# Кыргыз Республикасынын 2021-жылдын 28-октябрындагы № 129 "Кыргыз Республикасынын Кылмыш-жаза процессуалдык" кодекси

- Толук аталышы: Кыргыз Республикасынын 2021-жылдын 28-октябрындагы № 129 "Кыргыз Республикасынын Кылмыш-жаза процессуалдык" кодекси
- Актынын түрү: Кодекс
- Номери: 129
- Кабыл алынган күнү: 28.10.2021
- Статусу: Күчүндө
- Редакциянын күнү: 28.07.2026
- Тексттин тили: кыргыз тили
- aqlex'теги барагы: <https://aqlex.ai/kg/doc/112308>
- Расмий булак: <https://cbd.minjust.gov.kg/112308/edition/1283042/ru>
- Башка тилдеги тексти (Markdown): <https://aqlex.ai/doc/112308.md>

> Текст расмий булактын маалыматы боюнча 28.07.2026 редакциясында берилди. Бул юридикалык кеңеш эмес: юридикалык маанилүү аракеттер үчүн расмий жарыялоо менен салыштырыңыз.
>
> Кантип шилтеме берүү керек: Кыргыз Республикасынын 2021-жылдын 28-октябрындагы № 129 "Кыргыз Республикасынын Кылмыш-жаза процессуалдык" кодекси (28.07.2026 редакциясы) - https://aqlex.ai/kg/doc/112308

---

КР 2025-жылдын 14-ноябрындагы № 257 Мыйзамы менен киргизилген өзгөртүүлөр, 2027-жылдын 1-январынан тартып күчүнө кирет

КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН КЫЛМЫШ-ЖАЗА ПРОЦЕССУАЛДЫК КОДЕКСИ

2021-жылдын 28-октябры № 129

(Кыргыз Республикасынын 2021-жылдын 28-октябрындагы № 126 Мыйзамы менен колдонууга киргизилди)

(Кыргыз Республикасынын 2022-жылдын 18-январындагы № 4, 2023-жылдын 15-февралындагы № 28, 2023-жылдын 30-мартындагы № 75, 2023-жылдын 12-июнундагы № 118, 2023-жылдын 22-июнундагы № 122, 2023-жылдын 26-июлундагы № 149, 2023-жылдын 2-августундагы № 151, 2023-жылдын 10-октябрындагы № 186, 2023-жылдын 22-декабрындагы № 209, 2024-жылдын 22-январындагы № 24, 2024-жылдын 16-февралындагы № 49, 2024-жылдын 16-февралындагы № 50, 2024-жылдын 2-апрелиндеги № 73, 2024-жылдын 3-апрелиндеги № 75, 2024-жылдын 16-майындагы № 86, 2024-жылдын 3-июлундагы № 112,2024-жылдын 22-июлундагы № 133, 2024-жылдын 23-июлундагы № 136 , 2024-жылдын 5-августундагы № 160, 2024-жылдын 19-ноябрындагы № 182, 2025-жылдын 12-февралындагы № 37, 2025-жылдын 19-февралындагы № 40, 2025-жылдын 19-февралындагы № 42 , 2025-жылдын 14-мартындагы № 56 , 2025-жылдын 28-июлундагы № 160, 9 августа 2025 года № 193, 2025-жылдын 22-сентябрындагы № 204, 2025-жылдын 29-октябрындагы № 243, 2025-жылдын 14-ноябрындагы № 257, 2025-жылдын 14-ноябрындагы № 259, 2025-жылдын 14-ноябрындагы № 260, 2026-жылдын 5-июнундагы № 81, 2026-жылдын 11-июнундагы № 87, 2026-жылдын 2-июлундагы № 101, 2026-жылдын 22-июлундагы № 117, 2026-жылдын 24-июлундагы № 125, 2026-жылдын 28-июлундагы № 133 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

ЖАЛПЫ БӨЛҮК

## I БӨЛҮМ

НЕГИЗГИ ЖОБОЛОР

## 1-глава. Кыргыз Республикасынын кылмыш-жаза сот өндүрүшү жөнүндө мыйзамдары жана аны колдонуу чөйрөсү

### [1-берене. Кыргыз Республикасынын кылмыш-жаза сот өндүрүшү жөнүндө мыйзамдары](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-1)

1. Кыргыз Республикасынын аймагында кылмыш-жаза сот өндүрүшү Кыргыз Республикасынын Конституциясына (мындан ары – Конституция) жана ушул Кодекске ылайык жүзөгө ашырылат.

2. Кыргыз Республикасынын кылмыш-жаза процессуалдык мыйзамдары Конституцияга негизделген ушул Кодекстен, эл аралык укуктун жалпы таанылган принциптеринен жана ченемдеринен, ошондой эле Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык күчүнө кирген эл аралык келишимдерден (мындан ары – эл аралык келишимдер) турат.

3. Кылмыш-жаза процессуалдык сот өндүрүшүнүн тартибин жөнгө салуучу Кыргыз Республикасынын мыйзамдарынын жоболору ушул Кодекске киргизилген шартта гана колдонулууга жатат.

4. Эгерде кылмыш-жаза сот өндүрүшүнүн жүрүшүндө Кыргыз Республикасынын Граждандык кодексине же Кыргыз Республикасынын Укук бузуулар жөнүндө кодексине ылайык чечилүүсү тийиш болгон маселени кароо зарылдыгы келип чыкса, ал тиешелүү тартипте чечилет.

### [2-берене. Ушул Кодекстин мейкиндикте колдонулушу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-2)

1. Конституция Кыргыз Республикасынын бардык аймагында жогорку юридикалык күчкө ээ болот жана түздөн-түз колдонулат. Ушул Кодекстин жана Конституциянын ченемдеринин ортосунда карама-каршылык болгон учурда Конституциянын ченемдери колдонулат.

2. Кыргыз Республикасынын аймагында Кылмыш-жаза сот өндүрүшү кылмыштын жасалган жерине карабастан, эгерде Кыргыз Республикасынын эл аралык келишимдеринде ушул Кодекстин мейкиндикте колдонулушунун башка эрежелери белгиленбесе, ушул Кодекске ылайык жүргүзүлөт.

3. Ушул Кодекстин ченемдеринин жана Кыргыз Республикасынын конституциялык мыйзамынын ортосунда карама-каршылык болгон учурда конституциялык мыйзам колдонулат. Ушул Кодекстин ченемдери менен башка мыйзамдардын ортосунда карама-каршылык болгон учурда ушул Кодекстин ченемдери колдонулат.

### [3-берене. Ушул Кодекстин убакытта колдонулушу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-3)

1. Кылмыш-жаза сот өндүрүшү, эгерде ушул Кодексте башкача каралбаса, процессуалдык иш-аракетти аткаруу, процессуалдык чечимди кабыл алуу учурунда колдонуудагы мыйзамга ылайык жүзөгө ашырылат.

2. Процесстин катышуучуларына жаңы милдеттерди жүктөгөн, тикелей же кыйыр түрдө укуктарын жокко чыгарган же аларды азайткан, аларды пайдаланууну кошумча шарттар менен чектеген кылмыш-жаза процессуалдык мыйзам өткөн мезгилге карата колдонулбайт.

3. Далилдердин жол берилгендиги алар алынган учурдагы колдонулган мыйзамга ылайык аныкталат.

### [4-берене. Ушул Кодекстин чет өлкөлүк жарандарга, жарандыгы жок адамдарга карата колдонулушу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-4)

1. Кыргыз Республикасынын аймагында чет өлкөлүк жарандарга, жарандыгы жок адамдарга карата кылмыш-жаза сот өндүрүшү, эгерде Кыргыз Республикасынын өз ара укуктук жардам көрсөтүү жөнүндө эл аралык келишимдеринде башкача каралбаса, ушул Кодекстин ченемдерине ылайык жүргүзүлөт.

2. Эл аралык укуктун жалпы таанылган принциптерине жана ченемдерине жана Кыргыз Республикасынын эл аралык келишимдерине ылайык иммунитетке ээ болгон адамдарга карата, ушул Кодексте каралган процессуалдык аракеттер иммунитет укугуна ээ болгон адам кызмат кылган же кызматта турган чет мамлекеттин, же ал персоналынын мүчөсү болгон же болуп турган эл аралык уюмдун макулдугу менен жүргүзүлөт. Тиешелүү адамдын иммунитетти колдонору же колдонбостугу жана мындай иммунитеттин көлөмү канчалык экени жөнүндө маалымат ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган тарабынан берилет.

### [5-берене. Ушул Кодексте камтылган негизги түшүнүктөрдүн аныктамасы](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-5)

Ушул Кодексте камтылган түшүнүктөр, эгерде мыйзамдарда өзгөчө көрсөтмөлөр болбосо, төмөнкү маанилерге ээ:

1) алгачкы текшерүү органдары - Ушул Кодекске ылайык алгачкы текшерүү иштерин жүзөгө ашырууга ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдар жана алардын кызмат адамдары;

2) апелляциялык инстанция - биринчи инстанциядагы сот тарабынан чыгарылган, мыйзамдуу күчүнө кире элек өкүмдөргө жана токтомдорго, ошондой эле соттук контролдоо тартибинде тергөө судьясы тарабына чыгарылган токтомдорго даттануулар жана сунуштар боюнча кылмыш иштерин кароочу соттук коллегия;

3) арыз ээси - кылмыш-жаза сот өндүрүшүнүн тартибинде алгачкы текшерүү органына, тергөөчүгө, прокурорго кайрылган адам;

4) атайын тергөө аракеттери - кылмыш-жаза сот өндүрүшүнө тартылган, кызыкчылыктарына таасирин тийгизе турган жактарга кабарланбастан жүргүзүлгөн жана тергөө аракеттери менен аны аныктоо мүмкүн болбогон учурда, жагдайларды тактоого, кылмыш-жаза сот өндүрүшүндө далилденүүгө тийиш болгон маалыматтарды алууга багытталган аракеттер;

5) атайын билимдер - сотко чейинки өндүрүштө жана сотто кылмыш ишин кароодо маселелерди чечүү үчүн зарыл болгон илим, техника, искусство же кол өнөрчүлүк жаатындагы кесипкөй билимдер жана жөндөмдөр;

6) айыптоочу тарап - прокурор, тергөөчү, тергөө бөлүмүнүн жетекчиси, алгачкы текшерүү органы, жабырлануучу, анын өкүлү, мыйзамдуу өкүлү, жеке айыптоочу;

7) балдарды коргоо боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын кызматкери - алгачкы текшерүү, тергөө, прокуратура, сот органдарында жана жазаны аткаруу мекемелеринде балдардын мыйзамдуу кызыкчылыктарын жактоого ыйгарым укуктуу адам;

8) балдар иштери боюнча адистешкен тергөөчү, прокурор, судья - балдар үчүн юстиция маселелери боюнча кошумча адистештирилген окуудан өткөн жана мыйзам менен келишпестикке барган балага, жабырлануучу жана күбө болгон балдарга карата кылмыш-жаза сот өндүрүшүн жүзөгө ашырууга ыйгарым укуктуу кызмат адамы;

9) балдардын иштери боюнча адистешкен адвокат - мыйзам менен келишпестикке барган балага, жабырлануучу жана күбө болгон балдарга карата кылмыш-жаза сот өндүрүшүндө коргоону жүзөгө ашырууга ыйгарым укуктуу, балдар үчүн юстиция маселелери боюнча кошумча адистештирилген окуудан өткөн адвокат;

10) биринчи инстанциядагы сот - соттук отурумунда иштин жагдайларын түздөн-түз изилдөөгө, аныктоого жана ал боюнча тиешелүү чечимди чыгарууга ыйгарым укуктуу райондук жана ага теңештирилген шаардык сот;

11) бөгөт коюу чарасы - айыпталуучуга карата тергөөчү, прокурор, тергөө судьясы, сот тарабынан колдонулуучу адамдын укуктарын жана эркиндиктерин убактылуу чектөөчү чара;

12) вердикт - айыпталуучунун күнөөлүүлүгү же күнөөсүздүгү жөнүндө негизги маселени кошуп алганда, анын алдына коюлган маселелер боюнча сот арачылар коллегиясынын чечими;

13) даттануу - кылмыш-жаза сот өндүрүшүнүн катышуучулары тарабынан алгачкы текшерүү органынын, тергөөчүнүн, прокурордун, тергөө судьясынын, соттун чечимдерине жана (же) аракеттерине (аракетсиздигине) карата жазуу жүзүндө (же) электрондук формада (колтамга коюлган же электрондук колтамга менен күбөлөндүрүлгөн) берилген каршы пикир;

14) документ генерациясы - Кылмыштардын бирдиктүү реестринде камтылган шаблондордун негизинде автоматтык түрдө документтерди түзүүгө мүмкүндүк берүүчү электрондук операция;

15) кылмыш-жаза сот өндүрүшү - сотко чейинки жана сот өндүрүшү;

16) жабырлануучу-бала - 18 жашка чыга элек, кылмыш менен дене боюна, моралдык жана (же) материалдык зыян келтирилген жак;

17) адамды өткөрүп берүү - берилүүгө тийиш болгон адам суратуучу мамлекеттин территориясында кылмыш жасаган жана аны суратылган мамлекеттин жазык мыйзамдары боюнча тааныган шартта жазыктык куугунтуктоо жана өкүмдү аткаруу үчүн адамды бир мамлекеттен экинчи мамлекетке өткөрүп берүү;

18) жакты камакта убактылуу кармоо - изделип жаткан адамды чет мамлекетке өткөрүп берүү (экстрадициялоо) максатында суроо-талап келип түшкөнгө чейин, ага карата чет мамлекеттин компетенттүү органынын адамды убактылуу камакка алуу жөнүндө чечимин аткаруу боюнча сот тарабынан колдонула турган камсыз кылуу чарасы;

19) жакын туугандар - ата-энеси, балдары, асырап алуучулар, асырап алынгандар, бир атадан жана бир энеден тараган жана атасы же энеси бөлөк болгон ага-инилер жана эже-сиңдилер, чоң ата, чоң эне, таята, таене, неберелер;

20) жеке аныктама - иш боюнча аныкталган мыйзам бузуу фактылары боюнча чараларды көрүүнү талап кылуу менен мамлекеттик органдардын жетекчилеринин, ошондой эле менчигинин түрүнө карабастан, уюмдардын жана башка кызмат адамдарынын көңүлүн буруу жөнүндө тергөө судьясы, судья, сот тарабынан чыгарылуучу чечим;

21) издөө чаралары - тергөөчүнүн, прокурордун жана соттун тапшыруусу боюнча алгачкы текшерүү органы тарабынан аткарылуучу сотко чейинки өндүрүш органынан жана соттон жашырынып жүргөн жана (же) кылмыш-жаза жоопкерчилигинен качкан адамдын жүргөн жерин, дайынсыз жоголгон адамдарды, иш үчүн мааниси бар буюмдарды жана документтерди аныктоого багытталган чаралар;

22) иш жүзүндө кармоо - жүрүү эркиндигин кошуп алганда белгилүү жерде кармалган адамдын иш жүзүндө эркиндигинен ажыратуу же чектөө, мажбурлап кармап туруу, алгачкы текшерүү жана тергөө органдарына мажбурлап жеткирүү учуру (кармоо, бөлмөгө жабуу, бир жерге барууга же ордунда калууга мажбурлоо жана ушул сыяктуу), ошондой эле кармалган адамга кандайдыр бир процессуалдык статус берилгенин же башка формалдуу жол-жоболорду жүзөгө ашырганына карабастан, көрсөтүлгөн чектөөлөр анык болгон анын убактысын көрсөтүү менен адамдын жеке эркиндигин олуттуу чектеген башка аракеттер;

23) кассациялык инстанция - апелляциялык инстанциядагы соттун мыйзамдуу күчүнө кирген өкүмдөрүнө жана аныктамаларына кассациялык даттануулар, сунуштар боюнча иштерин караган Кыргыз Республикасынын Жогорку сотунун (мындан ары - Жогорку сот) соттук коллегиясы;

24) коргоо - кылмыш-жаза процессине тартылган адамдардын укуктарын жана кызыкчылыктарын камсыз кылуу максатында адвокат тарабынан жүзөгө ашырылуучу процессуалдык иш;

25) коргоочу тарап - шектүү, айыпталуучу, соттолгон, акталган, ошондой эле алардын мыйзамдуу өкүлү, адвокат, материалдык зыяндын жана (же) моралдык залалдын ордун толтурууга жооптуу адам;

26) күбө бала - 18 жашка толо элек, ага кылмыш иши боюнча белгилүү болгон жагдайлар жөнүндө көрсөтмө берүү үчүн чакырылган адам;

27) күбөнүн жана жабырлануучунун көрсөтмөлөрүн депонирлөө - сотко чейинки өндүрүштү жүргүзүүдө соттук далилдерди алдын ала камсыз кылуу (сактоо) максатында тергөө судьясы тарабынан тараптардын биринин өтүнмөсү боюнча күбөнү же жабырлануучуну суракка алуу;

28) күбөлүк иммунитет - өзүнө жана өзүнүн жакын туугандарына, күйөөсүнө (жубайына), ошондой эле ушул Кодексте каралган башка учурларда каршы көрсөтмө бербөөгө адамдын укугу;

29) күнөөнү моюнга алуу жөнүндө макулдашуу - ушул Кодекске ылайык прокурор менен айыпталуучунун ортосунда түзүлгөн жазуу жүзүндөгү макулдашуу;

30) кылмыш иштери боюнча эл аралык укуктук жардам жөнүндө суроо-талап - эл аралык келишимдин жана улуттук мыйзамдардын талаптарына ылайык жол-жоболоштурулган, кылмыш иши боюнча белгилүү процессуалдык аракеттерди жүргүзүү өтүнүчү менен чет мамлекеттин компетенттүү органынын же кызмат адамынын дарегине жөнөтүлүүчү документ;

