4-статья. Ушул Мыйзамда пайдаланылуучу түшүнүктөр жана терминдер

Ушул Мыйзамда төмөндөгүдөй түшүнүктөр жана терминдер пайдаланылат: гидрометеорология иши - гидрометеорология, метеорология, климатология, агрометеорология, аэрология, гидрология, гляциология, анын ичинде жаратылыш айлана-чөйрөсүнүн абалынын жана анын булганышынын мониторинги, ошондой эле жаратылыш айлана-чөйрөсүнүн абалы жөнүндө мамлекеттин, жеке жана юридикалык жактардын керектөөлөрүн камсыз кылуу жагындагы иштин бардык түрү; гидрометеорология ишинин катышуучусу - колдонуудагы мыйзамдарга карама-каршы келбеген, гидрометеорология жагындагы иштин бир же бир нече багыттары боюнча ишти жүзөгө ашырган юридикалык же жеке жак; жаратылыш айлана-чөйрөсү - атмосфера, кыртыш, өсүмдүктөр, үстүңкү катмар, мөңгүлөр менен бирге кургак жердин үстүндөгү суулар; жаратылыш айлана-чөйрөсүнүн абалынын мониторинги - метеорология, климатология, аэрология, гидрология, гляциология, гелиогеофизика жана агрометеорология мүнөздөрү жана чен-өлчөмдөрү боюнча баа берүү максатындагы атмосфералык абанын, суунун жана кыртыштын үстүнкү абалына узак мөөнөттүү инструменталдык жана көз менен көрүп байкоо жүргүзүү; байкоо жүргүзүү тармагы - жаратылыш айлана-чөйрөсүнүн абалына байкоо жүргүзүүнүн туруктуу жана көчмө пункттарынын тутуму (станциялар, посттор, лабораториялар, борборлор, обсерваториялар); мамлекеттик байкоочу тармак - ыйгарым укуктуу органдын байкоочу тармагы; (8-абзац КР 2017-жылдын 30-январындагы № 16 Мыйзамына ылайык күчүн жоготту) жаратылыш айлана-чөйрөсүнүн абалына байкоо жүргүзүүнүн туруктуу пункту (мындан ары - байкоо жүргүзүүнүн туруктуу пункту) - жаратылыш айлана-чөйрөсүнүн мүнөздөрүн жана анын булганышын аныктоого арналган приборлор менен жабдуулар орнотулган жер участогун же анын жака-белин камтыган комплекс; жаратылыш айлана-чөйрөсүнүн абалына байкоо жүргүзүүнүн кыймылдуу пункт (мындан ары - байкоо жүргүзүүнүн кыймылдуу пункту) - жаратылыш айлана-чөйрөсүнүн мүнөздөрүн жана анын булганышын аныктоого арналган приборлор менен жабдуулар орнотулган платформаны (автомобиль транспорту, кеме же сүзүп жүрүүчү башка каражат, бир жерден экинчи жерге жетүү каражаты) өзүнө камтыган комплекс; жетүүгө кыйын болгон станциялар менен посттор - татаал табигый, географиялык шарттардагы шаар жана айыл конуштарынан кыйла алыста жайгашкан станциялар менен посттор; жаратылыш айлана-чөйрөсүнүн абалы жөнүндөгү маалыматтар - айлана-чөйрөнүн жана анын булганышынын абалынын мониторингинин натыйжасында алынган кабарлар (маалыматтар); маалымат продукциясы - жайылтууга же ишке ашырууга арналган кабарларды (маалыматтарды) жалпылоонун натыйжасында алынган маалымат; маалымат продукциясын берүүчү - айлана-чөйрөнүн абалынын мониторингинин натыйжасында алынган жалпыланган кабарларды (маалыматтарды) салыштырып даярдоону жүзөгө ашыруучу жеке же юридикалык жак; болжолдоо - азыркы жана мурдагы шарттарды талдоонун негизиндеги келечектеги абал жана өзгөрүүлөр жөнүндө болжолдордун илимий негиздеги түзүлүшү; аба ырайын болжолдоо - табияттын келечектеги абалы жөнүндөгү илимий жактан негизделген болжолдорду түзүү; коркунучтуу (табигый) гидрометеорологиялык көрүнүштөр - калктын өмүрүнө жана саламаттыгына коркунуч келтирүүчү жана күчтүүлүгү, пайда болуучу убактысы, узактыгы жана таралган аянтына жараша айлана-чөйрөгө жана өлкөнүн улуттук экономикасына тигиндей же мындай материалдык зыян келтирген же келтирүүсү мүмкүн болгон табигый кырсыктар; шашылыш кабар (аба ырайынын бузулушу тууралу эскертүү) - калктын өмүрүнө жана саламаттыгына коркунуч келтириши, жаратылыш айлана-чөйрөсүнө жана өлкөнүн экономикасына зыян келтириши мүмкүн болгон жаратылыштын коркунучтуу гидрометеорологиялык көрүнүштөрү жана жаратылыш