышына байланыштуу. Ошол эле учурда негизги каражаттарды калыбына келтирүүгө мүмкүн болбогон же экономикалык жактан максатка ылайыксыз болгон учурларда эсептен чыгарууга жатат. Негизги каражаттарды баланстан чыгаруу төмөнкү тартипте жүргүзүлөт: - бюджеттик каражаттарды алуучулары өз алдынча кошкондо 15000 сомго чейинки негизги каражаттардын бирдиктеринин наркы; - 15000 сомдон жогору – бюджеттик каражаттарды башкы тескөөчүсү уруксаты менен. - бюджеттик каражаттарды башкы тескөөчүсү негизги каражаттардын бирдигинин наркынан көз карандысыз түрдө негизги каражаттарды эсептен чыгарат. Негизги каражаттардын пайдаланууга жараксыздыгын, аларды калыбына келтирүү, оӊдоонун мүмкүн эместигин жана натыйжасыздыгын аныктоо, ошондой эле бюджеттик мекемелерде негизги каражаттарды эсептен чыгарууга зарыл болгон документтерди тариздөө үчүн жетекчинин буйругу менен туруктуу иштөөчү комиссия төмөнкү курамда түзүлөт: жетекчи жана аны орун басарлары (комиссиянын төрагасы); башкы бухгалтер же анын орун басары (штаттык расписание боюнча башкы бухгалтердин кызмат орду болбогон мекемелерде бухгалтердик эсепке алууну жүргүзүү жүктөлгөн адам); МЖА. Борборлоштурулбаган бухгалтериялар тарабынан тейленген бюджеттик мекемелерде туруктуу иштөөчү комиссиянын курамына эсепке алуу топторунун жетекчилери же бул бухгалтериянын башка кызматкерлери киргизилет. Туруктуу иштөөчү комиссия төмөнкү иштерди ишке ашырат: а) эсептен чыгарууга жаткан объектти түздөн-түз кароону жүргүзөт, ошол эле учурда зарыл болгон техникалык документтерди (паспорт, этаж боюнча планды жана башка документтер), ошондой эле бухгалтердик эсепке алуунун маалыматтарын пайдаланат жана анын жарактуулугун калыбына келтирүүнү жана андан ары колдонууну белгилейт; б) зарыл болгон учурларда негизги каражаттардын (атайын аппаратура же жабдуу боюнча) жараксыздыгы жөнүндө корутундуну берүү үчүн тиешелүү түзүмдөрдүн адистерин же көз карандысыз эксперттерди чакыра алат; в) объектти эсептен чыгаруунун конкреттүү себептери (эскирүү, реконструкциялоо, эксплуатациялоонун нормалдуу шарттарынын бузулушу, авариялар жана башкалар) белгиленет; г) эксплуатациялоодон негизги каражаттардын мөөнөтүнөн мурда жарабай калышына күнөөлүү болгон адамдарды табат жана бул адамдарды колдонуудагы мыйзамдарда белгиленген жоопкерчиликке тартуу жөнүндө сунуштарды киргизет; д) эсептен чыгарылуучу объекттин өзүнчө түйүндөрүн, деталдарын, материалдарын пайдалануу мүмкүнчүлүгүн аныктайт жана аларды баалоону жүргүзөт; е) эсептен чыгарылуучу негизги каражаттардан жарактуу түйүндөрдү, деталдарды, материалдарды, түстүү жана баалуу металдарды алууну контролдоону жүргүзөт, алардын сапатын, салмагын аныктайт жана алардын тийиштүү кампага берилишин контролдойт; ж) негизги каражаттардын айрым объекттерин эсептен чыгарууга төмөнкү актыларды түзөт: - бюджеттик мекемелерде негизги каражаттарды эсептен чыгаруу жөнүндө акт (форма ОС-4); - бюджеттик мекемелерде транспорт каражаттарын эсептен чыгаруу жөнүндө акт (форма ОС-5); - бюджеттик мекемелерде китепканадан чыгарылган адабиятты эсептен чыгаруу жөнүндө актылар (форма БФ-9). Негизги каражаттарды эсептен чыгарууга комиссия тарабынан түзүлгөн актылар мекеменин жетекчиси тарабынан бекитилет. Колдонуудагы объекттерди жаӊы курууга, кеӊейтүүгө, реконструкциялоого жана техникалык кайра жабдууга байланыштуу жабдуу эсептен чыгарылган учурларда комиссия бюджеттик каражаттардын башкы тескөөчүү тарабынан бекитилген колдонуудагы объекттерди кеӊейтүү, реконструкциялоо жана техникалык кайра жабдуу планында каралган эсептен чыгарууга берилген жабдууга шайкештигин текшерүүгө жана актта аларды эсептен чыгарууга пунтка жана план бекитилген датага шилтеме берүүгө тийиш. Эсептен чыгаруу актыларында негизги каражаттардын бъекттерин мүнөздөөчү төмөнкү маалыматтар көрсөтүлөт: объект жасалган же курулган жыл, анын мекемеге келип түшкөн дата, эксплуатацияга берилген убакыт, объекттин алгачкы наркы (жаӊы баалангандар үчүн – калыбына келтирүү), бухгалтердик эсепке алуунун маалыматтары боюнча эсептелген амортизациянын суммасы жүргүзүлгөн капиталдык оӊдоолордун саны. Негизги каражаттардын объектинин жарактан чыгуу себептери, анын негизги бөлүктөрүнүн, деталдарынын, түйүндөрүнүн, конструктивдик элементтеринин абалы да толугу менен чагылдырылат. Мындан тышкары, автотранспорт каражаттарын эсептен чыгарууда автомобилдин канча жүргөндүгү көрсөтүлөт жана автомобилдин агрегаттарына жана деталдарына жана аны ажыратуудан алынган негизги деталдарды жана түйүндөрдү андан ары пайдалануу мүмкүндүгүнө техникалык мүнөздөмө берилет. Авариянын натыйжасында жарактан чыккан негизги каражаттарды баланстан чыгарууда авария жөнүндө актыга эсептен чыгаруу жөнүндө актынын көчүрмөсү тиркелет, ошондой эле аварияга түрткү болгон себептер такталат жана күнөөлүү адамдарга карата кабыл алынган чаралар көрсөтүлөт. Көчүрүүчү, компьютердик техниканы, байланыш каражаттарын баланстан чыгарууда техникалык экспертизалоо жана ажыратуудан алына турган негизги деталдарды жана түйүндөрдү андан ары пайдалануу мүмкүндүгү жөнүндө актылардын көчүрмөлөрү тиркелет. Ажыратылган жана демонтаждалган жабдуулардын башка машиналарды оӊдоого жарактуу бардык деталдары, түйүндөрү жана агрегаттары, ошондой эле негизги каражаттарды жоюудан алынган башка материалдар тийиштүү эсептерге кириштелет, аталган баалуулуктар эске алынат, ал эми жараксыз деталдар жана материалдар экинчи чийки зат катары кириштелет.. Ошол эле учурда кара, түстүү металлдардын сыныктарын жана калдыктарын эсепке алуу, сактоо жана пайдалануу жана эсептен чыгаруу, ошондой эле чийки затты утилдештирүү алгачкы чийки зат, материал жана даяр продукция үчүн белгиленген тартипте жүргүзүлөт. Баалуу металдарды колдонуу менен даярдалган деталдар жана түйүндөр, ошондой эле кара жана түстүү металлдардан жасалган жана мекеменин керектөөсү үчүн пайдаланылбаган деталдар жана түйүндөр иштин мындай түрүнө лицензиясы бар тийиштүү уюмдарга сатылууга жатат. Эсептен чыгарылган негизги каражаттардан алынган жана мекемеде кайталап пайдаланууга жарабаган экинчи чийки зат сатылышы мүмкүн. Негизги каражаттарды баланстан чыгаруу тартиби бузулган, ошондой эле материалдык баалуулуктарга карата чарбасыз мамиле жасалган учурда буга күнөөлүү адамдар мыйзамда белгиленген тартипте жоопкерчилик тартышат. Контролдоо үчүн бюджеттик мекемелер жылда бирден кем эмес жолу негизги каражаттарды инвентаризациялоону жүргүзүүгө тийиш. §6. Негизги каражаттарды эсепке алуу эсеби Китепкана фонддорунан тышкары, анын эксплуатацияда, запаста же консервацияда болгондугуна карабастан негизги каражаттарды эсепке алууну жана сакталышын контролдоону уюштуруу үчүн он эки белгиден турган инвентардык номер коюлат. Биринчи сегиз белги элементти, акыркы төрт белги – предметтин катар номерин билдирет. Бул номер аны идентификациялоо үчүн негизги каражаттардын объектине бекитилген болууга тийиш (мисалы, боек менен белгиленип, металл жетон бекитилет). Инвентардык объект ар кандай пайдалуу колдонуу мөөнөтүнө ээ болгон жана өз алдынча инвентардык объект катары эсептелген бир нече бөлүктөрдөн турат, ар бир бөлүккө өзүнчө инвентардык номер ыйгарылат. Эгерде бир нече бөлүктөрдөн турган объект боюнча пайдалануу колдонуунун жалпы мөөнөтү белгиленсе, аталган объект бир инвентардык номер менен эсептелет. Негизги каражаттардын объекттине ыйгарылган инвентардык номер анын бул мекемеде турган бардык мезгилде сакталат. Негизги каражаттардын объекттин бухгалтердик эсепке алуудан чыгарылган инвентардык номерлер кайрадан бухгалтердик эсепке алынган объекттерге ыйгарылбайт. Негизги каражаттарды аналитикалык эсепке алуу ар бир инвентардык объект боюнча инвентардык карточкаларда жүргүзүлөт, анын ичинде: - имараттарды, курулмаларды, өткөрүүчү түзүлүштөрдү, машиналарды жана жабдууларды, инструменттерди, өндүрүштүк жана чарбалык инвентарларды, транспорттук каражаттарды ж.б. эсепке алуу үчүн бюджеттик мекемелерде негизги каражаттарды эсепке алуу инвентардык карточкасы (форма ОС-6) пайдаланылат. Жазуу алгачкы тастыктоочу документтердин негизинде жүргүзүлөт: кабыл алуу жана эксплуатацияга берүү жөнүндө акт, даярдап чыгарган заводдун техникалык паспорту жана башка документтер. Карточкада объекттердин мүнөздүү белгилери көрсөтүлөт: объекттин инвентардык номери, чертежу, модели, тиби, маркасы, заводдук номери, чыккан (даярдалган) датасы, негизги каражаттар эксплуатацияга берилген акттын датасы жана номери амортизация жөнүндө маалымат ж.б. Мындан тышкары, негизги каражаттардын бардык объекттери үчүн жеке кыска мүнөздөмө жазылат. Жабдуунун, прибордун, эсептөөчү техниканын ж.б. курамында баалуу металлдар болгон учурда баалуу металлдар болгон деталдардын тизмеси, паспортто көрсөтүлгөн металлдын деталынын аталышы жана массасы көрсөтүлөт. Мекеменин ичинде негизги каражаттар которулганда бул карточканын алды жагына жазуу жазылат; - жумушчуну, продуктулуугу жогору жана асыл тукум малды, көп жылдык бак-дарактарды жана жерди жакшыртуу боюнча капиталдык чыгымдарды (курулмаларсыз) эсепке алуу үчүн бюджеттик мекемелерде негизги каражаттарды эсепке алуу инвентардык карточка (форма ОС-8) пайдаланылат. Карточкада жашын, түсүн, эн тамгасын, кличкасын ж.б. көрсөтүү менен малга жеке мүнөздөмө жүргүзүлөт. Жаш малдардын жана бордоп семиртүүдөгү малдар жана ошондой эле продуктуулугу жогору жана асыл тукум малдардын аналитикалык эсеби малдардын эсеби китебинде жүргүзүлөт (форма35). Көп жылдык бак-дарактар бак-дарактын түрүн, отургузулган бирдиктердин санын жана аянтын көрсөтүү менен инвентардык объект боюнча эсепке алынат. Объекттин наркына иштин бардык комплекси аяктагандан көз карандысыз түрдө эксплуатацияга кабыл алынган аянттарга тиешелүү бардык чыгымдардын суммасы киргизилет. Жерди жакшыртуу боюнча капиталдык чыгымдарды эсепке алуу иш-чаралар боюнча жүргүзүлөт: ар бир иш-чара боюнча ээлеген аянтты жана аткарылган иштердин наркын көрсөтүү менен жер участокторун пландоо, аянттарды айдоого даярдоо, отоо чептерди тазалоо, көлмөлөрдү тазалоо; - китепкана фонддорун жана сцена - постановкалык каражаттарды эсепке алуу үчүн негизги фонддорду топтук эсепке алуунун инвентардык карточкасы (форма ОС-9) колдонулат. Китепкана фонддору үчүн бир карточка ачылат. Андагы эсепке алуу акчалай туюнтулган жалпы суммада гана жүргүзүлөт.Сценалык-постановкалык каражаттарды эсепке алуу карточкада сандык жана суммалык туюнтууда жүргүзүлөт. Инвентардык карточкалар негизги фонддорду эсепке алуу боюнча инвентардык карточкалардын описи боюнча катталат (форма ОС-10). Опись бир нускада жүргүзүлөт. Андагы жазуулар карточка ачылган жылды көрсөтүү менен негизги каражаттардын тобу боюнча жүргүзүлөт. Ар бир топ үчүн тийиштүү сандагы бет бөлүнөт. Номерлөө ар бир топ боюнча 1-номерден баштап жүргүзүлөт. Борборлоштурулган бухгалтерияларда опистер ошол эле тартипте ар бир тейленген мекеме боюнча жүргүзүлөт. Опистин “Эскертүү” графасында негизги фонддорду жарактан чыгарууда жана ордун которууда дата (күн, ай, жыл) жана мемориалдык ордердин номери көрсөтүлөт. Башка бюджеттик мекемелерден негизги каражаттардын түшүүсү, ички орун которуу, аларды складдан берүү төмөнкү алгачкы документтер менен таризделет: - негизги каражаттар кабыл алуу-өткөрүп берүү актысы (форма ОС-1); - ички которууга накладная (форма ОС-2); - оӊдолгон, реконструкцияланган жана модернизацияланган объекттерди кабыл алуу-өткөрүп берүү актылары (форма ОС-3); - накладная (талап) (форма N М-11); - негизги каражаттардын объекттине тийиштүү техникалык документтер (паспорт, чертеждор ж.б.). Башка мекемелердин негизги каражаттарынын түшүүлөрү жөнүндө акт мекеменин жетекчиси тарабынан комиссия тарабынан эки нускада түзүлөт. Бул актыга тийиштүү техникалык документтер тиркелет (паспорт, чертеждор ж.б.). Жабдуучулардан негизги каражаттарды сатып алуу жабдуучулардан алынган документтер (келишим, счет-фактура, накладная, сатып алуу акты ж.б.) боюнча эсепке алынат. Негизги каражаттардын объекттери курууну жана жабдууну аяктоо боюнча аткарылган иштерди жана көрсөтүлгөн кызматтарды кабыл алуу акт (форма ОС-3) менен таризделет. Актыда объектти реконструкциялоонун жана модернизациялоонун натыйжасындагы техникалык мүнөздөмөсүнүн жана алгачкы наркынын өзгөрүүсү көрсөтүлөт. Актыга иштерди аткарууга жана кабыл алууга жооптуу адамдар тарабынан кол коюлат. Негизги каражаттарды жарактан чыгаруу жана которуу боюнча операцияларды эсепке алуу топтоо ведомостунда көрсөтүлөт (форма МО-9). Топтоо ведомостунда жазуулар ар бир докумнет боюнча жүргүзүлөт, ошол эле учурда «Бардыгы» графасында негизги каражаттардын жарактан чыккан жана которулган объекттеринин суммасы жазылат, ал элементтердин дебети боюнча жазуудагы суммага барабар болууга тийиш. Айдын аягында элементтер боюнча жыйынтык «Башкы журналга» жазылат. Негизги каражаттарды складдан берүү накладной (талап) боюнча жүргүзүлөт, ал эки нускада жазылат жана мекеменин жетекчиси тарабынан бекитилет. Бюджеттик каражаттарды башкы тескөөчүлөрү ортосунда негизги каражаттарды өткөрүп берүү кабыл алуу-өткөрүп берүү актысы боюнча жүргүзүлөт, ал эми бир бюджеттик каражаттарды башкы тескөөчүлөрүнүн ичинде ички ведомстволук которууну тастыктаган документтер (авизо, накладная) боюнча жүргүзүлөт. Кайтарымсыз негизде алынган негизги каражаттар өткөрүп берүүчү уюмдун баланстык наркы б.а. амортизацияны өткөрүп берүү учуруна чейинки алгачкы нарк боюнча эсепке алынат. Культивацияланган активдерге товарларды же кызмат көрсөтүүлөрдү өндүрүү үчүн бир жылдан ашуун көп жолу жана үзгүлтүксүз колдонулган мал жана өсүмдүктөр кирет. Жаныбарларга жүндү өндүрүү, чабуу же көӊүл ачуу үчүн асыл тукум мал, сүт багытындагы мал, койлор жана башка жаныбарлар, ошондой эле кызматтык тапшырмаларды аткаруу үчүн пайдаланылган кызматтык иттер жана аттар кирет. Өсүмдүктөргө жашылчаларды, жер-жемиштерди, жаӊгактарды ж.б. өстүрүү үчүн культивацияланган өсүмдүктөр кирет. Бир жолу пайдаланууга арналган жаныбарлар жана өсүмдүктөр (мисалы,союу үчүн мал) негизги фонддор катары эмес, запас катары классифицикацияланат жана чийки зат жана материал катары эсепке алынат. Малдын төлү жана бордоп семиртүүдөгү мал ай сайын таразага тартылат, буга салмагы эмес, өсүшү эске алынуучу жаш төл кирбейт, жаш төлдүн жана бордоп семиртүүдөгү малдын салмак кошуусу алардын актыга ылайык баштапкы салмагына кошулуп турат. Кошулган салмактын наркы пландуу нарк боюнча отчеттук айда малдын иш жүзүндөгү салмак кошуусуна негизденип кошулган салмактын бирдигине аныкталат. Малдын өсүшү эсепке алына турган төл боюнча чарбада багууда турган күндүниш жүзүндөгү санына негизденип өсүш наркы эсептелет, ал малдын тийиштүү түрүнө жана тобуна бир тоюттандыруу күнүнө пландуу чыгашалардын эсебинен багып өстүрүүнүн пландуу наркы боюнча бааланат. Өз чарбасында төлдөтүүдөн алынган малдын төлү пландуу нарк боюнча туут күнүндө пландуу нарк боюнча төл (музоо, кулун, торопой ж.б.) актысы негизинде кириштелет. Жылдын аягында мал өстүрүүчүлүк продукциясынын пландык наркы жана жаш малдын кошумча салмагынын наркы үнөмдөлгөн же ашыкча чыгымдын алынган суммасына тууралат. Продукциянын пландуу жана иш жүзүндөгү наркынын ортосунда табылган айырмага кирешелердин же чыгашалардын тийиштүү элементтери дебеттелет же кредиттелет. Андан ары багуу жана семиртүү үчүн кийинки жылга өткөн жаш мал, ошондой эле отчеттук жылда негизги үйүргө өткөн жаш мал иш жүзүндөгү нарк боюнча бааланат. Жаш малдын жана багуудагы малдын арыкташы өндүрүштүн жоготуусу катары каралат жана анын наркы багылган мал башынын наркынын өсүшүнө киргизилет. Отчеттук жылдын ичинде бул жоготуулар жыл башынан тартып арыктаган учурга чейинки мезгилдеги кошумча салмактын же өсүштүн пландык наркын кошуу менен отчеттук жылдын башына жазылган баалоого жазылууга тийиш. Материалдык жактан жооптуу адамдардын күнөөсүнөн улам мал арыктап кеткен учурда чарбага келтирилген зыянды күнөөлүү адамдар белгиленген тартипте төлөйт. Бюджеттик мекеме тарабынан кайра сатуу үчүн материалдык эмес активдер сатылып алынган учурда бул активдер кайра классификацияланууга жана тийиштүү элементтерде «Запастар» тобунда эсепке алынууга тийиш. Китептерди оӊдоо (реставрациялоо) китептердин алгачкы наркын көбөйтпөйт, мезгилдеги чыгым катары таанылат. §7. Материалдык эмес активдерди эсепке алуу Материалдык эмес активдерди эсепке алуу үчүн кийинки түшүнүктөр пайдаланылат: Материалдык эмес актив – бул физикалык формага ээ болбогон, идентификацияланган акчалай эмес, өндүрүштө, кызмат же товар берүүдө ижарага берүүдө же админстративдик кызмат үчүн пайдаланылган активдер. Изилдөө – жаӊы илимий же техникалык билимди жана түшүнүктү алуу максатында көрүлгөн оригиналдуу жана пландуу издөөлөр. Иштеп чыгуу – жаӊы же бир кыйла жакшыртылган материалдарды, түзүлүштөрдү, продуктуларды, процесстерди, системаларды же кызмат көрсөтүүлөрдү коммерциялык өндүрүү же пайдалануу башталганга чейин пландоодо жана долбоорлоодо изилдөөлөрдүн же башка билимдердин натыйжаларын колдонуу. Өздүк нарк – бул төлөнгөн акча каражаттарынын суммасы же алардын эквиваленти же болбосо башка ордун толтуруучуунун адилеттүү наркы алынган активдин адилеттүү нарк. Изилдөөлөрдүн (же ички долбоордун алкагында изилдөө стадияларын жүргүзүүнүн) натыйжасы болуп эсептелген (же ички долбоордун алкагында изилдөө стадияларын жүргүзүү) бир да материалдык эмес актив таанууга жатпайт. Изилдөөгө (же ички долбоордун алкагында изилдөө стадияларын жүргүзүүгө) кеткен сарптоолор алар пайда болгон учурдагы чыгымдар катары таанылууга жатат. Иштеп чыгуулардын (же ички долбоордун алкагында иштеп чыгуу стадияларын жүргүзүүнүн) натыйжасы болуп эсептелген материалдык эмес актив качан мекеме төмөндө саналгандарды көрсөтө алганда гана таанууга жатат: аны пайдаланууга жана сатууга мүмкүн болуусу үчүн материалдык эмес активди түзүүнү аяктоонун техникалык ишке ашыруу; материалдык эмес активди түзүүнү аяктоого жана пайдаланууга же аны сатууга ниеттенүү; материалдык эмес активди пайдалануу же сатуу жөндөмдүүлүгү; материалдык эмес актив келечекте мүмкүн болуучу кандай экономикалык пайдаларды же сервистик потенциалды алып келет; материалдык эмес активдерди пайдаланууну же сатууну иштеп чыгууну аяктоо үчүн жетиштүү техникалык, финансылык жана башка ресурстардын болуусу; аны иштеп чыгуу процессинде материалдык эмес активге тийиштүү сарптоолорду так эсептөө жөндөмдүүлүгү Материалдык эмес актив алгач өздүк наркы боюнча бааланат. Өзүнчө алынган материалдык активдердин өздүк наркына төмөнкүлөр кошулат: сатып алуу баасы; импорттук пошлиналар; сатып алуу салыгы; активди эксплуатацияга даярдоо боюнча тике чыгымдар. Өздүк наркты белгилөө максатында соода скидкалар жана компенсациялар кемитилет. Иштелип чыкан ички материалдык эмес өздүк наркы болуп материалдык эмес каражат биринчи жолу материалдык эмес каражат катары таануу үчүн талаптарга жооп берген күндөн тартып келип чыккан чыгымдардын суммасы саналат. Иштелип чыкан ички материалдык эмес каражаттын өздүк наркына төмөнкүлөр кошулат: - материалдык байлыкты түзүүдө пайдаланылуучу же керектелген материалдардын жана кызматтардын наркы; - эмгек акы жана түздөн-түз активди түзүүгө катышкан кызматкерлер менен байланышкан башка чыгымдар; - активди түзүүгө түздөн-түз байланыштуу болгон ар кандай чыгымдар, активди түзүүгө колдонулган юридикалык укугун каттоо жана патенттер менен лицензияларды амортизациялоо; - активди түзүү үчүн зарыл болгон кошумча чыгымдар. Өздүк наркына кошулбайт жана мезгилдин чыгашалары катары таанылат: - соода, башкаруу жана активди колдонуу үчүн даярдаган чыгымдарга кошулбаган мүмкүн эмес башка чыгымдар; - алдын ала каражат максаттуу багыттарына жетүү үчүн тарткан алгачкы өндүрүштүк чыгымдардын; - окутуу кызматкерлеринин чыгымдар байлыгын иштетүү. Эгерде бюджеттик мекеме материалдык эмес каражатты акысыз алган учурда материалдык эмес каражатт адилет наркы боюнча аныкталат. Материалдык эмес каражаттын адилет наркы эксперттик баалонун негизинде аныкталышы мүмкүн. Материалдык эмес каражаттардын наркын аныктоо мүмкүн болбогон учурда, окшош шартта окшош материалдык эмес каражаттарын баасынын негизинде аныкталат. Соода маркалары, титулдук маалыматтар, басма укуктары , кардарлардын тизмелери жана бюджеттик мекемелер тарабынан өз алдынча түзүлгөн мааниси боюнча окшош беренелер материалдык эмес активдер катары таанылууга жатпайт. Материалдык эмес сарптоолор беренелери болуп, таануу критерийи канааттандыруучу материалдык эмес активдин өздүк наркы курамына кошулган учурдан башкасы. алардын пайда болуу учурундагы чыгымдар катары таанылат. Материалдык эмес беренеге сарптоолор, бул бөлүктүн шарты боюнча чыгымдар катары баштапкы болуп таанылса , ал абдан кеч болгон датага материалдык эмес активдин өздүк наркы курамында таанылбайт. Материалдык эмес активдерди баштапкы таануудан кийин ар бир топтолгон амортизациянын өздүк наркы же баасыздандыруудан топтолгон ар бир чыгашалар боюнча эсепке алынат. §8. Запастар Запастар (корлор) - бул активдер: - нормалдуу иштин жүрүшүндө сатуу үчүн багытталгандар; - мындай сатуу үчүн өндүрүш процессинде; же; - өндүрүш процессинде же кызматтарды көрсөтүүдө пайдалануу үчүн багытталган чийки зат же материалдар формасында; Стратегиялык запастар - стратегиялык максаттарда сакталуучу товарлар, өлкө үчүн өзгөчө мааниге ээ болгон жана мобилизациялык муктаждыктарды камсыздоо үчүн зарыл, өзгөчө кырдаалдар жана табигый кырсыктар кесепеттерин жоюуда биринчи кезектеги иштер, ички рынокто суроо-талап жана сунуштар ортосунда диcпропорция пайда болуу учурунда ар кандай тармактарын чийки зат жана жылуулук-энергетикалык ресурстардын маанилүү түрлөрү жабдуунун убактылуу бузулушунда, экономиканын турукташтыруу максатында ишканаларга, мекемелерге, уюмдарга мамлекеттик колдоо үчүн зарыл. Аз баалуу жана тез эскирүүчү предметтер бул: а) алардын наркына карабастан 12 айдан кем пайдалуу колдонуу мөөнөтү боюнча предметтер; б) алардын наркына жана колдонуу мөөнөтүнө карабастан предметтер: - балык улоо шаймандары (тролдор, неводалар, торлор жана башкалар); - атайын шаймандар жана атайын аспаптар белгилүү бир буюмдарды же жеке заказ даярдоо үчүн түрмөктүү жана жалпы өндүрүш үчүн багытталган атайын шаймандар жана атайын аспаптар); (максаттуу багытталыштагы шаймандар жана аспаптар) -алмаштыруучу шаймандар ( негизги каражаттарга продукцияны даярдоодо башка тиешелүү атайын шарттарда иштөөчү аспаптар өндүрүштө көп жолу колдонулат); - атайын кийимдер, атайын бүт кийим, ошондой эле жууркан-төшөктөр; -белгиленген тартипте тийиштүү мекеме кызматчыларына берүү үчүн багытталган формалуу кийимдер, бут кийимдер; - убактылуу (титулдук эмес) курулмалар жана аспаптар,коштомо чыгымдар курамындагы курулуш иштерине чыгымдарга тийиштүү курулуш боюнча чыгымдар; - прокат келишими боюнча ижарага берүү үчүн багытталган предметтер; - питомникте өстүрүлгөн тигүү үчүн колдонулган көп жылдык өсүмдүктөр. в) моторсуз араалар, бутак кескичтер, карагайды бекитип-байлоочу тростор, 24 айга чейин пайдалуу колдонуудагы токойдогу убактылуу жолдор, ийне жалбырактар жана карагай ташуу жолдорундагы керексиз бутактар ( көчмө жылытуучу чакан үйлөр, от казан жайлары, тажрыйба устаканалары, бензин куюучу жайлар ж.