31) Кылмыштардын бирдиктүү реестри - сотко чейинки өндүрүштүн башталышы, процессуалдык аракеттер жана чечимдер, ишинин кыймылы, арыз ээлери жана кылмыш-жаза сот өндүрүшүнүн катышуучулары жөнүндө маалыматтарды киргизүүчү маалыматтардын электрондук базасы;

32) кылмыш куугунтугу - шектүүнүн, айыпталуучунун кылмыш жасаганын ашкерелөө максатында айыптоочу тарап жүзөгө ашыруучу процессуалдык иш;

33) кылмыш-жаза сот өндүрүшүнүн тутумунан баланы чыгаруу - баланын өсүүсүнө, укуктук маданиятын жана укуктук тарбиясын жогорулатууга, кылмыштын кайрадан жасалышына жол бербөөгө көмөктөшүүгө багытталган, кылмыш жасаганы үчүн кылмыш куугунтугуна альтернативдүү жол-жобо;

34) мамлекеттик айыптоочу - кылмыш иши боюнча сотто мамлекеттин атынан айыптоону колдоочу прокурор;

35) медиация - медиатордун (медиаторлордун) көмөктөшүүсү алдында, алардын өз ара алгылыктуу макулдашууга жетишүү максаттарында кылмыш-жаза сот өндүрүшүнүн катышуучуларынын ортосунда кылмыш-жаза сот өндүрүшүн жөнгө салуунун ыктыярдуу жол-жоболору;

36) медиатор - медиация жөнүндө мыйзамдын талаптарына жооп берген, медиация жүргүзүүдө кылмыш-жаза сот өндүрүшүнүн тараптарына жардам көрсөтүүчү көз карандысыз жеке жак;

37) менчигинде же башка укукта турган башка объект - менчик же башка укукта турган транспорт каражаты, жер участогу, гараж, турмуш-тиричилик, кызматтык, чарбалык, өндүрүштүк же башка багыттагы башка курулма же жай;

38) мыйзам менен келишпестикке барган бала - иш боюнча шектүү, айыпталуучу, соттолгон болуп саналган 18 жашка чыга элек адам;

39) мыйзамдуу өкүлдөр - шектелген, айыпталуучу баланын же жабырлануучу баланын, күбө баланын ата-энеси, асырап алуучулары, камкорчулары же көзөмөлчүлөрү, алар көзөмөлүндө турган мекеменин же уюмдун, балдарды коргоо боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын өкүлдөрү;

40) өкүлдөр - мыйзамдын же макулдашуунун күчүнө ылайык жабырлануучунун мыйзамдуу кызыкчылыктарын билдирүүгө ыйгарым укуктуу адамдар;

41) өкүм - айыпталуучунун күнөөлүү эмеси же күнөөлүү экени жана ага жаза дайындоо же болбосо аны жаза өтөөдөн бошотуу жөнүндө биринчи же апелляциялык инстанциядагы сот тарабынан чыгарылуучу чечим;

42) пробациялык баяндама - инсандыгын, социалдык-турмуш-тиричилик шарттарын жана кылмыш жасоого өбөлгө болгон башка жагдайларды изилдөөнүн негизинде айыпталуучунун социалдык-психологиялык портрети жөнүндө пробация органдарынын корутундусу;

43) прокурор - Кыргыз Республикасынын Башкы прокурору (мындан ары - Башкы прокурор), анын орун басарлары, областтардын, Бишкек жана Ош шаарларынын прокурорлору, райондук (шаардык) прокурорлор, аскер прокурорлору жана райондук (шаардык) прокурорлорго теңдештирилген прокурорлор, алардын орун басарлары жана кылмыш-жаза сот өндүрүшүнө катышуучу жана тиешелүү ыйгарым укуктарга ээ болгон прокуратура органдарынын башка кызмат адамдары;

44) процессуалдык аракеттер - ушул Кодексте каралган тергөө, соттук же башка аракеттер;

45) процессуалдык чечимдер - кылмыш-жаза сот өндүрүшүн жүргүзүп жаткан органдардын өз компетенцияларынын чегинде чыгарган жана ушул Кодексте аныкталган формада чагылдырылган кылмыш-жаза процессуалдык укукту колдонуу актылары;

46) реабилитация - мыйзамсыз же негизсиз кылмыш куугунтугуна алынган адамдын укуктарын жана эркиндиктерин калыбына келтирүү жана ага келтирилген материалдык зыяндын жана (же) моралдык залалдын ордун толтуруу тартиби;

47) реабилитацияланган - мыйзамсыз же негизсиз кылмыш куугунтугуна байланыштуу келтирилген материалдык зыяндын жана (же) моралдык залалдын ордун толтурууга укугу бар жак;

48) реплика - соттук отурумда тараптардын жарыш сөздөргө катышуучусунун башка катышуучулардын сүйлөгөн сөзүнө карата сын-пикири;

49) санариптик маалымат - кылмыш-жаза сот өндүрүшүнүн жүрүшүндө маалыматтык-телекоммуникациялык тутумдарда сакталган жана жүгүртүлгөн жана аларды андан ары сотко чейинки өндүрүштө далилдөө үчүн пайдаланылуучу санариптик маалыматтар;

50) сотко чейинки өндүрүш - Кылмыштардын бирдиктүү реестрине кылмыш жөнүндө арызды, билдирүүлөрдү каттоодон, тергөөгө чейинки текшерүүдөн, прокурор тарабынан иштин материалдарын маңызы боюнча кароо үчүн сотко жиберүүдөн турган кылмыш-жаза сот өндүрүшү;

51) сот - бардык сот инстанцияларында кылмыш иштери боюнча сот адилеттигин, соттук контролду жүзөгө ашыруучу, ошондой эле өзүнүн компетенциясына кирген башка маселелерди чечүүчү орган;

52) сот арачысы - мыйзамда белгиленген тартипте сот арачыларынын талапкерлеринин тизмесине киргизилген жана кылмыш ишин кароого катышууга тандалып алынган Кыргыз Республикасынын жараны;

53) сунуштама - ушул Кодексте белгиленген тартипте сот актысына карата киргизилген прокурордун чара көрүү актысы;

54) тергөө бөлүмүнүн жетекчиси - тиешелүү тергөө бөлүмүнө башчылык кылган кызмат адамы, ошондой эле анын орун басары;

55) тергөө (териштирүү) - Кылмыштардын бирдиктүү реестрине иштин кыймылы жана процессуалдык чечимдер тууралуу маалыматтарды киргизүү менен кылмыш иши козголгон учурдан тартып прокурор тарабынан ишти маңызы боюнча кароо үчүн сотко жөнөткөнгө чейинки кылмыш-жаза сот өндүрүшүнүн баскычы;

56) тергөөчү - сотко чейинки өндүрүштү жүзөгө ашырууга ыйгарым укуктуу кызмат адамы;

57) тергөө аракеттери - иш үчүн мааниси бар маалыматтарды топтоо жана изилдөө боюнча ушул Кодексте белгиленген тартипте тергөөчү, прокурор тарабынан жүргүзүлүүчү аракеттер;

58) тергөө судьясы - айыпталуучунун укуктарын жана эркиндиктерин чектөөчү чараларды колдонуучу, алгачкы текшерүү органынын кызмат адамынын, тергөөчүнүн, тергөө бөлүмүнүн жетекчисинин, прокурордун аракеттеринин (аракетсиздигинин) жана чечимдеринин мыйзамдуулугуна соттук контролду жүзөгө ашыруучу судья;

59) тергөөгө чейинки текшерүү - Кылмыштардын бирдиктүү реестрине кылмыш жөнүндө арыз же билдирүү катталган учурдан тартып кылмыш ишин козгоо же кылмыш ишин козгоодон баш тартуу жөнүндө чечим кабыл алынганга чейин сотко чейинки өндүрүш баскычы;

60) турак жай - жашоого ылайыктуу жана ага ылайыксыз жайлары бар жеке турак үй, менчигинин түрүнө карабастан турак жай фондуна кирген жана туруктуу же убактылуу жашоо үчүн пайдаланылуучу турак жай, ага тете эле турак жай фондуна кирбеген, бирок убактылуу жашоо үчүн пайдаланылуучу башка жай же курулма;

61) түнкү убакыт - саат 22.00дөн 06.00 саатка чейинки убакыт аралыгы;

62) токтом - өкүмдү кошпогондо, кылмыш иши боюнча өндүрүштө судья (сот) тарабынан чыгарылган чечим; тергөө судьясынын чечими; мыйзамдуу күчүнө кирген тиешелүү сот актысын кайра кароодо Жогорку сот чыгарган сот актысы; тергөөчүнүн, тергөө органынын жетекчисинин, прокурордун сотко чейинки өндүрүштө чыгарылган чечими;

63) төрагалык кылуучу - кылмыш ишин коллегиалдык кароодо соттук отурумуна жетекчилик кылган судья, ошондой эле кылмыш-жаза ишин жекече караган судья;

64) эркиндигинен ажыратууга соттолгон адамды өткөрүп берүү - бир мамлекеттин соту тарабынан соттолгон адамды жазасын андан ары өтөө үчүн ал жараны болуп саналган же анын аймагында туруктуу жашаган башка мамлекетке өткөрүп берүү;

65) эксперттик уюм - экспертизаларды уюштуруу жана жүргүзүү үчүн түзүлгөн адистештирилген уюм, ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган;

66) элдешүү жөнүндө макулдашуу - кылмыш-жаза сот өндүрүшүнүн катышуучуларынын ортосундагы өз алдынча же медиатордун жардамы менен жетишилген жазуу жүзүндөгү макулдашуу;

67) электрондук документ - маалымат электрондук-санариптик формада берилген жана электрондук санариптик колтамга аркылуу ырасталган документ;

68) электрондук иш - электрондук-санариптик формада жүзөгө ашырыла турган, кылмыш катталгандан тартып тергөөгө чейинки текшерүүнүн, тергөөнүн, соттук териштирүүнүн жана жаза аткаруунун кыймылын билдирүүчү, тиешелүү ведомстволук маалыматтык тутумдардын маалыматынан түзүлгөн, кагаз түрүндө процессуалдык документтер менен иштегенге мүмкүнчүлүктүү, электрондук колтамга аркылуу ырасталган, Кылмыштардын бирдиктүү реестринде топтолгон кылмыш-жаза сот өндүрүшү;

69) электрондук алып жүрүүчү - эсептөөчү техникалык каражаттардын жардамы менен иштетилүүчү маалыматты жазуу, сактоо жана кайра чыгаруу үчүн пайдаланылуучу тышкы мобилдик материалдык түзүлмө;

70) экстрадициялык камакка алуу - чет мамлекеттин компетенттүү органынын адамды камакка алуу жөнүндө чечимин аткаруу үчүн чет мамлекетке өткөрүп берүү (экстрадициялоо) максатында, өткөрүп берүү жөнүндө чет мамлекеттин суроо-талабы келип түшкөндөн кийин издөөдөгү адамга сот тарабынан колдонулуучу камсыз кылуу чарасы;

71) экономикалык ишти жүзөгө ашыруучу ишкердик субъект - мыйзамда белгиленген тартипте катталган жана өзүнүн уюштуруучулук-укуктук формасына жана менчигинин формасына карабастан, өз тобокелчилиги жана өзүнүн мүлктүк жоопкерчилиги астында пайда табуу максатында мыйзамдарда тыюу салынбаган ишти жүзөгө ашыруучу жеке жана юридикалык жактар;

72) юридикалык жак - менчигинде, чарба жүргүзүүсүндө же ыкчам башкаруусунда өзгөчөлөнгөн мүлкү бар жана өзүнүн милдеттенмелери боюнча ошол мүлкү менен жооп берген, өз атынан мүлккө байланышкан жана мүлккө байланышпаган жеке укуктарга жана милдеттенмелерге ээ боло алган жана жүзөгө ашырган жана сотто доогер жана жоопкер катары чыга алган уюм.

73) видеоконференция байланышы - аудио жана видео сүрөттөлүштөрдү реалдуу убакытта берүүнү камсыз кылуучу техникалык каражаттарды колдонуу менен соттук териштирүүнүн алыста турган эки же андан көп катышуучуларынын ортосундагы байланыштын сеансы;

74) трансляциялоо (онлайн-трансляциялоо) - пайдалануучулардын чектелбеген саны үчүн түз эфир режиминде телевидение, радио каражаттары аркылуу жана (же) Интернет тармагында маалыматты жайылтуу жана берүү.

(Кыргыз Республикасынын 2023-жылдын 26-июлундагы № 149, 2023-жылдын 22-декабрындагы № 209, 2025-жылдын 19-майындагы № 96, 2025-жылдын 14-ноябрындагы № 259 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

## 2-глава. Кылмыш-жаза сот өндүрүшүнүн милдеттери жана принциптери

### [6-берене. Кылмыш-жаза сот өндүрүшүнүн милдеттери](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-6)

Кылмыш-жаза сот өндүрүшүнүн милдеттери төмөнкүлөр болуп саналат:

1) инсанды, коомду жана мамлекетти кылмыштардан коргоо;

2) инсанды мыйзамсыз жана негизсиз айыптоодон, соттоодон, анын укуктарын жана эркиндиктерин чектөөдөн коргоо;

3) кылмыштарды тез жана толук териштирүү;

4) кылмыш жасаган жактарды ашкерелөө жана кылмыш жоопкерчилигине тартуу;

5) адилеттүү соттук териштирүү жана кылмыш-жаза мыйзамын туура колдонуу;

6) мыйзамсыз айыпталган же соттолгон учурларда күнөөсүздү токтоосуз жана толук реабилитациялоо;

7) материалдык залалдын жана моралдык зыяндын ордун толтурууну камсыз кылуу.

### [7-берене. Укуктун жана мыйзамдуулуктун үстөмдүүлүк принциби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-7)

1. Кыргыз Республикасында кылмыш-жаза сот өндүрүшү укуктун үстөмдүүлүк принцибин сактоо менен жүзөгө ашырылат, ага ылайык адам, анын укуктары жана эркиндиктери эң жогорку баалуулуктар катары таанылат.

2. Алгачкы текшерүү органынын кызмат адамы, тергөөчү, прокурор, тергөө судьясы, сот, кылмыш-жаза сот өндүрүшүнө катышуучу башка органдар жана жактар Кыргыз Республикасынын Конституциясынын, ушул Кодекстин жана башка мыйзамдарынын жоболорун бекем сактоого милдеттүү.

### [8-берене. Сот тарабынан гана сот адилеттигин жүзөгө ашыруу принциби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-8)

1. Кыргыз Республикасында кылмыш иштери боюнча сот адилеттиги сот тарабынан гана жүзөгө ашырылат. Ушул Кодексте каралган учурларда кылмыш-жаза сот өндүрүшү сот арачыларынын катышуусу менен жүзөгө ашырылат.

2. Соттун өкүмү болмоюнча эч ким кылмыш жасоого күнөөлүү деп таанылышы, ошондой эле кылмыш жазасына тартылышы мүмкүн эмес.

3. Соттун компетенциясы, анын юрисдикциясынын чектери, кылмыш-жаза сот өндүрүшүн жүзөгө ашыруу тартиби мыйзам менен аныкталат жана каалагандай өзгөртүлүшү мүмкүн эмес. Кылмыш иштерин кароо үчүн өзгөчө же атайын сотторду түзүүгө жол берилбейт. Өзгөчө соттордун, ошондой эле башка мыйзамсыз түзүлгөн соттордун өкүмдөрү жана башка чечимдери юридикалык күчкө ээ эмес жана аткарылууга жатпайт.

4. Соттун кылмыш иши боюнча өкүмү жана башка чечимдери ушул Кодексте каралган тартипте тиешелүү соттор тарабынан гана текшерилиши жана кайра каралышы мүмкүн.

### [9-берене. Судьялардын көз карандысыздык принциби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-9)

1. Судьялар көз карандысыз жана Конституцияга жана Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына гана баш ийишет.

2. Сот адилеттигин жүзөгө ашыруу боюнча судьянын ишине кийлигишүүгө тыюу салынат жана мыйзам боюнча жоопкерчиликке алып келет.

3. Судьялардын көз карандысыздыгы Конституция менен кепилденет.

### [10-берене. Сот адилеттигине жеткиликтүүлүктү камсыз кылуу принциби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-10)

Сот, прокурор, тергөөчү кылмыштан жабыр тарткандардын сот адилеттигине жеткиликтүүлүгүн жана келтирилген залалдын ордун мыйзамда белгиленген учурларда жана тартипте толтуруусун камсыз кылууга милдеттүү.

### [11-берене. Инсандын ар-намысын жана кадыр-баркын урматтоо принциби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-11)

1. Инсандын ар-намысын жана кадыр-баркын урматтоо кылмыш-жаза сот өндүрүшүнө катышкан бардык органдар жана адамдар үчүн милдеттүү.

2. Тергөө, сот жана башка процессуалдык аракеттерди жүргүзүүдө коркутууга, зомбулук жана башка мыйзамсыз аракеттерди жасоого жол берилбейт.

3. Камакка алуу түрүндө бөгөт коюу чарасы тандалып алынган адамды, ошондой эле кылмыш жасоодо шектүү болуп кармалган адамды камакта кармоо, анын өмүрүнө жана ден соолугуна коркунуч келтирбей турган шартта жүзөгө ашырылууга тийиш.

4. Ишке катышкан адамдардын эч кимиси зомбулукка, кыйноолорго жана башка ырайымсыз же адамдын кадыр-баркын кемсинтүүчү мамилеге жана жазага тартылышы мүмкүн эмес.

### [12-берене. Инсандын кол тийгистик принциби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-12)

1. Ушул Кодексте каралгандан башка негизде жана тартипте эч ким камакка алынышы мүмкүн эмес. Соттун чечимине чейин адам 48 сааттан ашык эмес мөөнөткө, ал эми бала – 24 сааттан ашык эмес мөөнөткө кармалууга кириптер болушу мүмкүн.

