2-берене. Ушул Мыйзамда пайдаланылуучу негизги түшүнүктөр

Ушул Мыйзамда төмөнкү негизги терминдер, түшүнүктөр жана алардын аныктамалары пайдаланылат:

1) биодинамикалык препараттар - кыртыштын абалын жакшыртуучу жана чыңдоочу, ошондой эле жердин (жер участогунун) түшүмдүүлүгүн жогорулатуучу органикалык препараттар, анын ичинде, органикалык жер семирткичтер;

2) буфердик зона - айыл чарба өндүрүшүнө тартылбаган, экосистемалык жана башка атайын функцияларды (коргоочу, микроклиматтык ж.б.) аткаруучу, органикалык өндүрүштүн операторлорунун аймагынын, жер участогунун бөлүгү;

3) генетикалык модификацияланган организмдер (мындан ары - ГМО) - гендик инженерия ыкмалары менен өзгөртүлгөн өсүмдүктөр, жаныбарлар же микроорганизмдер;

4) гендик инженерия - табигый жупташуу жана көбөйүү же табигый рекомбинация методдору менен алынышы мүмкүн болбогон натыйжалары бар өсүмдүктөрдүн, жаныбарлардын, микроорганизмдердин, клеткалардын жана биологиялык башка бирдиктердин генетикалык материалы алардын жардамы менен өзгөрүүчү молекулярдык биологиянын ыкмаларынын, методдорунун жана технологияларынын жыйындысы;

5) топтук сертификаттоо - чарбаны жана өндүрүштү жүргүзүү тутуму окшош болгон органикалык өндүрүштүн операторлорунун тобун сертификаттоо;

6) жапайы өсүүчү өсүмдүк - жапайы жерде терилген, органикалык өндүрүштү тескөөнүн алкагында өстүрүлбөгөн жана багылбаган өсүмдүк же өсүмдүктүн бөлүгү;

7) кошулма - тамак-аш азыктарына, тоютка же башка өнүмдөргө кошулуучу, өндүрүмдүн коопсуздугуна, консистенциясына, түсүнө, даамына, жытына же башка техникалык сапаттарына таасир этүүчү зат;

8) иммунологиялык ветеринардык препараттар - жаныбарлардын ылаңдарынын алдын алуу же алардын ылаңдарын дарылоо үчүн даярдалган вакциналар же жаныбарлар үчүн сывороткалар;

9) ингредиент - тамак-ашты же тоютту өндүрүүдө же даярдоодо пайдаланылуучу жана акыркы өндүрүмдө, анын ичинде модификацияланган түрүндө камтылган зат, тамак-аш же тоют кошулмалары кошо;

10) иондоштуруучу нурландыруу - өндүрүмдүн молекулярдык түзүмүн өзгөртүүгө жөндөмдүү, өнүмдөрдөгү (эреже катары, тамак-аш азыктарында) микробиологиялык булгоочу заттар, патогендер, мите курттар жана зыянкечтер менен күрөшүү, өндүрүмдү сактоо же өнүп чыгуу же бышуу сыяктуу физиологиялык процесстерге бөгөт коюу максатында пайдаланылуучу радионуклеотиддердин жогорку энергияда бөлүнүп чыгышы;

11) тоют (тоют азыктары) - тамак-аш өндүрүмүн өндүрүү үчүн пайдаланылуучу жаныбарларды түздөн-түз азыктандыруу үчүн багытталган иштетилген материалды, жарым фабрикатты же чийки материалды кошо, кандай болбосун материал;

12) маркалоо - таңгакка, же таңгакка кадалган же аларга жайгаштырылган же болбосо аларга тиркелген маалымат алып жүрүүчүнүн башка түрүнө жазуу, сүрөт, белги, символ, жана башка белги жана (же) алардын комбинациясы түрүндө чагылдырылган, органикалык өндүрүм жөнүндө маалымат;

13) органикалык эмес (салттуу) өндүрүш - органикалык өндүрүштү жүргүзүү эрежелерине шайкеш келбеген өндүрүш;