б.) § 9. Запастарды баалоо жана эсептен чыгаруу Запастар эки өлчөм боюнча бааланат: өздүк наркы жана мүмкүн болуучу сатуунун таза наркы. Сатуунун мүмкүн болуучу таза наркы – иштерди аткарууга мүмкүн болуучу сарптоолорду алып салуу менен иштердин нормалдуу жүрүшүндө болжолдонгон сатуу баасы жана жүзөгө ашырууга мүмкүн болуучу сарптоолор; Эгерде запастар келечектеги акысыз бөлүштүрүү же өздүк наркы боюнча бөлүштүрүү же товар өндүрүү процессинде керектөө үчүн сакталган учурда, ал келечекте акысыз бөлүштүрүүгө же номиналдык наркы боюнча бөлүштүрүүгө тийиштүү, анда мындай запастар эки өлчөмдүн азыраагы боюнча бааланат: өздүк наркы жана мүмкүн болуучу сатуунун таза наркы (орду толтурулуучу наркы). Учурдагы ордун толтуруу сарптоолору ( орду толтурулуучу наркы) отчеттук датага активди сатып алууну жүргүзүүгө зарыл болгон сарптоолор. Өсүмдүк өстүрүүгө активдерине топтолгон запастар, пландык баалар боюнча бааланат. Запастардын өздүк наркы орточо салмакталган нарк боюнча аныкталат. Эгер бул запастар бузулуп калса, алар толугу жана жарым-жартылай эскирсе, же алардын рынок баасы төмөндөсө, запастардын өздүк наркы орду толтурулбашы мүмкүн, бул учурда запастар таза наркы боюнча мүмкүн болуучу сатууга чейин беренелер боюнча эсептен чыгарылат. Таза наркта сатууга мүмкүн болууга чейин запастардын наркын жарым жартылай эсептен чыгаруу өлчөмү, запастардын бардык жоготуулары эсептен чыгаруу же жоготуу болуу мезгилиндеги чыгымдар катары таанылууга тийиш. Запастарды сатуудан, алмаштыруудан же бөлүштүрүүдөн кийинки сумма, ал боюнча эске алынгандар тийиштүү дүң киреше болуп таанылган мезгилде чыгымдар катары таанылууга тийиш. Эгер ушуга байланыштуу дүң киреше жок болсо, чыгым товар бөлүштүргөн учурда гана таанылат. Чыгымдар болуп таанылган запастар, бухгалтердик эсепке алуунун эсеп чотторунда же атайын ведомосттордо эске алынууга мүмкүн болгон контролдоо максаттары үчүн. Бюджеттик каражаттарды бир башкы тескөөчүсү менен бюджеттик мекеме ортосундагы өткөрүлүп берилүүчү запастар чыгымдар болуп таанылбайт, ал ички ведомстволук эсептешүүлөр эсеп-чотун пайдалануу менен ички которуштуруу катары эсепке алынат. Бюджеттик каражаттарды бир башкы тескөөчүсү менен бюджеттик мекемеден башка бюджеттик тескөөчүлөргө өткөрүлүп берилген запастар чыгымдар катары таанылат. §10. Запастардын өздүк наркын аныктоо Запастардын өздүк наркына бардык сарптоолорду, алардын жайгашкан ордуна жана абалына чейин запастарды жеткирүү үчүн келтирилген сатып алуу, кайра иштетүү жана башка сарптоолор кошулат. Запастарды сатып алууга сарптоолор сатып алуу баасын, импорттук алымдарды жана башка салыктарды (мындан ары салык органдары тарабынан орду толтурулгандардан тышкары) транспорттук, транспорттук-экспедитордук жана запастарды сатып алууга түздөн-түз тийиштүү башка чыгымдар кирет. Соода арзандатуулары, төлөмдөрдүн кайтарылышы жана запастарды сатып алууга карата сарптоолорду аныктоодо башка окшош беренелер кемитилет. Атап айтканда, запастардын өздүк наркына төмөндөгүлөр кошулат: - Келишимдин негизинде жабдып туруучуга ( сатуучуга) төлөнүүчү суммалар ошондой эле кошумча нарк салыгы. - материалдык баалуулуктарды сатып алуу менен байланыштуу маалыматтык жана консультациялык кызматтар үчүн уюмдар тарабынан төлөнүүчү суммалар; - бажы алымдары жана башка төлөмдөр - материалдык запастарды сатып алган ортомчулук уюмдар төлөөчү сый акылар; -камсыздандыруу боюнча чыгымдарды кошкондо, даярдоо жана алардын пайдалануу жерине чейин материалдык запастарды жеткирүүгө чыгымдар. Бул чыгымдар, атап айтканда төмөндөгүлөрдү камтыйт: материалдык запастарды даярдоо жана жеткирүү боюнча чыгымдар, материалдык запастарды сатып алуу менен түздөн-түз байланыштуу аларды пайдалануу ордуна чейин материалдык запастарды жеткирүүгө транспорт кызматтары үчүн чыгымдар. Кайра иштетүүгө сарптоолорго, төмөндөгү сарптоолор кирет продукциянын бирдиктери менен түздөн-түз байланыштуу сарптоолор, аларга материалдар боюнча тикелей түз сарптоолор жана эмгекке түз сарптоолор жана өндүрүштүк чыгымдарга коштомо кагаздар Запастардын өздүк наркына сарптоолор кошулбайт, алар төмөндөгүлөр: а) ченемден ашыкча чийки заттардын жоготуусу, жумшалган эмгек же башка өндүрүштүк сарптоолор . б) сактоого сарптоолор, анын кийинки этапка өтүшү үчүн өндүрүштүк процессте алар зарыл эмес болсо; в) административдик коштомо чыгымдар, алардын жайгашкан жерине жана абалына чейин материалдык запастарды жеткирүүгө байланышпаган чыгымдар ; г) сатып-жеткирүүгө чыгымдар. §11. Запастарды эсепке алуу Материалдардын аталышы боюнча сандык жана жана материалдардын аталышы боюнча суммалык туюнтууда жана МЖА (форма 10) карточкаларында жана жүгүртүү ведомостторунда (форма М-7) запастарды эсепке алууну жүргүзөт. Чет өлкөлүк валютага сатып алынган запастар, Кыргыз Республикасынын Улуттук банкы тарабынан белгиленген чет өлкөлүк валюта курсу аркылуу улуттук валютага эсептөөсү операцияны иштөө датасына чагылдырылат. Кампада запастарды эсепке алуу аталышы, сорту жана саны боюнча кампа материалдарын эсепке алуу китебинде жүргүзүлөт (форма М-11). Борборлоштурулган тартипте төлөнгөн материалдык баалулуктардын эсеби борборлоштурулган тартипте төлөнгөн материалдык баалулуктардын эсепке алуу китебинде жүргүзүлөт (форма 41). Бюджеттик мекеменин бухгалтердик кызматы системалуу түрдө кампада болгон түшүүлөр жана материалдык баалуулуктарды чыгымдоого контролдукту ишке ашырат, ошондой эле кампада жүргүзүлгөн материалдарды жазуунун эсепке алуу боюнча маалыматтарды салыштырып текшерүүнү жүргүзөт. Эсепке алуу иш жүзүндөгү түшүү учурунда регистрлериндеги запастардын түшүүлөрүн эсепке алуу баштапкы документтер (эсеп-фактура, коштомо кагаз, актылар жана башка) негизинде жүргүзүлөт. Иш жүзүндөгү маалыматтар менен жабдуучунун документтеринин маалыматтары ортосунда айрыма болгондо кабыл алуу актысы (форма 12) түзүлөт. Өткөрүп алуу актысы эки нускада: кампа башчы, жабдуучунун өкүлдөрүнүн же кызыкдар эмес уюмдардын катышуусунда түзүлөт. Тамак-аш азыктары түшүүлөрү эсепке алуу тамак-аш азыктары түшүүлөрүнүн топтоочу ведомостунда жүргүзүлөт (форма 30). Топтоочу ведомостто жазуулар баштапкы документтер негизинде сандык жана суммалык туюнтууда жүргүзүлөт. Тамак-аш азыктары чыгашаларын эсепке алуу тамак-аш азыктары чыгашаларынын топтоочу ведомостунда жүргүзүлөт( форма 31). Топтоочу ведомостто жазуулар меню - тамак-аш продукттарын берүүгө талап жана башка тамак-аш азыктары чыгашалары боюнча документтердин негизинде жазылат. Запастарды кампадан берүү төмөндөгү документтер негизинде жүргүзүлөт: - коштомо (талап) (Форма N М-11); - меню - тамак-аш продукттарын берүүгө талап (формы 13). Дарылоо-профилактикалык мекемелерге тамак-аш продукттарын берүү колдонуудагы мыйзамдарга ылайык берилет; - тоют жана фураж берүүгө ведомость (форма 14). Тоют жана фураж белгинеген ченемдерге ылайык берилүүгө тийиш; - мекеменин муктаждыгына материалдарды беүү ведомосту (форма 15). Ведомосттогу жазуулар материалдардын ар бир түрү боюнча ай сайын жүргүзүлүүгө тийиш. Айдын аякташы боюнча материалдардын ар бир түрү жана жалпысынан бардык материалдар боюнча жыйынтыгы эсептелет; - забор картасы (форма 16) материалдарды жана отундарды жөнөтүүдө колдонулат. Документ эки нускада, ар бир алуучуга өзүнчө берилет . Забор картасынын бир нускасы кампада тил кат менен , экинчиси – алуучуда сакталат . Материалдарды күн сайын берүүдө , забор картасы 15 күндүк мөөнөт менен жазылат, мезгилүү берүүдө забор картасы бир ай мөөнөтү менен жазылат. Белгиленген лимиттен тышкары материалдарды жөнөтүүдө коштомо (талап) боюнча берилет (Форма N М-11). Кампадан отунду берүүдө учурунда коштомосу (талап) же забор картасы мүмкүн эмес болуп саналса отун чыгымдарын эсептен чыгаруу калдыкты ченөө актысы боюнча жүргүзүлөт ; - жол баракчасы (Форма ПЛ-17; Форма ПЛ-18; Форма ПЛ-19) бардык отун түрлөрүнө чыгымдарды эсептен чыгаруу үчүн колдонулат . Отун иш жүзүндөгү, белгиленген тартипте бекитилген, бирок автомобиль транспортуна күйүүчү-майлоочу материалдар чыгымдарынын ченемдеринен жогору эмес чыгымы боюнча эсептен чыгарылат. Жол баракчаларын каттоо жол баракчаларын эсепке алуу журналында (форма 20) жүргүзүлөт ; - товардык-транспорттук коштомо (форма 21) тармак аралык жүктөрдү ташуу жана тариздөө үчүн мекемелерде пайдаланылат. Запастарга карата чыгымдарды таануу алардын сатып алуу баасы же орто баасы боюнча жүргүзүлөт, окшош болгон запастарды сатып алууда – ар кандай баалар боюнча. Пайдаланууга берилген материалдарга жана тамак-аш продукттарга карата чыгымдарды таануу алардын сандык чыгымдарын ырастоочу ( материалдык отчеттор же эсептен чыгаруу жөнүндө акттар) документтер негизинде чыгымдардын белгиленген тартибинин ченемдери тартибинде бекитилгенге ылайык жүргүзүлөт (Формы 13, Форма 14, Форма 15, Форма 29, Форма ПЛ-17, Форма ПЛ-18, Форма ПЛ-19) жүргүзүлөт . Кайтарма же алмашма таралар ал бош ( ичи бош катары) (бочкалар,бидондор,ящиктер, бөтөлкөлөр ж.б.) жана материалдык баалуулук катары болгон, жабдуучулардын эсептеринде көрсөтүлгөн тийиштүү топтор же баалар боюнча түрлөрү боюнча эсепке алынат. Тараны кайтарууда же сатууда сатып алган баа жана баа ортосундагы айырма, тара сатылганда кирешелердин жана чыгашалардын сметасы боюнча башка учурдагы чыгымдар сметасына тийиштүү. Бюджеттик мекемеге тийиштүү эмес материалдык запастар келишим шарттарына ылайык, анын пайдалануусунда же жооптуу сактоо тескөөсүндө болгон системадан тышкары эсепке алынат. “Аякталбаган өндүрүш” эсебинде акылуу кызмат көрсөтүүлөрдөн түшүүлөр сметасы боюнча пландоолор, өндүрүштүк (окуу) мастерскоюнда даярдалган буюмдар жана продукциялар, айылдык көмөкчү жана окуу-тажрыйба чарбалар, басма продукциясын басуу жана кызмат көрсөтүү боюнча,эксперименталдык аспаптарды даярдоо, ошондой эле материалдарды даярдоо жана кайра иштеп чыгуу боюнча сарптоолор . Бардык сарптоолор түз жана коштомо (кыйыр) чыгымдар болуп бөлүнөт. Түз чыгымдарга төмөндөгүлөр тийиштүү : материалдар, өндүрүштүк жумушчулар, илимий кызматкерлердин ж.б. эмгек акысы, электроэнергиясы, отчеттук жылга продуциянын наркына тийиштүү өткөн жылдарга сарптоолор жана башка түз сарптоолор. Коштомо (кыйыр) чыгымдарга төмөндөгүлөр тийиштүү: башкаруу аппаратынын жана тейлөчү персоналдын эмгек акысы, имараттарды ижарага алуу, жылуулук, учурдагы оңдоо жана башка кыйыр чыгымдар. Өндүрүштүк (окуу) мастерскойлорунда жана басма продукцияларды даярдоодо коштомо чыгымдарды бөлүштүрүү ай сайын, ал эми көмөкчү айылдык жана окуу-тажрыйба чарбаларында – жыл аягында жүргүзүлөт. Конкреттүү шарттарда карабастан коштомо чыгымдар, өзүнчө буюмдар, айыл чарба продукциясынын түрлөрү же өндүрүштүк жумушчулардын, илимий кызматкерлердин эмгек акысынын пропорционалдуу өндүрүш тармагынын же чыгымдалган материалдар же түз сарптоолордун жыйындылары Нормативден ашыкча сарптоолор даяр продукциянын өздүк наркына кошулбайт. Сарптоолордун аналитикалык эсепке алуусу ( Форма 1 и Форма 21) боюнча карточкаларга даяр продукциянын ар бир аталышы менен жүргүзүлүүгө тийиш. Алар эсепке алынган запастарды сатуудан, алмаштыруудан же бөлүштүрүүдөн кийинки суммасы тийиштүү дүң кирешеси катары таанылган мезгилде чыгым катары таанылат. Эгер бул чыгымдар менен байланыштуу дүң киреше жок болсо, чыгым болуп запастар бөлүштүрүлгөндө таанылат. §12. Баалуулугу аз жана тез эскирүүчү предметтерди эсепке алуу Бюджеттик каражаттар эсебинен сатылып алынуулар акылуу кызмат көрсөтүүлөрдөн түшкөн каражаттар, максаттуу каражаттар жана кайтарымсыз түшүүлөрдөн баалуулугу аз жана тез эскирүүчү предметтерди эске алуу ( мындан ары - БЭП), (Форма 10) карточкасында жана өзүнчө ведомосттун арткы беттеринде (Форма М-7)жүргүзүлөт . Кампадагы болгон БЭП эсепке алуу МЖА тарабынан предметтердин аталышы жана китептеги саны (Форма М-11) боюнча жүргүзүлөт. Кампадан предметтерди жөнөтүү эмгек акынын ½ минималдуу өлчөмүнө чейин нарктагы пайдалануудагы кампадан предметтерди берүү бюджеттик мекеменин муктаждыгына материалдарды жөнөтүү ведомосту негизинде жүргүзүлөт(Форма 15), ал эми эмгек акынын ½ минималдуу өлчөмүнөн жогорулар - коштомо (талап ) формасы боюнча (Форма N M-11), ал эки нускада толтурулат. МЭП аналитикалык эсепке алуу предметтердин аталышы, саны,наркы жана МЖА карточкалары (Форма 10) боюнча жүргүзүлөт. Пайдаланууга берилген МЭПке карата чыгымдарды таануу баалуулугу аз предметтерди бюджеттик мекеменин жетекчиси тарабынан бекитилген (Форма 22) эсептен чыгаруу жөнүндө акт негизинде алардын толук эскиргендиги менен жүргүзүлөт, эгер аткаруу бийлигинин тийиштүү мамлекеттик органы тарабынана башка эсептен чыгаруу тартиби белгиленбесе. Сынган идиштерге карата чыгымдарды таануу үчүн сынган-идиш (Форма 23) каттоо китеби боюнча жүргүзүлөт. Китептеги жазуулар тийиштүү кызмат адамдары тарабынана жүргүзүлөт. Туруктуу аракеттеги комиссия китептин туура жүргүзүлүшүнө көз салат жана квартал сайын (ай сайын) сынган идиштерди эсептен чыгаруу жөнүндө акт түзөт, ал бюджеттик мекеменин жетекчиси тарабынан бекитилет. БЭП эсептен чыгаруу жана которуштуруу боюнча операцияларды эсепке алуу топтоочу ведомостто (Форма МО-10) боюнча жүргүзүлөт. Пайдалануудагы бардык БЭПтер бул предметтердин туура пайдаланылышы жана сакталышы үчүн жоопкерчиликтүү адамдардын сактоосунда болууга тийиш. Бул адамдар аталышы жана саны боюнча предметтердин китебинде (Форма М-11) эсепке алынышы милдеттүү. Жумшак инвентарлар өчүрүлүп калбаган боек менен, предметтин тышкы түрүн бузбагандай, бюджеттик мекеменин аталышын көрсөткөн атайын штампы менен маркировкаланат. Маркировкалык штамптар бюджеттик мекеменин жетекчисинде же болбосо орун басарында сакталышы керек. Шейшеп,жууркан-төшөктөрдүн, кийимдердин жана бут кийимдердин жараксыз абалга келүүлөрүнө карата чыгымдарды таануу бюджетттик мекеменин жеткчиси бекиткен БЭП эсептен чыгаруу жөнүндө актынын (Форма 22) негизинде колдонуудагы мыйзамдарда белгиленген тартипте бекитилген пайдалануу мөөнөтүн эсепке алуу менен жүргүзүлөт. §13. Баалуулуктарды эсепке алуу Баалуулуктар - бул маанилүү наркта чыгарылган товарлар, ал сатылып алынат жана сакталат, баарынан мурда, топтоо каражаты катары жана башкысы өндүрүш жана муктаждык максаттары үчүн пайдаланылбайт. Баалуулуктарга төмөнкүлөр кошулат: - баалуу таштар жана металлдар, алар өндүрүш процессинде аралыктуу ресурс катары пайдалануу үчүн багытталган эмес алмаз, монетардык эмес алтын, платина жана күмүш; - живопись, скульптура жана башка искусство чыгармалары же антиквариат деп таанылган башка обьекттер; - баалуу таштардан жана металлдардан даярдалган маанилүү нарктагы зергер буюмдары, коллекциялар жана ар кандай башка баалуулуктар. Эгер активдер кызматтарды көрсөтүү үчүн музейлерде пайдаланылса, топтоо каражаты катары эмес, анда мындай активдер баалуулук катары эмес, башка машиналар жана жабдуулар катары бухгалтердик эсепке алуу максаттары үчүн классификацияланууга тийиш. Баалуулуктар деп бюджеттик мекеменин тескөөсүнө алардын иш жүзүндөгү түшүү учурун эсепке алуу таанылат жана менчик укугун берүү менен байланыштуу төлөнгөн баасы, ага кошумча ар кандай коромжулар боюнча бааланат. 7 - ГЛАВА ФИНАНСЫЛЫК АКТИВДЕРДИ ЭСЕПКЕ АЛУУ ПРИНЦИПТЕРИ §1. Финансылык активдер Финансылык активдер - кантрактта (келишимде) каралган шарттарга жана жоболорго ылайык бир же бир нече төлөмдөрдү институционалдык бирдиктен алардын ээси алууга берилген укук. Бюджеттик мекемелердин финансылык шаймандары болуп алынган жана берилген кредиттер, займдар, ссудалар, ошондой эле сатып алынган жана чыгарылган баалуу кагаздар. Ар бир финансылык шайманды таануу үчүн негизги келишим (макулдашуу), ченемдик укуктук акт же финансылык шаймандын пайда болушун демилгелөөчү бюджеттик мекеменин ички буйругу болуп саналат. Кошумча макулдашуулар негизги келишимдин ажырагыс бөлүгү болуп саналат. Келишим же башка мыйзам негизинде ай сайынкы негизде бюджеттик мекеме алууга жана төлөөгө пайыздарды эсептейт. Пайыздар эреже боюнча, ал келишим тараптары менен макулдашылат, эгер мындай эрежелер келишимде көрсөтүлбөсө, анда эл аралык же Кыргыз Республикасыныны мыйзамдарында ылайык эсептелет. Пайыздарды төлөө эсебин кагаз түрүндө ошол финансылык шаймандар балансында турган бюджеттик мекеменин жетекчиси бекитет. Акча каражаттары белгиленгген номиналдык нарк боюнча эсепке алынат. Чет өлкөлүк валюта наркы КРУБ операция жүргүзүлгөн дата курсу боюнча улуттук валютага которулат. Баалуу кагаздар – сатып алынган баалуу кагаздын номиналдык наркы жана иш жүзүндөгү наркы ортосундагы айырма. Мында иш жүзүндөгү нарк номиналдык нарктан төмөн. Дисконт - сатып алынган баалуу кагаздардын номиналдык наркы жана иш жүзүндөгү наркы ортосундагы айырма. Мында иш жүзүндөгү нарк номиналдык нарктан төмөн. Сый акы - сатып алуунун номиналдык наркы жана иш жүзүндөгү наркы ортосундагы айырма. Мында иш жүзүндөгү нарк номиналдык нарктан төмөн. Дисконтту же сый акыны амортизациялоо – системалык негизде баалуу кагаздар боюнча чыгымдар жана кирешелерди таануу. Бюджеттик мекеменин кредиттери, ссудалары,займдары фактылай берилген сумма боюнча эсепке алынат. Бюджеттик мекеменин дебитордук карызы өздүк наркы боюнча эсепке алынат. §2. Эсепке алуу жана сактоо Бюджеттик мекемелер накталай акчаны чарбалык, иш сапарга же башка чыгымдарга отчеттуу түрдө берет. Накталай акчаны кабыл алуу жана берүү, кассалык документтерди тариздөө боюнча кассалык операциялар Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети тарабынан бекитилген типтүү документтерди пайдалануу менен жүргүзүлөт жана ведомстволук таандыктыгына карабастан бардык бюджеттик мекемелерде колдонулууга тийиш. Кассалык операцияларды тариздөө жана эсепке алуу ушул Жободо белгиленген тартипте жүргүзүлөт. Накталай акчаны кабыл алуу бюджеттик мекеменин башкы бухгалтери жана кассири кол койгон кириш кассалык ордерлер (Форма КО-1) боюнча жүргүзүлөт. Акчанын кабыл алынгандыгы жөнүндө квитанция берилет, ага башкы бухгалтердин жана кассирдин колу коюлат, кассирдин мөөрү (штампы) менен күбөлөндүрүлөт. Накталай акчаны берүү чыгыш кассалык ордерлер (Форма КО-2) боюнча жүргүзүлөт. Акча берүү документтерине бюджеттик мекеменин жетекчиси же башкы бухгалтери жана кассири кол коюуга тийиш. Бюджеттик мекемелер тейлеген борборлоштурулган бухгалтерияларда берилген эмгек акынын жалпы суммасына бир чыгыш кассалык ордер түзүлөт, датасы жана номери ар бир төлөм (эсеп-төлөм) ведомостуна коюлат. Чыгыш кассалык ордери же аны алмаштыруучу документ боюнча акчаны өзүнчө адамга берүүдө кассир алуучунун өздүгүн тастыктаган документти берүүсүн талап кылат, документтин аталышын жана номерин, ким тарабынан качан берилгендигин жазат жана алуучудан алынган тил катты өзүндө калтырат. Эгер документти алмаштыруучу чыгыш кассалык ордер бир нече адамга акча берүүгө түзүлсө, анда алуучулар алардын өздүгүн тастыктаган аталган документтерди берет жана төлөм документтеринин тийиштүү графасына кол коюшат. Акча алгандыгы жөнүндө тил кат сыя менен өз кол тамгасы же шариктүү калем сап менен алынган сумманы көрсөтүү: сом – жазуу жүзүндө, тыйын – цифралар менен гана жазылышы мүмкүн. Акчаны алууда ведомость боюнча сумма жазуу менен көрсөтүлбөйт. Кассир акчаны чыгыш кассалык ордерде көрөтүлгөн адамга гана берет. Эгерде акча белгиленген тартипте таризделген ишеним кат боюнча берилсе ордердин текстинде алуучунун аты-жөнүнөн кийин акча алууга ишеним кат берилген адамдын аты-жөнү көрсөтүлөт. Эгерде акча ведомость боюнча берилсе кассир акчаны алуудан мурда “Ишеним кат боюнча” деп жазат. Акча 284-пунктта каралган талаптарга ылайык берилет. Ишеним кат кассирде калат жана чыгыш кассалык ордерге же ведомостко тиркелет. Эмгек акыны, убактылуу жумушка жараксыздыгы боюнча жөлөкпулдарды, стипендияларды, пенсияларды жана премияларды төлөө кассир тарабынан ар бир алуучуга чыгыш кассалык ордерин түзбөстөн төлөм (эсептик-төлөмдүк) ведомосттору боюнча жүргүзүлөт. Төлөм (эсептик-төлөмдүк) ведомосттун титулдук (башкы) баракчасына бюджеттик мекеменин жетекчисинин жана башкы бухгалтердин колу менен акча берилген мөөнөттөрдү жана сумманы жазуу жүзүндө көрсөтүү менен акчаны берүүгө уруксат жазуу жазылат. Эмгек акыны (өргүүгө кетүүдө, ооруса ж.