2. Сот, прокурор, тергөөчү жана алгачкы текшерүү органы мыйзамсыз кармалган, эркиндигинен ажыратылган, медициналык же психиатриялык стационарга мыйзамсыз жайгаштырылган же ушул Кодексте каралгандагыдан ашык мөөнөткө камакта кармалган жакты токтоосуз бошотууга милдеттүү.

3. Кыйноолорду жана катаал мамилени колдонуу жолу менен алынган кандай гана болбосун далилдер сот тарабынан кабыл алынбашы керек.

### [13-берене. Кылмыш-жаза сот өндүрүшүндө адамдын жана жарандын укуктарын жана эркиндиктерин коргоо принциби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-13)

1. Ар бир адамга кылмыш-жаза сот өндүрүшүнүн бардык баскычында анын укуктарын жана эркиндиктерин соттук коргоого кепилдик берилет.

2. Сот, прокурор, тергөөчү жана алгачкы текшерүү органы кылмыш-жаза процессине катышкан жарандардын укуктарын жана эркиндиктерин коргоону камсыз кылууга, аларды жүзөгө ашыруу үчүн шарттарды түзүүгө, процесстин катышуучуларынын мыйзамдуу талаптарын канааттандырууга өз убагында чараларды көрүүгө милдеттүү.

3. Эч ким өзүнө, өзүнүн жубайына жана (же) чөйрөсү ушул Кодексте аныкталган жакын туугандарына каршы күбөлүк кылууга милдеттүү эмес.

4. Кылмыш-жаза иши боюнча сот ишин жүргүзүүдө жарандын укуктарын жана эркиндиктерин бузуунун натыйжасында ага келтирилген залалдын орду мыйзамда белгиленген негиздер боюнча жана тартипте толтурулууга тийиш.

5. Жабырлануучуга, күбөгө же ишке катышкан башка жактарга, ошондой эле алардын жакын туугандарына, жубайына зомбулук колдонуу, мүлкүн жок кылуу же залалга учуратуу коркунучу келтирилгени же башка коркунучтуу, мыйзамга каршы аракеттерге дуушар кылынганы тууралуу жетиштүү маалыматтар болгондо, сот, прокурор, тергөөчү, алгачкы текшерүү органы өз кызмат укуктарынын чегинде андай адамдардын өмүрүн, ден соолугун, ар-намысын, кадыр-баркын жана мүлкүн коргоого мыйзамда каралган чараларды көрүүгө милдеттүү.

6. Айыпталуучунун күнөөсүздүгүн көрсөткөн фактылар табылган учурда, сот аны актоого милдеттүү.

7. Прокурор шектүүнүн, айыпталуучунун күнөөсүздүгүн көрсөткөн фактылар табылган учурда, ал адамды кылмыш куугунтуктоосун кыскартуу үчүн чараларды көрүүгө, ал эми айыпталуучуга карата – сотто айыптоону колдоодон баш тартууга милдеттүү.

8. Тергөөчү шектүүнүн, айыпталуучунун күнөөсүздүгүн көрсөткөн фактылар табылган учурда, ал жакка карата кылмыш-жаза куугунтуктоосун кыскартууга милдеттүү.

9. Эч ким өзүнүн кылмыш жасаганын жеке моюнга алуусунун негизинде гана соттолууга тийиш эмес.

10. Эч ким кандайдыр бир жарандык-укуктук милдеттенмени аткара албаганы үчүн эркиндигинен ажыратылышы мүмкүн эмес.

### [14-берене. Турак жайдын жана башка объекттердин кол тийгистик принциби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-14)

1. Ар ким өзүнүн менчигинде же башка укукта турган турак жайынын жана башка объекттеринин кол тийгистигине укуктуу. Эч ким менчикте же башка укукта турган турак жайга жана башка объекттерге аларды пайдаланган адамдын эркине каршы кире албайт.

2. Тинтүү, алып коюу, кароо жүргүзүү жана башка процессуалдык аракеттерди жүзөгө ашырууга, ошондой эле менчикте же башка укукта турган турак жайга жана башка объекттерге кирүүгө соттун чечиминин негизинде гана жол берилет.

3. Тинтүү, алып коюу, кароо жүргүзүү жана башка процессуалдык аракеттерди жүзөгө ашырууга, ошондой эле менчикте же башка укукта турган турак жайга же башка объектилерге кирүүгө ушул Кодексте каралган учурларда, соттун чечими жок жол берилет. Мындай аракеттердин мыйзамдуулугу жана негиздүүлүгү сот тарабынан каралууга тийиш.

4. Ушул беренеде белгиленген кепилдиктер жана чектөөлөр юридикалык жактарга да жайылтылат.

### [15-берене. Менчиктин кол тийгистик принциби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-15)

1. Менчик кол тийгис. Эч ким өз мүлкүнөн эркине каршы ажыратылышы мүмкүн эмес. Менчик ээсинин эркинен тышкары мүлктү алып коюуга соттун чечими боюнча гана жол берилет.

2. Эгерде ал иш боюнча буюм далили болуп саналса, ошондой эле ушул Кодексте каралган учурларда жана тартипте менчикке таандык мүлк ээсинен алынышы мүмкүн.

### [16-берене. Жеке жашоонун, кат алышуунун, телефон менен жана башка сүйлөшүүлөрдүн, почта, телеграф, электрондук жана башка билдирүүлөрдүн жашырындуулугун коргоо принциби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-16)

1. Жарандын кат алышуусунун, телефон жана башка сүйлөшүүлөрүнүн, почта, телеграф, электрондук жана башка билдирүүлөрүнүн жашырындуулугуна укугун чектөөгө соттун чечиминин негизинде гана жол берилет.

2. Почта, телеграф жөнөтүүлөрүнө камак салуу жана аларды байланыш мекемелеринен алууну жүргүзүү, телефон жана башка сүйлөшүүлөрдү контролдоо, жазып алуу, пайдалануучулардын жана (же) пайдалануучулук түзүлмөлөрдүн ортосундагы байланыштар жөнүндө маалыматтарды алуу соттун чечиминин негизинде гана жүргүзүлүшү мүмкүн.

(Кыргыз Республикасынын 2026-жылдын 2-июлундагы № 101 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

### [17-берене. Күнөөсүздүк презумпциясы](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-17)

1. Ар ким анын күнөөлүүлүгү мыйзамда каралган тартипте далилденмейинче жана мыйзамдуу күчүнө кирген соттун айыптоо өкүмү менен белгиленмейинче, кылмыш жасоого күнөөсүз деп эсептелет.

2. Эч ким өзүн күнөөсүздүгүн далилдөөгө милдеттүү эмес. Шектүүнү, айыпталуучуну коргоодо келтирилген далилдерди четке кагуу жана күнөөнү далилдөө жүгү айыптоо тарабында жатат.

3. Ушул Кодекстин ченемдери бири-бирине карама-каршы келгенде, алардын кылмыш-жаза сот өндүрүшүнүн принциптерине ылайык келген ченемдери колдонулууга тийиш.

Шектүүнүн же айыпталуучунун күнөөлүүлүгү боюнча кандай болбосун күмөн саноолор алардын пайдасына чечмеленет. Кылмыш-жаза жана Кылмыш-жаза процессуалдык мыйзамдарын колдонууда пайда болгон күмөн саноолор да шектүүнүн, айыпталуучунун пайдасына чечилүүгө тийиш.

4. Айыптоо өкүмү божомолдорго негизделиши мүмкүн эмес.

### [18-берене. Кылмыш-жаза сот өндүрүшүн тараптардын тең укуктуулугунун жана атаандаштыгынын негизинде жүзөгө ашыруу принциби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-18)

1. Кылмыш-жаза сот өндүрүшү айыптоо жана коргоо тараптарынын тең укуктуулугунун жана атаандаштыгынын негизинде жүзөгө ашырылат.

2. Айыптоо, коргоо жана сот тарабынан ишти чечүү бири-биринен ажыратылган жана ар түрдүү органдар жана адамдар тарабынан жүзөгө ашырылат.

3. Сот объективдүүлүктү жана калыстыкты сактоо менен тараптардын процессуалдык укуктарын жана милдеттерин жүзөгө ашыруусу үчүн зарыл шарттарды түзөт.

4. Кылмыш-жаза сот өндүрүшүнө катышуучу тараптар тең укуктуу. Соттун процессуалдык чечими, ар бир тараптын бирдей негизде катышуусун камсыз кылуу менен изилденген далилдерге гана негизденет.

5. Тараптар кылмыш-жаза сот өндүрүшүнүн жүрүшүндө өзүнүн позициясын, аны жактоо ыкмаларын жана каражаттарын өз алдынча жана сотко, башка органдарга жана адамдарга көз карандысыз тандайт. Сот тараптын өтүнмөсү боюнча ушул Кодексте каралган тартипте ага зарыл материалдарды алууга көмөк көрсөтөт.

### [19-берене. Иштин жагдайларын изилдөөнүн ар тараптуулук, толуктук жана объективдүүлүк принциби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-19)

1. Тергөөчү иштин жагдайларын ар тараптуу, объективдүү жана толук изилдөө үчүн ушул Кодексте каралган бардык чараларды көрүүгө, шектүүнү, айыпталуучуну айыптоочу жана актоочу, ошондой эле алардын жоопкерчилигин жеңилдетүүчү жана оордотуучу жагдайларды аныктоого милдеттүү.

2. Сот иште болгон жана берилген далилдерди изилдейт. Сот өз демилгеси боюнча тергөөнүн толук эместигин четтетүү максатында кошумча далилдерди чогултууга укуксуз.

Кылмыш ишин карап жаткан сот объективдүүлүктү жана калыстыкты сактоо менен айыптоочу жана коргоочу тараптарга алардын жагдайларын ар тараптуу жана толук изилдөөгө укуктарын ишке ашыруу үчүн зарыл болгон шарттарды түзөт.

3. Кылмыш иши боюнча тергөө жүргүзүүдө тергөөчү кылмыш жасоого көмөк көрсөткөн себептерди жана шарттарды аныктоого милдеттүү. Ушундай негиздер болгон учурда тергөөчү токтом чыгарып, аны менен мамлекеттик органдардын жана башка уюмдардын кызмат адамдарынын көңүлүн иш боюнча аныкталган мыйзамды бузуу фактыларына, кылмыш жасоого көмөк көрсөткөн жана тийиштүү чараларды көрүүнү талап кылган себептерге жана шарттарга бурат.

Жеке аныктама төмөн турган сот тарабынан ишти териштирүүдө жол берген мыйзам бузууларды аныктаганда жогору турган сот тарабынан чыгарылат.

### [20-берене. Шектүүгө, айыпталуучуга, соттолгонго, акталганга коргонуу укугун камсыз кылуу принциби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-20)

1. Шектүүнүн, айыпталуучунун, соттолгондун, акталгандын коргонууга укугу бар.

2. Коргонуу укугу медициналык мүнөздөгү мажбурлоо чараларын колдонуу боюнча өндүрүш жүргүзүлүп жаткан жакка да камсыз кылынат.

3. Ушул Кодексте каралган учурларда, шектүүнүн, айыпталуучунун адвокатынын жана (же) мыйзамдуу өкүлүнүн милдеттүү катышуусу кылмыш-жаза сот өндүрүшүн жүзөгө ашырып жаткан кызмат адамдары тарабынан камсыз кылынат.

4. Ушул Кодексте каралган учурларда шектүү, айыпталуучу, соттолгон, акталган мыйзамда аныкталган тартипте мамлекет тарабынан кепилденген юридикалык жардамды колдонууга укуктуу.

### [21-берене. Кылмыш-жаза сот өндүрүшүнүн тил принциби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-21)

1. Кылмыш-жаза сот өндүрүшү мамлекеттик жана (же) расмий тилдерде жүргүзүлөт.

2. Сот өндүрүшү жүргүзүлүп жаткан тилди билбеген ишке катышуучу адамдарга эне тилинде билдирүү жасоо, көрсөтмө берүү, өтүнмө билдирүү, иштин материалдары менен таанышуу, сотто чыгып сүйлөө жана котормочутин кызматынан пайдалануу укугу берилет.

### [22-берене. Аракеттерге (аракетсиздиктерге) жана чечимдерге даттануу принциби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-22)

Соттун, прокурордун, тергөөчүнүн, тергөө бөлүмүнүн жетекчисинин, алгачкы текшерүү органынын аракеттери (аракетсиздиги) жана чечимдери ушул Кодексте белгиленген тартипте даттанылышы мүмкүн.

### [23-берене. Далилдерди калыс жана эркин баалоо принциби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-23)

1. Судья, сот арачысы, прокурор жана тергөөчү өздөрүнүн милдеттерин аткарууда иштин жыйынтыгына алдын ала ынанымдын же жеке кызыкчылыктардын таасиринде болбоого, каралып жаткан конкреттүү кылмыш ишине карата бир тараптуу болбоого же бир тараптын кызыкчылыктары үчүн экинчи тарапка зыян келтирүүчү негизсиз аракеттерди көрбөөгө тийиш.

2. Судья, сот арачысы, ошондой эле прокурор, тергөөчү болгон далилдердин жыйындысына негизделген өзүнүн ички ишенимине таянып, мыйзамды жетекчиликке алуу менен далилдерди баалайт.

3. Сотко чейинки өндүрүштө тергөөчү, прокурор тарабынан далилдерди баалоо судья үчүн милдеттүү мааниге ээ болбойт.

4. Эч кандай далил алдын ала белгиленген күчкө ээ эмес жана судья тарабынан жыйындысында бааланат.

## 3-глава. Кылмыш куугунтугу

### [24-берене. Кылмыш куугунтугунун түрлөрү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-24)

1. Жасалган кылмыштын мүнөзүнө жана оордук даражасына жараша кылмыш куугунтугу жеке-ачык жана ачык тартипте жүзөгө ашырылат.

2. Жеке-ачык айыптоо кылмыш иштерине коркунучу аз жана анча оор эмес кылмыштар, ошондой эле Кылмыш-жаза кодексинин 154-беренесинин 1-бөлүгүндө жана 155-беренесинин 1-бөлүгүндө каралган кылмыштар жөнүндө кылмыш иштери кирет.

Жеке-ачык айыптоо иштери боюнча тергөө жабырлануучунун же анын мыйзамдуу өкүлүнүн арызы боюнча гана башталат жана тараптардын жарашуусу менен Кылмыш-жаза кодексинин 57-беренесине ылайык кыскартылат.

3. Эгерде ушул кылмыш көз каранды же алсыз абалдагы, же болбосо башка себептер менен өзүнүн укуктарын жана мыйзамдуу кызыкчылыктарын коргой албаган адамдарга карата жасалса, тергөөчү, прокурор ушул берененин 2-бөлүгүндө көрсөтүлгөн кандай болбосун кылмыш боюнча жана жабырлануучунун же анын мыйзамдуу өкүлүнүн арызы болбосо да сотко чейинки өндүрүштү баштайт.

4. Калган кылмыштар тууралуу иштер ачык айыптоо кылмыш иштери болуп саналат. Бул иштер боюнча кылмыш куугунтугу жабырлануучунун арыз бербегенине карабастан жүзөгө ашырылат.

(КР 2023-жылдын 26-июлундагы № 149, 2023-жылдын 22-декабрындагы № 209, 2024-жылдын 22-январындагы № 24 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

### [25-берене. Кылмыш куугунтугун жүзөгө ашыруу милдети](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-25)

1. Жеке-ачык жана ачык айыптоо иштери боюнча мамлекеттин атынан кылмыш куугунтугун тергөөчү, прокурор жүзөгө ашырат.

2. Кылмыштын белгилери аныкталган ар бир учурда тергөөчү, прокурор ушул Кодексте каралган кылмыштын окуясын, кылмыш жасоого айыпталуучу жакты аныктоо боюнча чараларды көрөт.

3. Тергөөчү, прокурор ушул Кодекстин 24-беренесинин 4-бөлүгүндө каралган учурларда жабырлануучунун эркине карабастан иштер боюнча кылмыш куугунтугун жүзөгө ашырууга ыйгарым укуктуу.

4. Тергөөчүнүн, прокурордун, алгачкы текшерүү органынын ушул Кодексте белгиленген ыйгарым укуктарынын чектеринде коюлган талаптары, тапшырмалары жана суроо-талаптары менчигинин түрүнө карабастан Кыргыз Республикасынын бардык мекемелеринин, ишканаларынын, уюмдарынын, кызмат адамдарынын жана жарандарынын аткаруусу үчүн милдеттүү.

### [26-берене. Жарандардын кылмыш куугунтугун жана айыптоону жүзөгө ашырууга же катышууга укугу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-26)

1. Жабырлануучу, ал эми ал каза болсо же курагы же ден соолугу боюнча кылмыш-жаза сот өндүрүшүндө өзүнүн эркин билдире албаган учурда анын кандай болбосун жашы жеткен жакын туугандарынын биринин, жубайынын ушул Кодексте каралган тартипте шектүүгө, айыпталуучуга карата кылмыш куугунтугуна катышууга укугу бар.

2. Соттук териштирүүнүн убагында прокурордун айыптоодон баш тартуусу жабырлануучуну айыптоону колдоо укугунан ажыратпайт.

3. Эгерде жабырлануучу же анын укугун улантуучусу өндүрүштүн кандай болбосун учурунда шектүүнүн, айыпталуучунун күнөөсүздүгү (катышы жоктугу) жөнүндө ынанымга келсе, анда ал кылмыш куугунтугунан же айыптоону колдоодон баш тартууга жана тергөөчүгө, прокурорго, сотко баш тартуунун жүйөсүн баяндоого укуктуу.