чөйрөсүнүн чукул күчтүү булганышы жөнүндө токтоосуз берилүүчү маалымат; көпчүлүк пайдалануучу маалымат - Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети тарабынан белгиленген тартипте алынган жана чогултулган, иш жүзүндөгү жана болжолдуу маалымат; адистештирилген маалымат - пайдалануучунун (керектөөчүнүн) тапшырыгы боюнча жана анын каражатынын эсебинен берилүүчү маалымат; атайын дайындама иштери - жеке жана юридикалык жактардын, анын ичинде аткаруу бийлик органдарынын тапшырыгы боюнча аткарылуучу иштер жана изилдөөлөр; активдүү таасир көрсөтүү - жөнгө салуу жана калкка жана экономикага зыян келтириши мүмкүн болгон процесстерди жөнгө салуу жана азайтуу максатындагы метеорологиялык жана башка геофизикалык процесстерге таасир этүү; жаратылыш айлана-чөйрөсүнүн абалы, анын булганышы жөнүндөгү маалыматтар фонду - узак мөөнөттө пайдаланууга жана сакталууга тийиш болгон кабарлардын (маалыматтардын) жана маалымат продукциясынын жыйындысы; гидрометеорология маалыматтарынын жана жаратылыш айлана-чөйрөсүнүн булганышы жөнүндөгү маалыматтардын мамлекеттик фонду - Кыргыз Республикасынын аймагындагы инструменталдык байкоолордун ичинде жаратылыш айлана-чөйрөсүнүн булганышы жөнүндөгү ретоспектүү (тарыхый) гидрометеорологиялык маалыматтар; гидрология - жер үстүндөгү суулар жөнүндө илим; метеорология - атмосфера, анын түзүлүшү, касиеттери жана андагы жүрүп жаткан табигый процесстер жөнүндөгү илим; гидрометеорология - метеорологиялык жана ошондой эле гидрологиялык режимдерге тиешеси бар процесстерди караштыруучу чегара илиминин тармагы; агрометеорология - айыл чарба маанисиндеги атмосфералык шарттарды изилдеген метеорологиялык колдонмо илимдин тармагы; репрезентативдүүлүк - чоң аймактагы гидрологиялык жана метеорологиялык маалыматтардын мүнөздүүлүгү жана көрсөткүчтүгү; аэрология - эркин атмосфераны изилдөөнүн методдору жөнүндөгү илим, эркин атмосфера табияты; гляциология - мөңгүлөрдүн, алардын келип чыгышынын жана эволюциясынын табигый касиеттери жөнүндө, алардын географиялык түзүлүштүн башка курамдары менен байланыштары жөнүндөгү илим; климат - географиялык абалына жараша ошол жер үчүн мүнөздүү болгон атмосфералык шарттардын системалык режими; климатология - климат жөнүндөгү илим; репердик станция - негизги станция; аба ырайы - метеорологиялык элементтердин толук мүнөздөмөлөрүн мүнөздөгөн атмосферанын үзгүлтүксүз өзгөрүп туруучу абалы; улуттук гидрометеорология тутуму - мамлекеттик жана ведомстволук гидрометеорологиялык уюмдардын жана кызматтардын, гидрометеорология маалыматын жана Кыргыз Республикасынын аймагындагы айлана-чөйрөнүн абалы, анын булганышы жөнүндөгү маалыматтын башка өндүрүүчүлөрүнүн жыйындысы; маалымат продукциясын керектөөчүлөр (пайдалануучулар) - Кыргыз Республикасынын жеке жана юридикалык жактары, анын ичинде мамлекеттик органдар жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары, ошондой эле жарандыгы жок адамдар, чет өлкөлүк юридикалык жана жеке жактар; гидрометеорология маалыматын түзүүчүлөр - жаратылыш айлана-чөйрөсүнүн абалына ар түрдүү мониторингди жана гидрометрология маалыматын түзүүнү жүзөгө ашыруучу жеке жана юридикалык жактар; аба ырайын болжолдоо тууралуу эрте кабарлоо тутуму - юридикалык жана жеке жактарга күн мурунтан аба ырайын болжолдоо тууралуу (жаратылыш айлана-чөйрөсүнүн болуп жаткан же божомолдоно турган абалы, болжолдонуучу кооптуу табият кырсыгы жана башталып жаткан табигый жаратылыш кубулушу жөнүндө) маалыматты берүүнү камсыз кылган күчтөрдүн жана аба ырайын болжолдоочу адистештирилген техникалык каражаттар менен электр байланыш түйүндөрүнүн уюштуруу-техникалык бирикмеси. (КР 2017-жылдын 30-январындагы № 16, 2023-жылдын 23-мартындагы № 67 Мыйзамдарынын редакциясына ылайык)