б.) төлөөгө акча берүү, ошондой эле бир нече адамдарга кызматтык иш сапарларына байланышкан чыгымдарга отчеттуу алынган акчалар ушундай эле тартипте таризделет жана бир жолу берилет. Айрым адамдарга эмгек акыга бир жолку акча чыгыш кассалык ордерлер боюнча берилет. Кириш кассалык ордерлер жана аларга квитанциялар, ошондой эле чыгыш кассалык ордерлер кассир тарабынан сыя же шариктүү калем сап менен так жана даана жазылууга же компьютердик техниканын жардамы менен терилүүгө тийиш. Бул документтерде эч кандай өчүрүүгө, белги коюуга же макулдашылган оӊдоолорго жол берилбейт. Кириш жана чыгыш кассалык ордерлерде аларды түзүү үчүн негиз көрсөтүлөт жан ага тиркелген документтер саналат. Кириш жана чыгыш кассалык ордерлерин акча киргизген же алган адамдын колуна берүүгө тыюу салынат. Кассалык ордер боюнча акчаны кабыл алуу жана берүү алар түзүлгөн күнү гана жүргүзүлөт. Кириштөө жана чыгыштоо кассалык ордерлерин алгандан кийин жана алар боюнча берүү кассир тарабынан кол коюлат, ал эми аларга тиркелген документтер штамп же “Алынды” же “Төлөндү” деген жазуу менен датасын (числосун, айын, жылын) көрсөтүү менен тындырылат. Кириштөө жана чыгыштоо кассалык ордерлери кириштөө жана чыгыштоо кассалык документтерди (КО-3 форма) каттоо журналында кассир тарабынан катталат . Төлөм (эсептик-төлөм) ведомстволору эмгек акыны төлөө жана башка ага теңештирилген төлөмдөр боюнча таризделген чыгымдык кассалык ордерлерди бергенден кийин каттоо журналында катталат. Накталай акча каражаттарын юридикалык жана жеке адамдардан кассага кабыл алуу кассалык аппараттар аркылуу белгиленген үлгүдө же отчеттуулук квитанциялары (бланктары) (форма 10) боюнча жүргүзүлөт. Ыйгарым укуктуу жактар тарабынан накталай акча каражаттарын кабыл алуу учурунда алар документтерди берүү реестрин (Форма 2) берүү, квитанцияларды (көчүрмөлөрдү) тиркөө менен бюджеттик мекеменин кассасына күн сайын акча каражаттарын берет. Накталай акча каражаттарын алуу боюнча операциялар БКА картасын пайдалануу менен жүргүзүлөт. Бир нече адамга кассадан жеке чыгыш кассалык ордерлердин ордуна отчеттуу түрдө акчаны берүүдө отчеттуу адамдарга кассадан акча берүү ведомосту (Форма 24) колдонулат. Эмгек акыны же стипендияны төлөө үчүн таратуучуларга берилген акчаны эсепке алуу китеби (Форма 42) кассадан бюджеттик мекеменин кассири тарабынан берилген накталай акчаны эсепке алуу үчүн колдонулат. Таратуучу - накталай акчаны берүүгө бюджеттик мекеменин жетекчиси тарабынан ыйгарым укук берилген адам. Ошол эле учурда таратуучу эмгек акыны же стипендияны төлөө үчүн төлөм ведомостунда көрсөтүлгөн мөөнөттө отчет берүүгө жана төлөм ведомосту боюнча берилбеген накталай акчанын калдыгын кассага берүүгө милдеттүү. Бюджеттик мекемелерде кассалык операцияларды Кыргыз Республикасынын валютасында (сом менен) жана чет өлкөлүк валютада кассалык китепте (Форма КО-4) жүргүзүлөт. Кассалык операцияларды жүргүзүүнүн автоматташтырылган ыкмасында кассалык китепти жүргүзүүнүн белгиленген эрежелерин сактоо камсыздалат. Кассалык китеп шнурланууга жана сургуч (мастикалы) мөөр коюлууга, ал эми андагы барактардын саны бюджеттик мекеменин жетекчисинин жана башкы бухгалтеринин колу менен күбөлөндүрүлүүгө тийиш Накталай чет өлкөлүк валютанын түшүүсү жана сарпталышы чет өлкөлүк валюта түрү боюнча жана Кыргыз Республикасынын Улуттук банкынын курсу боюнча сом менен кассалык китептин (Форма КО-4) айрым барактарында жүргүзүлөт. Кассалык китепке жазуулар ар бир кассалык ордер же башка аны алмаштыруучу башка документ боюнча акчаларды алгандан же бергенден кийин кассир тарабынан дароо жүргүзүлөт. Кассир күн сайын, жумушчу күндүн аягында күн ичиндеги операциялардын жыйынтыгын чыгарат, кассадагы акчанын калдыгын кийинки күнгө чыгарат жана башкы бухгалтерге кассалык отчетту (айрылган экинчи барактар, күн ичинде кассалык китепке жазылган жазуулардын көчүрмөлөрү) Кыргыз Республикасынын валютасы (сом менен), чет өлкөлүк валюта түрлөрү боюнча кассалык китепке жазуу менен кириш жана чыгыш документтер менен чогуу берет. Берилген кассалык отчетту башкы бухгалтер текшерет жана анын негизинде күн сайын кассалык операциялар боюнча топтоо ведомостуна (Форма МО-1) жана бухгалтердик эсепке алуунун башка реестрлерине жазылат. Чыгымдар беренелери боюнча кирештелген накталай акчалар: эмгек акы (2111); иш сапарга чыгымдар (2211); транспорттук кызматтар (2214); башка товарларды жана кызматтарды алуу (2215); медициналык багытталыштагы медикаменттерди сатып алуу (2217); тамак аш продукттарын сатып алуу (2218); учурдагы чарба максаттарына предметтерди жана материалдарды сатып алуу (2222); социалдык камсыздоо боюнча жөлөк пул (2711); калкка социалдык жардам боюнча жөлөк пул (2721); стипендиялар (2821); имараттар жана курулмалар (3111); машиналар жана курулмалар (3112) бюджеттик мекемелердин жеке эсептериндеги накталай акчаларды алуу күнүн кошкондо, 5 (беш) жумушчу күн аралыгында мекеменин кассасында сакталат. Көрсөтүлгөн мөөнөтүн өткөнү боюнча кассадагы пайдаланылбаган накталай акчалар Кыргыз Республикасынын мамлекеттик бюджетинде турган бюджеттик мекемелердин тийиштүү өздүк эсептерине өткөрүп берилүүгө тийиш, өзгөчө кырдаалдарга чара көрүү, оперативдүү-издөө жана мамлекеттик күзөт иштерин ишке ашыруу үчүн багытталган накталай акчалардан тышкары. Бюджеттик каражаттарды алуучулардын картасы (БКА карта) боюнча алынган накталай акчалар бюджеттик мекеменин кассасына кириштелет жана 301-пунктка ылайык пайдаланылат. Жалпы мамлекеттик социалдык-маданий иш-чараларды уюштурууга жана багытталган накталай акчаларды кириштөө шартында, бюджеттик мекемелерге көрсөтүлгөн максаттарга багытталган накталай акча каражаттарына уруксат берилет, кассада 10 жумушчу күн аралыгында сакталууга тийиш. Банктык мекемелердин 30 километрден ашык аралыкта бюджеттик мекемелерден алыс жайгашса бюджеттик мекемелердин тийиштүү өздүк эсептеринде акчаны алган күндү эсепке алуусуз 5 (беш) жумушчу күнгө чейин кассада накталай акчаларды сактоого жол берилет. Бюджетттик мекеменин кассасына отчеттуу суммалар кайтарылган учурда сактоо мөөнөтү бул параграфтын 301-пунктуна ылайык, чыгымдар беренесине жараша белгиленет. Бюджеттик мекеменин кассасына накталай формада акы төлөнүүчү мамлекеттик жана муниципалдык кызмат көрсөтүүлөрдөн түшкөн бардык кирешелер бюджеттик мекемелердин тийиштүү жеке эсептерине эсептөө үчүн банкка милдеттүү түрдө берилүүгө милдеттүү. Бюджеттик мекеменин кассасына 1 (бир) жумушчу күндө 10000 (он миӊ) сомдон ашуун суммадагы накталай акча түшсө, бул каражаттар кассага түшкөндөн кийин кийинки жумушчу күнү тийиштүү жеке эсептерге эсептелүүгө жатат. Кассага 10000 (он миӊ) сомдон аз суммадагы накталай акча түшсө, бул каражаттар 3 (үч) жумушчу күндүн ичинде тийиштүү жеке эсептерге эсептелүүгө жатат. Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын (айыл өкмөтү) жана банктык мекемелерден 30 километрден ашык аралыкта жайгашкан бюджеттик мекемелердин кассасына накталай формада түшкөн кирешелер 5 (беш) жумушчу күн аралыгында тийиштүү өздүк эсебине чегерүү үчүн милдеттүү түрдө банкка өткөрүлүүгө тийиш. Ар бир бюджеттик мекемеде накталай акча менен эсептерди жүргүзүү үчүн касса – накталай акчаны кабыл алуу, берүү жана убактылуу сактоо үчүн арналган атайын жабдылган жана изоляцияланган жай болууга тийиш. Бюджеттик мекеменин жетекчиси кассаны жабдууга жана касса жайында, ошондой эле аларды банк мекемесинен жеткирүүдө жана банк мекемесине берүүдө акчаны сактоону камсыздоого милдеттүү жана аларды сактоодо жана ташууда акча каражаттарын сактоону камсыздаган зарыл шарттар түзүлбөгөн учурда мыйзамда белгиленген жоопкерчиликке тартылат. Касса жайы изоляцияланууга, ал эми кассага баруучу эшиктер операция жүргүзүү учурунда – ич жагынан бекитилүүгө тийиш. Анын ишине тиешеси болбогон адаммдардын касса жайына кирүүсүнө тыюу салынат. Бюджеттик мекемелердеги бардык накталай акча эреже боюнча отко күйбөгөн металл шкафтарда, айрым учурларда комбинацияланган жана жөнөкөй металл шкафтарда сакталат, кассанын иши аяктаган учурда алар ачкыч менен бекитилет жана сургуч мөөр коюлат. Металл шкафтардын ачкычтары жана мөөрлөр кассирде болот, аларды белгиленген жерлерде калтырууга, чоочун адамдарга берүүгө же дубликаттарын жасоого тыюу салынат. Кассир тарабынан басылган пакеттердеги, кутулардагы ж.б. ачкычтардын эсепке алынган дубликаттары бюджеттик мекеменин жетекчисинде сакталат. Аларга кварталда бир жолудан кем эмес комиссиялык текшерүү жүргүзүлөт. Ачкыч жоголгон учурда бюджеттик мекеменин жетекчиси окуя жөнүндө ички иштер органдарына билдирет жана металл шкафтын кулпусун дароо алмаштыруу чараларын көрөт. Кассада бул бюджеттик мекемеге таандык эмес накталай акчаны жана башка баалуулуктарды сактоого тыюу салынат. Касса жана металл шкафтар жайгашкан жайды ачуудан мурда кассир кулпулардын, эшиктердин, терезе решеткаларынын жана мөөрлөрдүн сакталышын кароого, күзөт сигнализациясынын иштегендигине ынанууга милдеттүү. Мөөр бузулган же алынган, кулпулар, эшиктер же решеткалар сынган учурда кассир бюджеттик мекеменин жетекчисине токтоосуз түрдө бул жөнүндө билдирүүгө милдеттүү, жетекчи окуя жөнүндө ички иштер органдарына билдирет жана милиция кызматкерлери келгенге чейин кассаны коргоо чараларын көрөт. Бул учурда жетекчи, башкы бухгалтер же аларды алмаштыруучу адамдар, ошондой эле бюджеттик мекеменин кассири ички иштер органдарынын уруксатын алгандан кийин кассада сакталган акча каражаттарын жана башка баалуулуктарды текшерүүнү жүргүзөт. Бул текшерүү кассалык операциялар башталганга чейин жүргүзүлүүгө тийиш. Текшерүүнүн натыйжасында 4 нускадагы акт түзүлөт, ага текшерүүгө катышкан бардык катышуучулар кол коет. Актынын бир нускасы ички иштер органдарына, экинчиси – камсыздандыруу компаниясына, үчүнчүсү – бюджеттик каражаттардын башкы тескөөчүсүнө (ал болсо) жиберилет, ал эми төртүнчүсү бюджеттик мекемеде калат. Кассир кызматчылардын жана кызматкерлердин материалдык жоопкерчилиги жөнүндө колдонуудагы мыйзамдарга ылайык кабыл алган бардык баалуулуктардын сакталышы жана атайын аракеттердин натыйжасында, өз милдеттенмелерине шалаакы же абийирсиз мамиленин натыйжасында бюджеттик мекемеге келтирилген ар кандай зыян үчүн толук материалдык жоопкерчилик тартат. Кассирди ишке дайындоо жөнүндө буйрук чыгаралгандан кийин бюджеттик мекеменин жетекчиси кассирди ушул Жобо менен белгиленген Кассалык операцияларды жүргүзүү тартибине кол койдуруу менен тааныштырууга милдеттүү, андан кийин кассир менен жеке материалдык жоопкерчилиик жөнүндө келишим түзүлөт. Кассирдин ага аткарууга тапшырылган ишти башка адамга ишенип берүүсүнө тыюу салынат. Кассирди убактылуу алмаштыруу зарыл болгон учурда кассирдин милдеттенмелерин аткаруу бюджеттик мекеменин жетекчисинин жазуу жүзүндөгү буйругу менен башка кызматкерге жүктөлөт. Бул кызматкер менен 314-пунктта каралган келишим түзүлөт. Кассирди убактылуу алмаштыруу зарыл болгон учурда кассирдин милдеттенмелерин аткаруу бюджеттик мекеменин жетекчисинин жазуу жүзүндөгү буйругу менен башка кызматкерге жүктөлөт. Бул кызматкер менен 306-пунктта каралган келишим түзүлөт. Борборлоштурулган бухгалтериялар тарабынан тейленген бюджеттик мекемелерде эмгек акыны, убактылуу жумушка жараксыздыгы боюнча жөлөкпулдарды, стипендияларды, пенсияларды жана премияларды төлөө бюджеттик мекеменин жетекчисинин жазуу жүзүндөгү буйругу боюнча кассирлерден башка 314-пунктта каралган келишим түзүлүүчү адамдар тарабынан жүргүзүлөт. Мындай адамдар тарабынан акча каражатын берүү жана кабыл алуу накталай акчаны сактоо талаптарына ылайык жабдылган кассалык пункттардын жайларында жүргүзүлөт. Бюджеттик мекеменин жетекчиси, башкы бухгалтер жана кассалык документтерге кол коюу укугун пайдаланган башка кызматкерлер кассирдин милдеттенмелерин аткара албайт. Кассалык операцияларды жүргүзүү боюнча милдеттенмелер ошол эле тартипте штаттык расписание боюнча кассирдин кызмат орду каралбаган бюджеттик мекемелердин башкы кызматкерлерине жүктөлөт. §3. Дебитордук карызды эсепке алуу Дебитордук карыз – карызкор, дебитор болуп саналган башка жеке жана юридикалык жактар тараптан бюджеттик мекемеге тийиштүү карыздар суммасы. Отчет берген адамдар менен эсептешүүнү эсепке алуу Отчеттуу (кызматкерлердин дебитордук карызы) акча каражаттарын берүү бюджеттик мекеменин кызматкерлерине берилет. Акча каражаттары аванстын багытталышын жана мөөнөтүн көрсөтүү менен алуучунун жазуу арызы негизинде бюджеттик мекеменин жетекчисинин буйругу менен берилет. Бухгалтердик кызматтын кызматкерине отчет менен сумманы берүү жөнүндө арызга Кыргыз Республикасынын бюджеттик классификациясынын бюджеттердин чыгымдарынын экономикалык классификациясынын коду коюлат, ал чыгымга тийиштүү болууга тийиш жана мурунку аванстар боюнча отчеттуу адамдын карыздарынын жоктугу белгиленет. Отчет менен берилген акчалар, аларды берүүдө каралган максаттарга гана чыгымдалышы мүмкүн. Акча каражаттарын отчет менен алынгандыгы боюнча отчеттуу адамдар үч жумушчу күндөн кеч эмес бухгалтердик кызматка аванстык отчет (Форма 25) берет жана пайдаланылбаган аванстын калдыгын кассага кайтарып берүүнү жүргүзөт. Аванстык отчетко милдеттүү тартипте акча каражаттарын пайдалангандыгын ырастоочу баштапкы документтер тиркелет. Отчеттуу суммаларды чыгымдалгандыгы тууралуу аванстык отчетторду белгиленген мөөнөттө тапшырбай калуу шартында же пайдаланылбай калган аванстардын калдыгын кассага кайтарбай калууда, бюджеттик мекеме Кыргыз Республикасынын эмгек мыйзамдарында белгиленген талаптарды сактоо менен аванстарды алган кызматкерлердин эмгек акысынан бул карызды кармап калууну жүргүзүүгө тийиш. Отчеттуу адамга жаңы аванстарды берүү мурда берилген авансты тындыруу шартында гана жүргүзүлүшү мүмкүн. Бухгалтердик кызматта аванстык отчеттор арифметикалык түрдө текшерилет, ошондой эле документтердин таризделишинин тууралыгы жана багытталышы боюнча каражаттардын чыгымдалышы текшерилет. Текшерилген аванстык отчеттор бюджеттик мекеменин жетекчиси тарабынан бекитилет. Отчеттуу адамдардын эсептеринин аналитикалык эсеби отчеттуу адамдардын эсептешүүлөрү боюнча топтоо ведомостунда (386-форма),(8-мемориалдык ордер) жүргүзүлөт. Бул ведомостто эсепке алуу отчетто берилген ар бир сумма боюнча жүргүзүлөт. Ар бир сапта отчеттуу адамдын фамилиясы, берилген аванс суммасы жана жүргүзүлгөн чыгымдар суммасы, ошондой эле пайдаланылбаган аванстын түшкөн суммасы жазылат. Бюджеттик мекемелерде анча көп эмес отчеттуу адамдардын эсептешүүлөрүнүн аналитикалык эсепке алуусу ар бир отчеттуу адамдын (Форма 1) карточкасында жүргүзүлөт. Юридикалык жактар менен эсептешүүнү эсепке алуу Юридикалык жактардын дебитордук карыздары - бул бюджеттик мекеменин финансылык активи, эки юридикалык жактардын ортосундагы келишимдик мамилелер натыйжасында келип чыгуучу, алардын арасындагы бирөө, төлөмдөр, товарлар жана кызматтарды алууга укукка ээ болгон тийиштүү макулдашуу шарттары келип жеткенден кийин активдин менчиги болуп саналат. Финансылык отчеттуулук максаттары үчүн бюджеттик мекемелердин дебитордук карыздарынын классификациясы ички жана тышкы дебитордук карыз болуп бөлүнөт. Дебитордук карыз төмөндөгү учурда таанылат: - товарларды (кызмат көрсөтүүлөрдү) кредитке сатууда; - акча каражаттарын төлөөдө; - башка уюмдарга талаптарды берүүдө. Дебитордук карыз катары таанылган суммалар эки тарап белгиленген жана ар кандай документтер ( келишим, счет-фактура, аткарылган иш боюнча акт жана башка) менен тастыкталган баа. Аванстык төлөмдөрдүн суммасы (алдын-ала төлөө) келишимдин жалпы суммасынын 10 пайызынан ашпоого тийиш. Товарларды, жумуштарды жана кызматтарды берүү боюнча келишим боюнча аванстарды төлөө (алдын ала төлөө) банктык кепилдиктерди берүү, аткарылган жумуштардын аткарылышын актыларын жана эсеп-фактуралардын берүү боюнча кийинки төлөмдөр суммасын төлөө жүргүзүлөт. Башка дебиторлор менен эсептешүүнүн аналитикалык эсепке алуусу “ Башка дебиторлор жана кредиторлор менен эсептешүү боюнча топтоочу ведомостто” (Форма МО-6) жүргүзүлөт. “ Башка дебиторлор жана кредиторлор менен эсептешүү боюнча топтоочу ведомость” жазууларда ар бир дебитор боюнча өзүнчө жана ырастоочу документтер (төлөө тапшырмасы, эсеп-фактурасы ж.б.) ар бир операциясы боюнча чыгымдардын экономикалык классификациясы боюнча жүргүзүлөт. Дебитордук карыздар суммасы балансынан эсептен чыгаруу төмөндөгү тартипте ишке ашырылат: доонун эскирүү мөөнөтү аяктаганы боюнча дебитордук карыз, башка карыздар, өндүрүү үчүн реалдуу эместер, жүргүзүлгөн инвентаризациялардын, жазуу негиздемеси жана бюджеттик мекеменин жетекчисинин буйругунун маалыматтары негизинде ар бир милдеттенмелер боюнча эсептен чыгарылат . Доонун эскириши мөөнөтүн өткөрүүгө күнөөлүү кызмат адамдары колдонуудагы мыйзамдарга ылайык административдик жоопкерчиликке тартылат. Бюджеттик мекеменин жетекчиси бюджеттик мекеменин дебитордук карыздарынын абалы жана мөөнөтүнөн өткөн (ишенимсиз) дебитордук карыздардын түзүлүшүнө жол бербөө үчүн контролдукту ишке ашырат . Балдарды кармоо үчүн ата-энелер төлөөчү суммаларды эсептөө боюнча балдардын катышуусун эсепке алуу табели колдонулат (форма 32). Табель ар бир группага толтурулат, майрам жана эс алуу күндөр тешелүү “В” тамгасы менен белгиленет, эгерде балдар катышпаса “Н” тамгасы менен белгиленет. Балдар катышкан учурда формага белги коюлбайт. Балдар мекемелеринде балдарды кармоо үчүн ата-энелер менен эсептешүүнүн аналитикалык эсеби балдар мекемелеринде балдарды кармоо үчүн ата-энелер менен эсептешүү ведомостунда жүргүзүлөт (форма 33). Окуу жайлардын студенттеринин окуу үчүн акыларды эсепке алуу студенттерди окутуу акысы боюнча жүгүртүүчү ведомостунда (форма 38) жүргүзүлөт. 8 - ГЛАВА МИЛДЕТЕНМЕЛЕРДИ ЭСЕПКЕ АЛУУ §1. Милдеттенмелер Милдеттенме – бул карыз же белгилүү бир түрдө аракеттенүү же аткаруу милдети. Милдеттенме келишимдин юридикалык натыйжасы же мыйзамдык талаптары катары бекемделиши мүмкүн. Бирок алар чарбалык ишти жүргүзүүнүн практикасынан келип чыгышы мүмкүн . Милдеттенме кыска мөөнөттүү (учурдагы) жана узак мөөнөттүү деп классификацияланат: Милдеттенме кыска мөөнөттүү деп төмөндөгү учурларда классификацияланат: а) кадимки операциялык цикл процессинде тындыруу болжолдонот; б) милдеттенме отчеттук датадан кийин 12 ай аралыгында тындырылат. Бардык башка милдеттенмелер узак мөөнөттүү деп классификацияланат. Учурдагы милдеттенмелерди бир нече ыкма менен ишке ашыруусу мүмкүн: а) акча каражаттарын төлөө; б) башка активдерди өткөрүп берүү; в) кызматтарды көрсөтүү; г) бир милдеттенмени башка менен алмаштыруу; д) милдеттенмени капиталга которуу менен Милдеттенме башка каражат катары тындырылышы мүмкүн, ал баш тартуу же кредитордун өзүлөрүнүн укуктарынын күчүнүн жоготуусу: Жеке жана юридикалык жактардын – Кыргыз Республикасынын резиденттеринин алдында, ошондой эле Кыргыз Республикасынын бюджеттик мекемелеринин, анын ичинде чет өлкөлөрдө жайгашкан кызматкерлеринин алдында милдеттенмелерге алып келүүчү бардык операциялар ички милдеттенмелер катары эсепке алынат. Жеке жана юридикалык жактардын –Кыргыз Республикасынын резидент эместеринин алдында, анын ичинде чет өлкөлүк мамлекеттердин өкмөттөрүнүн, эл аралык уюмдардын жана алардын өкүлчүлүктөрүнүн алдында милдеттенмелерге алып келүүчү операциялар тышкы милдеттенмелер катары эсепке алынат. §2. Эмгек акы , жөлөк пулдар жана стипендиялар боюнча милдеттенмелерди эсепке алуу Эмгек акыны жана жөлөк пулдарды кошуп эсептөө ( чыгымдарды таануу) айына бир жолу жүргүзүлөт жана айдын акыркы күнүндөгү эсепке алууда чагылдырылат. Бекитилген штатка жана эмгек акынын коюмдарына ылайык кызматкерлерди кабыл алуу, бошотуу жана орун которуштуруу жөнүндө бюджеттик мекеменин жетекчсинин буйругу, жумуш убактысын пайдаланууну эсепке алуунун жана эмгек акыны эсептөөнүн табели (Форма N T-12) эмгек акыны кошуп эсептөө үчүн документтер болуп саналат. Табель ай сайын белгиленген форма боюнча жалпысынан же түзүмдүк бөлүкчөлөр (бөлүмдөр, кичи бөлүмдөр, факультеттер,лабораторияларж.б.) боюнча бюджеттик уюм боюнча буйрук менен дайындалган адамдар тарабынан жүргүзүлөт.Айдын аягында иштелген күндөрдүн (саатардын) саны табель боюнча аныкталат жана аларды төлөөнүн эсеби жүргүзүлөт. Толтурулган табель тиешелүү коюлган колдор менен толтурулган башка документтер белгиленген мөөнөттө эмгек акыны кошуп эсептөө үчүн бухгалтерия бөлүмүнө өткөрүлөт. Төлөп берүүнүн аванстык тартиби жамааттык (жекече) эмгек келишимдери менен аныкталат. Авансты эсептөө авнсты, эмгек акыны берүүгө эсептөө төлөм ведомостунда жүргүзүлөт (форма 34). Ай үчүн Эмгек акыны кошуп эсептөө жана айдын экинчи жарымы үчүн төлөп берүү эсептөө-төлөө ведомосту боюнча (форма N Т-49) боюнча жүргүзүлөт. Эсептешүү-төлөө ведомостуна кызматкерлердин табелдик номерлери, фамилиясы жана аты-жөнү, кошуп эсептелеген эмгек акынын жана жөлөк пулдардын берилген аванстын суммалары, кармап алынган салыктын ж.