### [27-берене. Кылмыш-жаза сот өндүрүшүн жокко чыгаруучу жагдайлар](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-27)

1. Төмөнкү учурларда кылмыш иши козголушу мүмкүн эмес, ал эми козголгон иш кыскартылууга жатат:

1) кылмыш окуясы болбогондо;

2) жосунда кылмыш курамы болбогондо;

3) кылмыш-жаза мыйзамынын күчүнөн улам, залал келтирген жосун укук чегинде болгондо: зарыл коргонуу; аргасыз зарылдык; күчтөп же психикалык мажбурлоо; кылмыш жасаган адамды кармоо; кызмат орду боюнча мыйзамды, буйрукту (тескемени), милдеттерди аткаруу; негиздүү тобокелчилик; атайын тапшырманы аткаруу;

4) ушул Кодексте каралган учурларда жабырлануучунун арызы жок болгондо;

5) соттун, адамга карата ошол эле айыптоо боюнча күчүнө кирген мыйзамдуу өкүмү же болбосо соттун кылмыш куугунтугунун мүмкүн эместигин белгилеген жокко чыгарылбаган башка чечими болсо;

6) тергөөчүнүн, прокурордун жакка карата ошол эле жосун боюнча кылмыш ишин козгоодон баш тартуу же болбосо ишти кыскартуу жөнүндө жокко чыгарылбаган токтому болсо;

7) каза болгонду реабилитациялоо же башка адамдарга карата ошондой эле ушул берененин 7-бөлүгүндө каралган учурларда ишти тергөө үчүн өндүрүш зарыл болгон учурларды кошпогондо, кылмыш-жаза сот өндүрүшүн жүзөгө ашыруу учурунда каза болгон адамга карата;

8) кылмышты аягына чыгаруудан ыктыярдуу баш тарткан адамга карата;

9) Кылмыш-жаза кодексинин Өзгөчө бөлүгүнүн жоболорунан улам кылмыш-жаза жоопкерчилигинен бошотулууга жаткан жакка карата;

91) "Жеке жактардын активдерин ыктыярдуу легалдаштыруу жана мунапыс берүү жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамына ылайык атайын декларацияда көрсөтүлгөн активдерди сатып алуунун, пайдалануунун же болбосо тескөөнүн мыйзамдуулугуна тийиштүү жосундарды жасаган деп шектелип же болбосо айыпталып жаткан адамга карата;

10) жосундун декриминалдашуусуна байланыштуу;

11) эгерде ал жасалган жосун үчүн жаза колдонууну жокко чыгарса мунапыс актысынын натыйжасында;

12) кылмыш куугунтугунун эскирүү мөөнөтү өтүп кеткенде;

13) жабырлануучу жеке-ачык айыптоону колдоодон баш тартканда жана (же) ушул Кодекстин 58-главасына ылайык жана Кылмыш-жаза кодексинин 57-беренесинде каралган тартипте жабырлануучу айыпталуучу менен, анын ичинде медиатордун жардамы менен макулдашууга жетишкенде;

14) соттук териштирүүнүн убагында прокурор айыптоону колдоодон баш тартканда.

2. Ушул Кодекстин 467-беренесинде каралган учурларда балага карата кылмыш иши козголушу мүмкүн эмес, ал эми козголгон кылмыш иши кыскартылууга жатат.

3. Эгерде ушул берененин 1-бөлүгүнүн 1 жана 2-пункттарында көрсөтүлгөн жагдайлар соттук териштирүүнүн маалында аныкталса, сот ишти териштирүүнү аягына чейин жеткирет жана актоо өкүмүн чыгарат.

4. Эгерде айыпталуучу күнөөсүн мойнуна албаса, ушул берененин 1-бөлүгүнүн 10-12-пункттарында көрсөтүлгөн негиздер боюнча ишти кыскартууга жол берилбейт. Бул учурда иш боюнча өндүрүш улантыла берет жана ага негиздер болгондо актоо өкүмүн же соттолгон адамды жазаны өтөөдөн бошоткон айыптоо өкүмүн чыгаруу менен аяктайт.

41. Эгерде кылмыш аркылуу келтирилген материалдык зыяндын орду толтурулбаса, ушул берененин 1-бөлүгүнүн 12-пунктунда көрсөтүлгөн негиздер боюнча ишти кыскартууга жол берилбейт.

5. Эгерде айыпталуучу буга каршы болсо, ушул берененин 1-бөлүгүнүн 13-пунктунда көрсөтүлгөн негиздер боюнча ишти кыскартууга жол берилбейт. Бул учурда иш боюнча өндүрүш улантыла берет жана ага негиздер болгондо актоо өкүмүн же айыптоо өкүмүн чыгаруу менен аяктайт.

Ушул берененин 1-бөлүгүнүн 13-пунктунда көрсөтүлгөн негиздер боюнча төмөнкү учурларда ишти кыскартууга жол берилбейт:

1) ушул Кодекстин 155-беренесинин 2-бөлүгүнө ылайык козголгон кылмыш иштери боюнча;

2) эгерде адам уюшкан топтун же кылмыштуу уюмдун курамында кылмыш жасаса;

3) Кылмыш-жаза кодексинин 312-беренесинин 4 жана 5-бөлүктөрүнө ылайык козголгон кылмыш иштери боюнча.

6. Ушул берененин 1-бөлүгүнүн 1-6, 8, 10 жана 14-пункттарында жана 2-бөлүгүндө көрсөтүлгөн жагдайлар реабилитациялоочу болуп эсептелет.

7. Эгерде айыпталуучунун күнөөсүн аныктоо жөнүндө сот актысы башка сот өндүрүшү тартибинде каралууга тийиш болгон маселелерди чечүү үчүн, анын ичинде ишти жаңы ачылган жагдайлар боюнча кайра баштоого негиз катары зарыл болсо реабилитацияланбаган негиздер боюнча кылмыш ишин кыскартууга жол берилбейт, ал эми көрсөтүлгөн негиздер менен кыскартылган иш кайра башталууга тийиш.

(Кыргыз Республикасынын 2023-жылдын 22-июнундагы № 122, 2023-жылдын 2-августундагы № 151, 2024-жылдын 16-февралындагы № 50, 2025-жылдын 14-ноябрындагы № 257, 2025-жылдын 14-ноябрындагы № 259, 2026-жылдын 5-июнундагы № 81, 2026-жылдын 22-июлундагы № 117 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

## II БӨЛҮМ

СОТ ЖАНА КЫЛМЫШ-ЖАЗА СОТ ӨНДҮРҮШҮНҮН КАТЫШУУЧУЛАРЫ

## 4-глава. Сот

### [28-берене. Сот](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-28)

1. Сот кылмыш иштери боюнча сот адилеттигин жүзөгө ашырат.

2. Кылмыш иштери көз карандысыз, компетенттүү жана калыс сот тарабынан каралууга тийиш.

### [29-берене. Соттун курамы](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-29)

1. Кылмыш иштерин кароо судья тарабынан жеке же сот тарабынан коллегиалдуу жүзөгө ашырылат. Конкреттүү ишти кароо үчүн соттун курамы судьялардын адистешүүсүн эске алуу менен, анын түзүлүшүнө соттук териштирүүнүн натыйжасына кызыкдар адамдардын таасир көрсөтүүсү болбогон тартипте, анын ичинде автоматташтырылган тутумду пайдалануу менен түзүлөт.

2. Ушул берененин 3-бөлүгүндө каралган кылмыш иштеринен тышкары, кылмыш-жаза иштерин кароо биринчи инстанциядагы сотто судья тарабынан жеке жүзөгө ашырылат.

3. Сот арачыларынын катышуусу менен кылмыш иштерин кароо сот тарабынан ушул Кодекстин 45-главасында белгиленген эрежелер боюнча жүзөгө ашырылат.

4. Кылмыш иштерин апелляциялык тартипте кароо курамы 3 судьядан турган соттук коллегия тарабынан жүзөгө ашырылат.

5. Кылмыш иштерин кассациялык тартипте кароо курамы 3 судьядан турган Жогорку соттун соттук коллегиясы тарабынан жүзөгө ашырылат.

6. Кылмыш иши соттук коллегия тарабынан кароодо ошол соттун төрагасынын же анын орун басарынын тапшырмасы боюнча коллегия мүчөлөрүнүн бири төрагалык кылат.

7. Бир коллегиядагы судьяларга апелляциялык инстанциядагы ишти кароого катышууга тоскоолдук кылуучу жагдайлар болгон учурларда областтык жана ага теңештирилген соттун төрагасы, ал эми кассациялык инстанцияда – Жогорку соттун төрагасы, анын орун басарлары ишти кароого катышууга башка коллегиянын судьяларын тартууга укуктуу.

8. Сотко чейинки өндүрүштө соттук контролдоо тергөө судьясы тарабынан жеке жүзөгө ашырылат.

### [30-берене. Судья](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-30)

1. Ишти өз компетенциясынын чегинде жеке кароочу, соттун отурумун даярдоо же өкүмдү же башка чечимди аткарууну камсыз кылуу боюнча тескөө аракеттерин жүзөгө ашыруучу, өтүнмөлөрдү жана даттанууларды чечүүчү судьяга соттун ыйгарым укуктары таандык.

2. Судьялар коллегиясынын курамында ишти кароочу судья каралып жаткан ишке байланыштуу келип чыккан бардык маселелерди чечүүдө төрагалык кылуучу жана башка судьялар менен тең укуктардан пайдаланат. Каралып жаткан маселелер боюнча башка судьялардын ой-пикири менен макул болбогон учурда судья өзгөчө пикирин жазуу жүзүндө баяндоого укуктуу.

### [31-берене. Соттун ыйгарым укуктары](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-31)

1. Сот төмөнкүлөргө ыйгарым укуктуу:

1) адамды күнөөсүз деп таанууга;

2) адамды кылмыш жасоого күнөөлүү деп таанууга жана ага жаза дайындоого;

3) жосунду Кылмыш-жаза кодексинин ченемдери боюнча квалификациялоого жана сот өндүрүшү айыпталуучунун күнөөлүүлүгү жөнүндө вердикт чыгарган сот арачыларынын катышуусу менен жүзөгө ашырган учурларда айыпталуучуга жаза дайындоого;

4) адамга карата медициналык мүнөздөгү мажбурлоо чараларын жана (же) мажбурлап дарылоону колдонууга;

5) адамга балдарга карата колдонулуучу тарбиялык мүнөздөгү мажбурлоо чараларын колдонууга;

6) төмөн турган сот тарабынан кабыл алынган чечимди жокко чыгарууга же өзгөртүүгө;

7) кылмыш иштери боюнча айыпталуучуну жана жабырлануучуну медиатор менен маалыматтык жолугушууга жөнөтүүгө;

8) ушул Кодексте каралган башка чечимдерди кабыл алууга.

2. Сотко чейинки өндүрүштө адам укуктарынын жана эркиндиктеринин сакталышына соттук контролду тергөө судьясы жүзөгө ашырат.

3. Сот ишти кайрадан баштоого жана жаңыдан же жаңы ачылган жагдайлар боюнча кайра кароого укуктуу.

### [32-берене. Тергөө судьясынын ыйгарым укуктары](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-32)

1. Тергөө судьясы сотко чейинки өндүрүштүн жүрүшүндө төмөнкү чечимдерди кабыл алууга ыйгарым укуктуу:

1) кылмыш жасаганга шектүү адамды кармоонун мыйзамдуулугу жана негиздүүлүгү жөнүндө;

2) күрөө, үй камагы, экстрадициялык камак, камакка алуу, электрондук байкоо жүргүзүү түрүндө бөгөт коюу чараларын колдонуу жөнүндө;

3) бөгөт коюу чарасынын мөөнөттөрүн узартуу жөнүндө;

4) бөгөт коюу чараларын өзгөртүү жөнүндө;

5) тиешелүү экспертизаларды жүргүзүү үчүн камакта турбаган айыпталуучуну медициналык же психиатриялык стационарга жайгаштыруу жөнүндө;

6) жеке жана юридикалык жактардын эсептеринде жана аманаттарында же банктарда жана кредиттик уюмдарда сактоодо турган акчалай каражаттарын кошуп алганда, мүлкүнө, баалуу кагаздарына жана алардын сертификаттарына камак салуу жөнүндө;

7) айыпталуучуну кызмат ордунан убактылуу четтетүү жөнүндө;

8) каза болгон адамдын жакын туугандарынын, жубайынын макулдугу болбогондо, эксгумация жүргүзүү жөнүндө;

9) анда жашап турган адамдардын менчигинде турган турак жайды, ошондой эле башка укуктарындагы башка объекттерди, алардын макулдугу болбогондо кароо жүргүзүү жөнүндө;

10) алып коюуну жана (же) тинтүүнү жүргүзүү жөнүндө;

11) ушул Кодекстин 237-239-беренелеринде көрсөтүлгөн атайын тергөө аракеттерин кошпогондо, ушул Кодексте каралган атайын тергөө аракеттерин жүргүзүү жөнүндө;

12) ушул Кодексте каралган башка маселелер боюнча.

2. Тергөө судьясы соттук контролдоону жүзөгө ашыруунун алкактарында алгачкы текшерүү органынын, тергөөчүнүн, прокурордун, тергөө бөлүмүнүн жетекчисинин аракеттерине (аракетсиздигине) жана чечимдерине карата кылмыш-жаза сот өндүрүшүн катышуучуларынын даттанууларын карайт.

3. Ушул Кодексте каралган учурларда, тергөө судьясы:

1) тергөөнүн жүрүшүндө тараптардын биринин өтүнмөсү боюнча күбөнүн же жабырлануучунун көрсөтмөлөрүн депонирлейт;

2) эгерде айыпталуучу ушул Кодекстин 112-беренесинин 6-бөлүгүндө каралган бузуулардын бирине жол берген учурларда күрөөнү мамлекеттин пайдасына алуу тууралуу маселени чечет;

3) күбөлөргө, жабырлануучуларга жана кылмыш-жаза сот өндүрүшүнүн башка катышуучуларына карата коопсуздукту камсыз кылуу чараларын колдонуу жөнүндө чечим кабыл алат;

4) күнөөсүн мойнуна алуу жөнүндө процессуалдык макулдашууну бекитет.

4. Тергөө судьясы ушул Кодекске ылайык ишти маңызы боюнча чечүүдө соттук кароонун предмети болушу мүмкүн болгон маселелерди алдын ала чечпеши, тергөөнүн багыты жана тергөө аракеттерин жүргүзүү жөнүндө көрсөтмөлөрдү бербеши, прокурордун жана сотко чейинки өндүрүштү ишке ашыруучу адамдын ордуна аракеттерди жасабашы жана чечимдерди кабыл албашы керек.

(Кыргыз Республикасынын 2024-жылдын 16-февралындагы № 49 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

### [33-берене. Сот арачыларынын ыйгарым укуктары](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-33)

1. Сот арачыларынын катышуусу менен кылмыш-жаза сот өндүрүшүн жүзөгө ашырууда сот арачылары ушул Кодексте белгиленген тартипте, алардын алдына коюлган, ушул Кодекстин 350-беренесинин 1-бөлүгүнүн 1, 2 жана 4-пункттарында каралган маселелерди чечет.

2. Сот арачылары төмөнкүгө укуктуу:

1) иштин жагдайын өзүнүн ички ишеними менен өз алдынча баалоо мүмкүнчүлүгүн алуу жана сот арачыларынын коллегиясынын алдына коюлган суроолорго жооп берүү үчүн сотто каралып жаткан бардык далилдерди изилдөөгө катышууга;

2) кылмыш-жаза сот өндүрүшүнүн катышуучуларына суроолорду башчы аркылуу төрагалык кылуучуга кат жүзүндө берүүгө;

3) буюм далилдерин, документтерди кароого, жерди жана жайларды кароолорду жүргүзүүгө далилдерди изилдөө боюнча бардык башка аракеттерге катышууга;

4) төрагалык кылуучудан ишке тиешелүү болгон мыйзам ченемдерин жана алар үчүн түшүнүксүз башка суроолорду чечмелеп берүүнү суранууга;

5) соттук отурумдун учурунда кыскача жазууларды жүргүзүүгө.

3. Сот арачылары төмөнкүгө милдеттүү:

1) соттук отурумдун убагында тартипти сактоого жана төрагалык кылуучунун мыйзамдуу тескөөлөрүнө баш ийүүгө;

2) тыныгуу жарыяланган же ишти угуу кийинкиге калтырылган учурда соттук отурумду улантуу үчүн сот тарабынан көрсөтүлгөн убакытта келүүгө;

3) ишти угуу убагында соттун отурум залынан чыгып кетпөөгө;

4) каралып жаткан кылмыш ишинин жагдайлары боюнча соттун курамына кирбеген адамдар менен сүйлөшпөөгө;

5) ишти териштирүүнүн жүрүшүндө жана соттук отурумунан тышкары иш боюнча маалыматтарды чогултпоого;

6) сот арачыларынын алдына коюлган суроолор боюнча кеңешүүнүн жана добуш берүүнүн жашырындуулугун бузбоого;

7) аларга соттун жабык отуруму убагында белгилүү болуп калган маалыматтарды, ошондой эле сот арачыларын тандоодо алар жөнүндө белгилүү болуп калган фактыларды ачыкка чыгарбоого;

8) эгерде каралып жаткан кылмыш ишинде мамлекеттик жашыруун же мыйзам менен корголуучу башка сырды түзгөн маалыматтар болсо ачыкка чыгарбоого. Мындай учурларда сот арачыларынан ачыкка чыгарбоо жөнүндө тилкат алынат.

4. Сот арачысы ушул беренеде каралган милдеттерди аткарбаганда, төрагалык кылуучу тарабынан сот арачысынын ишти андан ары кароого катышуудан четтетилишине жана мыйзамда белгиленген жоопкерчиликке алып келет.

## 5-глава. Процесстин айыптоочу тараптан катышуучулары

### [34-берене. Прокурор](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-34)

1. Башкы прокурор өз компетенциясынын чектеринде ушул Кодекстин ченемдерин колдонуу маселелери боюнча укуктук актыларды кабыл алат, алар кылмыш-жаза куугунтуктоо органдары үчүн милдеттүү аткарууга тийиш.