14) органикалык өндүрүштүн оператору - органикалык өндүрүмдү органикалык өндүрүш чөйрөсүндөгү мыйзамдарга ылайык өндүрүүнү, топтоону, иштетүүнү, кайра иштетүүнү, таңгактоону, сактоону, ташууну, жүгүртүүгө чыгарууну жана маркалоону жүзөгө ашыруучу жеке же юридикалык жак;

15) сертификаттоо боюнча орган - органикалык өндүрүштү жана/же органикалык өндүрүмдү сертификаттоону жүзөгө ашыруучу юридикалык жак;

16) органикалык өндүрүм - органикалык өндүрүштүн эрежелерине ылайык өндүрүлгөн, "биологиялык өндүрүм", "экологиялык өндүрүм" сыяктуу мааниге же кыскартылган түрдө "био" же "эко" белгилери түрүндө колдонулуучу башка окшош аталышка ээ болгон өндүрүм;

17) органикалык мал чарбачылыгы - айыл чарба жаныбарларын, анын ичинде канаттууларды жана курт-кумурскаларды багуу, көбөйтүү (өндүрүү) жана органикалык өндүрүш чөйрөсүндөгү мыйзамдардын талаптарын сактоо менен жаныбарлардан өндүрүм алуу үчүн өндүрүү менен байланышкан органикалык өндүрүш;

18) органикалык өндүрүш - өсүмдүктөн жана жаныбарлардан өндүрүлгөн өнүмдөрдү органикалык өндүрүш чөйрөсүндөгү мыйзамдардын талаптарына ылайык өндүрүүнү, чогултууну, иштетүүнү, кайра иштетүүнү, таңгактоону, сактоону камтыган иш;

19) органикалык өсүмдүк өстүрүүчүлүк - органикалык өндүрүш чөйрөсүндөгү мыйзамдардын талаптарын сактоо менен өсүмдүктөр дүйнөсүнүн объекттерин даярдоону камтуучу агро өсүмдүктөрдү органикалык өндүрүү;

20) органикалык чийки зат - пестициддерди жана өсүмдүктөрдү коргоонун башка каражаттарын, химиялык жер семирткичтерди, өстүрүүнү өбөлгөлөөчүлөрдү жана жаныбарларды семиртүүчү заттарды, антибиотиктерди, гормоналдык жана ветеринардык препараттарды, генетикалык модификацияланган организмдерди пайдаланбастан органикалык өндүрүш эрежелерине ылайык алынган жана иондоштуруучу нурлантууну пайдалануу менен иштетилбеген, курамында тыюу салынган жана зыяндуу заттар, ошондой эле аларды кайра иштетүүдөн өнүмдөр болбогон чийки зат;

21) өндүрүмдү артка чакыртып алуу - жүгүртүүгө киргизилген өндүрүмдү кайтарып алууну камсыз кылууга багытталган аракеттер;

22) параллель өндүрүш - органикалык эмес (салттуу) жана органикалык өндүрүштү, же өткөөл мезгилде турган өндүрүштү аларды өз-өзүнчө өндүрүү шартында өндүрүмдүн ошол эле түрүн органикалык өндүрүштүн ошол эле оператору тарабынан бир маалда жүргүзүү;

23) өткөөл мезгил - анын убагында органикалык өндүрүштүн оператору органикалык өндүрүш чөйрөсүндөгү мыйзамдардын талаптарын сактоочу, органикалык эмес (салттуу) өндүрүштөн органикалык өндүрүшкө өтүү үчүн зарыл болгон убакыт аралыгы;

24) органикалык өндүрүштүн эрежелери - органикалык өндүрүштү жүргүзүү жол-жоболорун жөнгө салуучу мыйзамдарга ылайык бекитилген талаптар;

25) сертификаттоо программасы - органикалык өндүрүштүн жана/же органикалык өндүрүмдүн аныкталган стандартка шайкештигин тастыктоо үчүн сертификаттоо боюнча орган тарабынан жүзөгө ашырылуучу, аныкталган талаптары, жол-жоболору жана тескөөсү бар тутум.