б суммалары жазылат. Ɵргүүгө кеткенде же бошотулганда кызматкерлер менен эсептешүү өргүү (бошотуу) берүү жөнүндө өргүү берүү жөнүндө жазуу-эсептешүүдө (Форма N T-60; Форма N T-61)жүргүзүлөт. Жазуунун номери жана датасы өргүү же бошотуу берүү жөнүндө буйруктун номерине жана датасына ылайык келүүгө тийиш. Бул эсептер боюнча кошуп эсептелген сумма учурдагы айга ачылган эсептешүү-төлөө ведомостуна жазылат,өргүүгө же бошотууга кеткендеги эмгек акы боюнча бир жолку эсептешүүлөрдүн учурунда жалпы түзүлгөн жалпы эсептешүүгө ылайык келбеген учурларда, эсептешүү арасындагы мезгилдеги төлөмдөр аванс, эмгек акы берүүгө ведомост (Форма N T-53) же эсептешүү кассалык ордерлер боюнча жүргүзүлөт. Ал эсептешүүлөр боюнча кошуп эсептелген жана төлөнүп берилген суммалар учурдагы айдын эсептешүү-акы төлөө ведомостуна киргизилет Мында “ Төлөп берүүгө карата сумма” графасындагы фамилиянын каршысына сызык коюлуп, ал эми төлөнүп берилген сумма “эсептешүү арасындагы мезгилдеги төлөп берүүлөр” графасына жазылат. Эсептешүү-төлөө жана төлөө ведомостторуна ал ведомостторду түзгөн жана текшерген кызматкерлер кол коет. Эмгек акыны төлөп берүүгө уруксатка бюджетик мекеменин жетекчиси жан башкы бухгалтери кол коет. Борбордоштурулган бухгалтериялардагы эсептешүү-төлөө жана төлөө ведомосттору ар бир тейленүүчү бюджеттик мекемеге өзүнчө түзүлүп, тиешелүү тейленүүчү жетекчиси, эсеп тобунун жетекчиси жана ведомостту аткаруучу кол коет. Эмгек акыны төлөп берүүгө уруксаатка анын алдында борбордоштурулган бухгалтерия түзүлгөн бюджеттик мекеменин жетекчиси жана башкы бухгалтери төлөө ведомостуна (Форма N T-53) кол коет. Төлөө жана эсептешүү-төлөө ведомостундагы төлөөлөрдүн мөөнөтү өтүп кеткенде алардын эмгек акысы алынбай калган адамадардын фамилиясынын каршысына кассир штамп коюуга же колу менен “депонирленди” деген белги коюуга жана депониленген суммалардын реестрин (Форма 26) түзүүгө милдеттүү. Ведомосттун аягына кассир иш жүзүндө төлөнүп берилген сумма жөнүндө жана эмгек акынын алынбай калынган суммасы жөнүндө жазууга , ал суммаларды төлөө же эсептешүү-төлөө ведомосттору боюнча жалпы жыйынтык менен салыштырууга жана жазууну өз колу менен бекитүүгө милдеттүү. Эгерде акчалар кассир эмес башка адам тарабынан берилсе, анда ведомость боюнча ” Акчаны бергендин кызматы , койгон колу, койгон колунун чечмелениши “ деген кошумча жазуу жазылат. Төлөө жана эсептешүү-төлөө ведомостторунда кассир тарабынан жасалган белгилер дыкан текшерилгенден жана берилген жана депонирленген суммалар эсептелгенден кийин эмгек акысын берүүгө суммаларга чыгымдардын кассалык ордери түзүлүп, ал белгиленген тартипте жол-жоболоштурулат жана кассалык кириштөө жана чыгыштоо документтеринин каттоо журналында катталат. Төлөө жана эсептешүү-төлөө ведомостторуна касса боюнча акчаларды эсептен чыгаруу жүргүзүлгөн чыгым кассалык ордеринин датасы жана номери коюлат. Эмгек акыны берүү мөөнөтүнөн кийинки күнгө депонирленген суммалар бюджеттик мекеменин тиешелүү жеке эсеп-чотуна өткөрүлүп берилет. Ɵткөрүлүп берилген суммаларга чыгым кассалык ордери түзүлөт. Эмгек акы жана стипендияларды эсептөө депонирленген эмгек акы жана стипендиянын аналитикалык эсепке алуу китебинде жүргүзүлөт (форма 36). Бул китепте жазуулар ар бир депонент боюнча жүргүзүлөт. Иштегендин эмгек акысы жөнүндө маалыматты алуу үчүн карточка маалымдама (Форма 27) түзүлүп, анда кызматкер жөнүндө жалпы маалыматтардан тышкары түрлөр боюнча кармап калуулардын суммасы, берүүгө карата сумма боюнча кошуп эсептелген эмгек акынын бардык булактар боюнча сумма ай сайын чагылдырырылып турат. Эсептешүү-төлөө ведомостторунун негизинде 5-мемориалдык ордер түзүлөт. Бир нече эсептешүү-төлөө ведомосттору түзүлгөн бюджеттик мекемелерде жана борбордоштурулган мекемелерде ал ведомосттордун негизинде жыйынды (Форма МО-5), түзүлөт, бюджеттен тышкаркы булактардын эсебинен алынган каражаттар боюнча эсептешүү-төлөө ведомостторуна өзүнчө жыйынды (Форма МО-5) түзүлөт.Эмгек акыны кошуп эсептөө үчүн негиз болуп кызмат кылган бардык документтер (жумуш убактысын пайдалануу табели , кабыл алуу, бошотуу ж.б. жөнүндө буйруктардын көчүрмө бөлүктөрүн) мемориалдык ордерге тиркелүүгө тийиш. Кызматкерлердин эмгек акысынан камсыздандыруу төлөмдөрүн, киреше салыгын кармап калуу жана аларды камсыздандыруу органдарынын эсебине которуу бюджеттик мекеменин бухгалтериясына белгиленген тартипте камсыздандыруу агенти тарабынан берилген тизмелердин жана тапшырмалардын негизинде жүргүзүлөт. Кесиптик бирликтик мүчөлүк төгүмдөрдү кармап калуу накталай эмес эсептешүү аркылуу алардан мүчөлүк кесиптик бирликтердин төгүмдөрүн кабыл алуу жөнүндө өтүнүчү бар кесиптик бирликтердин мүчөлөрүнүн жазуу жүзүндүгө арыздары болуусунда жүргүзүлөт. Бюджеттик мекемелердин камсыздандыруу төгүмдөрүнүн жана жумушчулардын камсыздандыруу төгүмдөрүнүн Кыргыз Республикасынын Социалдык фондуна,ошондой эле киреше салыгын чегерүү жумушчулардын камсыздандыруу төгүмдөрүнүн суммасын бөлүп көрсөтүү менен колдонуудагы мыйзамдарда белгиленген тартипте жана мөөнөттө бир төлөө тапшырмасы менен жүргүзүлөт. Социалдык камсыздандыруу фонду менен эсептешүүлөрдүн аналитикалык эсеби Кыргыз Республикасынын Социалдык фондунун каражаттары боюнча (камсыздандыруу боюнча) отчеттун көрсөткүчтөрү боюнча карточкаларга (Форма 21) жүргүзүлөт. Ар жылдагы эмгек өргүүсүнө акы төлөө үчүн орточо эмгек акынын өлчөмүн эсептөө Кыргыз Республикасынын эмгек мыйзамдарына ылайык жүргүзүлөт жана Эсептөө ведомостуна тиркелген өзүнчө ведомостто белгиленет. Бюджеттик мекеменин жетекчисинин тиешелүү буйругу сый акыларды кошуп эсептөө үчүн негиз болуп саналат. Эмгек акыдан ар кандай кармоолор (салыктардан,мамлекеттик камсыздандыруу боюнча төгүмдөр башка) Кыргыз Республикасынын эмгек мыйзамарында каралаган негизде жана тартипте жүргүзүлөт. Киреше салыгын эсептөөдө колдонулуучу (жекеден тышкары) эсептөөгө карата эсептен чыгарууга карата, кызматкер бухгалтердик кызматка мындай эсептен чыгаруу алууга ырастоочу документтерди берет. Эмгек акыны төлөө кызматкерлердин коммерциялык банктарда ачылган жеке карточкалык эсебине акча каражаттарын чегерүү, мындай эсептердин жоктугунда – бюджеттик мекеменин кассасынан накталай акча каражатарын төлөө аркылуу ишке ашырылат. Убактылуу эмгекке жарамсыздык мезгили үчүн эмгек акыны төлөө медициналык мекеме тарабынан берилген эмгекке жарамсыздык (сыркоо барагы) Баракчалары негизинде Кыргыз Республикасынын колдонуудагы мыйзамдарында белгиленген өлчөмдө жүргүзүлөт. Убактылуу эмгекке жарамсыздык жөлөк пулун төлөө бирдиктүү төлөм документи боюнча эмгек акы менен жүргүзүлөт. Бир жолку жөлөк пул (сөөк көмүүгө,кызматкерлерди жана алардын үй-бүлө мүчөлөрүн санотордук –курорттук тейлөө, ошондой эле мамлекеттик социалдык камсыздандыруунун башка максаттары ) актоочу документтер негизинде касса же отчеттуу адамдар аркылуу төлөнөт. Эмгекке жарамсыздык ( эмгекке жарамсыздык барагы) баракчалары өзүнчө папкага көктөлөт жана жыл башталышынан баштап хронологиялык тартипте номерленет. Ар бир баракчада эсептешүү-төлөө ведомостторунун номери коюлат, ага ал кошуп эсептөө үчүн кошулат. Стипендияны кошуп эсептөө жана төлөө буйрук негизинде айына бир жолу эсептешүү-төлөө ведомостторунда жүргүзүлөт. Стипендиаттын жеке эсеп карточкасы белгиленген формада жүргүзүлөт. §3. Алынган товар, жумуштар жана кызматтарды алгандык үчүн жабдуучулар менен эсептешүүлөрдү эсепке алуу Алынган товар, жумуштар жана кызматтарды алгандык үчүн жабдуучулар менен эсептешүүнүн аналитикалык эсепке алуусу ” Башка дебиторлор жана кредиторлор менен эсептешүү боюнча топтоочу ведомость” (Форма МО-6) жүргүзүлөт. “Башка дебиторлор жана кредиторлор менен эсептешүү боюнча топтоочу ведомосттогу “ жазуулар ырасталган документ (төлөө тапшырмасы, эсеп-фактурасы ж.б.) ар бир кредитор боюнча өзүнчө жана ар бир операция боюнча чыгымдардын экономикалык классификациясынын коддору боюнча ишке ашырылат. Бюджеттик мекемелер келишимдерде, макулдашууларда товарларды, жумуштарды же кызматтарды жабдуучулардын берүүнүн мөөнөттөрү жазылуу менен баштапкы документтерди (төлөм талабы, коштомо, товардык-транспорттук коштомо жана аларга эсептер, эсеп-фактуралары ж.б.) өз учурунда алуу боюнча чараларды көрүүгө тийиш, ал финансылык милдеттенме пайда болуусун ырастайт. Бюджеттик мекеменин жетекчиси товарлар жана кызматтарды толук көлөмдө төлөө боюнча эсептешүүлөрдү жүргүзүүнү камсыздоого тийиш жана мөөнөтү өтүп кетүүчү карыздарга жол бербөөгө тийиш. Бюджеттик мекеменин карыздарынын абалы үчүн өз учурундагы контролдукту ишке ашыруу үчүн кредитордук карыздардын калдыктарына жана кыймылына карата кредиторлор менен салыштырып-текшерүү актыларын түзүүгө тийиш. Салыштырып текшерүү актылары бюджеттик мекеменин финансылык отчеттуулугун даярдоодо отчеттук датага жыл сайынкы негизде милдеттүү түрдө кол коюлат. Башкы бухгалтердин чечими боюнча салыштырып-текшерүүлөр квартал сайын жүргүзүлөт. Салыштырып текшерүү актылары баштапкы документтерди тариздөө боюнча талаптарды сактоо менен жазуу формасында таризделет жана бюджеттик мекеменин атынан анын жетекчиси жана башкы бухгалтери тарабынан колдору коюлат. 9- ГЛАВА ТАЗА АКТИВДЕРДИ ЭСЕПКЕ АЛУУ Таза активдер - бул активдер жана милдеттенмелер ортосундагы айырма. Чыгымдарды аткаруу боюнча операцияларды эсепке алуу бюджеттик эсеп чоттордун каражаттардын кыймылы (Форма МО-2) топтоочу ведомостунда жеке эсептен көчүрмөсү тиркелген документтер негизинде жүргүзүлөт. Бюджет чыгымдарын каржылоо көлөмдөрүнүн аналитикалык эсеби Кыргыз Республикасынын бюджеттик классификация коддору маалымдаганы боюнча ар бир жеке эсеп боюнча ассигнованиелерди аналитикалык эсепке алуу ведомосту ассигнованиелер көлөмдөрү жана бюджеттик каражаттардын алуучуларынын кассалык чыгымдары (Форма 39) боюнча жүргүзүлөт. Жергиликтүү бюджеттердин каражаттарынын кыймылы боюнча операцияларды эсепке алуу топтолмо ведомостунда (Форма МО-2) жүргүзүлөт. Бир нече эсеп ачылган бюджеттик мекемелердин топтолмо ведомосттору ар бир эсеп боюнча 2-а, 2-б, 2-в, 2-г мемориалдык ордер номерлерин ыйгаруу менен жүргүзүлөт. Топтоочу ведомостторду түзүү талап кылынбаган операциялар көлөмү боюнча жана кредиттик уюмдарда бир нече эсептердин болгон бюджеттик мекемелерде каражаттар кыймылын эсепке алуу ар бир эсеп боюнча (Форма 1) каражаттарды жана эсептерди эсепке алуу карточкасында жүргүзүлөт. II БӨЛҮК БЮДЖЕТТИК МЕКЕМЕЛЕРДЕ БУХГАЛТЕРДИК ЭСЕПТИН ЭСЕП-ЧОТ ПЛАНЫН ЖАНА АНЫ ПАЙДАЛАНУУ ТАРТИБИ 1- ГЛАВА БЮДЖЕТТИК МЕКЕМЕЛЕРДЕ БУХГАЛТЕРДИК ЭСЕПТИН ЭСЕП-ЧОТ ПЛАНЫН §1. Жалпы жоболор Бюджеттик мекемелери чарбалык аткарымдардын эсебин алууну жүргүзүүдө бухгалтердик эсептин эсеп-чотунда кош жазуулар ыкмасы менен баяндалуучу эсеп-чот планын колдонушат. Бюджеттик мекемелер пайдаланган бухгалтердик эсептин бардык эсеп – Эсеп чот планында көрсөтүлгөн. Эсеп-чот планы кирешелердин, чыгашалардын бюджеттик классификациясы жана кошуп эсептөө ыкмасын колдонуу үчүн зарыл статьялар кошумчаланып, активдер жана милдеттенмелер аткарымдары менен тутумдашкан. Эсеп-чот планы жети деңгээлдүү структурага ээ. Бухгалтердик эсепти жүргүзүү үчүн бешинчи жана жетинчи деңгээлдин статьялары колдонулат (эсеп-чот жана элементтер). Бухгалтердик жазуулар (коштомолор) элементтер боюнча гана жүргүзүлөт. Калган деңгээлдер маалыматты жалпылоо үчүн каралган жана түздөн-түз кош жазууларды жүргүзүү үчүн колдонулбайт. Эсеп-чот планынын төмөнкүдөй структурасы бар: Деңгээл Деңгээлдин аталышы Белги саны Биринчи Бөлүк Х Экинчи Категория ХХ Үчүнчү Топ ХХХ Төртүнчү Топчо ХХХХ Бешинчи Эсеп-чот ХХХХХ Жетинчи Элемент ХХХХХХХХ Бугалтердик эсептин максаты үчүн маалыматты баштапкы агрегаттоо жана калдыкты эсептеп чыгуу бешинчи деңгээлдин статьялары (эсеп-чоту) боюнча жүргүзүлөт. Маалыматты андан ары агрегаттоо финансылык отчетторду түзүүгө жараша жүргүзүлөт. Эсеп-чот планында бешинчи деңгээл бухгалтердик эсептин эсеп-чотун чагылдырат, ал боюнча калдыктар (сальдо) финансы-чарба иштеринин натыйжалары жөнүндө отчет түзүүгө катыштырылат. Кирешелер жана чыгашалар эсеп-чотунда эске алынган аткарымдар өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду эске алуу менен кирешелердин жана чыгашалардын бюджеттик классификациясынын тийиштүү статьяларында эсепке алынгандар менен бирдей Эсеп-чот планында жетинчи деңгээлде кирешелер менен чыгашалардын ачык айкын элементтери бар чарбалык аткарымдар чагылдырылат. Талдоо максаты үчүн бюджеттик мекеме эсеп-чот планынын элементтерине зарыл субэлементтерди ачууга укуктуу. Эгерде кирешелер же чыгашалар оңдолгон учурда, анда мындай оңдоолор адегенде оңдолуучу кирешелерде жана чыгашаларда эске алынган элементтер боюнча жүргүзүлөт. §2. Бюджеттик мекемелердин эсеп-чот планы Бюджеттик мекемелердин эсеп-чот планы төмөнкүдөй эсеп-чот тизмеси түрүндө болот, анын алкагында ар бир эсеп-чот аталышка жана сандык символго ээ, классификациянын белгилүү критерийи боюнча класстарга жана топторго киргизилет: Бөлүк Категория Топчо Топчо Эсеп-чот Элемент Эсеп-чоттун аталышы 1 Кирешелер 11 Салыктык кирешелер 111 Кирешеге жана пайдага салык 1111 Кирешеге жана пайдага салык 11111 Кыргыз Республикасынын резиденттери-жеке жактардан алынуучу киреше салыгы 11111100 Салык агенти төлөөчү киреше салыгы 11111200 Бирдиктүү салык декларациясы боюнча киреше салыгы 11112 Кыргыз Республикасынын резидент эмес жактарынын кирешесине салык 11112100 Кыргыз Республикасынын резидент эмес жактарынын кирешесине салык 11113 Пайдага салык 11113100 Пайдага салык 11113200 Пайыздарга салык 11113300 Алтын ѳндүрүүчү компаниялардын кирешесине салык 1112 Атайын режимдер боюнча салыктар 11121 Бирдиктүү салык боюнча түшүүлөр 11121100 Чакан ишкердик субьекттери үчүн бирдиктүү салык 11122 Патенттин негизинде салык 11122100 Милдеттүү патенттин негизинде салык 11122200 Ыктыярдуу патенттин негизинде салык 1113 Категориялар боюнча бөлүштүрүлбөй турган салыктар 11131 Кумтөрдүн дүң кирешесине салык 11131100 Кумтөрдүн дүң кирешесине салык 113 Менчикке салык 1131 Мүлккө салык 11311 Кыймылсыз мүлккө салык 11311100 Ишкердик иши үчүн пайдаланылбаган кыймылсыз мүлккө салык 11311200 2-топтогу ишкердик иши үчүн пайдаланылган кыймылсыз мүлккө салык 11311300 3-топтогу ишкердик иши үчүн пайдаланылган кыймылсыз мүлккө салык 11312 Кыймылдуу мүлккө салык 113121 Транспорттук каражаттарга салык 11312110 Юридикалык жактардын транспорттук каражаттарына салык 11312120 Жеке жактардын транспорттук каражаттарына салык 1132 Жер салыгы 11321 Жер салыгы 11321100 Короо жанындагы жана дачалык жер участокторун пайдалануу үчүн жер салыгы 11321200 Айыл чарба жерлерин пайдалануу үчүн жер салыгы 11321300 Калктуу конуштардын жерлерине жана айыл чарба багытында болбогон жерлерди пайдалануу үчүн жер салыгы 114 Товарларга жана кызмат көрсөтүүлөргө салыктар 1141 Товарларга жана кызмат көрсөтүүлөргө жалпы салыктар 11411 Кошумча нарк салыгы (КНС) 11411100 Кыргыз Республикасынын аймагында өндүрүлүүчү товарларга жана кызмат көрсөтүүлөргө КНС 11411200 ЕАЭСке кошулганга чейин Кыргыз Республикасынын аймагына ташылып келинүүчү товарларга КНС 11411300 ЕАЭС ке мүчө мамлекеттерден Кыргыз Республикасынын аймагына ташылып келинүүчү товарларга КНС 11411400 Үчүнчү өлкөлөрдөн Кыргыз Республикасынын аймагына ташылып келүүчү товарларга КНС 11412 Сатуудан салык 11412100 Сатуудан салык 1142 Акциз салыгы 11421 Кыргыз Республикасынын аймагында өндүрүлүүчү же сатып өткөрүлүүчү товарларга акциз салыгы 114211 Алкоголдук продукция 11421110 Этил спирти 11421120 Арак жана ликер-арак ичимдиктери 11421130 Күчтүү суусундуктар, күчтүү ширелер жана бальзамдар 11421140 Шараптар 11421150 Коньяктар 11421160 Шампан шарабын кошкондо атылуучу шарап 11421170 Идишке куюлган пиво 11421180 Идишке куюлбаган пиво 11421190 Шарап материалдары 114212 Тамеки буюмдары 11421210 Чыпкалуу тамеки чылымдары 11421220 Чыпкасыз тамеки чылымдары 11421230 Сигаралар жана сигариллалар 11421290 Ферменттелген тамекиден тышкары, тамекиси бар чылымдар 114213 Мунай продуктулары 11421310 Бензин, жеңил жана орточо дистилляттар жана башка бензиндер 11421320 Реактивдүү отун 11421330 Дизель отуну 11421340 Мазут 11421350 Май жана газ конденсаты 11421360 Битум материалдарынан алынган чийки мунай жана чийки мунай заттары 114214 Башка акциздик товарлар 11421410 Алтын, платина жана күмүштөн зергер буюмдар 11421420 Башка акциздик товарлар 11422 ЕАЭСке кошулганга чейин Кыргыз Республикасынын аймагына ташылып келинүүчү товарларга акциз салыгы 114221 Алкоголдук продукция 11422110 Этил спирти 11422120 Арак жана ликер-арак ичимдиктери 11422130 Күчтүү суусундуктар, күчтүү ширелер жана бальзамдар 11422140 Шараптар 11422150 Коньяктар 11422160 Шампан шарабын кошкондо атылуучу шарап 11422170 Идишке куюлган пиво 11422180 Идишке куюлбаган пиво 11422190 Шарап материалдары 114222 Тамеки буюмдары 11422210 Чыпкалуу тамеки чылымдары 11422220 Чыпкасыз тамеки чылымдары 11422230 Сигаралар жана сигариллалар 11422290 Ферменттелген тамекиден тышкары, тамекиси бар чылымдар 114223 Мунай продуктулары 11422310 Бензин, жеңил жана орточо дистилляттар жана башка бензиндер 11422320 Реактивдүү отун 11422330 Дизель отуну 11422340 Мазут 11422350 Май жана газ конденсаты 11422360 Битум материалдарынан алынган чийки мунай жана чийки мунай заттары 114224 Башка акциздик товарлар 11422410 Башка акциздик товарлар 11423 ЕАЭСке мүчө мамлекеттерден Кыргыз Республикасынын аймагына ташылып келинүүчү товарларга акциз салыгы 114231 Алкоголдук продукция 11423110 Этил спирти 11423120 Арак жана ликер-арак ичимдиктери 11423130 Күчтүү суусундуктар, күчтүү ширелер жана бальзамдар 11423140 Шараптар 11423150 Коньяктар 11423160 Шампан шарабын кошкондо атылуучу шарап 11423170 Идишке куюлган пиво 11423180 Идишке куюлбаган пиво 11423190 Шарапматериалдары 114232 Тамеки буюмдары 11423210 Чыпкалуу тамеки чылымдары 11423220 Чыпкасыз тамеки чылымдары 11423230 Сигаралар жана сигариллалар 11423290 Ферменттелген тамекиден тышкары, тамекиси бар чылымдар 114233 Мунай продуктулары 11423310 Бензин, жеңил жана орточо дистилляттар жана башка бензиндер 11423320 Реактивдүү отун 11423330 Дизель отуну 11423340 Мазут 11423350 Май жана газ конденсаты 11423360 Битум материалдарынан алынган чийки мунай жана чийки мунай заттары 114234 Башка акциздик товарлар 11423410 Алтын, платина жана күмүштөн зергер буюмдар 11423420 Башка акциздик товарлар 11424 Үчүнчү өлкөдөн Кыргыз Республикасынын аймагына ташылып келинүүчү товарларга акциз салыгы 114241 Алкоголдук продукция 11424110 Этил спирти 11424120 Арак жана ликер-арак ичимдиктери 11424130 Күчтүү суусундуктар, күчтүү ширелер жана бальзамдар 11424140 Шараптар 11424150 Коньяктар 11424160 Шампан шарабын кошкондо атылуучу шарап 11424170 Идишке куюлган пиво 11424180 Идишке куюлбаган пиво 11424190 Шарап материалдары 114242 Тамеки буюмдары 11424210 Чыпкалуу тамеки чылымдары 11424220 Чыпкасыз тамеки чылымдары 11424230 Сигаралар жана сигариллалар 11424290 Ферменттелген тамекиден тышкары, тамекиси бар чылымдар 114243 Мунай продуктулары 11424310 Бензин, жеңил жана орточо дистилляттар жана башка бензиндер 11424320 Реактивдүү отун 11424330 Дизель отуну 11424340 Мазут 11424350 Май жана газ конденсаты 11424360 Битум материалдарынан алынган чийки мунай жана чийки мунай заттары 114244 Башка акциздик товарлар 11424410 Башка акциздик товарлар 1144 Жер казынасын пайдалангандык үчүн салык 11441 Бонустар 114411 Күйүүчү пайдалуу кендер 11441110 Мунай 11441120 Күйүүч0ү газдар 11441130 Көмүр 11441190 Дагы башка күйүүчү пайдалуу кендер 114412 Металл пайдалуу кендер 11441210 Асыл металлдар 11441220 Сымап 11441230 Сурьма 11441240 Калай, вольфрам 11441290 Жогоруда классификацияланбаган дагы башка металлдар 114413 Металл эмес пайдалуу кендер 11441310 Беттегич таштар 11441320 Курулуш куму 11441330 Гипс 11441340 Акиташ, курулуш ташы 11441350 Түстүү таштар (самоцветы) 11441390 Жогоруда классификацияланбаган дагы башка металл эместер 114414 Жер алдындагы суулар 11441410 Ичүүчү суу катары куюштуруу үчүн арашан жана тузсуз суулар 11441420 Бальнологиялык дарылоо үчүн арашан суулар 11441430 Жылытуу үчүн ысык суулар 11441440 Ичүүчү жана техникалык суулар 11442 Роялти 114421 Күйүүчү пайдалуу кендер 11442110 Мунай 11442120 Күйүүчү газ 11442130 Көмүр 11442190 Дагы башка күйүүчү пайдалуу кендер 114422 Металл пайдалуу кендер 11442210 Асыл металлдар 11442220 Сымап 11442230 Сурьма 11442240 Калай, вольфрам 11442290 Жогоруда классификацияланбаган дагы башка металлдар 114423 Металл эмес пайдалуу кендер 11442310 Беттегич таштар 11442320 Курулуш куму 11442330 Гипс 11442340 Акиташ, курулуш ташы 11442350 Түстүү таштар (самоцветы) 11442390 Жогоруда классификацияланбаган дагы башка металл эместер 114424 Жер алдындагы суулар 11442410 Ичүүчү суу катары куюштуруу үчүн арашан жана тузсуз суулар 11442420 Бальнологиялык дарылоо үчүн арашан суулар 11442430 Жылытуу үчүн ысык суулар 11442440 Ичүүчү жана техникалык суулар 11442490 Дагы башка жер астындагы суулар 115 Эл аралык соода жана тышкы опреация үчүн салыктар 1151 Бажы төлөмдөрү 11511 Ташылып келинген продукциядан бажы төлөмдөрү 11511100 Кыргыз Республикасы ЕАЭС ге кошулганга чейин төлөөгө тийиштүү ташып келүүлөргө бажы алымдары 11511200 ЕАЭСке кошулуу жөнүндө Келишимге ылайык төлөнгөн жана эсепке алынган атайын, демпингге каршы жана компенсациялык алымдар 11511300 Кыргыз Республикасын ЕАЭСке кошулганга чейин төлөөгө тийиш болгон атайын, демпингге каршы жана компенсациялык алымдар 11511400 ЕАЭСке кошулуу жөнүндө Келишимге ылайык ЕТТ коюму боюнча төлөнгөн жана эсепке алынган ташып келүүлөргө бажы алымдары 11511500 Бажы алымдарынын, салыктардын бирдиктүү коюмдары боюнча бажылык төлөмдөр 11511600 Бажылык жыйынды төлөм 11512 Ташылып чыгарылган продукциядан бажы төлөмдөрү 11512100 Экспорттук бажы алымы 11512200 Экспорттук мезгилдик бажы алымы 11513 Бажылык жыйымдар 11513100 Чет өлкөлүк автоташуучулардан жыйым 11513200 Бажылык тариздөө үчүн жыйымдар 11514 Дагы башка бажылык жыйымдар жана төлөмдөр 11514100 Дагы башка бажылык жыйымдар жана төлөмдөр 11515 ЕАЭСке башка мүчө мамлекеттердин эсебине чет өлкөлүк валютада которулган ташып келүүлөргө бөлүштүрүлгөн бажы алымдары токтотулган 11515100 Казакстан Республикасынын эсебине чет өлкөлүк валютада которуулар токтотулган ташып келүүлөргө бөлүштүрүлгөн бажы алымдары 11515200 Беларусь Республикасынын эсебине чет өлкөлүк валютада которуулар токтотулган ташып келүүлөргө бөлүштүрүлгөн бажы алымдары 11515300 Россия Федерациясынын эсебине чет өлкөлүк валютада которуулар токтотулган ташып келүүлөргө бөлүштүрүлгөн бажы алымдары 11515400 Армения Республикасынын эсебине чет өлкөлүк валютада которуулар токтотулган ташып келүүлөргө бөлүштүрүлгөн бажы алымдары 