2. Прокурор – ушул Кодексте каралган компетенциянын чектеринде төмөнкүлөрдү жүзөгө ашырууга ыйгарым укуктуу кызмат адамы:

1) мамлекеттик укуктук статистика жана эсепке алуу чөйрөсүндөгү мыйзамдардын аткарылышын көзөмөлдөөнү;

2) ыкчам издөө ишин, сотко чейинки өндүрүштү жүзөгө ашыруучу органдардын мыйзамдарды сактоосун көзөмөлдөөнү;

21) кылмыш ишин тергөөнү кошпогондо, сотко чейинки өндүрүштү;

3) (КР 2023-жылдын 26-июлундагы № 149 Мыйзамына ылайык күчүн жоготту)

4) сотто мамлекеттик айыптоону колдоону;

5) сотто жарандын же мамлекеттин кызыкчылыктарына өкүлчүлүк кылууну;

6) соттун чечимдеринин аткарылышын көзөмөлдөөнү.

3. Кылмыш-жаза сот өндүрүшүндө прокурор көз карандысыз жана мыйзамга гана баш ийет.

(КР 2023-жылдын 26-июлундагы № 149, 2023-жылдын 22-декабрындагы № 209 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

### [35-берене. Прокурордун ыйгарым укуктары](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-35)

1. Прокурор кылмыш-жаза сот өндүрүшүнүн жүрүшүндө төмөнкүлөргө укуктуу:

1) жасалган же даярдалып жаткан кылмыштар жөнүндө билдирүүлөрдү кабыл алуунун, каттоонун жана чечүүнүн аткарылышынын мыйзамдуулугун, Кылмыштардын бирдиктүү реестрине киргизилген маалыматтардын толуктугун жана аныктыгын текшерүүгө;

2) сотко чейинки өндүрүшкө тиешелүү материалдарга, документтерге жана башка маалыматтарга толук жеткиликтүү болууга;

3) ыкчам издөө ишин жүзөгө ашыруучу жана алгачкы текшерүү органдарынын мыйзамдарды аткарышын көзөмөлдөөнү жүзөгө ашырууга;

31) тергөөгө чейинки текшерүүнү баштоого жана (же) жүргүзүүгө;

4) (КР 2023-жылдын 26-июлундагы № 149 Мыйзамына ылайык күчүн жоготту)

5) кылмыш иштерин козгоого, тергөөнүн караштуулугуна ылайык, өзгөчө учурларда - тергөөнүн караштуулугуна карабастан, тергөөчүгө же тергөөчүлөрдүн тобуна тергөөнү жүргүзүү, ал эми төмөн турган прокурорго тергөөнү уюштуруу үчүн өткөрүп берүүгө. Өзгөчө учурлар төмөнкүлөр болуп саналат: тергөөчү ишти калыс тергөө жүргүзбөөсү; кызмат адамдарынын карамагында турган тергөөчүгө тигил же бул чечимди кабыл алдыруу максатында кысым көрсөтүүсү; иштин коомдук маанилүүлүгү; ушул иш боюнча кылмышты ачкан органдын иш боюнча тергөө жүргүзүүсүнүн максатка ылайыктуулугу;

6) кармоонун мыйзамдуулугун текшерүүгө жана ушул Кодекстин талаптарын бузуу менен кармалган адамдарды бошотуу жөнүндө токтом чыгарууга;

7) сотко чейинки өндүрүштү жүзөгө ашыруучу органдардын мыйзамдарды аткарууларына көзөмөлдөөнү жүзөгө ашырууга;

8) алгачкы текшерүү органына, тергөөчүгө тигил же бул процессуалдык аракеттерди жүргүзүү жөнүндө жазуу жүзүндө көрсөтмө берүүгө;

9) текшерүү, инвентаризация жүргүзүү жана (же) экспертизаларды дайындоо жөнүндө токтомдорду чыгарууга;

10) көзөмөлдөөнү жүзөгө ашыруучу прокурордун көрсөтмөлөрүнө макул болбогон тергөөчүнүн каршы пикирин кароого;

11) мыйзамдуулугу жана негиздүүлүгү сот актысы менен ырасталган чечимдерди кошпогондо, тергөөчүнүн, тергөө бөлүмүнүн жетекчисинин, төмөн турган прокурордун мыйзамсыз жана негизсиз чечимдерин жокко чыгарууга, иш боюнча өндүрүштү токтотуп туруу, кыскартуу жөнүндө токтомдорду чыгарууга;

12) алгачкы текшерүү органынан, тергөөчүдөн сотко чейинки өндүрүштүн жүрүшүндө жол берилген мыйзам бузууларды четтетүүнү талап кылууга;

13) соттун чечиминин негизинде жол бериле турган күрөө, үй камагы, камакка алуу, электрондук байкоо жүргүзүү түрүндө бөгөт коюу чараларын өзгөртүү, колдонуу жөнүндө, айыпталуучуну камакта кармоонун мөөнөтүн узартуу жөнүндө тергөөчүнүн өтүнүчүн сот алдында козгоодо, ошондой эле экстрадициялык камакка алууга макулдук берүүгө же болбосо баш тартууга;

14) соттун алдында атайын тергөө аракеттерин жүргүзүү жөнүндө тергөөчүнүн өтүнүчүнө макулдук берүүгө же болбосо макулдук берүүдөн баш тартууга;

15) кылмыш-жаза сот өндүрүшүнүн тутумунан баланы чыгаруу жөнүндө токтомду жана келишимди бекитүүгө;

16) тергөөнүн мөөнөтүн узартууга же болбосо аларды узартуудан баш тартууга;

17) алгачкы текшерүү органынын, тергөөчүнүн, төмөн турган прокурордун чечимдерине жана аракеттерине (аракетсиздигине) даттанууларды чечүүгө;

18) тергөөчүгө билдирилген четтетүүнү, ошондой эле анын өзүн өзү четтетүүсүн чечүүгө;

19) тергөөчүнү, төмөн турган прокурорду, эгерде алар мыйзам бузууга жол беришсе, сотко чейинки өндүрүштү жүзөгө ашырууга андан ары катышуудан четтетүү тууралуу токтом чыгарууга;

20) эгерде иммунитеттен пайдаланган адамдар айыпталуучу катары тартылууга тийиш болсо, аларды кылмыш куугунтугуна иммунитеттен ажыратуу жөнүндө сунуштама менен тиешелүү органдарга кайрылууга;

21) күнөөнү моюнга алуу жөнүндө макулдашууну түзүү тууралуу өтүнүчтү канааттандырууга же баш тартууга;

22) жабырлануучуга, күбөгө жана кылмыш-жаза сот өндүрүшүнө катышкан башка адамдарга карата коргоо чараларын колдонуу жөнүндө тапшырма берүүгө;

23) кылмыш иши боюнча айыптоо актысын, медициналык мүнөздөгү мажбурлоо чараларын колдонуу жөнүндө токтомду бекитүүгө, же болбосо жазуу жүзүндөгү көрсөтмөлөрү менен кошумча тергөө аракеттерин жүргүзүү үчүн ишти тергөөчүгө кайтарып берүүгө, өзүнүн токтому менен айыптоо актысынын айрым пункттарын жокко чыгарууга же айыпталуучунун аракеттерин жеңилдетүү жагына кайра квалификациялоого, же болбосо кылмыш ишин кыскартууга же болбосо кылмыш ишинин бөлүгүндө кыскартууга;

24) сотто айыптоону колдоого;

25) кылмыш куугунтугунан баш тартууга жана (же) коюлган айыпты өзгөртүүгө;

26) ушул Кодексте белгиленген тартипте сот чечимдерине даттанууга;

27) ушул Кодексте каралган башка ыйгарым укуктарды жүзөгө ашырууга.

2. Сотко чейинки өндүрүштү жүргүзүүгө байланыштуу прокурордун тергөө жана алгачкы текшерүү органдарына ушул Кодексте каралган тартипте берген жазуу жүзүндөгү көрсөтмөлөрү бул органдар үчүн милдеттүү болуп саналат.

Алынган көрсөтмөлөрдү жогору турган прокурорго даттануу аларды аткарууну токтотпойт. (Кыргыз Республикасынын 2023-жылдын 26-июлундагы № 149, 2023-жылдын 22-декабрындагы № 209, 2024-жылдын 16-февралындагы № 49 , 2024-жылдын 2-апрелиндеги № 73, 2025-жылдын 14-ноябрындагы № 259 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

### [36-берене. Тергөөчү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-36)

1. Тергөөчү ушул Кодексте каралган компетенциянын чектеринде кылмыш иши боюнча тергөөнү жүзөгө ашырууга ыйгарым укуктуу кызмат адамы болуп саналат.

2. Тергөөчү тергөөгө чейинки текшерүүнү баштайт жана жүргүзөт, ушул Кодексте каралган тергөө аракеттерин аткарат.

3. Тергөөчү тергөөгө чейинки текшерүү, тергөөнүн багыттары жана тергөө аракеттерин жүргүзүү жөнүндө бардык чечимдерди өз алдынча кабыл алат жана аларды мыйзамдуу жана өз убагында жүргүзүү үчүн жоопкерчилик тартат, буга мыйзамда каралган ушул Кодексте белгиленген прокурордун макулдугун же тергөө судьясынын чечимин алуу учурлары кирбейт.

### [37-берене. Тергөөчүнүн ыйгарым укуктары](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-37)

1. Тергөөчү төмөнкүлөргө ыйгарым укуктуу:

1) ушул Кодекстин талаптарына ылайык тергөө аракеттерин жүргүзүүгө;

11) сотко чейинки өндүрүштү баштоого жана (же) жүргүзүүгө;

12) кылмыш ишин козгоого;

2) жабырлануучуга материалдык зыяндын жана моралдык залалдын ордун толтурууга карата чараларды көрүүгө;

3) окуя жана ага тиешеси бар адамдар жөнүндө маалыматтарды камтыган документтерди, материалдарды талап кылууга;

4) текшерүү, инвентаризация жана (же) экспертизаларды жүргүзүү жөнүндө токтомдорду чыгарууга ;

5) сотко чейинки өндүрүшкө байланыштуу алгачкы текшерүү органынан ыкчам-издөө аракеттерин жүргүзүү жана кылмышты ачуу, жоголгон адамдарды жана буюмдарды табуу боюнча көрүлүүчү чаралар жөнүндө маалыматтарды алууга;

6) кылмыш иши боюнча алгачкы текшерүү органына ал үчүн милдеттүү болгон ыкчам-издөө аракеттерин жана (же) атайын тергөө аракеттерин жүргүзүү жөнүндө жазуу жүзүндө тапшырмаларды берүүгө;

61) алгачкы текшерүү органына тергөө судьясынын токтомунун негизинде алып коюуну жүргүзүү жөнүндө жазуу жүзүндө тапшырма берүүгө;

7) алгачкы текшерүү органына кармоо, алып келүү жөнүндө чечимдерди аткарууну тапшырууга, ошондой эле өзүнүн талабы боюнча алгачкы текшерүү органынан тергөө, атайын тергөө жана башка процессуалдык аракеттерди жүргүзүүдө көмөк алууга;

8) алгачкы текшерүү органына күбөлөргө, жабырлануучуларга жана кылмыш-жаза сот өндүрүшүнүн башка катышуучуларына карата коопсуздукту камсыз кылуу боюнча чараларды жүзөгө ашырууну тапшырууга;

9) тиешелүү мамлекеттик жана башка органдардан адистердин жана эксперттердин жардам көрсөтүүлөрүн талап кылууга;

10) зарыл болгон учурда кылмыш иши боюнча өндүрүшкө катышуу үчүн котормочуну тартууга;

11) адамдын кылмыш жасаганына негиздүү шектенүү болгондо, аны кармоого;

12) кылмыш иши боюнча өндүрүшкө адвокаттын катышуусун камсыз кылууга, ал эми мамлекет тарабынан кепилдик берилген юридикалык жардам алууга укугу бар адамдарга адвокаттын дайындалышын талап кылууга;

13) адамды айыпталуучу катарында жоопко тартуу жөнүндө токтом чыгарууга жана айыбын угузууга;

14) жабырлануучу деп танууга жана анын өкүлүн сотко чейинки өндүрүшкө катыштырууга;

15) котормочуга, адиске, ассистентке, экспертке карата четтетүүнү чечүүгө;

16) кылмыш иши боюнча өндүрүшкө байланыштуу өтүнүчтөрдү чечүүгө;

17) компетенциясынын чектеринде даттанууларды чечүүгө;

18) бөгөт коюу чараларын колдонуу, өзгөртүү жана узартуу жөнүндө жана кылмыш-жаза сот өндүрүшүн камсыз кылуунун башка чараларын колдонуу жөнүндө өтүнүчтөрдү берүүгө;

19) кылмыш иши боюнча сотко чейинки өндүрүштү кабыл алуу, токтотуу, кайра баштоо, кыскартуу жөнүндө токтом чыгарууга;

20) прокурордун жазуу жүзүндөгү көрсөтмөлөрүн жана тапшырмаларын аткарууга;

21) айыпталуучуну жана жабырлануучуну медиатор менен маалыматтык жолугушууга жиберүүгө;

22) баланы кылмыш-жаза сот өндүрүшүнүн тутумунан чыгаруу жөнүндө келишим түзүүгө жана токтом чыгарууга;

23) ушул Кодексте каралган башка ыйгарым укуктарды жүзөгө ашырууга.

2. Тергөөчү прокурордун кылмыш иши боюнча чечими менен макул болбогон учурда өзүнүн каршы пикирин жазуу жүзүндө баяндоо менен жогору турган прокурорго кайрылууга укуктуу. Бул учурда жогору турган прокурор өзүнүн токтому менен төмөн турган прокурордун чечимин жокко чыгарууга же тергөө өндүрүшүн башка тергөөчүгө тапшырууга укуктуу.

3. Тергөөчүнүн кылмыш иши боюнча токтомун уюмдардын жетекчилери аткарууга милдеттүү. Тергөөчүнүн токтомун аткарбай коюу мыйзамга ылайык жоопкерчиликке алып келет.

(Кыргыз Республикасынын 2024-жылдын 5-августундагы № 160 , 2024-жылдын 19-ноябрындагы № 183, 2025-жылдын 14-ноябрындагы № 259 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

### [38-берене. Тергөө бөлүмүнүн жетекчиси](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-38)

1. Тергөө бөлүмүнүн жетекчиси сотко чейинки өндүрүштү уюштурат.

2. Тергөө бөлүмүнүн жетекчиси төмөнкүлөргө ыйгарым укуктуу:

1) сотко чейинки өндүрүштү тергөөчүгө же тергөөчүлөрдүн тобуна тапшырууга, ошондой эле тергөөчүдөн кылмыш ишин алып коюуга жана мындай өткөрүп берүүнүн негиздерин милдеттүү түрдө көрсөтүү менен башка тергөөчүгө өткөрүп берүүгө;

2) эгерде ал ушул Кодекстин талаптарын бузууга жол берсе, тергөөчүнү андан ары тергөө өндүрүшүнөн четтетүүгө;

3) Кылмыштардын бирдиктүү реестрине маалыматтардын өз убагында жана туура киргизилишин, ошондой эле тергөөчүлөрдүн алардын өндүрүшүндө турган кылмыш иштери жана материалдары боюнча аракеттерин, тергөөчүлөрдүн тергөө, үй камагы жана камакта кармоо мөөнөттөрүн сактоолорун, ушул Кодексте белгиленген учурларда прокурордун жазуу жүзүндөгү тапшырмаларынын жана көрсөтмөлөрүнүн, башка тергөөчүлөрдүн тапшырмаларынын аткарылышын контролдоону жүзөгө ашырууга;

4) тергөө бөлүмүнүн жетекчиси тергөөчүнүн өндүрүшүндө турган кылмыш иши боюнча териштирүүгө катышууга, тергөөчүнүн ыйгарым укуктарын пайдалануу менен жеке өзү тергөө жүргүзүүгө укуктуу.

3. Тергөө бөлүмүнүн жетекчисинин кылмыш иши боюнча көрсөтмөлөрү тергөөчүнүн өз алдынчалыгын, ушул Кодекстин 37-беренесинде белгиленген анын укуктарын чектей албайт. Тергөөчүгө көрсөтмөлөр жазуу жүзүндө берилет жана аткаруу үчүн милдеттүү, бирок ал макул болбогон учурда прокурорго даттанылышы мүмкүн.

### [39-берене. Алгачкы текшерүү органы](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-39)

1. Алгачкы текшерүү органына төмөнкүлөр кирет:

1) ички иштер органдары;

2) жаза-аткаруу тутумунун органдары жана мекемелери;

3) аскер бөлүктөрүнүн, бирикмелеринин командирлери жана аскердик мекемелердин начальниктери;

4) чек ара органдары;

5) аба кемелеринин командирлери;

6) улуттук коопсуздук органдары;

7) бажы органдары;

8) өзгөчө кырдаалдар кызматынын органдары;

9) алыскы жерлердеги геологиялык чалгындоо партияларынын, экспедициялардын жетекчилери;

10) Кыргыз Республикасынын дипломатиялык өкүлчүлүктөрүнүн жана консулдук мекемелеринин башчылары;

11) салык кызматынын сотко чейинки өндүрүштү жүзөгө ашыруучу органдары;

12) мамлекеттик күзөт органдары.