26) ГМОдон өндүрүлгөн өнүм - толугу менен же жарым жартылай ГМОдон иштелип чыккан кандай болбосун өнүм;

27) ГМОну пайдалануу менен өндүрүлгөн өнүм - өндүрүү процессинде акыркы тирүү организм катары ГМОну пайдалануу аркылуу алынган, генетикалык модификацияланган организмди камтыбаган жана курамы андан турбаган кандай болбосун өндүрүм;

28) өндүрүштүк бирдик - негизги өндүрүштүк имараттарды, жер участокторун, жайыттарды, өсүмдүк өстүрүүчүлүктүн, мал чарбасынын өндүрүмдөрүн, чийки заттарды жана башка кандай болбосун ресурстарды сактоо үчүн имараттарды кошо алганда, аларга органикалык жана органикалык эмес өндүрүштүн же өткөөл мезгилдин убагындагы өндүрүштүн эрежелерине ылайык мамиле жасаган жана тескеген жеке же юридикалык жактын активдери;

29) өсүмдүктөн алынган чийки зат - пестициддерди, жана өсүмдүктөрдү коргоонун башка каражаттарын, химиялык жер семирткичтерди, өсүүнү өбөлгөлөөчүлөрдү колдонбостон органикалык өндүрүштүн эрежелерине ылайык алынган чийки зат;

30) сертификаттоо боюнча органды каттоо - органикалык өндүрүш чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын сертификаттоо боюнча аккредитацияланган органды Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети (мындан ары - Министрлер Кабинети) белгилеген тартипте сертификаттоо боюнча органдардын реестрине киргизүү боюнча аракети;

31) органикалык өндүрүштүн операторлорунун реестри - органикалык өндүрүштүн операторлору жөнүндө маалыматтар базасы;

32) сертификаттоо боюнча органдардын реестри - сертификаттоо боюнча органдар жөнүндө маалыматтар базасы;

33) сертификат - органикалык өндүрүш жана/же органикалык өндүрүм органикалык өндүрүш, органикалык өндүрүмдү жүгүртүү жана маркалоо чөйрөсүндөгү талаптарга шайкеш келерин ырастоочу документ;

34) сертификаттоо - шайкештикти ырастоочу форма, анын жүрүшүндө сертификаттоо боюнча орган органикалык өндүрүш, жүгүртүү, маркалоо жана органикалык өндүрүмдүн шайкештигин баалоо чөйрөсүндөгү талаптарга органикалык өндүрүш жана/же органикалык өндүрүм шайкеш келерин документ менен ырастайт;

35) кепилденген катышуу тутуму (англис тилинде - participatory guarantee systems (PGS) - үчүнчү жак тарабынан сертификаттоо алкагынан тышкары иштеген, органикалык өндүрүмдү өндүрүүчүлөрдүн ата мекендик бирикмелери тарабынан ыктыярдуулук, ишеним көрсөтүү, алардын мүчөлөрүнүн жана кызыкдар тараптардын жигердүү катышуусу принциптеринде колдонулуучу, органикалык өндүрүмдүн шайкештигин жана сапатын камсыз кылуунун жана ырастоонун локалдык тутуму;

36) органикалык өндүрүш чөйрөсүндөгү ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган - өзүнүн компетенциясынын чегинде органикалык өндүрүш, органикалык өндүрүмдү жүгүртүү жана маркалоо процесстерин жөнгө салуу боюнча ишти жүзөгө ашыруучу, Министрлер Кабинети тарабынан аныкталган мамлекеттик орган;

37) органикалык өндүрүш тутумунун эквиваленттүүлүгү - органикалык өндүрүштүн жана органикалык өндүрүмдүн шайкештигин ырастоонун бир эле ошол деңгээлин камсыз кылуу үчүн өндүрүмдүн, органикалык өндүрүштү сертификаттоонун жана контролдоонун түрдүү тутумунун жетиштүүлүгү;

38) органикалык өндүрүштүн экологиялык коопсуздугу - жаратылыш чөйрөсүнө карата жүктүн деңгээли анын өзүн-өзү калыбына келтирүү жөндөмүнөн ашпаган учурда, курчап турган жаратылыш чөйрөсү балансталган кошо жашоого жана уюштуруучулук өндүрүү жүргүзүүгө жеткенде пайда болуучу, адамдын өмүрүндөгү маанилүү экологиялык кызыкчылыктарынын, алды менен, анын жашоосу үчүн таза, чың, жагымдуу айлана-чөйрөгө укугу корголгон абалы.