11516 ЕАЭСке башка мүчө мамлекеттердин эсебине чет өлкөлүк валютада которулган ташып келүүлөргө бөлүштүрүлгөн бажы алымдары 11516100 Казакстан Республикасынын эсебине чет өлкөлүк валютада которулган ташып келүүлөргө бөлүштүрүлгөн бажы алымдары 11516200 Беларусь Республикасынын эсебине чет өлкөлүк валютада которулган ташып келүүлөргө бөлүштүрүлгөн бажы алымдары 11516300 Россия Федерациясынын эсебине чет өлкөлүк валютада которулган ташып келүүлөргө бөлүштүрүлгөн бажы алымдары 11516400 Армения Республикасынын эсебине чет өлкөлүк валютада которулган ташып келүүлөргө бөлүштүрүлгөн бажы алымдары 11516500 Кыргыз Республикасынын эсебине чет өлкөлүк валютада которулган ташып келүүлөргө бөлүштүрүлгөн бажы алымдары 11517 Үчүнчү өлкөлөргө карата атайын коргоочу, демпингге каршы жана компенсациялык чараларды колдонуу жөнүндө Протоколго ылайык чет өлкөлүк валютада эсепке которулган атайын, демпингге каршы жана компенсациялык алымдар 11517100 Казакстан Республикасынын эсебине чет өлкөлүк валютада которулган атайын, демпингге каршы жана компенсациялык алымдар 11517200 Беларусь Республикасынын эсебине чет өлкөлүк валютада которулган атайын, демпингге каршы жана компенсациялык алымдар 11517300 Россия Федерациясынын эсебине чет өлкөлүк валютада которулган атайын, демпингге каршы жана компенсациялык алымдар 11517400 Армения Республикасынын эсебине чет өлкөлүк валютада эсебине которулган атайын, демпингге каршы жана компенсациялык алымдар 11517500 Кыргыз Республикасынын эсебине чет өлкөлүк валютада эсебине которулган атайын, демпингге каршы жана компенсациялык алымдар 11518 Казыналыктын эсебине түшүүчү такталбаган сумма 11518100 Казыналыктын эсебине түшүүчү такталбаган сумма 1152 Ташып келүүлөргө бажы алымдары 11521 ЕАЭСке кошулуу жөнүндө Келишимге ылайык мүчө мамлекеттерден түшүүчү ташып келүүлөргө бажы алымдары 11521100 Казакстан Республикасынан түшүүчү ташып келүүлөргө бажы алымдары 11521200 Беларусь Республикасынан түшүүчү ташып келүүлөргө бажы алымдары 11521300 Россия Федерациясынан түшүүчү ташып келүүлөргө бажы алымдары 11521400 Армения Республикасынан түшүүчү ташып келүүлөргө бажы алымдары 11522 Ташып келүүлөргө бажы алымдарын бөлүштүрүүдөн суммаларды которуу боюнча мүчө мамлекеттердин милдеттенмелерди өз убагында аткарбагандыгы үчүн түшүүчү пайыздар 11522100 Ташып келүүлөргө бажы алымдарын бөлүштүрүүдөн суммаларды которуу боюнча Казакстан Республикасы тарабынан милдеттенмелерди өз убагында аткарбагандыгы үчүн түшүүчү пайыздар 11522200 Ташып келүүлөргө бажы алымдарын бөлүштүрүүдөн суммаларды которуу боюнча Беларусь Республикасы тарабынан милдеттенмелерди өз убагында аткарбагандыгы үчүн түшүүчү пайыздар 11522300 Ташып келүүлөргө бажы алымдарын бөлүштүрүүдөн суммаларды которуу боюнча Россия Федерациясы тарабынан милдеттенмелерди өз убагында аткарбагандыгы үчүн түшүүчү пайыздар 11522400 Ташып келүүлөргө бажы алымдарын бөлүштүрүүдөн суммаларды которуу боюнча Армения Республикасы тарабынан милдеттенмелерди өз убагында аткарбагандыгы үчүн түшүүчү пайыздар 11523 ЕАЭСтин бажылык аймагы боюнча бажылык транзиттин бажылык жол-жоболоруна ылайык товарларды ташууда бажы органдарына берилүүчү бажы алымдарын, салыктарды төлөөнү камсыздоонун эсебинен өндүрүп алынган акча каражаты 11523100 Казакстан Республикасынан түшүүчү бажы алымдарын жана салыктарды төлөөнү камсыздоонун эсебинен өндүрүп алынган акча каражаты 11523200 Беларусь Республикасынан түшүүчү бажы алымдарын жана салыктарды төлөөнү камсыздоонун эсебинен өндүрүп алынган акча каражаты 11523300 Россия Федерациясынан түшүүчү бажы алымдарын жана салыктарды төлөөнү камсыздоонун эсебинен өндүрүп алынган акча каражаты 11523400 Армения Республикасынан түшүүчү бажы алымдарын жана салыктарды төлөөнү камсыздоонун эсебинен өндүрүп алынган акча каражаты 11524 Үчүнчү өлкөлөргө карата атайын коргоочу, демпингге каршы жана компенсациялык чараларды колдонуу жөнүндө Макулдашууга ылайык төлөнгөн атайын, демпингге каршы жана компенсациялык алымдар 11524100 Казакстан Республикасынан түшүүчү атайын, демпингге каршы жана компенсациялык алымдар 11524200 Беларусь Республикасынан түшүүчү атайын, демпингге каршы жана компенсациялык алымдар 11524300 Россия Федерациясынан түшүүчү атайын, демпингге каршы жана компенсациялык алымдар 11524400 Армения Республикасынан түшүүчү атайын, демпингге каршы жана компенсациялык алымдар 11525 Атайын, демпингге каршы жана компенсациялык алымдарды бөлүштүрүү суммаларын которуу боюнча мүчө-мамлекеттердин милдеттенмелеринин өз учурунда аткарбай калууларынан түшкөн пайыздар 11525100 Атайын, демпингге каршы жана компенсациялык алымдарды бөлүштүрүүдөн суммаларды которуу боюнча Казакстан Республикасынын милдеттенмелеринин өз учурунда аткарбай калууларынан түшкөн пайыздар 11525200 Атайын, демпингге каршы жана компенсациялык алымдарды бөлүштүрүүдөн суммаларды которуу боюнча Беларусь Республикасынын милдеттенмелеринин өз учурунда аткарбай калууларынан түшкөн пайыздар 11525300 Атайын, демпингге каршы жана компесациялык алымдарды бөлүштүрүүдөн суммаларды которуу боюнча Россия Федерациясынын милдеттенмелеринин өз учурунда аткарбай калууларынан түшкөн пайыздар 11525400 Атайын, демпингге каршы жана компесациялык алымдарды бөлүштүрүүдөн суммаларды которуу боюнча Армения Республикасынын милдеттенмелеринин өз учурунда аткарбай калууларынан түшкөн пайыздар 11526 Чет өлкөлүк валютада эсептерге которулган атайын, демпингге каршы жана компесациялык алымдарды бөлүштүрүү токтотулду 11526100 Казакстан Республикасынын чет өлкөлүк валютада эсептерге которулган атайын, демпингге каршы жана компесациялык алымдарды бөлүштүрүү токтотулду 11526200 Беларусь Республикасынын чет өлкөлүк валютада эсептерге которулган атайын, демпингге каршы жана компесациялык алымдарды бөлүштүрүү токтотулду 11526300 Россия Федерациясынын чет өлкөлүк валютада эсептерге которулган атайын, демпингге каршы жана компесациялык алымдарды бөлүштүрүү токтотулду 11526400 Армения Республикасынын чет өлкөлүк валютада эсептерге которулган атайын, демпингге каршы жана компесациялык алымдарды бөлүштүрүү токтотулду 116 Дагы башка салыктар жана жыйымдар 1161 Дагы башка салыктар жана жыйымдар 11611 Дагы башка салыктар жана жыйымдар 11611100 Республикалык бюджеттин башка салыктары жана жыйымдары 11611200 Жергиликтүү бюджетин башка салыктары жана жыйымдары 12 Социалдык муктаждыкка төгүмдөр/чегерүүлөр 121 Социалдык камсыздоого төгүмдөр/чегерүүлөр 1211 Кызматкерлердин камсыздандыруу төгүмдөрү 12110100 Кызматкерлердин камсыздандыруу төгүмдөрү 12110200 Мамлекеттик топтомо пенсиялык фондуна негизги карыз боюнча кызматкерлердин камсыздандыруу төгүмдөрү 12110300 Мамлекеттик топтомо пенсиялык фондуна мөөнөтү узартылган карыз боюнча кызматкерлердин камсыздандыруу төгүмдөрү 12110400 Мамлекеттик топтомо пенсиялык фондуна өтүүчү карыз боюнча кызматкерлердин камсыздандыруу төгүмдөрү 1212 Жумуш берүүчүлөрдүн камсыздандыруу төгүмдөрү 12120100 Жумуш берүүчүлөрдүн камсыздандыруу төгүмдөрү 12120200 Жумуш берүүчүлөрдүн жана кызматкерлердин негизги карыз боюнча камсыздандыруу төгүмдөрү (Мамлекеттик топтомо пенсиялык фондунан тышкары) 12120300 Жумуш берүүчүлөрдүн жана кызматкерлердин мөөнөтү узартылган боюнча камсыздандыруу төгүмдөрү (Мамлекеттик топтомо пенсиялык фондунан тышкары) 12120400 Жумуш берүүчүлөрдүн жана кызматкерлердин өтүүчү карыз боюнча камсыздандыруу төгүмдөрү (Мамлекеттик топтомо пенсиялык фондунан тышкары) 1213 Жеке эмгек ишмердигин жүргүзгөндөрдөн камсыздандыруу төгүмдөрү 12130100 Жеке эмгек ишмердигин жүргүзгөндөрдөн камсыздандыруу төгүмдөрү 12130200 Полюс боюнча камсыздандыруу төгүмдөрү (Мамлекеттик топтоо пенсиялык фонддон башка) 12130300 Мамлекеттик топтоо пенсиялык фонд боюнча полюс боюнча камсыздандыруу төгүмдөрү 12130400 Дыйкан жана фермер чарбасынын камсыздандыруу төлөмдөрү (ГНПФ дан тышкары) 12130500 Дыйкан жана фермер чарбасынын камсыздандыруу төлөмдөрү (ГНПФ боюнча) 1214 Категориялар боюнча бөлүштүрүлбөгөн камсыздандыруу төгүмдөрү 12140100 Категориялар боюнча бөлүштүрүлбөгөн камсыздандыруу төгүмдөрү 1215 Айылдык товар өндүрүүчүлөрдөн камсыздандыруу төгүмдөрү 12150100 Айылдык товар өндүрүүчүлөрдөн камсыздандыруу төгүмдөрү 122 Социалдык муктаждыкка дагы башка төгүмдөр/чегерүүлөр 1221 Кызматкерлердин камсыздандыруу төгүмдөрү/чегерүүлөрү 12210100 Кызматкерлердин камсыздандыруу төгүмдөрү/чегерүүлөрү 1222 Жумуш берүүчүлөрдүн камсыздандыруу төгүмдөрү/чегерүүлөрү 12220100 Жумуш берүүчүлөрдүн камсыздандыруу төгүмдөрү/чегерүүлөрү 1223 Дагы башка төгүмдөр/чегерүүлөр 12230100 Дагы башка төгүмдөр/чегерүүлөр 123 Социалдык фонддун башка кирешелери 1231 Социалдык фонддун башка кирешелери 12310100 Социалдык фонддун башка кирешелери 12310200 Капиталдаштырылуучу суммалар боюнча төлөө 12310300 Регресс доолор боюнча төлөө 12310400 Берилген мөөнөтүн узартуу боюнча пайыздар 1232 Социалдык фонддун кирешелери боюнча пайыздар 12320100 Социалдык фонддун кирешелери боюнча пайыздар 13 Алынган расмий трансферттер 131 Чет өлкөдөн алынган трансферттер 1311 Чет өлкөлүк мамлекеттердин өкмөттөрүнөн 13111 Чет өлкөлүк мамлекеттердин өкмөттөрүнөн 13111100 Учурдагы 13111200 Капиталдык 1312 Эл аралык уюмдардан 13121 Эл аралык уюмдардан 13121100 Учурдагы 13121200 Капиталдык 133 Мамлекеттик башкаруу секторунун трансферттери 1331 Жергиликтүү бюджеттерге гранттар 13311 Жергиликтүү бюджеттерге гранттар 13311100 Категориялык гранттар 13311200 Теңөөчү гранттар 1332 Өз ара эсептешүүлөр боюнча өткөрүлүп берилүүчү каражаттар 13321 Өз ара эсептешүүлөр боюнча өткөрүлүп берилүүчү каражаттар 13321100 Айлык акыны жогорулатууга өз ара эсептешүүлөр боюнча өткөрүлүп берилүүчү каражаттар 13321200 1-4 класстардын окуучуларынын тамактануусуна өз ара эсептешүүлөр боюнча өткөрүлүп берилүүчү каражаттар 13321300 Республикалык бюджеттен өз ара эсептешүүлөр боюнча өткөрүлүп берилүүчү дагы башка каражаттар 13321400 Жергиликтүү бюджеттен өз ара эсептешүүлөр боюнча өткөрүлүп берилүүчү каражаттар 13321500 Жергиликтүү бюджеттердин деңгээлдери ортосунда өткөрүлүп берилүүчү каражаттар 14 Салыктык эмес кирешелер 141 Менчиктен жана пайыздардан кирешелер 1411 Пайыздар 14111 Депозиттер боюнча пайыздар 14111100 КР Улуттук банкында турган Өкмөттүн депозиттери боюнча пайыздар 14112 Берилген бюджеттик ссудалар жана кредиттер боюнча пайыздар 14112100 Берилген бюджеттик ссудалар жана кредиттер боюнча пайыздар 14113 Баалуу кагаздар боюнча пайыздык киреше 14113100 Баалуу кагаздар боюнча пайыздык киреше 1412 Дивиденддер жана пайда 14121 Дивиденддер 14121100 Мамлекеттик акциялардын пакетине кошуп эсептелген дивиденддер 14122 Пайда 14122100 Кыргыз Республикасынын Улуттук банкынын пайдасы 14122200 Мамлекеттик ишканалардын пайдасы 1415 Ижара акысы жана ресурстарды иштеп чыгуу жана пайдалануу үчүн төлөө 14151 Пайдалуу кен чыккан жерлерди же казып алынуучу отунду чалгындоо, колдонуу жана иштетүү укугу үчүн акы 14151100 Пайдалуу кен чыккан жерлерди же казып алынуучу отунду иштетүү укугу үчүн акы 14151200 Жер казынасын пайдалануу укугуна лицензияны кармоо үчүн акы 14152 Жаратылыш ресурстарын пайдалануу үчүн акы 14152100 Калктуу конуштарда жер ижарасы үчүн акы 14152200 Жайыт жерлерин пайдалангандык үчүн төлөө 14152600 Жерди кайра бөлүштүрүү фондунун жерлеринин ижарасы үчүн акы 14152700 Токой ресурстарын пайдалануу акысы 14152800 Суу ресурстарын пайдалануу акысы 14152900 Жаратылыш активдерин пайдалануу үчүн дагы башка төлөмдөр 14153 Мүлк ижарасы үчүн акы 14153100 Мамлекеттик менчикте турган жайлардын, имараттардын жана курулмалардын ижара акысы 14153200 Муниципалдык менчикте турган жайлардын, имараттардын жана курулмалардын ижара акысы 14153900 Дагы башка мүлк ижарасы үчүн акы 14154 Материалдык эмес активдердин ижарасы үчүн акы 14154100 Радиочастоттук полос тилкелерин колдонуу укугун өткөзүүдөгү түшүүлөр 142 Административдик жыйымдар жана төлөмдөр жана мамлекеттик кызматтар 1422 Административдик жыйымдар жана төлөмдөр 14221 Төлөмдөр 14221100 Лицензия берүү акысы 14221200 Сертификаттарды жана башка уруксат берүү документтерин берүү акысы 14221300 Лотерея ишин жүргүзүү укугу үчүн акы 14221400 Транспорт каражаттарын каттоо жана кайра каттоо акысы 14221500 Альтернативдүү кызмат өтөө жана чакыруу мобилизациялык резерв үчүн акы 14221600 Байланыш тармактарын өнүктүрүү үчүн акы 14221700 Радио жыштык спектрин жана/же номиналдарын берүү, таңдоо,узартуу жана колдонуу үчүн акы 14221900 Дагы башка төлөмдөр 14222 Мамлекеттик алымдар 14222100 Каттоо органдары алуучу мамлекеттик алым 14222200 Юстиция органдары алуучу мамлекеттик алым 14222300 Сот органдары алуучу мамлекеттик алым 14222400 Дагы башка мамлекеттик алымдар 14222500 Декларациялоодо нотариалдык аракеттерди жасоо үчүн алынуучу мамлекеттик алым 14223 Бир жолку декларациялык төлөм 14223100 Бир жолку декларациялык төлөм 14224 Жыйымдар 14224100 Жол жүрүүгө катышкан айдоочуларга жана автомототранспортко кирүү укугуна берилген жыйымдар 14224200 Таштандыларды ташып чыгаруу үчүн жыйым 14224300 Автотранспорту токтотуу үчүн жыйым 14224900 Дагы башка жыйымдар 1423 Акы төлөнүүчү кызмат көрсөтүүлөрдөн түшүүлөр 14231 Медициналык кызмат көрсөтүүлөр 14231100 Амбулатордук деңгээлде консультациялык-диагностикалык жардамды көрсөтүү үчүн акы 14231200 Амбулатордук деңгээлде дарылоо иш чараларын жүргүзүү үчүн акы 14231300 Стационарды алмаштыруучу бөлүмдөрдө медициналык жардамды көрсөтүү үчүн акы 14231400 Адистештирилген стационарларда медициналык жардамды көрсөтүү үчүн акы 14231500 Саламаттык сактоо чөйрөсүндө кызмат көрсөтүү үчүн кош төлөм 14231600 Стоматологиялык жардам көрсөтүү үчүн акы 14231700 Дезинфекциялык, дезинсекциялык жана дератизациялык жумуштарды жүргүзүү, дарылоо-профилактикалык препараттарды даярдоо акысы 14231800 Медициналык жардамдын жогорку технологиялуу түрлөрүн көрсөтүү үчүн акы (белгиленген квотадан ашык) 14231900 Классификацияланбаган медициналык кызмат көрсөтүүлөр үчүн акы 14232 Билим берүү жана маданий кызмат көрсөтүүлөр 14232100 Окуу жайларында билим берүүнү көрсөтүү үчүн акы (ЖОЖ, КТО, ООЖ) 14232200 Жалпы билим берүүчү мектептердин бүтүрүүчүлөрүн - өзгөчө үлгүдөгү документтерди алууга талапкерлерди тестирлөөнү жүргүзүү акысы 14232300 Окуучулардын окуу-өндүрүштүк ишинен түшүүлөр, жатаканаларда, мейманканаларда жашоо акысы 14232400 Мектепке чейинки жана мектеп мекемелеринин кошумча кызмат көрсөтүү акысы 14232500 Окутуу программаларын, курстарды, семинарларды, конференцияларды уюштуруу жана жүргүзүү үчүн акы 14232600 ЖОЖго чейин, ЖОЖдон киийн жана кошумча билим берүүнү көрсөтүү үчүн акы 14232700 Театралдык постановкаларды көргөзүү үчүн акы 14232800 Маданият мекемелеринин залдарын жана имараттарын, ошондой эле жабдууларын жана шаймандарын берүү үчүн акы 14232900 Классификацияланбаган билим берүү жана маданият кызмат көрсөтүүлөрү үчүн акы 14233 Социалдык кызмат көрсөтүүлөр 14233100 Чет өлкөдө ишке орноштурууга көмөк көрсөтүү үчүн акы 14233200 Чет өлкөлүк жумуш күчүн тартууга жана ишке уруксат берүүгө уруксат берүү үчүн акы 14233300 Интернет-журналда илимий статьяларды жарыялоо үчүн акы 14233400 Жолугушуу үчүн бөлмөлөрдү берүү үчүн акы 14233500 Ден-соолук мүмкүнчүлүгү чектелген адамдарга ден-соолукту чындоо үчүн санатордук-курорттук жолдомолорду көрсөтүү үчүн акы 14233600 Протездик-ортопедиалык буюмдарды даярдоо жана берүү үчүн акы 14233900 Классификацияланбаган социалдык кызмат көрсөтүүлөр үчүн акы 14234 Каттоо, маалымдамаларды, күбөлүктөрдү жана башка документтерди берүү кызматтары 14234100 Байланыш жабдууларына жана кызматтарына ылайык келүү сертификатын берүү үчүн акы 14234200 Тез жана контракттык кызматтын аскер милдеттүүлөрүнө, аскер кызматчыларына аскердик-эсепке алуу документтеринин дубликаттарын берүүгө акы 14234300 Диплом/аттестатты берүү, илимий даражаны ыйгаруу жана илимий билимдерди ыйгаруу жөнүндө документтерди нострификациялоо үчүн акы 14234400 Маалымдамаларды, күбөлүктөрдү, ишеним каттын жана полистин дубликатын берүү акысы 14234500 Лабораториялардын, продукцияны, персоналды жана башкалардын компетенттүүлүгүн ырастоо үчүн акы 14234600 Сертификаттарды берүү акысы 14234700 Мамлекеттик каттоо акысы 14234900 Каттоо, маалымдамаларды, күбөлүктөрдү жана башкаларды берүүбоюнча классификацияланбаган кызмат көрсөтүүлөргө акы 14235 Изилдөө, талдоо, баалоо жана экспертиза боюнча кызмат көрсөтүүлөр 14235100 Баалуу металлдардан зергер жана башка тиричилик буюмдарын пробирлөө жана эн тамгалоо акысы 14235200 Пландан тышкары иштерди жүргүзүү үчүн акы 14235300 Экспертиза жана изилдөө жүргүзүү үчүн акы 14235400 Тестирлөөнү жана билимдерди текшерүүнү жүргүзүү акысы 14235500 Талдоо жана изилдөө жүргүзүү акысы 14235600 Ветеринардык жана клиникалык кароо акысы 14235900 Классификацияланбаган изилдөө,талдоо,баалоо жана экспертиза боюнча кызмат көрсөтүүнүн акысы 14236 Маалымат берүү жана басып чыгаруу кызмат көрсөтүүлөрү 14236100 Диссертациялардын авторефераттары жана диссертациялар боюнча маалыматты көрсөтүү акысы 14236200 Статистикалык байкоолорду жүргүзүү, статистикалык маалыматты берүү акысы 14236300 Маалыматты издөө, тандоо жана берүүнү жургүзүү акысы 14236400 Ар кандай иш чараларды уюштуруу, жүргүзүү акысы 14236500 Документтерди убактылуу пайдаланууга берүү акысы 14236600 Документтерди тариздөө жана жарандарды документтөө акысы 14236900 Маалымат берүү жана басып чыгаруу боюнча классификацияланбаган кызмат көрсөтүүлөр акысы 14237 Коопсуздукту жана сактоону камсыз кылуу 14237100 Зыянкечтерге каршы химиялык жана биологиялык иштетүү акысы 14237200 Карантин алдындагы продуктуларды, каражаттарды жана имараттарды зыянсыздандыруу 14237300 Карантин изоляторунда жаныбарларды күтүү акысы 14237400 Товарларды жана транспорт каражаттарын бажылык коштоп жүрүү акысы 14237500 Документтерди даярдоо, кабыл алуу жана сактоо акысы 14237600 Келишимдер боюнча объектилерди кайтаруу жана коопсуздугун камсыз кылуу акысы 14237700 Бат күйүп кетме, күчтүү таасирдүү, уулу заттарды коштоп жүрүү акысы 14237900 Коопсуздукту жана сактоону камсыз кылуу боюнча классификацияланбаган кызмат көрсөтүүлөр акысы 14238 Кызмат көрсөтүүнүн башка түрлөрү 14238100 Суу пайдалануучуларына сууну жеткирүү акысы 14238200 Өзгөчө кайтарылган жаратылыш аймактарына баруу акысы 14238300 Жыгачты жана отургузуу материалын сатып өткөрүү акысы 14238400 Эл аралык патенттик классификация боюнча теманы классификациялоо акысы 14238500 Диссертациялардын авторефераттарын индекстөө акысы 14238600 Короо-жай курулмаларын орнотуу жана эксплуатациялоо үчүн схема картасын иштеп чыгуу акысы 14238700 Өткөрүү-техникалык, суу астында ишти жана дайвингди уюштуруу жана жүргүзүү акысы 14238900 Кызмат көрсөтүүнүн башка классификацияланбаган түрлөрү үчүн акы 14239 Дагы башка түшүүлөр 14239100 Менчиктештирүүдө сатуудан жогорку баалардан алынган чегерүүлөр 14239200 Мамматрезервди брондон чыгаруудан алынган чегерүүлөр 14239300 Мурда берилген бюджеттик ссудалардан чегерүүлөр 14239400 Мамлекеттик жана муниципалдык уюмдардын келишимдин негизинде ведомстволор аралык кызмат көрсөтүүлөргө төлөө акысы 14239500 Жогору жана төмөн турган мекемелерден чегерүүлөр 14239900 Мамлекеттик жана муниципалдык кызмат көрсөтүү категорияга таандык дагы башка түшүүлөр 143 Айыптар, санкциялар, конфискациялар 1431 Административдик айыптар,санкциялар, конфискациялар 14311 Административдик айыптар,санкциялар, конфискациялар 14311100 Административдик айыптар 14311200 Ашкереленген контрабанданы сатып өткөрүүдөн түшүүлөр 14311300 Конфискацияланган мүлктү сатып өткөрүүдөн түшүүлөр 14311400 Контролдук-көзөмөл чараларын жүргүзүүдөн түшүүлөр 14311500 Экономикалык кылмыштар боюнча келтирилген зыяндын ордун толтуруу акысы 14311600 Экологиялык зыяндын ордун толтуруу акысы 1432 Камсыздандыруу төгүмдөрү боюнча айыптар,санкциялар, конфискациялар 14321 Камсыздандыруу төгүмдөрү боюнча айыптар,санкциялар, конфискациялар 14321100 Негизги карыз боюнча айыптык санкциялар 14321200 Узартылган карыз боюнча айыптык санкциялар 14321300 Өтүүчү карыз боюнча айыптык санкциялар 144 Мамлекеттик сектордун бирдиктерине ыктыярдуу трансферттер жана гранттар 1441 Мамлекеттик сектордун бирдиктерине ыктыярдуу трансферттер жана гранттар 14411 Учурдагы 14411100 Учурдагы жардам 14412 Капиталдык 14412100 Капиталдык жардам 145 Дагы башка салыктык эмес кирешелер 1451 Дагы башка салыктык эмес кирешелер 14511 Дагы башка салыктык эмес кирешелер 14511100 Мамлекеттин пайдасына айлантылган кирешелер 14511200 Башка салыктык эмес кирешелер 14511300 Курстук пайда/чыгым 14511400 Жергиликтүү маанидеги инфраструктураны өнүктүрүүгө жана күтүүгө чегерүүлөр 14511500 Негизги каражатардын кайтарымсыз түшүүсү 14511600 Запастардын кайтарымсыз түшүүсү 14511700 Негизги каражатардын чыгарылышынан киреше 2 Чыгашалар 21 Кызматкерлердин эмгек акысы 211 Маяна 2111 Маяна 21111 Туруктуу кызматкерлердин маянасы 21111100 Негизги маяна 21111200 Yстөк акы 21111300 Кошумча төлөөлөр жана компенсациялар 21112 Убактылуу кызматкерлердин маянасы 21112100 Контракт же убактылуу негизде жалданган кызматкерлер 212 Социалдык муктаждыкка төгүмдөр/чегерүү 2121 Социалдык Фондго төгүмдөр 21211 Социалдык Фондго төгүмдөр 21211100 Пенсиялык фондго төгүмдөр 21211200 Медициналык камсыздандыруу фондуна төгүмдөр 22 Товарларды жана кызмат көрсөтүүлөрдү пайдалануу 221 Товарларды жана кызмат көрсөтүүлөрдү пайдалануу 2211 Кызматтык кыдырууларга чыгашалар 22111 Өлкө ичиндеги иш-сапарынын чыгымдары 22111100 Транспорттук чыгашалар 22111200 Мейманкана чыгашасы 22111300 Суткалык чыгаша 22112 Чет өлкөгө иш-сапарына чыгашалар 22112100 Транспорттук чыгашалар 22112200 Мейманкана чыгашасы 22112300 Суткалык чыгаша 2212 Байланыш кызматын көрсөтүү 22122 Байланыш кызматын көрсөтүү 