2. Алгачкы текшерүү органы өз компетенциясынын чектеринде:

1) жасалган же даярдалып жаткан кылмыш жөнүндө арыздарды, билдирүүлөрдү Кылмыштардын бирдиктүү реестрине каттоону камсыз кылат;

2) окуянын издерин сактоо чараларын көрөт;

21) ушул Кодекстин 153-беренесинин 1-бөлүгүнүн 2-пунктунда каралган тартипте сурак жүргүзөт;

3) кылмыштарды алдын алуу, бөгөт коюу, кылмыш жасаган адамдарды табуу жана издөө үчүн жарандардын конституциялык укуктарын чектебеген ыкчам-издөө иш-чараларын, ошондой эле тергөөчүнүн тапшырмасы боюнча кылмышты ачуу жана далилдерди чогултуу үчүн атайын тергөө аракеттери боюнча ыкчам-издөө иш-чараларын жүзөгө ашырат;

3-1) ушул Кодекстин 219-беренесинин 4-бөлүгүнүн экинчи жана үчүнчү абзацтарында каралган негиздер жана шарттар боюнча атайын тергөө аракеттерин жүзөгө ашырат;

4) өз компетенцияларынын чегинде аракеттенишкен прокурорго жана тергөөчүгө алар талап кылган маалыматтарды жана материалдарды берет;

5) прокурордун жазуу жүзүндөгү көрсөтмөлөрүн жана тапшырмаларын, тергөөчүнүн тапшырмаларын, анын ичинде жабырлануучуларды, күбөлөрдү, кылмыш-жаза сот өндүрүшүнө катышуучу башка адамдарды коргоо чараларын колдонуу жөнүндө тапшырмаларды аткарат;

51) тергөө судьясынын токтомунун негизинде алып коюуну жүргүзүү жөнүндө тергөөчүнүн жазуу жүзүндө тапшырмасын аткарат;

6) айдап келүүнү жүзөгө ашырат;

7) ушул Кодекске ылайык, соттун жазуу жүзүндөгү тапшырмаларын жана тескемелерин аткарат;

8) бөгөт коюу чарасынын шарттарынын жана тартиптеринин сакталышын контролдоону жүзөгө ашырат.

3. Ушул берененин 1-бөлүгүнүн 3–5, 7–10 жана 12-пункттарында көрсөтүлгөн алгачкы текшерүү органдары жыйналган материалдарды ушул Кодексте аныкталган тергөө караштуулугу боюнча тергөөчүгө же прокурорго өткөрүп берүү менен, окуянын изин сактоо боюнча гана кечиктирилгис чараларды көрөт.

(Кыргыз Республикасынын 2022-жылдын 18-январындагы № 4, 2024-жылдын 19-ноябрындагы № 183, 2025-жылдын 12-февралындагы № 37, 2025-жылдын 9-августундагы № 193, 2026-жылдын 28-июлундагы № 133 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

### [40-берене. Жабырлануучу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-40)

1. Кылмыштан дене-боюна, моралдык зыян жана (же) материалдык залал келтирилген жеке жак жабырлануучу болуп саналат.

Кылмыштан мүлктүк зыян келтирилген юридикалык жак жабырлануучу деп таанылышы мүмкүн. Бул учурда жабырлануучунун укуктарын жана милдеттерин юридикалык жактын өкүлү жүзөгө ашырат.

2. Жеке же юридикалык жакта жабырлануучунун укуктары жана милдеттери жабырлануучу деп таануу жөнүндө токтом чыккан учурдан тартып келип чыгат.

Эгерде кылмыштын натыйжасында адам өлүмгө учураса же адам арыз бере албай турган абалда болсо, аны жабырлануучу катары тартуу жөнүндө арыз берген жакын туугандарынын ичинен бир адам, жубайы жабырлануучу деп таанылат, ал эми бир нече арыз болгондо - бир нече адам жабырлануучу катары таанылышы мүмкүн. Арыз бере албай турган абалда тургандан кийин адам өзүнүн укугунан пайдалана алат жана ал аны жабырлануучу катары тартуу жөнүндө арыз бере алат. Эгерде адам өзүнө карата кылмыш жасалганы жөнүндө арыз бербесе же өзүн жабырлануучу катары тартуу жөнүндө арыз бербесе, анда тергөөчү, сот анын жазуу жүзүндөгү макулдугу менен гана ал адамды жабырлануучу деп таануусу мүмкүн. Мындай макулдук болбосо, ал адам зарыл болгон учурда күбө катары тартылат.

3. Тергөөчү, сот кылмыш жасалганы жөнүндө арызды же адамды жабырлануучу катары тартуу жөнүндө арызды алган учурдан тартып адамды жабырлануучу деп таанууга милдеттүү.

Кылмыш жасалганы жөнүндө арыз же адамды жабырлануучу катары тартуу жөнүндө арыз материалдык залал жана (же) моралдык зыян келтирилбеген адам тарабынан берилген деп эсептөөгө жетиштүү негиздер болгондо, тергөөчү, сот жабырлануучу деп таануудан баш тартуу тууралуу токтом чыгарат, ал прокурорго же сотко даттанылышы мүмкүн.

4. Жабырлануучунун төмөнкүлөргө укугу бар:

1) айыпталуучуга коюлган айыптын маңызын билүүгө;

2) өз эне тилинде же өзү билген тилде көрсөтмө берүүгө;

3) далилдерди келтирүүгө;

4) өтүнүчтөрдү жана четтетүүлөрдү, анын ичинде медиация жол-жобосун өткөрүүгө жиберүү жөнүндө билдирүүгө;

5) котормочунун кызмат көрсөтүүлөрүнөн пайдаланууга;

51) эгерде көзү азиз болсо, ассистенттин кызмат көрсөтүүсүнөн пайдаланууга;

6) өкүлүнө ээ болууга;

7) мыйзамда каралган учурларда мамлекет тарабынан кепилденген юридикалык жардамга;

8) медициналык мекемеде күбөлөндүрүүдөн өтүүгө;

9) анын өтүнүчү же болбосо анын өкүлүнүн өтүнүчү боюнча жүргүзүлүүчү тергөө аракеттерине катышууга;

10) анын катышуусу менен жүргүзүлгөн тергөө аракеттеринин протоколдору менен таанышууга, алардын көчүрмөлөрүн алууга жана аларга карата пикирин билүүгө;

11) сотко чейинки өндүрүш аяктагандан кийин мамлекеттик сырды түзгөн маалыматтарды кошпогондо, кылмыш ишинин бардык материалдары менен таанышууга жана алардын көчүрмөлөрүн алууга;

12) өзүн жабырлануучу деп таануу жөнүндө, кылмыш куугунтугун кыскартуу жөнүндө токтомдордун, айыптоо актысынын көчүрмөлөрүн, ошондой эле соттук чечимдердин көчүрмөлөрүн алууга;

13) сотко катышууга;

14) соттук жарыш сөздөрдө чыгып сүйлөөгө, айыптоону колдоого;

15) соттук отурумдун протоколу менен таанышууга жана ага карата пикирлерин берүүгө;

16) алгачкы текшерүү органынын, тергөөчүнүн, тергөө бөлүмүнүн жетекчисинин, прокурордун жана соттун аракеттерине жана чечимдерине даттанууга;

17) соттун чечимдерине даттанууга;

18) иш боюнча берилген даттануулар, сунуштамалар жөнүндө кабардар болууга жана аларга каршы пикирин берүүгө;

19) даттанууларды жана сунуштамаларды сотто кароого катышууга;

20) мыйзамда белгиленген учурларда кылмыш менен келтирилген залалдын ордуна мамлекеттин эсебинен компенсация алууга;

21) кылмыш-жаза сот өндүрүшүнүн жүрүшүндө буюм далили катары же башка негиздер боюнча андан алынып коюлган, кылмыш жасаган адамдан алынган мүлкүн, өзүнө таандык расмий документтердин түп нускасын кайтарып алууга;

22) шектүүдөн, айыпталуучудан, соттолгондон кылмыш менен келтирилген мүлктүк залалдын жана (же) моралдык зыяндын ордун толтурууга;

23) мыйзамда каралган учурларда, анын ичинде медиация тартибинде жарашууга.

5. Жабырлануучу төмөнкүлөргө милдеттүү:

1) алгачкы текшерүү органынын, тергөөчүнүн, прокурордун, соттун чакыруусу боюнча келүүгө;

2) көрсөтмө берүүгө, иш боюнча бардык ага белгилүү болгондорду туура айтып берүүгө;

3) өзүндө болгон буюмдарды, документтерди, ошондой эле үлгүлөрдү салыштырып изилдөө үчүн берүүгө;

4) алгачкы текшерүү органынын, тергөөчүнүн, прокурордун, соттун талабы боюнча күбөлөндүрүүдөн өтүүгө;

5) эгерде ал бул тууралуу ушул Кодекстин 167-беренесинде белгиленген тартипте алдын ала эскертилсе, иш боюнча өзүнө белгилүү жагдайлар туурасында маалыматтарды ачык жарыялабоого;

6) процессуалдык аракеттерди жүргүзүүдө жана соттук отурумдун убагында ушул Кодексте белгиленген тартипти сактоого;

7) тергөөчү же сот тарабынан жөнөтүлгөндө, медиатор менен маалыматтык жолугушууга барууга.

6. Жабырлануучу чакыртуу боюнча жүйөлүү себепсиз келбей койгондо ал мажбурлоо жолу менен келтирилет.

7. Көрсөтмө берүүдөн баш тартканы же качканы жана алдын ала билип туруп жалган көрсөтмө бергени үчүн жабырлануучу Кылмыш-жаза кодексинин 364, 365-беренелеринде каралган жоопкерчиликти тартат.

8. Жабырлануучу өзүнө же өзүнүн туугандарына, жубайына каршы көрсөтмө берүүгө милдеттүү эмес.

9. Ишке жабырлануучунун мыйзамдуу өкүлүнүн жана өкүлүнүн катышуусу, аны ушул беренеде каралган укуктардан ажыратпайт.

10. Жабырлануучуга шектүүнүн, айыпталуучунун жана соттолгондун эсебинен материалдык зыяндын жана (же) моралдык залалдын ордун толтуруу мүмкүн болбогон учурда, материалдык зыяндын жана (же) моралдык залалдын ордун толтуруу Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети (мындан ары – Министрлер Кабинети) тарабынан аныкталган тартипте адистештирилген фонддун эсебинен жүргүзүлөт.

(КР 2024-жылдын 5-августундагы № 160, 2025-жылдын 14-ноябрындагы № 257 Мыйзамдарынын редакциясына ылайык)

### [41-берене. Жеке айыптоочу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-41)

1. Мамлекеттик айыптоочу айыптоодон баш тарткан учурда сотто айыптоону өз алдынча колдогон жеке ачык айыптоо иштери боюнча жабырлануучу жеке айыптоочу болуп саналат.

2. Жеке айыптоочуга ушул Кодекстин 295-беренесинде каралган укуктар берилет.

### [42-берене. Жабырлануучунун өкүлү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-42)

1. Мыйзам күчүнө ылайык кылмыш иши боюнча өндүрүштө жабырлануучунун мыйзамдуу кызыкчылыктарын жактоого ыйгарым укуктуу адвокаттар жана башка адамдар жабырлануучунун өкүлү боло алат.

Жабырлануучунун өкүлү катары жубайы, жабырлануучунун жакын туугандарынын бири же жабырлануучу уруксат берүү жөнүндө өтүнмө берген башка адам да болушу мүмкүн. Мындай адамдардын ыйгарым укуктары талаптагыдай жол-жоболоштурулган ишеним кат менен ырасталат.

2. Баланын же өзүнүн дене боюнун же психикасынын абалы боюнча өз укуктарын жана мыйзамдуу кызыкчылыктарын өз алдынча коргоо мүмкүнчүлүгүнөн айрылган жабырлануучунун укуктарын жана мыйзамдуу кызыкчылыктарын коргоо үчүн милдеттүү түрдө ишке катышууга алардын мыйзамдуу өкүлдөрү тартылат.

3. Жабырлануучунун өкүлү жабырлануучу сыяктуу эле процессуалдык укуктарга жана милдеттерге ээ болот.

4. Жабырлануучунун ишке жеке өзүнүн катышуусу, аны бул иш боюнча өз өкүлүнө ээ болуу укугунан ажыратпайт.

5. Жабырлануучу болуп саналган юридикалык жактын өкүлү анын жетекчиси, мыйзам же уставдык документтер менен ыйгарым укук берилген адам же ишеним каттын негизинде аракеттенүүчү адам боло алат.

## 6-глава. Процесстин коргоочу тараптан катышуучулары

### [43-берене. Шектүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-43)

1. Төмөнкүлөр шектүү болуп саналат:

1) ушул Кодексте каралган тартипте кылмыш жасоого шектенүү боюнча кармалган;

2) ага карата кылмыш иши козголгон;

3) шектүү катары суракка алынган.

2. Тергөө органы кармалган адамды шектүү катары 48 сааттан ашык кармап турууга укуксуз. Көрсөтүлгөн мөөнөт бүткөн учурга карата тергөө органы кармалганды бошотууга же жана бөгөт коюу чарасын колдонуу менен айып коюуга милдеттүү.

3. Тергөө органы кылмыш ишин кыскартуу же аны айыпталуучу катарында тартуу жөнүндө токтом чыгарган учурдан тартып адам шектүүнүн абалында болбой калат.

### [44-берене. Шектүүнүн укуктары жана милдеттери](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-44)

1. Шектүүнүн төмөнкүлөргө укугу бар:

1) өзүнүн эмнеге шектелип жатканын билүүгө;

2) кылмыш ишин козгоо жөнүндө токтомдун, кармоо жөнүндө токтомдун көчүрмөлөрүн алууга;

3) өзүнүн укуктары жөнүндө жазуу жүзүндө түшүндүрмө алууга;

4) өзүн жеке же тандап алынган адвокаттын жардамы менен коргоого;

5) кармаганда бир жолу телефон менен акысыз натыйжалуу жана көзөмөлдөнгөн сүйлөшүүгө;

6) биринчи сурак жүргүзүлгөн учурдан тартып, ал эми кармалганда – иш жүзүндө кармалган учурдан тартып адвокат алууга, тандап алынган адвокаты болбогон учурда – мамлекет кепилдеген юридикалык жардам алууга;

7) мыйзамда каралган учурларда мамлекет тарабынан кепилденген юридикалык жардамга;

8) өзүнүн адвокаты менен саны, узактыгы чектелбеген, тыңшап угуу мүмкүнчүлүгү жок шарттарда жекеме-жеке жолугушууга;

9) көрсөтмө берүүгө же көрсөтмө берүүдөн баш тартууга;

10) көрсөтмөнү эне тилинде же өзү билген тилде берүүгө;

11) котормочунун кызмат көрсөтүүсүнөн пайдаланууга;

111) эгерде көзү азиз болсо, ассистенттин кызмат көрсөтүүсүнөн пайдаланууга;

12) далилдерди келтирүүгө;

13) өтүнүчтөрдү жана четтетүүлөрдү, анын ичинде медиация жол-жобосун өткөрүүгө жиберүү жөнүндө билдирүүгө;

14) өзүнүн катышуусу менен жүргүзүлгөн тергөө аракеттеринин протоколу менен таанышууга, жана алар боюнча протоколго түшүрүлүүчү пикирлерин берүүгө, ошондой эле алардын көчүрмөлөрүн алууга;

15) тергөөчүнүн уруксаты менен анын өтүнүчү же анын адвокатынын же болбосо мыйзамдуу өкүлүнүн өтүнүчү боюнча жүргүзүлүүчү тергөө аракеттерине катышууга;

16) алгачкы текшерүү органдарынын аракеттерине, тергөөчүнүн, прокурордун аракетине жана чечимдерине даттанууга;

17) иш жүзүндө кармалгандан кийин медициналык кароого жана врачтын жардамына;

18) мыйзамда каралган учурларда, анын ичинде медиация тартибинде жабырлануучу менен элдешүүгө.

2. Шектүү төмөнкүгө милдеттүү:

1) ишти териштирүүнү жүргүзүп жаткан органдын чакыруусу боюнча келүүгө;

11) тергөөчү же сот жибергенде, медиациялык маалыматтык жолугушууга келүүгө;

2) тергөөчүнүн, прокурордун талаптарына баш ийүүгө.

3. Шектүү кылмыш ишинин тергөөсүн жүргүзүп жаткан органдын талабы боюнча төмөнкүлөргө кириптер кылынышы мүмкүн:

1) кароого, ошондой эле кармалганда жеке тинтүүгө;

2) врачтык кароого, дактилоскопиядан өтүүгө, фото, видео тартууга;

3) күбөлөндүрүүдөн өтүүгө;

4) экспертизадан өтүүгө.

4. Биологиялык тегинин үлгүлөрүн (кан, чач, адамдын организиминен бөлүнүп чыккандарды) мажбурлап алуу, мындай үлгүлөрдү алуу инсандын ар-намысын жана кадыр-баркын сыйлоо укугун бузуу менен коштолгон учурларды кошпогондо, тергөө судьясынын токтомунун негизинде жүргүзүлөт.

5. Шектүү ошондой эле ушул Кодексте каралган башка укуктарга ээ болот.

6. Шектүүнү, айыпталуучуну ар бир жолу убактылуу бөлөк кармоочу жайга же камакта кармоочу жайга жеткирүүдө, ошондой эле анын өзүнөн, анын адвокатынан, жакын туугандарынан, жубайынан ага карата алгачкы текшерүү жана тергөө органдарынын кызматкерлери тарабынан зомбулук, кыйноо же катаал мамиле колдонулганы жөнүндө даттануу түшкөндө, тиешелүү документти түзүү менен ал милдеттүү медициналык күбөлөндүрүүдөн өткөрүлүүгө тийиш. Медициналык күбөлөндүрүүдөн өткөрүү милдети убактылуу бөлөк кармоочу жайдын же камакта кармоочу жайдын администрациясына жүктөлөт.

(КР 2024-жылдын 5-августундагы № 160, 2025-жылдын 14-ноябрындагы № 257 Мыйзамдарынын редакциясына ылайык)

### [45-берене. Айыпталуучу, соттолгон, акталган](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-45)

1. Айыпталуучу деп ага карата ушул Кодексте белгиленген тартипте аны айыпталуучу катары тартуу жөнүндө токтом чыгарылган, ошондой эле ага карата ушул Кодексте белгиленген тартипте айыптоо актысы бекитилген адам таанылат.

2. Өзүнө карата актоо өкүмү чыккан айыпталуучу акталган деп, ал эми мыйзамдуу күчүнө кирген айыптоо өкүмү чыкканда – соттолгон деп эсептелет.