22122100 Телефондук кызмат көрсөтүү жана факсимилдик байланыш 22122200 Уюлдук байланыш кызматын көрсөтүү 22122300 Фельдъегердик байланыш кызматын көрсөтүү 22122400 Почтолук байланыш кызматын көрсөтүү 22122500 Телерадиопрограммаларды трансляциялоо боюнча кызмат көрсөтүүгө акы 22122900 Дагы башка байланыш кызматын көрсөтүү 2213 Ижара акысы 22131 Ижара акысы 22131100 Имараттардын жана жайлардын ижарасы 22131200 Жабдуулар жана шаймандар ижарасы 22131300 Транспорт каражаттарынын ижарасы 22131900 Дагы башка мулктөрдүн ижарасы 2214 Транспорттук кызмат көрсөтүүлөр 22141 Транспорттук кызмат көрсөтүүлөр 22141100 Бензин, дизель жана башка күйүүчү майлар 22141200 Запастык бөлүктөрдү алуу 22141300 Транспорт каражаттарын тейлөө 22141900 Дагы башка транспорт кызматын көрсөтүү 2215 Дагы башка кызмат көрсөтүүнү алуу 22151 Дагы башка кызмат көрсөтүүнү алуу 22151100 Юридикалык кызмат көрсөтүү 22151200 Консультант кызматын көрсөтүү 22151400 Маалымат технологияларынын тармагындагы тейлөө кызматтары 22152 Мулк абалын күтүү кызматы 22152100 Имарат жана жайларды күтүүнүн санитардык кызматы 22152200 Тарых жана маданият эстеликтерин реставрациялоо 22152900 Имарат, жайларды жана мүлктөрду күтүүнүн дагы башка кызматтары 22153 Мамлекеттик кызматчыларды жана калкты окутуу 22153100 Мамлекеттик кызматчыларды окутуу 22153200 Кыска мөөнөттүү негизде кесиптик техникалык билим беруу окуу жайларында эрезеге жеткен калкты окутуу жана кайра окутуу 22154 Башка тейлөө кызматтарына төлөөгө байланышкан чыгымдар 22154100 Өкүлчүлүк чыгашалары 22154200 Бланктарды, медальдарды, значокторду даярдоо үчүн чыгымдар 22154300 Маалыматтык-коммуникациялык кызматтарды көрсөтүүгө акы 22154900 Товарларды жана кызматтарды пайдалануу менен дагы башка кызмат көрсөтүү 2216 Бирдиктүү статьялар тарабынан берилген чыгашалар, коомдук саламаттыкты сактоо системасында 22161 Бирдиктүү статьялар тарабынан берилген чыгашалар, коомдук саламаттыкты сактоо системасында 22161100 Бирдиктүү статьялар тарабынан берилген чыгашалар, коомдук саламаттыкты сактоо системасында 2217 Медициналык товарларды жана кызматтарды сатып алуу 22171 Медициналык багыттагы медикаменттерди жана буюмдарды алуу 22171100 Медициналык багыттагы медикаменттерди жана буюмдарды алуу 22171200 Инсулин жана инсулиндүү препараттарды алуу 22171300 Коргоо жана укук коргоо органдарына тийиштүү, ветеринардык каражаттарды жана кызматтык жаныбарларга керектүү препаратарды алуу 22172 Медициналык кызматтарды сатып алууга байланышкан чыгымдар 22172100 Лабораториялык жана диагностикалык изилдөөлөрдү сатып алуу үчүн чыгымдар 2218 Тамак-аш азыктарын алуу 22181 Тамак-аш азыктарын алуу 22181100 Тамак-аш азыктарын алуу 22181200 Тамак-аш азыктарына төлөмдөрдү компенсациялоо 22181300 Коргоо жана укук коргоо органдарына тийиштүү, кызматтык жаныбарларга жем алуу 2219 Жогорку кесиптик билим берүү системасында бирдиктүү беренеде билдирилген чыгымдар 22191 Жогорку кесиптик билим берүү системасында бирдиктүү беренеде билдирилген чыгымдар 22191100 Жогорку кесиптик билим берүү системасында бирдиктүү беренеде билдирилген чыгымдар 222 Товарларды жана кызматтарды сатып алуу 2221 Мүлктү учурдагы оңдоого кеткен чыгымдар 22211 Мүлктү учурдагы оңдоого кеткен чыгымдар 22211100 Имараттарды жана жайларды учурдагы оңдоого кеткен чыгымдар 22211200 Курулмаларды учурдагы оңдоого кеткен чыгымдар 22211300 Камсыз кылууларды жана шаймандарды учурдагы оңдоого кеткен чыгымдар 2222 Учурдагы чарбалык максаттар учун буюмдарды жана материалдарды алуу 22221 Учурдагы чарбалык максаттар учун буюмдарды жана материалдарды алуу 22221100 Буюмдарды жана материалдарды алуу 22221200 Учурдагы чарбалык максаттар үчүн башка предметтерди жана материалдарды сатып алуу 2223 Кийим мүлкүн жана башка формалык жана атайын формалык предметтерди сатып алуу, тигүү жана оңдоо 22231 Кийим мүлкүн жана башка формалык жана атайын формалык предметтерди сатып алуу, тигүү жана оңдоо 22231100 Кийим мүлкүн жана башка формалык жана атайын формалык предметтерди сатып алуу, тигүү жана оңдоо 2224 Көмүрдү сатып алуу жана отундун башка түрлөрүн алуу 22241 Көмүрдү сатып алуу жана отундун башка түрлөрүн алуу 22241100 Таш көмүрдү сатып алуу 22241200 Отундун башка түрлөрүн алуу 2225 Күзөт кызматтарын сатып алуу 22251 Күзөт кызматтарын сатып алуу 22251100 Мекемеден сырткары күзөттүн тейлөө кызматтарын сатып алуу 22251900 Башка күзөт кызматтарын сатып алуу 2226 Мамлекеттик баалуу кагаздарды чыгаруу жайгаштыруу жана тындыруу боюнча банктардын кызматтарын төлөөгө чыгашалар 22261 Мамлекеттик баалуу кагаздарды чыгаруу жайгаштыруу жана тындыруу боюнча банктардын кызматтарын төлөөгө чыгашалар 22261100 Мамлекеттик баалуу кагаздарды чыгаруу, жайгаштыруу, төлөөгө байланышкан каржы кызматтары 22261200 Мамлекеттик баалуу кагаздарды чыгаруу, жайгаштыруу, төлөөгө байланышкан башка кызматтары 22261300 Улуттук банктын, коммерциялык банктардын, финансы-кредиттик мекемелердин башка кызматтары 22261400 Казына системасын тейлөө боюнча акционердик-коммерциялык банктардын кызматтары 223 Коммуналдык кызматтар 2231 Коммуналдык кызматтар 22311 Коммуналдык кызматтар 22311100 Сууга акы 22311200 Электр энергиясына акы 22311300 Жылуулук энергиясына акы 22311400 Газга акы 2235 Башка коммуналдык кызматтар үчүн акы 22351 Башка коммуналдык кызматтар үчүн акы 22351100 Лифтти колдонуу үчүн акы 22351200 Унаа токтотуучу жайлардын жана гараждардын ижарасына акы 22351900 Башка коммуналдык кызматтарга төлөм 23 Негизги каражатардын амортизациясы боюнча чыгаша 2311 Негизги каражатардын амортизациясы боюнча чыгаша 23111 Негизги каражатардын амортизациясы боюнча чыгаша 23111110 Негизги каражатардын амортизациясы боюнча чыгаша 23111120 Материалдык эмес активдердин амортизациясы боюнча чыгаша 24 Пайыздар 241 Резидент эместерге пайыздар 2411 Чет өлкөлөрдөн жана эл аралык уюмдардан алынган кредиттер жана зайымдар боюнча пайыздарды төлөө 24111 Чет өлкөлөрдөн жана эл аралык уюмдардан алынган кредиттер жана зайымдар боюнча пайыздарды төлөө 24111100 Чет өлкөлөрдөн жана эл аралык уюмдардан алынган кредиттер жана зайымдар боюнча пайыздарды төлөө 242 Мамлекеттик башкаруу секторунан тышкары резиденттерге төлөнүүчү пайыздар 2421 Мамлекеттик баалуу кагаздар боюнча пайыздарды төлөө 24211 Мамлекеттик баалуу кагаздар боюнча пайыздарды төлөө 24211100 Мамлекеттик кыска мөөнөттүү баалуу кагаздар боюнча пайыздарды төлөө 24211200 Мамлекеттик узак мөөнөттүү баалуу кагаздар боюнча пайыздарды төлөө 2422 Индексацияланган суммалар боюнча калктын карызын төлөө 24221 Индексацияланган суммалар боюнча калктын карызын төлөө 24221100 Индексацияланган суммалар боюнча калктын карызын төлөө 243 Мамлекеттик башкаруунун секторлорунун башка бирдиктерине пайыздар 2431 Мамлекеттик башкаруунун секторлорунун башка бирдиктерине пайыздарды төлөө 24311 Мамлекеттик башкаруунун секторлорунун башка бирдиктерине пайыздарды төлөө 24311100 Мамлекеттик башкаруунун секторлорунун башка бирдиктерине пайыздарды төлөө 25 Субсидиялар 251 Мамлекеттик ишканаларга субсидиялар 2511 Каржылык эмес мамлекеттик ишканаларга субсидиялар 25111 Каржылык эмес мамлекеттик ишканаларга субсидиялар 25111100 Каржылык эмес мамлекеттик ишканаларга субсидиялар 2512 Каржылык мамлекеттик ишканаларга субсидиялар 25121 Каржылык мамлекеттик ишканаларга субсидиялар 25121100 Каржылык мамлекеттик ишканаларга субсидиялар 252 Менчик ишканаларга субсидиялар 2521 Каржылык эмес менчик ишканаларга субсидиялар 25211 Каржылык эмес менчик ишканаларга субсидиялар 25211100 Каржылык эмес менчик ишканаларга субсидиялар 2522 Каржылык менчик ишканаларга субсидиялар 25221 Каржылык менчик ишканаларга субсидиялар 25221100 Каржылык менчик ишканаларга субсидиялар 26 Гранттар 261 Чет өлкөлүк мамлекеттер өкмөттөрүнө гранттар 2611 Чет өлкөлүк мамлекеттер өкмөттөрүнө учурдагы гранттар 26111 Чет өлкөлүк мамлекеттер өкмөттөрүнө учурдагы гранттар 26111100 Чет өлкөлүк мамлекеттер өкмөттөрүнө учурдагы гранттар 2612 Чет өлкөлүк мамлекеттер өкмөттөрүнө капиталдык гранттар 26121 Чет өлкөлүк мамлекеттер өкмөттөрүнө капиталдык гранттар 26121100 Чет өлкөлүк мамлекеттер өкмөттөрүнө капиталдык гранттар 262 Эл аралык уюмдарга гранттар 2621 Эл аралык уюмдарга учурдагы гранттар 26211 КМШ алкагында эл аралык уюмдарга жана бирикмелерге төгүмдөр 26211100 Эл аралык уюмдарга төгүмдөр 26211200 КМШ алкагында интеграциялык бирикмелерге төгүмдөр 26211900 Дагы башка кайтарымсыз которуулар 2622 Эл аралык уюмдарга капиталдык гранттар 26221 Эл аралык уюмдарга капиталдык гранттар 26221100 Эл аралык уюмдарга капиталдык гранттар 263 Мамлекеттик башкаруу секторунун башка бирдиктерине гранттар 2631 Мамлекеттик башкаруу секторунун башка бирдиктерине учурдагы гранттар 26311 Жергиликтүү бюджеттерге гранттар 26311100 Категориялык гранттар 26311200 Теңештирүү гранттары 26312 Өз ара эсептешүүлөр боюнча берилүүчү каражаттар 26312100 Республикалык бюджеттен жергиликтүү бюджетке өз ара эсептешуулөр боюнча өткөрүлүп берилүүчү каражаттар 26312200 Жергиликтүү бюджеттен республикалык бюджетке өз ара эсептешүүлөр боюнча өткөрүлүп берилүүчү каражаттар 26312400 Жергиликтүү бюджеттердин деңгээлдери ортосунда өткөрүлүп берилүүчү каражаттар 26313 Субвенциялар 26313100 Социалдык фондго субвенциялар 2632 Мамлекеттик башкаруу секторунун башка бирдиктерине капиталдык гранттар 26321 Мамлекеттик башкаруу секторунун башка бирдиктерине капиталдык гранттар 26321100 Мамлекеттик башкаруу секторунун башка бирдиктерине капиталдык гранттар 27 Социалдык жөлөк пулдар жана төлөмдөр 271 Социалдык камсыздоо боюнча жөлөк пул 2711 Социалдык камсыздоо боюнча жөлөк пул 27111 Социалдык камсыздоо боюнча жөлөк пул 27111100 Калкты социалдык камсыздандыруу боюнча пенсиянын базалык бөлүгү 27111200 Бийик тоолуу шартта иштегендиги үчүн жеңилдетилген пенсиялар 27111300 Аскер кызматчыларына пенсиялар 27111400 Көп балалуу энелерге жана бала кезинен майыптардын энелерине пенсиялар 27111500 Калктын айрым категорияларына пенсиялар 27111600 Бийик тоолуу шартта жана жетүүгө кыйын райондордо иштегендиги үчүн жеңилдик пенсиясы 27112 Аскер кызматчыларын мамлекеттик милдеттүү камсыздандыруу 27112100 Аскер кызматчылары курман болгон, майыптык алган учурда аларды мамлекеттик милдеттүү өздүк камсыздандыруу 27113 Калкты социалдык камсыздандыруу боюнча төлөөлөр 27113100 Электр энергиясы үчүн пенсияларга компенсациялык төлөөлөр 27113200 Иште жаракат алганы үчүн компенсациялык төлөөлөр 27113300 Чернобыль АЭСда авариянын кесепеттерин жоюунун катышуучуларына компенсациялык төлөмдөр 27114 Калкты социалдык камсыздандыруу боюнча үстөк акы 27114100 Майыптар пенсиясына үстөк акы 27114200 Өзгөчө эмгек сиңиргендиги үчүн пенсияга үстөк акы 27115 Калкты медициналык камсыздандыруу 27115100 16 жашка чейинки балдарды медициналык камсыздандыруу 27115200 Пенсионерлерди медициналык камсыздандыруу 27115300 Социалдык жөлөк пул алган адамдарды медициналык камсыздандыруу 27115400 Студенттерди медициналык камсыздандыруу 27115500 Жумушсуздарды медициналык камсыздандыруу 27115600 Аскер кызматчыларын медициналык камсыздандыруу 272 Калкка социалдык жардам боюнча жөлөк пул 2721 Калкка социалдык жардам боюнча жөлөк пул 27211 Калкка социалдык жардам боюнча жөлөк пул 27211100 Аз камсыз болгон үй бүлөлөргө жөлөк пул 27211200 Бала төрөлгөндө бир жолку жөлөк пул 27211300 Бала 3 жашка чыкканга чейин энеге жөлөк пул 27211400 Жумушсуздук боюнча жөлөк пул 27211500 Калкка социалдык төлөөлөр 27211600 Баккан адамынан айрылганга байланыштуу компенсациялык төлөөлөр 27212 Дагы башка социалдык жөлөк пул жана төлөөлөр 27212100 Убактылуу эмгекке жарамсыздыгы боюнча жөлөк пул 27212200 Кош бойлуулук жана төрөт боюнча жөлөк пул 27212300 Сөөк коюуга жөлөк пул төлөө 27213 Жеңилдиктердин ордуна компенсациялар жана калкка жеңилдиктер 27213100 Жеңилдиктердин ордуна компенсациялар жана калкка жеңилдиктер 27214 Калктын ишке орношуусуна көмөк көрсөтүү боюнча дагы башка чыгашалар 27214100 Кесиптик окутууга чыгашалар 27214200 Коомдук иштерди уюштурууга чыгашалар 27214300 Чакан кредиттөөгө чыгашалар 27214400 Жумуш орунуна чек 27215 Ден соолукту чыңдоо иш-чараларына чыгашалар 27215100 Кызматкерлерди жана алардын үй бүлө мүчөлөрүнүн ден соолугун чыңдоо иш-чараларына чыгашалар 27216 Табигый кырсыктардан жабыркаган калкка кайтарымсыз жардам 27216100 Табигый кырсыктардан жабыркаган калкка кайтарымсыз жардам 28 Башка чыгашалар 282 Дагы башка ар түрдүү чыгашалар 2821 Стипендиялар 28211 Стипендиялар 28211100 Стипендиялар 28213 Башка статьяларга таандык болбогон башка чыгашалар 28213100 Башка статьяларга таандык болбогон башка чыгашалар 28213200 Негизги каражатан чыгаруудан чыгаша 28213300 Активдердин баасынын төмөндөшүнөн зыян тартуулар 28213400 Курстук айырмадан зыян тартуулар 2822 Капиталдык дагы башка ар түрдүү чыгашалар 28221 Капиталдык дагы башка ар түрдүү чыгашалар 28221100 Капиталдык дагы башка ар түрдүү чыгашалар 2823 Соттун чечимдердин аткаруу 28231 Соттун чечимдердин аткаруу 28231100 Соттун чечимдердин аткаруу 28231200 Ээлеген кызматынан мыйзамсыз бошотулган кызмат адамдарына компенсациялар 2824 Резервдик фонддор 28241 Резервдик фонддор 28241100 Резервдик фонддор 3 Активдер жана милдеттенме 31 Финансылык эмес активдер 311 Негизги каражаттар 3111 Имарат жана курулма 31111 Турак жай имараты жана жай 31111 110 Квартиралар 31111 120 Үйлөр 31111 190 Башка турак жай имараты жана жай 31111 910 Квартираларга топтолгон амортизация 31111 920 Үйлөргө топтолгон амортизация 31111 990 Башка турак жай имаратына жана жайга топтолгон амортизация 31112 Турак жай эмес имарат 31112 110 Өндүрүштүк имарат 31112 120 Институционалдык имарат 31112 130 Аскер имараты 31112 190 Башка имарат 31112 910 Өндүрүштүк имаратка топтолгон амортизация 31112 920 Институционалдык имаратка топтолгон амортизация 31112 930 Аскер имаратына топтолгон амортизация 31112 990 Башка имаратка топтолгон амортизация 31113 Курулма 31113 110 Өндүрүштүк курулма 31113 120 Жолдор 31113 130 Көпүрөлөр 31113 190 Башка курулма 31113 910 Өндүрүштүк курулмага топтолгон амортизация 31113 920 Жолдорго топтолгон амортизация 31113 930 Көпүрөлөргө топтолгон амортизация 31113 990 Башка курулмага топтолгон амортизация 3112 Машиналар жана жабдуулар 31121 Транспорт каражаты 31121 110 Жеңил автоунаа 31121 120 Автобустар 31121 130 Жүк ташуучу машиналар 31121 140 Поезддер 31121 150 Суу транспорт каражаты 31121 160 Аба транспорту 31121 190 Башка транспорт каражаты 31121 910 Жеңил автоунаага топтолгон амортизация 31121 920 Автобустарга топтолгон амортизация 31121 930 Жүк ташуучу машиналарга топтолгон амортизация 31121 940 Поезддерге топтолгон амортизация 31121 950 Суу транспорт каражатына топтолгон амортизация 31121 960 Аба транспортуна топтолгон амортизация 31121 990 Башка транспорт каражатына топтолгон амортизация 31122 Механизмдер жана өндүрүштүк жабдуулар 31122 110 Өндүрүштүк механизмдер жана жабдуулар 31122 120 Айыл чарбалык механизмдер жана жабдуулар 31122 190 Башка механизмдер жана жабдуулар 31122 910 Өндүрүштүк механизмдерге жана жабдууларга топтолгон амортизация 31122 920 Айыл чарбалык механизмдерге жана жабдууларга топтолгон амортизация 31122 990 Башка механизмдерге жана жабдууларга топтолгон амортизация 31123 Эмерек, кеңсе жабдуулары жана шаймандары 31123 110 Эмерек 31123 120 Кеңсе жабдуулары 31123 130 Компьютердик жабдуу 31123 140 Шаймандар 31123 190 Башка эмерек жана жабдуулар 31123 910 Эмерекке, топтолгон амортизация 31123 920 Кеңсе жабдууларына топтолгон амортизация 31123 930 Компьютердик жабдууга топтолгон амортизация 31123 940 Шаймандарга топтолгон амортизация 31123 990 Башка эмерекке жана жабдууларга топтолгон амортизация 31124 Башка негизги каражаттар 31124 110 Башка негизги каражаттар 31124 990 Башка негизги каражаттарга топтолгон амортизация 3113 Башка негизги каражаттар 31131 Өсүмдүктөр менен жаныбарларды кошкондо өстүрүлүүчү активдер 31131 110 Сертификацияланган үрөн 31131 120 Өсүмдүк 31131 130 Жаныбар 31131 140 Азык берүүчү мал 31131 150 Жумушчу мал 31131 190 Башка өстүрүлүүчү активдер 31132 Материалдык эмес активдер 31132 110 Автордук укук жана патенттер 31132 120 Жер казынасына укук 31132 130 Жыштыкты пайдаланууга укук 31132 190 Башка укук жана материалдык эмес активдер 31132 910 Автордук укукка жана патентке топтолгон амортизация 31132 920 Жер казынасынын укугуна топтолгон амортизация 31132 930 Жыштыкты пайдалануу укугуна топтолгон амортизация 31132 990 Башка укукка жана материалдык эмес активдерге топтолгон амортизация 31133 Китепкана фонду 31133 110 Китепкана фондунун активдери 3114 Курулушу бүтө элек имараттар жана курулмалар 31141 Курулушу бүтө элек курулуштар 31141 110 Курулушу бүтө элек турак жай имараттары жана жайлары 31141 120 Курулушу бүтө элек турак жай эмес имараттар 31141 130 Курулушу бүтө элек курулмалар 312 Запастар 3121 Стратегиялык запастар 31211 Мамлекеттик материалдык резерв фондунун запастары 31211 110 Күйүүчү-майлоочу материалдар 31211 120 Дан өсүмдүктөрү 31211 190 Мамлекеттик материалдык резерв фондунун башка запастары 3122 Башка запастар 31221 Чийки зат жана материалдар 31221 110 Тамак-аш азыктары 31221 120 Медикаменттер жана таңуучу, ороочу материалдар 31221 130 Отун 31221 140 Запастык бөлүктөр 31221 150 Чарбалык материалдар жана кеңсе товарлары 31221 160 Идиш 31221 170 Курулуш материалдары 31221 180 Кызматтык жаныбарлардын жемдери 31221 190 Башка чийки заттар жана материалдар 31222 Аяктабаган өндүрүш 31222 110 Аяктабаган өндүрүш 31223 Даяр продукция 31223 110 Даяр продукция 31224 Кайра сатуу үчүн товарлар 31224 110 Кайра сатууга арналган товарлар 31225 Арзан баалуу буюмдар 31225 100 Кампада турган АТБ 31225 200 Пайдалануудагы АТБ 313 Баалуулуктар 3131 Баалуу металлдар жана асыл таштар 31311 Баалуу металлдар жана асыл таштар 31311 110 Баалуу металлдар жана асыл таштар 3132 Маданий мурастык активдер 31321 Маданий мурастык активдер 31321 110 Маданий мурастык активдер 3133 Зер буюмдар 31331 Зер буюмдар 31331 110 Зер буюмдар 314 Жер жана башка өндүрүштүк эмес активдер 3141 Жер 31411 Айыл чарба жерлери 31411 110 Айыл чарба жерлери 31412 Айыл чарбасына жараксыз жерлер 31412 110 Турак жай имараттары жана курулмаларына берилген жер 31412 120 Өндүрүштүк максаттагы жер 31412 130 Башка максаттар үчүн жер 31412 140 Жер бөлүктөрүн көрктөндүрүү 32 Финансылык активдер 321 Ички финансылык активдер 3212 Валюта жана депозиттер 32121 Кыргыз Республикасынын казыналык системасындагы эсеп 32121 110 Республикалык бюджеттин бөлүштүрүлбөгөн ресурстары 32121 120 Мекеменин өздүк эсеби - республикалык бюджеттин бюджет каражаты 32121 130 Мекеменин өздүк эсеби - республикалык бюджеттин карамындагы бюджеттик мекемеге акы төлөнүүчү кызмат көрсөтүүлөрдөн түшүүлөр"; 32121 140 Мекеменин депозиттик эсеби - республикалык бюджеттин депозиттик каражаты 32121 150 Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн депозиттик эсеби (улуттук валютада) 32121 160 Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн депозиттик эсеби (чет өлкөлүк валютада) 32121 170 Мамлекеттик инвестициялар программасы боюнча эсеби 32121 180 Өтүүчү эсептер 32121 190 Казыналыктын регионалдык бөлүмдөрүндөгү транзиттик эсептер 32121 210 Жергиликтүү бюджеттин бөлүштүрүлбөгөн ресурстары 32121 220 Мекеменин өздүк эсеби - жергиликтүү бюджеттин бюджеттик каражаты 32121 230 Мекеменин өздүк эсеби - жергиликтүү бюджеттин карамагындагы бюджеттик мекемеге акы төлөнүүчү кызмат көрсөтүүлөрдөн түшүүлөр 32121 240 Мекеменин депозиттик эсеби - жергиликтүү бюджеттин депозиттик каражаты 32121 260 Бюджеттик каражаттарды алуучулар (БКА) картасынын эсеби 32122 Коммерциялык банктарындагы жана чет өлкөлөрдөгү эсеп 32122 110 Мекеменин банктагы эсеби улуттук валютада 32122 120 Мекеменин банктагы эсеби чет өлкөлүк валютада 32123 Мекемелердин кассадагы накталай акча каражаты 32123 110 Улуттук валютада касса - бюджеттик каражат 32123 120 Улуттук валютада касса - акы төлөнүүчү кызмат көрсөтүүлөрдөн түшүүлөр 32123 130 Чет өлкөлүк валютада касса - бюджеттик каражат 32123 140 Чет өлкөлүк валютада касса - акы төлөнүүчү кызмат көрсөтүүлөрдөн түшүүлөр 3213 Акциялардан тышкары баалуу кагаздар 32131 Акциялардан тышкары кыска мөөнөттүү баалуу кагаздар 32131 110 Акциялардан тышкары кыска мөөнөттүү баалуу кагаздар 32131 210 Кыска мөөнөттүү баалуу кагаздарга сыйлыктар 32131 910 Кыска мөөнөттүү баалуу кагаздарга дисконттор 32132 Акциялардан тышкары узак мөөнөттүү баалуу кагаздар 32132 110 Акциялардан тышкары узак мөөнөттүү баалуу кагаздар 32132 210 Узак мөөнөттүү баалуу кагаздарга сыйлыктар 32132 910 Узак мөөнөттүү баалуу кагаздарга дисконттор 3214 Кредиттер, ссудалар жана зайымдар 32141 Мамлекеттик башкаруунун башка деңгээлдерине ссудалар 32141 110 Жергиликтүү башкаруу органдарына бюджеттик ссудалар 32141 190 Мамлекеттик башкаруунун башка органдарына бюджеттик ссудалар 32142 Ишканаларга, финансы мекемелерине жана калкка берилүүчү ссудалар 32142 110 Ишканаларга жана уюмдарга ссудалар 32142 120 Финансы мекемелерге ссудалар 32142 130 Калкка ссудалар 3215 Акциялар жана капиталга катышуунун башка формалары 32151 Акциялар жана капиталга катышуунун башка формалары 32151 110 Акциялар 32151 190 Капиталга катышуунун башка формалары 3217 Башка ички дебитордук карыздар 32171 Башка ички дебитордук карыздар 32171 110 Кызматчылардын дебитордук карызы 32171 120 Кем чыгуулар, уурдоолор, ысырап кылуулар 32171 130 Ички ведомстволук эсеп-кысаптар 32171 140 Негизги каражаттарды сатуудан, товарлардын жана кызмат көсөтүүлөрдүн дебитордук карызы 32171 190 Башка ички дебитордук карыз 32172 Социалдык камсыздандыруу боюнча салыктарды жана төгүмдөрдү төлөөнү талап кылуу укугу 32172 100 Салыктарды төлөөнү талап кылуу укугу 32172 200 Социалдык камсыздандыруу боюнча төгүмдөрдү төлөөнү талап кылуу укугу 32173 Алууга пайыздар менен дивиденддер 32173 100 Баалуу кагаздар боюнча алууга пайыздар 32173 200 Кредиттер менен зайымдар боюнча алууга пайыздар 32173 300 Алууга дивиденддер 32173 400 Алууга КРУБ пайдасынын үлүшү 32174 Төлөнгөн ички аванстар 32174 100 Аванс төлөнгөн запастар 32174 200 Аванс төлөнгөн кызмат көрсөтүүлөр жана жумуштар 32174 300 Аванс төлөнгөн негизги каражаттар 32174 900 Башка төлөнгөн аванстар 3219 Үмүт үздүргөн карыздарга резерв 32191 Үмүт үздүргөн карыздарга резерв 322 Тышкы финансылык активдер 3222 КР Өкмөтүнүн чет өлкөдөгү депозиттери 32221 КР Өкмөтүнүн чет өлкөдөгү депозиттери 32221 110 КР Өкмөтүнүн чет өлкөдөгү депозиттери 32221 210 Мекеменин чет өлкөдөгү банктык эсеби 3223 Акциялардан башка баалуу кагаздар 32231 Акциялардан башка кыска мөөнөттөгү баалуу кагаздар 32231 110 Акциялардан башка кыска мөөнөттөгү баалуу кагаздар 32231 210 Кыска мөөнөттөгү баалуу кагаздардына сыйлыктар 32231 910 Кыска мөөнөттөгү баалуу кагаздардын дисконту 32232 Акциялардан башка узак мөөнөттөгү баалуу кагаздар 32232 110 Акциялардан башка узак мөөнөттөгү баалуу кагаздар 32232 210 Узак мөөнөттөгү баалуу кагаздардына сыйлыктар 32232 910 Узак мөөнөттөгү баалуу кагаздардын дисконту 3224 Кредиттер жана зайымдар 32241 Башка өлкөлөрдүн Өкмөттөрүнө кредиттер 32241 110 Башка өлкөлөрдүн Өкмөттөрүнө кредиттер 3225 Акциялар жана капиталга катышуунун башка формалары 32251 Акциялар жана капиталга катышуунун башка формалары 32251 110 Акциялар 32251 190 Капиталга катышуунун башка формалары 3227 Башка тышкы дебитордук карыз 32271 Башка тышкы дебитордук карыз 32271 110 Башка тышкы дебитордук карыз 32272 Төлөнгөн тышкы аванс 32272 100 Аванс төлөнгөн запастар 32272 200 Аванс төлөнгөн кызмат көрсөтүүлөр жана жумуштар 32272 300 Аванс төлөнгөн негизги каражаттар 32272 900 Башка аванс төлөнгөн төлөмдөр 33 Милдеттенмелер 331 Ички милдеттенме 3313 Акциялардан тышкары баалуу кагаздар 33131 Акциялардан тышкары мамлекеттик кыска мөөнөттүү ички баалуу кагаздар 33131 110 Мамлекеттик кыска мөөнөттүү баалуу кагаздар 33131 190 Акциялардан тышкары башка мамлекеттик кыска мөөнөттүү баалуу кагаздар 33131 210 Мамлекеттик кыска мөөнөттүү баалуу кагаздарга сыйлыктар 33131 910 Мамлекеттик кыска мөөнөттүү баалуу кагаздарга дисконттор 33132 Мамлекеттик акциялардан тышкары узак мөөнөттүү баалуу кагаздар 33132 110 Мамлекеттик узак мөөнөттүү баалуу кагаздар 33132 190 Мамлекеттик узак мөөнөттүү баалуу кагаздар 33132 210 Мамлекеттин узак мөөнөттүү баалуу кагаздарга сыйлыктар 33132 910 Мамлекеттин узак мөөнөттүү баалуу кагаздарга дисконттор 3314 Ички булактардан пайдаланууга алуу 33141 Мамлекетти башкаруунун башка бирдиктеринен пайдаланууга алуу 33141 110 Мамлекетти башкаруунун башка бирдиктеринен пайдаланууга алуу 33142 Ишканалардан, уюмдардан, каржы мекемелеринен пайдаланууга алуу 33142 110 Ишканалардан, уюмдардан, каржы мекемелеринен пайдаланууга алуу 3317 Башка ички кредитордук карыздар 33171 Башка ички кредитордук карыздар 33171 110 Кызматчылардын кредитордук карызы 33171 120 Стипендиялык төлөм боюнча эсептешүүлөр 33171 130 Ички ведомстволук эсеп-кысаптар 33171 140 Убактылуу колдонууга алынган каражаттар боюнча эсептешүү 33171 150 Компенсациялык төлөмдөр 33171 160 Субсидиялар боюнча эсептешүү 33171 170 Гранттар боюнча эсептешүү 33171 190 Башка ички кредитордук карыз 33172 Эмгек акы боюнча милдеттенме 33172 100 Эмгек акы жана башка эмгек үчүн сый акы 33172 200 Киреше салыгы 33172 300 Пенсиялык фондго төгүмдөр 33172 400 Медициналык камсыздандыруу фондуна төгүмдөр 33172 500 Аткаруу барагы боюнча милдеттенме 33172 600 Профсоюздук төгүмдөр 33173 Төлөөгө карата пайыздар 33173 100 Баалуу кагаздар боюнча төлөөгө карата пайыздар 33173 200 Кредиттер жана зайымдар боюнча төлөөгө пайыздар 33174 Төлөөгө карата эсеп 33174 100 Запастарга карата акы төлөөгө эсеп 33174 200 Кызмат көрсөтүү жана иштерге карата акы төлөөгө эсеп 33174 300 Негизги каражаттарга карата акы төлөөгө эсеп 33175 Социалдык жөлөкпулдар боюнча милдеттенмелер 33175 100 Социалдык камсыздоо боюнча милдеттенмелер 33175 200 Социалдык жардам боюнча милдеттенмелер 33175 300 Башка социалдык жөлөкпулдар жана төлөөлөр 33175 400 Калкка жеңилдиктер 33176 Алынган ички аванстар 33176 100 Запастарга карата алынган авансалар 33176 200 Кызмат көрсөтүүлөргө жана жумуштарга карата алынган авансалар 33176 300 Негизги каражаттарга карата алынган авансалар 33176 400 Салык төлөөчүлөрдөн бюджетке салыктык түшүүлөр боюнча авансалык төлөм 33176 500 Келерки мезгилдердин кирешеси 33176 600 Күрөөлүк камсыз кылуу 33176 700 Гранттык милдеттенмелер 33177 Бюджетке төлөмдөр боюнча эсептешүүлөр 33177 200 Казыналык системасын тейлөө боюнча акционердик коммерциялык банктардын кызмат көрсөтүүсүнө акы төлөө боюнча эсептешүүлөр 33177 300 Кредиттерге жана займдарга карата пайыздар, айыптар боюнча эсептешүүлөр 33177 900 Бюджетке башка төлөмдөр боюнча эсептешүүлөр 332 Тышкы милдеттенме 3324 Тышкы карыз алуулар 33241 Эки тараптуу карыздык макулдашуу 33241 110 Эки тараптуу карыздык макулдашуулар боюнча карыз алуулар 33242 Көп тараптуу карыздык макулдашуу 33242 110 Көп тараптуу карыздык макулдашуулар боюнча карыз алуулар 33243 Чет өлкөлүк финансылык институттар 33243 110 Чет өлкөлүк финансылык институттардан зайым алуу 33249 Башка тышкы карыз 33249 110 Башка тышкы карыз алуулар 3325 Башка тышкы кредитордук карыз 33251 Төлөөгө карата пайыздар 33251 100 Баалуу кагаздар боюнча төлөөгө карата пайыздар 33251 200 Кредиттер жана зайымдар боюнча акыга салыктар 33252 Акыга төлөөгө карата эсеп 33252 100 Запастарга тийиштүү акыга карата эсеп 33252 200 Кызмат көрсөтүүлөргө жана жумуштарга карата төлөөгө эсеп 33252 300 Негизги каражаттарга карата төлөөгө эсеп 33253 Эл аралык уюмдарга жана КМШ алкагындагы бирикмелерге төгүмдөр 33253 100 Эл аралык уюмдарга төгүмдөр 33253 200 КМШ алкагындагы интеграциялык бирикмелерге төгүмдөр 33253 300 Башка кайтарымсыз чегерүүлөр 33259 Башка тышкы милдеттенме 33259 100 Башка тышкы милдеттенме 4 Таза активдер 41 Таза активдер 411 Таза активдер 4111 Таза активдер 41111 Финансылык натыйжа 41111 100 Финансылык натыйжа 41111 200 Кирешелер жана чыгашалар жыйнагы 41112 Резервдер 41112 100 Кайра баалоо резерви 41113 Мамлекеттик башкаруу секторунун башка субъекттери киргизген капитал 41113 100 Жергиликтүү бюджеттен каржылоо 41113200 Бюджеттин кассалык аткарылышы 2 - ГЛАВА БЮДЖЕТТИК МЕКЕМЕЛЕРДЕ БУХГАЛТЕРДИК ЭСЕПТИН ЭСЕП-ЧОТ ПЛАНЫН ПАЙДАЛАНУУ ТАРТИБИ §1. Кирешелер 11 "Салыктык киреше" категориясына таандык эсеп-чот Кыргыз Республикасынын Салык кодексинде белгиленген салыктык түшүүлөрдүн бардык түрүн эсепке алуу үчүн арналган. 12 "Социалдык муктаждыкка төгүмдөр/чегерүүлөр" категориясына таандык эсеп чот кызматкерлердин камсыздандыруу төгүмдөрүн, жумуш берүүчүлөрдөн камсыздандыруу төгүмдөрүн, жеке ишкерлерден камсыздандыруу төгүмдөрүн жана социалдык муктаждыктарга башка төгүмдөрдү/чегерүүлөрдү эсепке алуу үчүн арналган. 13 "Алынган расмий трансферттер" категориясына таандык эсеп-чот чет мамлекеттердин өкмөттөрүнөн, эл аралык уюмдардан алынган трансферттерди эсепке алуу үчүн, ошондой эле жергиликтүү бюджеттерге гранттарды, өз ара эсептешүүлөр боюнча берилүүчү каражатты эсепке алуу үчүн арналган. 14 "Салыктык эмес киреше" категориясына таандык эсеп-чот депозиттер боюнча пайыздарды, дивиденддер, КРУБ пайдасын, жаратылыш ресурстарын пайдалануу үчүн акыны, мүлктүн ижара акысын, административдик жыйымдар менен төлөмдөрдү, мамлекеттик алымдарды, саламаттык сактоо чөйрөсүндө кызмат көрсөтүү үчүн акыны, билим берүү чөйрөсүндө кызмат көрсөтүү үчүн акыны, маданият чөйрөсүндө кызмат үчүн акыны, башка кызмат түрлөрүн көрсөтүү үчүн акыны, айып санкцияларын, ыктыярдуу трансферттерди жана башка салыктык эмес кирешени эсепке алуу үчүн арналган. Эсеп-чот 14511 "Башка салыктык эмес киреше" төмөнкүдөй элементтерди камтыйт: - 14511 100 "Мамлекеттин пайдасына айлантылган кирешелер"; - 14511 200 "Башка салыктык эмес кирешелер"; - 14511 300 "Курустук пайда/чыгым"; - 14511400 "Жергиликтүү маанидеги инфраструктураны өнүктүрүүгө жана күтүүгө чегерүүлөр"; - 14511 500 "Негизги каражаттардын кайтарымсыз түшүүсү"; - 14511 600 "Запастардын кайтарымсыз түшүүсү"; - 14511 700 "Негизги каражаттардын чыгарылышынан киреше". Элемент 14511 100 "Мамлекеттин пайдасына айлантылган кирешелер" колдонуудагы мыйзамдарга ылайык мамлекеттин менчигине айлантылган мүлктү эсепке алуу үчүн арналган. Элемент 14511 200 "Башка салыктык эмес кирешелер" салыктык эмес кирешелердин бардык түрүн (анын ичинде товарларды сатып өткөрүүдөн, кызмат көрсөтүүдөн жана аткарылган жумуштан алынган кирешелер) эсепке алуу үчүн арналган, буларга карата эсеп-чоттун бекитилген планында өзүнчө элемент каралган эмес. Элемент 14511 300 "Курстук пайда/чыгаша" чет өлкө валютасын улуттук валютага алмаштырууда келип чыккан пайданы/чыгашаны, башкача айтканда, чет өлкө валютасы менен операцияларды жүргүзүүдө келип чыккан курстук айырманы эсепке алууга багышталган. Элемент 14511 400 "Жергиликтүү маанидеги инфраструктураны өнүктүрүүгө жана күтүүгө чегерүүлөр" жергиликтүү маанидеги инфраструктураны өнүктүрүү жана күтүү чегерүүлөрдөн акча каражаттарынын түшүүлөрү эске алынат. Төлөөчү болуп пайдалуу кен казып алууну ишке ашыруучу (көмүр,сымап, минералдуу жана термалдуу суулардан башкасы,курулуш материалдары катарында пайдаланылуучу пайдалуу кен казып алуулардан, анын ичинде курулуш материалдар өндүрүшүндө сырье башкасы) жана кен казып алуунун жайгашкан орду боюнча Областардын,райондордун өнүктүрүү фондуна жана жергиликтүү бюджетке чегерүүнү жүргүзүүчү каттоо ордуна карабастан жеке жана юридикалык жак болуп саналат. Элемент 14511 500 "Негизги каражаттардын кайтарымсыз түшүүсү" эл аралык уюмдардан, Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнөн, юридикалык жана жеке жактардан акысыз негизде бюджетик мекеме тарабынан алынган негизги каражаттарды эсепке алуу үчүн арналган. Башка бюджеттик мекемеден (бир бюджеттик каражаттардын башкы тескөөчүсү ичинде) алынган негизги каражаттар "Ички ведомстволук эсеп-кысаптар" 33171 130 элементи бар корреспонденцияда берилүүчү активдин балансалык наркы боюнча (б.а. баштапкы нарктан топтолгон амортизация кемитилгенден кийин) эсепке алынат. Негизги каражаттардын ашыгы комиссиянын корунтундусунун негизинде инвентарлаштыру учурундагы базар наркы менен кабыл алынат жана анын суммасы дебет боюнча - негизги каражаттарды эсепке алууга таандык элементтер менен кредит боюнча – элемент 14511 500 "Негизги каражаттардын кайтарымсыз түшүүсү" корреспонденцияларда көрсөтүлөт. Элемент 14511 600 "Запастардын кайтарымсыз түшүүсү" эл аралык уюмдардан, Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнөн, юридикалык жана жеке жактардан акысыз негизде бюджеттик мекеме тарабынан алынган запастарды эсепке алуу үчүн арналган. Запастардын ашыгы комиссиянын корунтундусунун негизинде инвентарлаштыру учурундагы базар наркы менен кабыл алынат жана анын суммасы дебет боюнча - запастарды эсепке алууга таандык элементтер менен кредит боюнча – элемент 14511 600 "Запастардын кайтарымсыз түшүүсү" корреспонденцияларда көрсөтүлөт. Элемент 14511 700 "Негизги каражаттардын чыгарылышынан киреше" бюджеттик каражатка мурда сатылып алынган негизги каражаттарды кошпогондо, негизги каражат объектисин таанууну токтотуунун натыйжасында (мисалы, активди сатууну) алынган пайданы эсепке алуу үчүн арналган. Аткарымдан пайда чыгып калуудан таза түшүүлөр менен чыгып калган активдин балансалык наркынын ортосундагы айырма катары аныкталат. Мамлекеттик жана муниципалдык акы төлөнүүчү кызмат көрсөтүүлөрдөн түшүүлөр боюнча кирешелерди эсепке алуу төмөнкүдөй түрдө чагылдырылат: кредит боюнча - кирешелердин тийиштүү элементи, дебет боюнча - акча каражатынын эсебине таандык элемент. Кирешелерди таабуу менен бир эле мезгилде товардык-материалдык запастарды сатып өткөргөн учурда запастарды эсептен чыгаруу жана чыгашаларды таануу боюнча дагы бир бухгалтердик жазуу жүргүзүлөт. Эгерде кирешелер оңдолгон учурда, анда мындай оңдоолор адегенде оңдолуучу кирешелерде эске алынган элементтер боюнча жүргүзүлөт. Белгилүү бир мезгилде финансылык натыйжаны аныктоо үчүн ар бир отчеттук мезгилдин аягында кирешелер жана чыгашалар суммасы таза активдер бөлүмүнө, атап айтканда бухгалтердик жазуу жолу менен 41111 200 "Кирешелер жана чыгашалар жыйындысы" элементине ташымалданат. 41111 200 "Кирешелер жана чыгашалар жыйындысы" элементи боюнча алынган калдык өз кезегинде 41111 100 "Финансылык натыйжа" элементине ташымаланат. Ар бир отчеттук мезгилдин аягында кирешелердин бүткүл суммасы 41111200 "Кирешелер жана чыгашалар жыйындысы" элементине төмөнкүдөй түрдө ташымаланат: дебет боюнча - кирешелердин бардык элементи, кредит боюнча - 41111 200 "Кирешелер жана чыгашалар жыйындысы". Кирешелерди эсепке алуу боюнча эсептердин типтүү корреспонденциясы төмөнкүдөй түрдө түзүлөт: Аткарымдын аталышы Дебет боюнча элемент Кредит боюнча элемент Медициналык кызмат көрсөтүү үчүн акы алуу 32121 130 "Мекеменин өздүк эсеби - республикалык бюджеттин карамагындагы бюджеттик мекемеге акы төлөнүүчү кызмат көрсөтүүлөрдөн түшүүлөр" 14231 600 "Стоматологиялык жардам көрсөтүү үчүн акы" Дезинфекциялык иштерди жүргүзүү үчүн акы алуу 32121 130 "Мекеменин өздүк эсеби - республикалык бюджеттин карамагындагы бюджеттик мекемеге акы төлөнүүчү кызмат көрсөтүүлөрдөн түшүүлөр" 14231 700 "Дезинфекциялык Дезинсекциялык, жана дератизациялык жумуштарды жүргүзүү, дарылоо- профилактикалык препараттарды даярдоо акысы" ЖОЖдо толук окуу жылы үчүн контракттык окутууга студенттерден окутууга студенттерден акы алуу 32121 130 "Мекеменин өздүк эсеби - республикалык бюджеттин карамагындагы бюджеттик мекемеге акы төлөнүүчү кызмат көрсөтүүлөрдөн түшүүлөр" 14232100 "Окуу жайларында билим берүүнү көрсөтүү үчүн акы (ЖОЖ, КТО, ООЖ)" Жалпы билим берүүчү мектептерде бүтүрүүчүлөрдү тестирлөөнү жүргүзүү үчүн акы алуу 32121 130 " Мекеменин өздүк эсеби - республикалык бюджеттин карамагындагы бюджеттик мекемеге акы төлөнүүчү кызмат көрсөтүүлөрдөн түшүүлөр" 14232 200 "Жалпы билим берүүчү мектептердин бүтүрүүчүлөрүн - өзгөчө үлгүдөгү документтерди алууга талапкерлерди тестирлөөнү жүргүзүү акысы" Жатаканада жашаганы үчүн студенттерден акы алуу 32121 130 "Мекеменин өздүк эсеби - республикалык бюджеттин карамагындагы бюджеттик мекемеге акы төлөнүүчү кызмат көрсөтүүлөрдөн түшүүлөр" 14232 300 "Окуучулардын окуу- өндүрүштүк ишинен түшүүлөр, жатаканаларда, мейманканаларда жашоо акысы" Мектепке чейинки мекеменин кошумча кызмат көрсөткөнү үчүн акы алуу 32121 130 "Мекеменин өздүк эсеби - республикалык бюджеттин курамындагы бюджеттик мекеменин кызмат көрсөтүүлөрдөн түшүүлөр " 14232 400 "Мектепке чейинки жана мектеп мекемелеринин кошумча кызмат көрсөтүү акысы" Товарларды сатып өткөрүү 32121130 "Мекеменин өздүк эсеби - республикалык бюджеттин курамындагы бюджеттик мекеменин кызмат көрсөтүүлөрдөн түшүүлөр " 14511 200 "Башка салыктык эмес киреше" 28213100 "Башка статьяларга таандык болбогон башка чыгашалар" 31224 110 "Кайра сатууга арналган товарлар" Мектепке чейинки мекемеде ата-энелерден түшкөн акы 32121 130 "Мекеменин өздүк эсеби- республикалык бюджеттин курамындагы бюджеттик мекеменин кызмат көрсөтүүлөрдөн түшүүлөр" 33176 500 "Келерки мезгилдердин кирешеси" Ата-энелерден түшкөн акыны киреше деп таануу 33176 500 "Келерки мезгилдердин кирешеси" 14232 400 "Мектепке чейинки жана мектеп мекемелеринин кошумча кызмат көрсөтүү акысы" Эл аралык уюмдардан акысыз негизде бюджеттик мекемеге негизги каражаттардын түшүүсү (мисалы, компьютер) 31123130 "Компьютердик жабдуу" 14511 500 "Негизги каражаттардын кайтарымсыз түшүүсү" Колдонуудагы мыйзамдарга ылайык мамлекеттин пайдасына айлантылган мүлктүн түшүүсү (мисалы, квартира) 31111 110 "Квартира" 14511 100 "Мамлекеттин пайдасына айлантылган кирешелер" Курстук айырманын өзгөрүү натыйжасында чет өлкөлүк валюта менен аткарымдан пайданы таануу (мисалы, чет өлкөлүк валютада алынган кредит боюнча) 33243 110 "Чет өлкөлүк финансылык институттардан зайым алуу" 14511 300 "Курстук пайда/чыгым" Инвентарлаштыруунун натыйжасында табылган ашыктарды таануу (мисалы запастык бөлүктөр) 31221 140 "Запастык бөлүктөр" 14511 600 "Запастардын кайтарымсыз түшүүсү" 41111 200 "Кирешелер жана чыгашалар жыйнагы" элементине отчеттук мезгилде кирешелер суммасын ташымалоо Отчеттук мезгилдеги бүткүл киреше 41111 200 "Кирешелер жана чыгашалар жыйнагы" §2. Чыгашалар 21 "Кызматкерлердин эмгек акысы" категориясына таандык эсеп-чот туруктуу, убактылуу иштеген кызматкерлердин эмгек акысы боюнча чыгымдарды, ошондой эле жумуш берүүчүнүн Социалдык фондго төгүмдөрдү төлөө боюнча чыгымдарын (кошуп эсептөөлөрдү) таануу үчүн арналган. Эсеп-чот 21111 "Туруктуу кызматкерлердин маянасы" өзүнө төмөнкүдөй элементтерди камтыйт: - 21111 100 "Негизги маяна"; - 21111 200 "Үстөк акы"; - 21111 300 "Кошумча төлөөлөр жана компенсациялар". Бул элементтер туруктуу иштегендердин эмгек акысы боюнча чыгашаларды таанууга арналган. Эмгек акы боюнча чыгашаларды таануунун бухгалтердик жазуусу төмөнкүдөй түрдө чагылдырылат: дебет боюнча - 21111 100 "Негизги маяна", 21111 200 "Үстөк акы", 21111 300 "Кошумча төлөөлөр жана компенсациялар", кредит боюнча - 33172 100 "Эмгек акы жана башка эмгек үчүн сый акы". Төлөөлөр булагында салыктарды кармап калуу (киреше салыгы, Социалдык фондго төгүмдөр) боюнча бухгалтердик жазуу төмөнкүгө чагылдырылат: дебет боюнча - 33172 100 "Эмгек акы жана башка эмгек үчүн сый акы", кредит боюнча - 33172 200 "Киреше салыгы", 33172 300 "Пенсиялык фондго төгүмдөр". Эсеп-чот 21112 "Убактылуу кызматкерлердин маянасы" өзүнө төмөнкүдөй элементти камтыйт: - 21112 100 "Контракт же убактылуу негизде жалданган кызматкерлер". Бул элемент контракт боюнча же убактылуу негизде жалданган кызматкерлердин эмгек акысы боюнча чыгашаларды таанууга арналган. Убактылуу иштегендердин эмгек акысы боюнча чыгашаларды таануунун бухгалтердик жазуусу төмөнкүдөй түрдө чагылдырылат: дебет боюнча - 21112 100 "Контракт же убактылуу негизде жалданган кызматкерлер", кредит боюнча 33172 100 "Эмгек акы жана башка эмгек үчүн сый акы". Төлөөлөр булагында салыктарды кармап калуу (киреше салыгы, Социалдык фондго төгүмдөр) боюнча бухгалтердик жазуу: дебет боюнча 33172 100 "Эмгек акы жана башка эмгек үчүн сый акы", кредит боюнча 33172 200 "Киреше салыгы", 33172 300 "Пенсиялык фондго төгүмдөр". Эсеп-чот 21211 "Социалдык фондго төгүмдөр" өзүнө төмөнкүдөй элементтерди камтыйт: - 21211 100 "Пенсиялык фондго төгүмдөр"; - 21211 200 "Медициналык камсыздандыруу фондуна төгүмдөр". Бул элементтер Пенсиялык фондго төгүмдөр жана медициналык камсыздандыруу фондуна төгүмдөр боюнча чыгашаларды таанууга арналган. Социалдык фондго төгүмдөрдү кармап калуу жана төлөө колдонуудагы мыйзамдардын негизинде жүргүзүлөт. Социалдык фондго төгүмдөр боюнча чыгашаларды таануунун бухгалтердик жазуусу: дебет боюнча 21211 100 "Пенсиялык фондго төгүмдөр", кредит боюнча 33172 300 "Пенсиялык фондго төгүмдөр", дебет боюнча 21211 200 "Медициналык камсыздандыруу фондуна төгүмдөр", кредит боюнча 33172 400 "Медициналык камсыздандыруу фондуна төгүмдөр". 22 "Товарларды жана кызмат көрсөтүүлөрдү пайдалануу" категориясына таандык эсеп-чот өлкөнүн ичинде жана чет өлкөгө иш сапарларына чыгашаны, коммуналдык кызмат көрсөтүүнү, байланыш кызматын, ижара акысын, транспорт кызматын, консультациялык кызматты, мүлктү учурдагы оңдоо, мүлктүн абалын күтүү боюнча кызматты, мамлекеттик кызматчыны окутууну, учурдагы чарбалык максаттарга буюмдарды жана материалдарды алууну, өкүлчүлүктөрдүн чыгашасын, мамлекеттик баалуу кагаздарды чыгаруу боюнча чыгашаны жана саламаттык сактоо системасында бирдиктүү статьяда көрсөтүлгөн чыгашаны, тамак-аш азыктарын сатып алууну эсепке алуу үчүн арналган. Эсеп-чот 22111 "Өлкө ичиндеги иш-сапарынын чыгымдары" өзүнө төмөнкүдөй элементтерди камтыйт: - 22111 100 "Транспорттук чыгашалар"; - 22111 200 "Мейманкана чыгашасы"; - 22111 300 "Суткалык чыгаша". Эсеп-чот 22112 "Чет өлкөгө иш-сапарына чыгашалар" өзүнө төмөнкүдөй элементтерди камтыйт: - 22112 100 "Транспорттук чыгашалар"; - 22112 200 "Мейманкана чыгашасы"; - 22112 300 "Суткалык чыгаша". Бул элементтер өлкөнүн ичинде жана чет өлкөлөргө кызматтык кыдырууга чыгашаларды таанууга арналган. Толуктоолор колдонуудагы мыйзамдарда каралган ченемдерге ылайык жүргүзүлөт. Иш сапарларга чыгымдарды эсепке алуунун бухгалтердик жазуусу: дебет боюнча - 22111 100 "Транспорттук чыгашалар"; 22111 200 "Мейманкана чыгашасы" 22111 300; "Суткалык чыгаша", кредит боюнча - 33171 110 "Кызматчылардын кредитордук карызы". Эсеп-чот 22122 "Байланыш кызматын көрсөтүү" өзүнө төмөнкүдөй элементтерди камтыйт: - 22122 100 "Телефондук кызмат көрсөтүү жана факсимилдик байланыш"; - 22122 200 "Уюлдук байланыш кызматын көрсөтүү"; - 22122 300 "Фельдъегердик байланыш кызматын көрсөтүү"; - 22122 400 "Почтолук байланыш кызматын көрсөтүү"; - 22122 500 "Телерадиопрограммаларды трансляциялоо боюнча кызмат көрсөтүүгө акы"; - 22122 900 "Дагы башка байланыш кызматын көрсөтүү". Бул элементтер байланыш кызматы (телефон, уюлдук, фельдъегер, почта, интернет тармагына кошулуу жана пайдалануу, ж.