### [46-берене. Айыпталуучунун, соттолгондун (акталгандын) укуктары жана милдеттери](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-46)

1. Айыпталуучунун төмөнкүлөргө укугу бар:

1) аны айыпталуучу катары тартуу жөнүндө, экспертизаларды дайындоо жөнүндө токтомдордун, ага тиркелген маалымкаттары менен кошо айыптоо актысынын көчүрмөлөрүн алууга;

2) өзүнө коюлуп жаткан айып боюнча көрсөтмө берүүгө же көрсөтмө берүүдөн баш тартууга;

3) өз эне тилинде же билген тилде көрсөтмө берүүгө;

4) далилдерди келтирүүгө;

5) өтүнүчтөрдү жана четтетүүлөрдү билдирүүгө;

6) өз укуктарын, эркиндиктерин жана мыйзамдуу кызыкчылыктарын коргоого жана коргоого карата даярдануу үчүн жетиштүү убакыт алууга;

7) квалификациялуу котормочунун кызматынан пайдаланууга;

71) эгерде көзү азиз болсо, ассистенттин кызмат көрсөтүүсүнөн пайдаланууга;

8) өзүн өзү же өзү тандаган адвокаттын жардамы менен коргоого;

9) мыйзамдарда каралган учурларда, мамлекет тарабынан кепилденген юридикалык жардамга;

10) санын жана узактыгын чектөөсүз, тоскоолдуксуз өзүнүн адвокаты менен жекеме-жеке сүйлөшүүгө;

11) өзүнүн өтүнүчү же адвокаттын өтүнүчү боюнча жүргүзүлүүчү тергөө аракеттерине катышууга;

12) эксперттин корутундусу менен таанышууга;

13) анын катышуусу менен жүргүзүлгөн тергөө аракеттеринин протоколу менен таанышууга жана протоколго киргизилүүчү пикирлерин берүүгө, ошондой эле алардын көчүрмөлөрүн алууга;

131)соттук отурумдардын протоколдору менен (анын ичинде аудио- жана видео жазуулар менен) таанышууга жана аларга карата сын-пикирлерди берүүгө;

14) тергөө бүткөндөн кийин кылмыш ишинин бардык материалдары менен таанышууга жана андан зарыл маалыматтарды көчүрүп алууга;

15) алгачкы текшерүү органынын кызматкеринин аракеттерине, тергөөчүнүн, прокурордун аракеттерине жана чечимдерине даттанууга;

16) эгерде ал өмүр бою эркиндигинен ажыратуу түрүндө жаза каралган кылмышты жасаганына айыпталып жатса, анын кылмыш ишин сот арачыларынын катышуусу менен кароо жөнүндө өтүнүч берүүгө;

17) мыйзамда каралган учурларда, анын ичинде медиация тартибинде жабырлануучу менен элдешүүгө.

18) телевидение, радио аркылуу жана (же) Интернет тармагында түз эфир режиминде соттук отурумду трансляциялоону (онлайн-трансляциялоону) колдонуу аркылуу соттук териштирүү жүргүзүү жөнүндө өтүнмө берүүгө.

2. Айыпталуучу иштин соттук териштирүүсүнө катышууга (жеке катышуу же видеоконференцбайланыш режиминде), тараптын бардык укуктарынан пайдаланууга, акыркы сөзгө, соттун аракетине жана чечимине даттанууга укуктуу.

3. Айыпталуучу төмөнкүлөргө милдеттүү:

1) тергөө жүргүзүп жаткан органдын чакыруусу боюнча келүүгө;

2) камакка алынган учурда жеке тинтүүгө алынууга;

3) врачтык кароодон, дактилоскопиядан өтүүгө, сүрөткө тартылууга, күбөлөндүрүүдөн, экспертизадан өтүүгө, биологиялык заттардын (кандын, адамдын организминен чыгуучу заттардын) үлгүсүн берүүгө;

4) тергөөчүнүн, прокурордун, тергөө судьясынын, судьянын, соттун тескөөлөрүнө баш ийүүгө;

5) сотко чакыруу боюнча келүүгө;

6) сотто төрагалык кылуучунун тескөөлөрүнө баш ийүүгө;

7) төрагалык кылуучунун уруксатысыз соттук отурумдун залынан чыгып кетүүгө;

8) соттук отурумда тартипти сактоого;

9) сот жибергенде медиатор менен маалыматтык жолугушууга келүүгө.

4. Айыпталуучу ошондой эле ушул Кодексте каралган башка укуктарга ээ болот жана башка милдеттерди аткарат.

5. Айыпталуучу баланын же аракетке жөндөмсүз айыпталуучунун укуктарын ушул Кодексте каралган тартипте анын мыйзамдуу өкүлү жүзөгө ашырат.

6. Айыпталуучу убактылуу камакта кармоочу жайга жеткирилген ар бир жолу, ошондой эле анын өзүнөн, анын адвокатынан, жакындарынан ага карата зомбулук, кыйноо же катаал мамиле жасалганы тууралуу даттануу түшкөн учурда, ал тийиштүү документти түзүү менен милдеттүү түрдө медициналык күбөлөндүрүүдөн өткөрүлүүгө тийиш. Медициналык күбөлөндүрүүнү жүргүзүү милдети камакта кармоо жайынын администрациясына жүктөлөт.

7. Соттолгон же акталган төмөнкүлөргө укуктуу:

1) соттук отурумдун протоколу менен (анын ичинде аудио- жана видео жазуулар менен) таанышууга жана ага карата сын-пикирлерди берүүгө;

2) соттун чечимдеринин көчүрмөлөрүн алууга жана аларга даттанууга;

3) иш боюнча берилген даттануулар жана сунуштамалар жөнүндө билүүгө жана аларга каршы пикирлерин берүүгө;

4) даттанууларды жана сунуштамаларды соттук кароолорго катышууга;

5) авдокат, мыйзамга ылайык мамлекет тарабынан кепилденген юридикалык жардам алууга.

(Кыргыз Республикасынын 2024-жылдын 16-февралындагы № 49, 2024-жылдын 5-августундагы № 160, 2025-жылдын 19-майындагы № 96 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

### [47-берене. Материалдык зыяндын жана (же) моралдык залалдын ордун толтуруу үчүн жооптуу жак](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-47)

1. Мыйзам күчүнөн улам кылмыш менен же Кылмыш-жаза кодексинде тыюу салынган акыл-эси жайында эместин, ошондой эле баланын жосуну менен келтирилген материалдык зыян жана моралдык залал үчүн мүлктүк жоопкерчилик тартуучу жеке жак тергөөчү, сот тарабынан өндүрүшкө тартылат.

2. Келтирилген материалдык зыяндын жана моралдык залалдын ордун толтурууга жооптуу жак, ушул Кодексте белгиленген айыпталуучу, соттолгон адамдай эле укуктарга жана милдеттерге ээ. Зыяндын ордун толтурууга жооптуу адамга, материалдык зыяндын жана моралдык залалдын ордун толтурууга байланыштуу кылмыш-жаза өндүрүшүнөн кабыл алынган процессуалдык чечимдер жөнүндө билдирилет жана ал алардын көчүрмөлөрүн ушул Кодексте белгиленген учурларда жана тартипте алат.

### [48-берене. Жабырлануучу, шектүү, айыпталуучу баланын мыйзамдуу өкүлдөрү жана балдарды коргоо боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын кызматкерлери](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-48)

1. Балдар жасаган кылмыштар жөнүндө иштер боюнча ишке милдеттүү катышуу үчүн алардын мыйзамдуу өкүлдөрү, ошондой эле балдарды коргоо боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын кызматкерлери тартылат.

2. Балдарды коргоо боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын кызматкерлеринин, ошондой эле жабырлануучу, шектүү, айыпталуучу баланын мыйзамдуу өкүлдөрүнүн ишке катышуусу ушул Кодекстин 54-главасында белгиленген тартипте жүзөгө ашырылат.

### [49-берене. Адвокат](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-49)

1. Адвокат – кылмыш-жаза сот өндүрүшүндө шектүүнүн, айыпталуучунун, соттолгондун, акталгандын, жабырлануучунун, күбөнүн укуктарын жана кызыкчылыктарын коргоону жүзөгө ашыруучу жана аларга квалификациялуу юридикалык жардам көрсөтүүчү адам.

2. Адвокат шектүүнү, айыпталуучуну, жабырлануучуну, күбөнү биринчи жолу суракка алган, шектүүнү, айыпталуучуну алып келген же иш жүзүндө кармаган учурдан тартып ишке катышат. Адвокат күбөлүгүн жана ордерин көрсөткөн учурда кылмыш-жаза иштери боюнча өндүрүшкө катышууга, ошондой эле өзү коргогон адамдын макулдугу менен соттук териштирүүгө аралыктан катышууга укуктуу.

3. Эгерде алардын биринин кызыкчылыгы экинчисинин кызыкчылыктарына карама-каршы келсе, бир эле адам эки шектүүнүн, айыпталуучунун, күбөнүн, жабырлануучунун адвокаты боло албайт.

4. Адвокат алгачкы текшерүү же тергөө органдарына, прокуратурага же сотко чакырылган кандай болбосун адамдын укуктарын жана кызыкчылыктарын коргоону жүзөгө ашырууга укугу бар, мында адвокат ушул Кодексте жана мыйзамда каралган ыйгарым укуктарга жана кепилдиктерге ээ болот.

(КР 2025-жылдын 19-майындагы № 96 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

### [50-берене. Адвокатты чакыруу, алмаштыруу, квалификациялуу юридикалык жардам үчүн төлөм](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-50)

1. Адвокат шектүү, айыпталуучу, соттолгон, акталган, жабырлануучу, күбө, алардын мыйзамдуу өкүлдөрү, ошондой эле шектүүнүн, айыпталуучунун, соттолгондун, акталгандын, жабырлануучунун, күбөнүн тапшыруусу жана макулдугу менен башка адамдар тарабынан чакырылат.

2. Адвокаттын кылмыш-жаза сот өндүрүшүнө катышуусуна шектүүнүн, айыпталуучунун, соттолгондун, акталгандын, жабырлануучунун укугу тергөөчү, сот тарабынан камсыз кылынат.

3. Мамлекеттин эсебинен мамлекет тарабынан кепилденген юридикалык жардамга укуктуу адамдар мыйзамга ылайык адвокат менен камсыз кылынат. Мамлекеттин эсебинен мамлекет тарабынан кепилденген квалификациялуу юридикалык жардам көрсөткөн адвокаттын акысын төлөө мыйзамга ылайык жүргүзүлөт.

4. Шектүү, айыпталуучу, соттолгон, акталган, жабырлануучу, күбө тарабынан тандалган адвокаттын катышуусу мүмкүн болбогон учурларда, тергөөчү, сот адвокаттардын мамлекеттик реестри аркылуу мамлекет тарабынан кепилденген юридикалык жардам боюнча адвокат берүүгө милдеттүү.

5. Адвокат кылмыш-жаза сот өндүрүшүнө 5 суткадан ашык, ал эми бөгөт коюу чарасын колдонууда – 2 сааттан ашык катыша албаган учурда, тергөөчү, тергөө судьясы, сот адвокаттардын мамлекеттик реестри аркылуу мамлекет тарабынан кепилденген юридикалык жардам боюнча адвокат берүүгө милдеттүү.

Мамлекет тарабынан кепилденген юридикалык жардам боюнча адвокаттардын мамлекеттик реестри аркылуу адвокатты дайындоо тартиби ушул Кодексте жана мыйзамда аныкталган тартипте жүзөгө ашырылат.

### [51-берене. Адвокаттын милдеттүү катышуусу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-51)

1. Адвокаттардын кылмыш-жаза сот өндүрүшүнө катышуусу милдеттүү, эгерде:

1) шектүүнүн, айыпталуучунун сүйлөө, угуу, көрүү функциялары олуттуу бузулгандыктан узакка созулган катуу оорунун, ошондой эле акыл-эсинин начардыгынын, кем акылдыгынын, башка дене-боюнун же психикалык мүчүлүштүктөрүнүн кесепетинен өзүнүн актоо укугун өз алдынча жүзөгө ашыруу кыйын болгон учурда;

2) шектүүнүн, айыпталуучунун өтүнүчү бар болсо;

3) шектүү, айыпталуучу кылмыш-жаза сот өндүрүшүнүн тилин билбесе же жетиштүү деңгээлде билбесе;

4) шектүүнүн, айыпталуучунун жашы жете элек болсо;

5) жак өзгөчө оор кылмыш жасагандыгы боюнча шектелсе же айыпталса;

6) шектүү, айыпталуучу мөөнөттүү кызматтын аскер кызматчысы болуп саналса;

7) шектүүнүн, айыпталуучунун кызыкчылыктарынын ортосунда карама-каршылыктар болсо жана эгерде алардын бирөөнүн адвокаты болсо;

8) кылмыш-жаза иши боюнча өндүрүшкө жабырлануучунун адвокаты катышса;

9) кылмыш-жаза иши сот арачыларынын катышуусу менен сот тарабынан каралууга тийиш болсо;

10) адамдын акыл-эсинин жайында экени, психикалык оорулар же акыл-эсинин ордунда экени шек туудурган башка маалыматтардын фактысы аныкталган учурдан тартып – медициналык мүнөздөгү мажбурлоочу чараларды колдонуу каралып жаткан же аларды колдонуу жөнүндө маселе чечилип жаткан адамдарга карата;

11) процессуалдык макулдашуу жана аны түзүү жөнүндө өтүнүч билдирилсе.

2. Адамды кармоодо сот шектүүнүн, айыпталуучунун бөгөт коюу чарасын колдонуу, өзгөртүү жана узартуу жөнүндө тергөөчүнүн өтүнүчүн караганда адвокаттын катышуусу милдеттүү.

### [52-берене. Адвокаттан баш тартуу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-52)

1. Шектүү, айыпталуучу адвокаттан баш тартууга укуктуу. Мындай баш тартууга шектүүнүн, айыпталуучунун өзүнүн демилгеси боюнча гана жол берилет жана иште прокурордун, ага тете башка шектүүлөрдүн, айыпталуучулардын адвокаттарынын катышуусу үчүн тоскоолдук болуп саналбайт.

2. Сотко чейинки өндүрүштө адвокаттан баш тартуу адвокаттын катышуусунда жүзөгө ашырылат.

3. Адвокаттан баш тартканда жактоо шектүүнүн, айыпталуучунун өзү тарабынан жүзөгө ашырылат.

4. Шектүү, айыпталуучу тарабынан билдирилген адвокаттан баш тартууга ушул Кодекстин 51-беренесинде каралган учурларда жол берилбейт.

5. Шектүүнүн, айыпталуучунун адвокатын ишке катышуудан бошотуу тергөөчүнүн, прокурордун токтому менен жол-жоболоштурулат.

### [53-берене. Адвокаттын ыйгарым укуктары](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-53)

1. Юридикалык жардам көрсөтүү менен адвокат кылмыш-жаза сот өндүрүшүнө тараптардын тең укуктуулук жана атаандаштык башталышында катышат.

2. Ишке катышкан учурдан тартып адвокат төмөнкүлөргө укуктуу:

1) иш боюнча шектүүнүн, айыпталуучунун, соттолгондун, акталгандын, жабырлануучунун, күбөнүн пайдасына күбөлөөчү материалдарды жеке өзү же мыйзамга ылайык жеке детективди пайдалануу менен чогултууга жана сотко чейинки өндүрүштө жана сотто көрсөтүүгө;

2) күбөлөрдүн, эксперттин жазуу жүзүндөгү билдирүүлөрүн жана түшүндүрмөлөрүн алууга, кароонун жеке протоколдорун түзүүгө;

3) тергөө судьясынын алдында далилдерди депонирлөө жөнүндө өтүнүч берүүгө;

4) тергөө судьясына ушул Кодекстин 182-беренесинде каралган тартипте экспертти чакыруу менен экспертизаны дайындоо жөнүндө, ошондой эле демилгеси боюнча эксперт тартылып жаткан тараптын эсебинен келишимдик негизде экспертиза жүргүзүү жөнүндө өтүнүч менен кайрылууга;

5) адамды кармоодо жана айыбын угузууда катышууга;

6) шектүүнү, айыпталуучуну, жабырлануучуну, күбөнү суракка алууга, ошондой эле анын катышуусу менен же анын өтүнүчү боюнча жүргүзүлүүчү башка тергөө аракеттерине катышууга;

7) шектүү, айыпталуучу, соттолгон, акталган менен алардын санын жана узактыгын чектебестен жана тыңшап угуу мүмкүнчүлүгүн болтурбаган шарттарда жеке жолугушууларга;

8) кармоо жөнүндө токтом, айыпталуучу катарында жоопко тартуу жөнүндө, бөгөт коюу чараларын колдонуу жөнүндө токтомдор менен, шектүүнүн, айыпталуучунун катышуусу менен жүргүзүлгөн тергөө аракеттеринин протоколдору, шектүүгө, айыпталуучуга берилген же болбосо берилүүгө тийиш болгон документтер менен таанышууга, ошондой эле алардын көчүрмөлөрүн алууга;

9) сотко чейинки өндүрүш аяктагандан кийин кылмыш-жаза ишинин бардык материалдары менен таанышууга жана алардын көчүрмөлөрүн алууга;

10) өтүнүч билдирүүгө;

11) сотко катышууга;

12) четтетүүлөрдү билдирүүгө;

13) тергөө судьясынын, судьянын, соттун, прокурордун, тергөөчүнүн аракеттерине (аракетсиздигине) жана чечимдерине даттанууга жана аларды кароого катышууга;

14) сот алдында мажбурлап алып келүү жөнүндө өтүнүч берүүгө;

15) далилдерди талап кылып алууга;

16) коргоонун мыйзамга каршы келбеген башка бардык каражаттарын жана ыкмаларын пайдаланууга.