б.) үчүн чыгашаларды таанууга арналган. Байланыш кызматы үчүн чыгашаларды таануунун бухгалтердик жазуусу: дебет боюнча 22122 100 "Телефондук кызмат көрсөтүү жана факсимилдик байланыш"; 22122 200 "Уюлдук байланыш кызматын көрсөтүү"; 22122 300 "Фельдъегердик байланыш кызматын көрсөтүү"; 22122 400 "Почтолук байланыш кызматын көрсөтүү"; 22122 500 "Телерадиопрограммаларды трансляциялоо боюнча кызмат көрсөтүүгө акы"; 22122 900 "Дагы башка байланыш кызматын көрсөтүү", кредит боюнча - 33174 200 "Кызмат көрсөтүү жана иштерге карата акы төлөөгө эсеп". Эсеп-чот 22131 "Ижара акысы" өзүнө төмөнкүдөй элементтерди камтыйт: - 22131 100 "Имараттардын жана жайлардын ижарасы"; - 22131 200 "Жабдуулар жана шаймандар ижарасы"; - 22131 300 "Транспорт каражаттарынын ижарасы"; - 22131 900 "Дагы башка мүлктөрдүн ижарасы". Бул элементтер мүлктү ижарага берүү боюнча чыгашаларды таанууга арналган. Ижара боюнча чыгашаларды таануунун бухгалтердик жазуусу: дебет боюнча - 22131 100 "Имараттардын жана жайлардын ижарасы", 22131 200 "Жабдуулар жана шаймандар ижарасы", 22131 300 "Транспорт каражаттарынын ижарасы", 22131 900 "Дагы башка мүлктөрдүн ижарасы", кредит боюнча - 33174 200 "Кызмат көрсөтүү жана иштерге карата акы төлөөгө эсеп". Эсеп-чот 22141 "Транспорттук кызмат көрсөтүүлөр" өзүнө төмөнкүдөй элементтерди камтыйт: - 22141 100 "Бензин, дизель жана башка күйүүчү майлар"; - 22141 200 "Запастык бөлүктөрдү алуу"; - 22141 300 "Транспорт каражаттарын тейлөө"; - 22141 900 "Дагы башка транспорт кызматын көрсөтүү". Бул элементтер транспорттук каражаттарды тейлөө жана пайдалануу менен байланышкан чыгашаларды таануу үчүн арналган. Транспорттук чыгашаларды таануунун бухгалтердик жазуусу: дебет боюнча - 22141 100 "Бензин, дизель жана башка күйүүчү майлар", 22141 200 "Запастык бөлүктөрдү алуу", 22141 300 "Транспорт каражаттарын тейлөө", 22141 900 "Дагы башка транспорт кызматын көрсөтүү", кредит боюнча - 33174 200 "Кызмат көрсөтүү жана иштерге карата акы төлөөгө эсеп"; 31221 130 "Отун"; 31221 140 "Запастык бөлүктөр". Эсеп-чот 22151 "Дагы башка кызмат көрсөтүүнү алуу" өзүнө төмөнкүдөй элементтерди камтыйт: - 22151 100 "Юридикалык кызмат көрсөтүү"; - 22151 200 "Консультант кызматын көрсөтүү"; -22151400 "Маалымат технологияларынын тармагындагы тейлөө кызматтары". Бул элементтер юридикалык жана консультациялык кызмат көрсөтүүлөр боюнча, компьютердик техникаларды оңдоо, компьютердик жабдууларды орнотуу, картриждерди толтуруу жана алмаштыруу ж.б.у.с. чыгашаларды таануу үчүн арналган. Бул чыгашалар боюнча бухгалтердик жазуу: дебет боюнча - 22151 100 "Юридикалык кызмат көрсөтүү"; 22151 200 "Консультант кызматын көрсөтүү", 22151400 "Маалымат технологияларынын тармагындагы тейлөө кызматтары" кредит боюнча - 33174 200 "Кызмат көрсөтүү жана иштерге карата акы төлөөгө эсеп". Эсеп-чот 22152 "Мүлк абалын күтүү кызматы" өзүнө төмөнкүдөй элементтерди камтыйт: - 22152 100 "Имарат жана жайларды күтүүнүн санитардык кызматы"; - 22152 200 "Тарых жана маданият эстеликтерин реставрациялоо"; - 22152 900 "Имарат, жайларды жана мүлктөрдү күтүүнүн дагы башка кызматтары". Бул элементтер санитардык кызматтарга (карды, таштандыларды жыйноо жана ташуу, дезинфекциялоо, дератизациялоо, санитардык-гигиеналык тейлөө, казылган чуңкурларды жана канализациялаштырылбаган дааратканаларды тазалоо жана ташып чыгаруу), тарых жана маданият эстеликтерин реставрациялоо, мүлктү күтүү боюнча башка кызматтарга кеткен чыгашаларды таанууга багышталган. Чыгашаларды таануу боюнча бухгалтердик жазуулар төмөнкүчө көрсөтүлөт: дебет боюнча - 22152 100 "Имарат жана жайларды күтүүнүн санитардык кызматы"; 22152 200 "Тарых жана маданият эстеликтерин реставрациялоо"; 22152 900 "Имарат, жайларды жана мүлктөрүү күтүүнүн дагы башка кызматтары", кредит боюнча - 33174 200 "Кызмат көрсөтүү жана иштерге карата акы төлөөгө эсеп". Эсеп-чот 22153 "Мамлекеттик кызматчыларды жана калкты окутуу" өзүнө төмөнкүдөй элементтерди камтыйт: - 22153 100 "Мамлекеттик кызматчыларды окутуу"; - 22153 200 "Кыска мөөнөттүү негизде кесиптик техникалык билим берүү окуу жайларында эрезеге жеткен калкты окутуу жана кайра окутуу". Бул элементтер мамлекеттик кызматчыларды окутуу жана кыска мөөнөттүү негизде кесиптик техникалык билим берүү окуу жайларында эрезеге жеткен калкты окутуу жана кайра окутуу боюнча чыгашаларды таануу үчүн арналган. Чыгашаларды таануунун бухгалтердик жазуусу: дебет боюнча - 22153 100 "Мамлекеттик кызматчыларды окутуу"; 22153 200 "Кыска мөөнөттүү негизде кесиптик-техникалык окуу жайларда эрезеге жеткен калкты окутуу жана кайра окутуу", кредит боюнча - 33174 200 "Кызмат көрсөтүү жана иштерге карата акы төлөөгө эсеп". Эсеп-чот 22154 "Башка тейлөө кызматтарына төлөөгө байланышкан чыгымдар" өзүнөчот 22154 "Башка тейлөө кызматтары- 22154 100 "Өкүлчүлүк чыгашалары"; - 22154 200 "Бланктарды, медальдарды, значокторду даярдоо үчүн чыгымдар"; - 22154 300 "Маалыматтык-коммуникациялык кызматтарды көрсөтүүгө акы"; - 22154 900 "Товарларды жана кызматтарды пайдалануу менен дагы башка кызмат көрсөтүү". Бул элементтер мекеменин өкүлчүлүктүү чыгашаларын (делегацияларды кабыл алуу жана тейлөө, презентацияларды уюштуруу, кызматкерлер жана ардагерлер үчүн майрамдык жана куттуктоочу жолугушууларды уюштуруу), бланк продукцияларын (мамлекеттик сертификаттарды, дипломдорду, грамоталарды ж.б.), медальдарды, значокторду даярдоо боюнча кызматтарга, маалыматтык-коммуникациялык кызматтарга маалыматтык агымдардын ишенимдүүлүгүн камсыз кылуу боюнча, коммуникациялык түйүндөрдүн иштөө жөндөмдүүлүгүн коштоп жүрүү жана программалык камсыз кылуу, программаларды пайдаланууга мүмкүнчүлүк берүү ж.б. боюнча кызмат көрсөтүүлөрдү жана жеке башка кызмат көрсөтүүлөргө байланыштуу (социалдык маданий иш чараларды уюштуруу кызматтары, документтерди көчүрмөлөөгө жана кагазга чыгарууга, патрондорду, кызматтык иттер үчүн жем, аттарга чөп, ветеринардык медикаменттерди жана препараттарды (коргоо жана укук коргоо органдарынан башкасы), ошондой эле контракт боюнча көрсөтүлүүчү дагы башка кызматтарга чыгашалар, кызматчынын жана анын үй-бүлөсүн көчүрүү жана мүлкүн жеткирүү чыгымдары) акы төлөө менен байланышкан чыгашаларын таанууга багышталган. Чыгашаларды таануу боюнча бухгалтердик жазуулар төмөнкүчө көрсөтүлөт: дебет боюнча - 22154 100 "Өкүлчүлүк чыгашалары"; 22154 200 "Бланктарды, медальдарды, значокторду даярдоо үчүн чыгымдар"; 22154 300 "Маалыматтык-коммуникациялык кызматтарды көрсөтүүгө акы"; 22154 900 "Товарларды жана кызматтарды пайдалануу менен дагы башка кызмат көрсөтүү", кредит боюнча - 33174 200 "Кызмат көрсөтүү жана иштерге карата акы төлөөгө эсеп". Эсеп-чот 22161 "Бирдиктүү статьялар тарабынан берилген чыгашалар, коомдук саламаттыкты сактоо системасында" өзүнө бир элемент камтыйт: - 22161 100 "Бирдиктүү статьялар тарабынан берилген чыгашалар, коомдук саламаттыкты сактоо системасында ". Бул элемент коомдук саламаттыкты сактоо жана Бирдиктүү төлөөчү системасындагы граждандарды мамлекеттик медициналык камсыздоо базалык программасынын чыгашаларын таануу үчүн арналган. Дебет боюнча - 22161 100 "Бирдиктүү статьялар тарабынан берилген чыгашалар, коомдук саламаттыкты сактоо системасында", кредит боюнча - 33171 190 "Башка ички кредитордук карыз". Эсеп-чот 22171 " Медициналык товарларды жана кызматтарды сатып алуу" өзүнө төмөнкүдөй элементтерди камтыйт: - 22171 100 " Медициналык багыттагы медикаменттерди жана буюмдарды алуу"; - 22171 200 "Инсулин жана инсулиндүү препараттрады алуу"; - 22171 300 "Коргоо жана укук коргоо органдарына тийиштүү, ветеринардык каражаттарды жана кызматтык жаныбарларга керектүү препаратарды алуу". Аталган элементтер медикаменттерди алуу, ороочу-байлоочу каражаттарды, бактериялык препараттарды, сывороткаларды, вакциналарды, канды, инсулин препараттарын жана башка медициналык буюмдардын, коргоо жана укук коргоо органдарына тийиштүү, кызматтык жаныбарларга керектүү ветеринардык каражаттарды жана препаратарды алуу чыгашаларын таануу үчүн арналган. Чыгашаларды таануунун бухгалтердик жазуусу: дебет боюнча - 22171 100 " Медициналык багыттагы медикаменттерди жана буюмдарды алуу", 22171 200 "Инсулин жана инсулиндүү препараттарды алуу", 22171300 "Коргоо жана укук коргоо органдарына тийиштүү, ветеринардык каражаттарды жана кызматтык жаныбарларга керектүү препаратарды алуу", кредит боюнча - 31221 120 "Медикаменттер жана таңуучу, ороочу материалдар", 31221 180 " Ветеринардык каражаттар жана препаратар". Эсеп-чот 22172 "Медициналык кызматтарды сатып алууга байланышкан чыгымдар" өзүнө бир элемент камтыйт: - 22172100 "Лабораториялык жана диагностикалык изилдөөлөрдү сатып алуу үчүн чыгымдар" . Бул элемент лабораториялык жана диагностикалык изилдөөлөрдү сатып алуу үчүн чыгымдарды эсепке алууга арналган. Эсеп-чот 22181 "Тамак-аш азыктарын алуу" өзүнө төмөнкүдөй элементтерди камтыйт: - 22181 100 "Тамак-аш азыктарын алуу"; - 22181 200 "Тамак-аш азыктарына төлөмдөрдү компенсациялоо"; - 22181 300 "Коргоо жана укук коргоо органдарына тийиштүү, кызматтык жаныбарларга жем алуу". Бул элементтер алынган тамак-аш азыктары боюнча чыгашаларды таанууга, ошондой эле колдонуудагы мыйзамдарга ылайык тамак-аш азыктарына компенсациялык төлөөлөрдү эсепке алууга, коргоо жана укук коргоо органдарына тийиштүү, кызматтык жаныбарларга жем алууга арналган. Тамак-аш азыктарын жана кызматтык жаныбарлардын жемдерин чыгашаларын таануу боюнча бухгалтердик жазуу: дебет боюнча 22181 100 "Тамак-аш азыктарын алуу", 22181300 "Коргоо жана укук коргоо органдарына тийиштүү, кызматтык жаныбарларга жем алуу", кредит боюнча - 31221 110 "Тамак-аш азыктары", 31221 180 "Кызматтык жаныбарлардын жемдери". Компенсациялык төлөөлөр боюнча бухгалтердик жазуу: дебет боюнча 22181 200 "Тамак-аш азыктарына төлөмдөрдү компенсациялоо", кредит боюнча - 33171 150 "Компенсациялык төлөмдөр". Эсеп-чот 22191 "Жогорку кесиптик билим берүү системасында бирдиктүү беренеде билдирилген чыгымдар" өзүнө 22191 100 "Жогорку кесиптик билим берүү системасында бирдиктүү беренеде билдирилген чыгымдар" элементти камтыйт. Бул элемент мамлекеттик билим берүү грантынын өлчөмү негизинде республикалык бюджет каражаттарынын чыгымдарын алууга арналган. Эсеп-чот 22211 "Мүлктү учурдагы оңдоого кеткен чыгашалар" өзүнө төмөнкүдөй элементтерди камтыйт: - 22211 100 "Имараттарды жана жайларды учурдагы оңдоого кеткен чыгымдар"; - 22211 200 "Курулмаларды учурдагы оңдоого кеткен чыгымдар"; - 22211 300 "Камсыз кылууларды жана шаймандарды учурдагы оңдоого кеткен чыгымдар". Аталган элементтер мекеменин негизги фонддорду техникалык тейлөөгө жана оңдоого кеткен чыгашаларын таанууга багышталган. Негизги фонддордун наркынын же алардын жумуш мүнөздөмөлөрүнүн өзгөрүшүнө алып келбей турган, тек гана алардын талаптагыдай жумуш абалында болушуна көмөктөшө турган же алар бузулуп калган учурда аларды жумуш абалына алып келе турган имараттарды, имаратжайларды, курулмаларды (анын ичинде жалпы пайдалануудагы автомобиль жолдор тарамын), жабдууну жана инвентарды техникалык тейлөө жана учурдагы оңдоо. Чыгашаларды таануу боюнча бухгалтердик жазуулар төмөнкүчө көрсөтүлөт: дебет боюнча - 22211 100 "Имараттарды жана жайларды учурдагы оңдоого кеткен чыгымдар"; 22211 200 "Курулмаларды учурдагы оңдоого кеткен чыгымдар"; 22211 300 "Камсыз кылууларды жана шаймандарды учурдагы оңдоого кеткен чыгымдар", кредит боюнча - 33174 200 "Кызматтарга жана жумуштарга карата акы төлөөгө эсептер", 31221 170 "Курулуш материалдары". Эсеп-чот 22221 "Учурдагы чарбалык максаттар үчүн буюмдарды жана материалдарды алуу" өзүнө төмөнкүдөй элементтерди камтыйт: - 22221 100 "Буюмдарды жана материалдарды алуу"; - 22221 200 "Учурдагы чарбалык максат үчүн башка буюмдарды жана материалдарды алуу". Аталган элементтер бюджеттик мекеменин учурдагы муктаждыктарына жана такай пайдалануусуна багышталган, наркы машиналарды жана жабдууларды алууга сарпталган чыгашаларга салыштырмалуу төмөн болгон (башкача айтканда, колдонулуш мөөнөтү бир жылга жетпеген убакытты түзгөн, арзан жана бат бузулуучу товарларды жана предметтерди) (кымбат эмес) товарларды алууга кеткен чыгашаларын таанууга багышталган. Чыгашаларды таануу боюнча бухгалтердик жазуулар төмөнкүчө көрсөтүлөт: дебет боюнча - 22221 100 "Буюмдарды жана материалдарды алуу"; 22221 200 "Учурдагы чарбалык максат үчүн башка буюмдарды жана материалдарды алуу", кредит боюнча - 31221 150 "Чарбалык материалдар жана кеңсе товарлары"; 31221 190 "Башка чийки заттар жана материалдар"; 31225 200 "Пайдалануудагы АТБ". Эсеп-чот 22231 "Кийим мүлкүн жана башка формалык жана атайын формалык предметтерди сатып алуу, тигүү жана оңдоо" өзүнө төмөнкү элементти камтыйт: - 22231 100 "Кийим мүлкүн жана башка формалык жана атайын формалык предметтерди сатып алуу, тигүү жана оңдоо". Аталган элемент мекеменин бардык нерсеси менен формалык кийимдерди жана бут кийимдерди, ошондой эле атайын приборлорду жана атайын камылгалоону жана керектүү нерселер менен жабдууну алуу, тигүү жана оңдоо боюнча чыгашаларын таанууга багышталган. Чыгашаларды таануу боюнча бухгалтердик жазуулар төмөнкүчө көрсөтүлөт: дебет боюнча - 22231 100 " Кийим мүлкүн жана башка формалык жана атайын формалык предметтерди сатып алуу, тигүү жана оңдоо", 31225 200 "Пайдалануудагы АТБ". Эсеп-чот 22241 "Көмүрдү сатып алуу жана отундун башка түрлөрүн алуу" өзүнө төмөнкү элементтерди камтыйт: - 22241 100 "Таш көмүрдү алуу"; - 22241 200 "Отундун башка түрлөрүн алуу". Аталган элементтер көмүрдү, отунду, чым көңдү ж.б. алуу боюнча чыгашаларды таанууга багытталган. Чыгашаларды таануу боюнча бухгалтердик жазуулар төмөнкүчө көрсөтүлөт: дебет боюнча - 22241 100 "Таш көмүрдү алуу"; 22241 200 "Отундун башка түрлөрүн алуу"; 31221 190 "Башка чийки заттар жана материалдар", 31221 130 "Отун". Эсеп-чот 22251 "Күзөт кызматтарын сатып алуу" өзүнө төмөнкү элементтерди камтыйт: - 22251 100 "Мекемеден сырткары күзөттүн тейлөө кызматтарын сатып алуу"; - 22251 900 "Башка күзөт кызматтарын сатып алуу". Аталган элементтер юридикалык жана жеке жактардын мүлкүн мекемеден тышкары күзөт кызматтарын алууга кеткен чыгашаларды таанууга багышталган. Чыгашаларды таануу боюнча бухгалтердик жазуулар төмөнкүчө көрсөтүлөт: дебет боюнча - 22251 100 " Мекемеден сырткары күзөттүн тейлөө кызматтарын сатып алуу"; 22251 900 " Башка күзөт кызматтарын сатып алуу", кредит боюнча - 33174 200 "Кызмат көрсөтүү жана иштерге карата акы төлөө эсеп". Эсеп-чот 22261 "Мамлекеттик баалуу кагаздарды чыгаруу, жайгаштыруу жана жана тындыруу боюнча банктардын кызматтарын төлөөгө чыгашалар" өзүнө төмөнкү элементтерди камтыйт: - 22261 100 "Мамлекеттик баалуу кагаздарды чыгаруу, жайгаштыруу, төлөөгө байланышкан каржы кызматтары"; - 22261 200 "Мамлекеттик баалуу кагаздарды чыгаруу, жайгаштыруу, төлөөгө байланышкан башка кызматтары"; - 22261 300 "Улуттук банктын, коммерциялык банктардын, финансылык-кредиттик мекемелердин башка кызматтары"; - 22261 400 "Казына системасын тейлөө боюнча акционердик-коммерциялык банктардын кызматтары". Аталган элементтер мамлекеттик баалуу кагаздарды чыгаруу, жайгаштыруу жана төлөө менен байланышкан чыгашаларды таанууга багышталган. Чыгашаларды таануу боюнча бухгалтердик жазуулар төмөнкүчө көрсөтүлөт: дебет боюнча - 22261 100 "Мамлекеттик баалуу кагаздарды чыгаруу, жайгаштыруу, төлөөгө байланышкан каржы кызматтары"; 22261 200 "Мамлекеттик баалуу кагаздарды чыгаруу, жайгаштыруу, төлөөгө байланышкан башка кызматтары"; 22261 300 "Улуттук банктын, коммерциялык банктардын, финансылык-кредиттик мекемелердин башка кызматтары"; 22261 400 "Казына системасын тейлөө боюнча акционердик-коммерциялык банктардын кызматтары", кредит боюнча - 33174 200 "Кызмат көрсөтүү жана иштерге карата акы төлөө эсеп". Эсеп-чот 22311 "Коммуналдык кызматтар" өзүнө төмөнкү элементтерди камтыйт: - 22311 100 "Сууга акы"; - 22311 200 "Электр энергиясына акы"; - 22311 300 "Жылуулук энергиясына акы"; - 22311 400 "Газга акы". Аталган элементтер коммуналдык кызматтар (электр энергиясы, суу, жылуулук энергиясы, газ) боюнча чыгашаларды таанууга багышталган. Коммуналдык чыгашаларды таануу боюнча бухгалтердик жазуулар төмөнкүчө көрсөтүлөт: дебет боюнча - 22311 100 "Сууга акы", 22311 200 "Электр энергиясына акы", 22311 300 "Жылуулук энергиясына акы", 22311 400 "Газга акы", кредит боюнча - 33174 200 "Кызмат көрсөтүү жана иштерге карата акы төлөө эсеп". Эсеп-чот 22351 "Башка коммуналдык кызматтар үчүн акы" өзүнө төмөнкү элементтерди камтыйт: - 22351100 "Лифтти колдонуу үчүн акы"; - 22351200 "Унаа токтотуучу жайлардын жана гараждардын ижарасына акы"; - 22351900 "Башка коммуналдык кызматтарга төлөм". Аталган элементтер лифти пайдалануу үчүн акы төлөө, унаа токтоочу жайлардын жана гараждардын ижарасы үчүн акы төлөө боюнча чыгашаларды таанууга багышталган. 2231,2235 – беренелеринде классификацияланбаган коммуналдык кызматтар боюнча чыгымдар жана имараттарды жана курулмаларды күтүү боюнча эксплуатациялык чыгымдар да кирет. Чыгашаларды таануу боюнча бухгалтердик жазуулар төмөнкүчө көрсөтүлөт: дебет боюнча - 22351 100 " Лифтти колдонуу үчүн акы", 22351 200 " Унаа токтотуучу жайлардын жана гараждардын ижарасына акы", 22351 900 " Башка коммуналдык кызматтарга төлөм", кредит боюнча - 33174 200 "Кызмат көрсөтүү жана иштерге карата акы төлөө эсеп". Категория 23 "Негизги каражаттардын амортизациясы боюнча чыгаша" негизги каражаттардын амортизациясы боюнча чыгашаларды таануу үчүн арналган. Эсеп-чот 23111 "Негизги каражаттардын амортизациясы боюнча чыгаша" өзүнө төмөнкү элементтерди камтыйт: - 23111 110 "Негизги каражаттардын амортизациясы боюнча чыгаша"; - 23111 120 "Материалдык эмес активдердин амортизациясы боюнча чыгаш". Бул элементтер негизги фонддордун жана материалдык эмес активдердин амортизациясы боюнча чыгашаларды таануу үчүн арналган. Чыгашаларды таануунун бухгалтердик жазуусу төмөнкүлөрдү чагылдырат: дебет боюнча 23111 110 "Негизги фонддордун амортизациясы боюнча чыгаша", 23111 120 "Материалдык эмес активдердин амортизациясы боюнча чыгаша", кредит боюнча - негизги фонддор менен материалдык эмес активдердин топтолгон амортизациясынын тийиштүү элементи. Категория 24 "Пайыздар" камтыган эсеп-чоттор кредиттер жана мамлеккетик баалуу кагаздардын пайыздарды, индексацияланган суммалар боюнча калктын карыздарды, мамлекеттик башкаруу секторунун башка бирдиктерине пайыздарды төлөө боюнча чыгашаларды таануу үчүн арналган. Эсеп-чот 24111 "Чет өлкөлөрдөн жана эл аралык уюмдардан алынган кредиттер жана зайымдар боюнча пайыздарды төлөө" өзүнө бир элементти камтыйт: - 24111 100 "Чет өлкөлөрдөн жана эл аралык уюмдардан алынган кредиттер жана зайымдар боюнча пайыздарды төлөө ". Эсеп-чот 24211 "Мамлекеттик баалуу кагаздар боюнча пайыздарды төлөө" өзүнө төмөнкүдөй элементтерди камтыйт: - 24211 100 "Мамлекеттик кыска мөөнөттүү баалуу кагаздар боюнча пайыздарды төлөө"; - 24211 200 "Мамлекеттик узак мөөнөттүү баалуу кагаздар боюнча пайыздарды төлөө". Эсеп-чот 24221 "Индексацияланган суммалар боюнча калктын карыздарын төлөө" өзүнө төмөнкүдөй элементти камтыйт: - 24221 100 "Индексацияланган суммалар боюнча калктын карыздарын төлөө". Эсеп-чот 24311 "Мамлекеттик башкаруунун секторунун башка бирдиктерине пайыздарды төлөө" өзүнө бул элементти камтыйт: - 24311 100 "Мамлекеттик башкаруунун секторунун башка бирдиктерине пайыздарды төлөө". Бул элементтер кредиттер жана зайымдар боюнча, баалуу кагаздар, карыздар боюнча, индексацияланган суммалар боюнча төлөнүүчү пайыздык чыгашаларды таанууга арналган. Мындай аткарымдардын эсеби кассалык ыкма менен жүргүзүлөт. Бухгалтердик жазуу төмөнкүлөрдү чагылдырат: дебет боюнча - 24111 100 "Чет өлкөлөрдөн жана эл аралык уюмдардан алынган кредиттер жана зайымдар боюнча пайыздарды төлөө", 24211 100 "Мамлекеттик кыска мөөнөттүү баалуу кагаздар боюнча пайыздарды төлөө", 24211 200 "Мамлекеттик узак мөөнөттүү баалуу кагаздар боюнча пайыздарды төлөө", 24311 100 "Мамлекеттик башкаруунун секторунун башка бирдиктерине пайыздарды төлөө", 24221 100 "Индексацияланган суммалар боюнча калктын карызын төлөө", кредит боюнча - 33173 100 "Баалуу кагаздар боюнча төлөөгө карата пайыздар"; 33173 200 "Кредиттер жана зайымдар боюнча төлөөгө пайыздар"; 33171 190 "Башка ички кредитордук карыз". Категория 25 "Субсидиялар" камтыган эсеп-чоттор мамлекеттик (каржылык, каржылык эмес) жана менчик (каржылык, каржылык эмес) ишканаларга субсидияларды төлөө боюнча чыгашаларды таануу үчүн арналган. Эсеп-чот 25111 "Каржылык эмес мамлекеттик ишканаларга субсидиялар" өзүнө бул элементти камтыйт: - 25111 100 "Каржылык эмес мамлекеттик ишканаларга субсидиялар". Эсеп-чот 25121 "Каржылык мамлекеттик ишканаларга субсидиялар" өзүнө төмөнкүдөй элементти камтыйт": - 25121 100 "Каржылык мамлекеттик ишканаларга субсидиялар". Эсеп-чот 25211 "Каржылык эмес менчик ишканаларга субсидиялар" өзүнө төмөнкү элементти камтыйт: - 25221 100 "Каржылык эмес менчик ишканаларга субсидиялар"; Эсеп-чот 25221 "Каржылык менчик ишканаларга субсидиялар" өзүнө төмөнкүдөй элементти камтыйт": - 25221 100 "Каржылык менчик ишканаларга субсидиялар". Бул элементтер каржылык эмес же каржылык уюмдарга берилген субсидияларды эсепке алууга арналган. Бухгалтердик жазуу: дебет боюнча - субсидиялар эсебин алуу боюнча тийиштүү элемент, кредит боюнча 33171 160 "Субсидиялар боюнча эсептешүү". Категория 26 "Гранттар" камтыган эсеп-чоттор чет мамлекеттердин өкмөттөрүнө, эл аралык уюмдарга берилген гранттарды, эл аралык уюмдарга төгүмдөрдү, чет мамлекеттердин өкмөттөрүнө капиталдык гранттарды, жергиликтүү бюджеттерге гранттарды, өз ара эсептешүүлөр боюнча берилүүчү каражатарды жана субвенцияларды төлөө боюнча чыгашаларды таануу үчүн арналган. Эсеп-чот 26111 "Чет өлкөлүк мамлекеттер өкмөттөрүнө учурдагы гранттар" өзүнө бул элементти камтыйт: - 26111 100 "Чет өлкөлүк мамлекеттер өкмөттөрүнө учурдагы гранттар". Эсеп-чот 26121 "Чет өлкөлүк мамлекеттер өкмөттөрүнө капиталдык гранттар" өзүнө төмөнкүнү элементти камтыйт: - 26121 100 "Чет өлкөлүк мамлекеттер өкмөттөрүнө капиталдык гранттар". --- > Текст кыскартылды: бул жерде документтин 618952 белгисинин алгачкы 249935 белгиси гана. Толук тексти - https://aqlex.ai/kg/doc/200150 барагында