3. Тергөө аракеттерин жүргүзүүгө катышып жаткан адвокат тергөөчүнүн уруксаты менен суракка алынып жаткан адамдарга суроолорду берүүгө укуктуу. Тергөөчү адвокаттын суроолорун четке кага алат, бирок четке кагылган суроолорду протоколго киргизүүгө милдеттүү. Адвокат тергөө аракеттеринин протоколунда андагы жазуулардын тууралыгы жана толуктугу боюнча өзүнүн жазуу жүзүндөгү пикирлерин киргизүүгө укуктуу.

4. Адвокат коммерциялык жана башка мыйзам менен корголгон сырларды түзгөн маалыматтарды ачыкка жарыялабоо жөнүндө мыйзам актыларында белгиленген тартипти сактоо менен жактоону жүзөгө ашыруу, жабырлануучунун кызыкчылыктарын коргоо үчүн зарыл болгон маалыматтарды төмөнкү жолдор менен алууга укуктуу:

1) аудиовидео жазуу жүргүзүү;

2) юридикалык жактардан маалымкаттарды, мүнөздөмөлөрдү, башка документтерди суратып алуу.

Юридикалык жактар адвокатка ал сураган документтерди же алардын күбөлөндүрүлгөн көчүрмөлөрүн 10 сутканын ичинде берүүгө милдеттүү. Камакта кармоо түрүндөгү бөгөт коюу чарасын колдонуу жөнүндө маселени кароодо суратылган маалымкаттар, мүнөздөмөлөр жана башка документтер адвокатка токтоосуз, бирок 2 суткадан кечиктирилбестен берилиши керек;

3) келишимдик негизде сот экспертизасын жүргүзүүнү демилгелөө;

4) эксперттик мекемеге тиешелүү экспертизаны келишимдик негизде жүргүзүү жөнүндө суроо-талап жиберүү;

5) адисти келишимдик негизде тартуу;

6) алардын макулдугу менен кылмыш-жаза ишине тиешеси бар маалыматтарга болжолдуу ээ болгон адамдарды сурамжылоо, анын ичинде илимий-техникалык каражаттарды пайдалануу менен.

5. Адвокат төмөнкүлөргө милдеттүү:

1) квалификациялуу юридикалык жардам көрсөтүүгө;

2) шектүүнүн, айыпталуучунун, соттолгондун, акталгандын, жабырлануучунун, күбөнүн макулдугусуз, кылмыш-жаза сот өндүрүшүнө катышуусуна байланыштуу ага белгилүү болуп калган жана мыйзам менен корголуучу адвокаттык же башка сырларды түзгөн маалыматтарды ачыкка чыгарбоого;

3) адвокаттын кесиптик этикасын сактоого.

6. Адвокат шектүүнүн, айыпталуучунун, соттолгондун, акталгандын, жабырлануучунун жана күбөнүн кызыкчылыгына каршы кандайдыр бир аракеттерди жасоого укуксуз.

7. Кылмыш-жаза иши үчүн мааниси бар адвокат жыйнаган далилдер анын өтүнүчү боюнча ишке кошуп тиркелет. Тиркелген материалдар ушул Кодекстин талаптарына ылайык сот, тергөөчү тарабынан изилденүүгө, баа берилүүгө тийиш.

### [54-берене. Балдарды коргоо боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын кызматкери](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-54)

1. Балдарды коргоо боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын кызматкери шектелген бала иш жүзүндө кармалган учурдан тартып же баланы биринчи суракка алган учурдан тартып ишке катышат.

2. Балдарды коргоо боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын кызматкери төмөнкүлөргө укуктуу:

1) иштин материалдары менен таанышууга;

2) тергөө судьясынын, судьянын, соттун, прокурордун, тергөөчүнүн, жаза аткаруу мекемелеринин кызматкерлеринин чечимдерине, аракеттерине (аракетсиздиктерине) даттанууга жана аларды кароого катышууга.

3. Ишке катышкан учурдан тартып балдарды коргоо боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын кызматкери төмөнкүлөргө милдеттүү:

1) баланын турмуштук кырдаалына баа берүүгө жана талдоо жүргүзүүгө, алардын жыйынтыгы боюнча корутунду түзүүгө;

2) баланын социалдык-психологиялык мүнөздөмөсүн түзүүгө;

3) анын корутундусуна негизделген, баланы социалдык, психологиялык, педагогикалык реабилитациялоо боюнча чараларды иштеп чыгууга;

4) бала катышуучусу болуп саналган же катышуучусу боло турган процессуалдык аракеттер жөнүндө бала үчүн түшүнүүгө жеткиликтүү формада баланын кабардар болуусун камсыз кылууга.

5) ушул Кодекстин 473-беренесинин негизинде, корутундуну жана баланын социалдык-психологиялык мүнөздөмөсүн эске алуу менен кылмыш-жаза сот өндүрүшүнүн тутумунан баланы чыгаруу жөнүндө келишимдин алкагында аткарылуусу талап кылынган милдеттердин тизмесин түзүүгө жана аларды аткаруу мөөнөтү боюнча сунуш киргизүүгө.

Мамлекеттик органдар жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары балдарды коргоо боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын кызматкерине ушул бөлүктө каралган милдеттерди аткаруусуна өз компетенциясынын алкагында көмөк көрсөтүүгө милдеттүү.

4. Балдарды коргоо боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын кызматкери жабырлануучу балдардын укуктарын жана кызыкчылыктарын сотко чейинки өндүрүштө да, ошондой эле сотто дагы жактайт жана ушул берененин 2 жана 3-бөлүктөрүндө каралган укуктардан жана милдеттерден пайдаланат.

5. Балдарды коргоо боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын кызматкери тарабынан чогултулган материалдар анын өтүнүчү боюнча ишке кошо тиркелет.

6. Балдарды коргоо боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын кызматкери баланы социалдык коштоону жүзөгө ашырат жана ички иштер органдары менен бирдикте кылмыш-жаза сот өндүрүшүнүн тутумунан баланы чыгаруу жөнүндө келишим боюнча милдеттенмелердин бала тарабынан аткарылышына контролдук жүргүзөт.

(Кыргыз Республикасынын 2025-жылдын 14-ноябрындагы № 259 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

## 7-глава. Кылмыш-жаза сот өндүрүшүнө катышуучу башка адамдар

### [55-берене. Күбө](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-55)

1. Кылмыш-жаза сот өндүрүшү боюнча өзүнө белгилүү болгон жагдайлар жөнүндө көрсөтмөлөрдү берүү үчүн чакырылган адам күбө катары таанылат.

2. Күбө ишке айыптоочу, адвокат, жабырлануучунун кызыкчылыктарынын өкүлү, материалдык зыяндын жана (же) моралдык залалдын ордун толтурууга жооптуу адам катары катыша албайт.

3. Ишке жабырлануучунун, айыпталуучунун мыйзамдуу өкүлдөрүнүн катышуусу, аларды күбө катары суракка алуу мүмкүнчүлүгүн жокко чыгарбайт.

4. Күбө катары төмөнкүлөр суракка алынууга жатпайт:

1) судья – иш боюнча өндүрүшкө катышуусуна байланыштуу өзүнө белгилүү болуп калган иштин жагдайлары жөнүндө;

2) сот арачысы – ушул кылмыш-жаза иши боюнча өндүрүшкө катышуусуна байланыштуу өзүнө белгилүү болуп калган кылмыш-жаза ишинин жагдайлары жөнүндө;

3) жабырлануучунун өкүлү – иш боюнча өз милдеттерин аткаруусуна байланыштуу өзүнө белгилүү болуп калган жагдайлар жөнүндө;

4) адвокат, адвокаттын жардамчысы – юридикалык жардамга кайрылуу же аны көрсөтүү менен байланыштуу өздөрүнө белгилүү болуп калган жагдайлар жөнүндө;

5) психологиялык же дене бою кемчилдиктеринен улам иш үчүн мааниси бар жагдайларды туура кабылдоого жана алар жөнүндө көрсөтмө берүүгө жөндөмсүз адам;

6) шектүүнүн, айыпталуучунун жакын туугандары, жубайы;

7) медиатор, медиация борборлорунун кызматкерлери – медиация жүргүзүүгө байланыштуу өзүнө белгилүү болуп калган жагдайлар жөнүндө;

8) дин кызматчысы – сыр айтуудан өзүнө белгилүү болуп калган жагдайлар жөнүндө.

9) ассистент - иш боюнча өзүнүн милдеттерин аткарууга байланыштуу ага белгилүү болгон жагдайлар жөнүндө

10) Кыргыз Республикасынын Акыйкатчысы (Омбудсмени), анын орун басарлары, ошондой эле ал ыйгарым укук берген Кыргыз Республикасынын Акыйкатчысынын (Омбудсменинин) Аппаратынын кызматкерлери - өздөрүнүн ыйгарым укуктарын аткарууларына байланыштуу аларга белгилүү болуп калган жагдайлар жөнүндө.

5. Эгерде ушул берененин 4-бөлүгүнүн 6-пунктунда көрсөтүлгөн адамдар көрсөтмө берүүнү кааласа, анда алар ушул Кодекстин эрежелери боюнча суракка алынат.

6. Күбө төмөнкүлөргө укуктуу:

1) көрсөтмөнү эне тилинде же өзү билген башка тилде берүүгө, квалификациялуу котормочунун кызмат көрсөтүүсүнөн пайдаланууга;

2) аны суракка алууга катышкан котормочуга четтетүү билдирүүгө;

3) көрсөтмөлөрүн өз колу менен баяндоого;

4) сурактын протоколу менен таанышууга, ага толуктоолорду жана өзгөртүүлөрдү киргизүүгө;

5) көрсөтмөлөрдү берүүдө кыска жазууларды жана документтерди пайдаланууга;

6) соттун, прокурордун, тергөөчүнүн, алгачкы текшерүү органынын кызматкеринин аракеттерине даттанууга;

7) иш боюнча өндүрүштө тарткан чыгымдарынын ордун толтуртууга;

8) кылмыш-жаза сот өндүрүшүн жүргүзүп жаткан орган тарабынан буюм далили катары же башка негиздер боюнча алынган мүлкүн, өзүнө тиешелүү расмий документтердин түп нускаларын алууга;

9) сурак жүргүзүүдө адвокат алууга.

10) эгерде көзү азиз болсо, ассистенттин кызмат көрсөтүүсүнөн пайдаланууга.

7. Күбө төмөнкүлөргө милдеттүү:

1) соттун, прокурордун, тергөөчүнүн чакыруусу боюнча келүүгө;

2) иш боюнча бардык ага белгилүү болгондорду туура билдирүүгө жана коюлган суроолорго жооп берүүгө;

3) иш боюнча өзүнө белгилүү болгон жагдайлар жөнүндө маалыматтарды сурак жүргүзүүчүнүн уруксаты жок ачык жарыялабоого.

8. Күбө жүйөлүү себепсиз келбей койгондо, ал мажбурлап алып келиниши мүмкүн.

9. Алдын ала билип туруп жалган көрсөтмө бергени же көрсөтмөлөрдү берүүдөн баш тартканы же качканы үчүн күбө Кылмыш-жаза кодексинин 364 жана 365-беренелерине ылайык жоопкерчилик тартат.

10. Күбө өзүнө каршы же өзүнүн жакын туугандарына, жубайына каршы күбө болууга милдеттүү эмес.

(КР 2024-жылдын 5-августундагы № 160, 2025-жылдын 22-сентябрындагы № 204, 2025-жылдын 14-ноябрындагы № 257 Мыйзамдарынын редакциясына ылайык)

### [56-берене. Эксперт](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-56)

1. Cотко чейинки өндүрүштүн же соттук териштирүүнүн жүрүшүндө келип чыккан маселелерди атайын илимий билимдерди пайдалануу менен чечүү жана анын негизинде корутунду берүү үчүн сот, тергөөчү, прокурор же алардын талабы боюнча эксперттик уюмдун жетекчиси тарабынан дайындалган, кылмыш-жаза сот өндүрүшүнө кызыкдар болбогон адам эксперт болуп саналат. Эксперт процесстин катышуучулары тарабынан сунушталган адамдардын ичинен дайындалышы мүмкүн.

2. Эксперт илим, техника, искусство, кол өнөрчүлүк жаатында коюлган маселелер боюнча корутунду берүү үчүн жетиштүү атайын билими болууга тийиш.

3. Адам иш боюнча укук маселелери боюнча эксперт катары дайындалышы же башкача түрдө өндүрүшкө тартылышы мүмкүн эмес.

4. Зарыл болгондо иш боюнча бир нече эксперт дайындалышы мүмкүн.

5. Экспертти чакыруу, экспертизаны дайындоо жана жүргүзүү ушул Кодексте каралган тартипте жүзөгө ашырылат.

6. Эксперт төмөнкүлөргө укуктуу:

1) экспертизанын предметине таандык иштин материалдары менен таанышууга;

2) салыштырмалуу изилдөө жана корутунду берүү үчүн зарыл болгон объекттерди жана үлгүлөрдү алууга;

3) корутунду берүү же башка эксперттердин катышуусу менен экспертиза жүргүзүү үчүн ага зарыл болгон кошумча материалдарды берүүнү талап кылууга;

4) эгерде коюлган маселелер анын атайын билимдеринин чегинен чыгып кетсе, корутунду берүүдөн баш тартууга;

5) тергөө аракеттерин жүргүзүүгө катышууга жана өзү жүргүзүп жаткан экспертизанын предметине тийиштүү суроолорду берүүгө;

6) экспертизанын предметине тийиштүү маселелер боюнча соттук териштирүүгө катышууга.

7. Эксперт төмөнкүлөргө милдеттүү:

1) соттун, тергөөчүнүн, прокурордун чакыруусу боюнча келүүгө;

2) өзүнүн алдына коюлган маселелер боюнча объективдүү корутунду берүүгө;

3) сотко чейинки өндүрүштүн материалдарын ачык жарыялабоого;

4) тергөө аракеттерин жүргүзүүдө жана соттук отурумдун убагында тартипти сактоого.

8. Эксперт жүйөлүү себепсиз келбей койгондо, ага тартиптик жаза чарасы көрүлүшү мүмкүн.

9. Эксперт алдын ала билип туруп жалган корутунду берген учурда Кылмыш-жаза кодексинин 364-беренесине ылайык жоопкерчилик тартат.

10. Эксперт төмөнкүлөргө укуксуз:

1) экспертиза жүргүзүүгө байланыштуу маселелер боюнча процесстин катышуучулары менен сүйлөшүүлөрдү жүргүзүүгө;

2) эгерде соттун, тергөөчүнүн, прокурордун атайын уруксаты болбосо, берилген объекттерди толук же жарым-жартылай жок кылууга же болбосо алардын тышкы көрүнүшүн же негизги касиеттерин өзгөртүүгө алып келиши мүмкүн болгон изилдөөлөрдү жүргүзүүгө.

### [57-берене. Адис жана ассистент](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-57)

1. Экспертизалардын суроолорун коюу үчүн предметтерди жана документтерди табууда, бекемдөөдө, алып коюуда, техникалык каражаттарды колдонууда көмөк көрсөтүү үчүн, ошондой эле тараптарга жана сотко өзүнүн кесиптик компетенциясына кирген маселелерди түшүндүрүү үчүн зарыл атайын билимге жана көндүмдөргө ээ, ишке кызыкдар эмес адам иш боюнча өндүрүшкө катышуу үчүн адис катары тартылышы мүмкүн.

Кылмыш-жаза процессинин көзү азиз катышуучусуна социалдык кызмат көрсөтүү жана иш боюнча өндүрүшкө катышуу үчүн ассистент катары социалдык кызматкерлердин, туугандарынын же башка адамдардын ичинен квалификациялуу социалдык жардам көрсөтүү, ошондой эле кызмат көрсөтүүлөр жана кылмыш-жаза сот өндүрүшүндө анын укуктарын ишке ашырууга көмөк көрсөтүү үчүн зарыл Брайл шрифти боюнча көндүмдөргө жана билимдерге ээ болгон, ишке кызыкдар эмес адам тартылышы мүмкүн.

2. Адис жана ассистент төмөнкүлөргө укуктуу:

1) өзүн чакыртуунун максатын билүүгө;

2) эгерде тиешелүү атайын билимдерге жана көндүмдөргө ээ болбосо, иш боюнча өндүрүшкө катышуудан баш тартууга;

3) соттун, тергөөчүнүн, прокурордун уруксаты менен тергөө аракеттеринин катышуучуларына суроолорду берүүгө;

4) өзү катышып жаткан тергөө аракеттеринин протоколу менен таанышууга жана протоколго жазылуусу тийиш билдирүүлөрдү жана пикирлерди киргизүүгө;

5) тергөө судьясынын, судьянын, соттун, тергөөчүнүн, прокурордун чечимдерине аракеттерине (аракетсиздигине) даттанууга;

6) өзү аткарган иш үчүн сыйакы алууга, кылмыш-жаза сот өндүрүшүндө келтирилген чыгашалардын ордун толтуртууга;

7) салыштырма изилдөө үчүн зарыл объекттерди жана үлгүлөрдү алууга;

8) эгерде коюлган маселелер анын атайын билиминин чектеринен чыкса, изилдөө өндүрүшүнөн баш тартууга.

3. Адис жана ассистент төмөнкүлөргө милдеттүү:

1) соттун, тергөөчүнүн, прокурордун чакыруусу боюнча келүүгө;

2) атайын билимдерди, көндүмдөрдү жана илимий-техникалык каражаттарды пайдалануу менен тергөө аракеттерин жүргүзүүгө жана соттук териштирүүгө катышууга;

3) өзү аткарган аракеттер боюнча түшүндүрмөлөрдү берүүгө;

4) тергөө аракеттерин жүргүзүүдө жана соттук отурумдун убагында тартипти сактоого;

5) иштин жагдайлары жөнүндө маалыматтарды жана ишке катышуусуна байланыштуу ага белгилүү болуп калган башка маалыматтарды ачык жарыялабоого.

4. Адис жана ассистент өз милдеттерин аткаруудан жүйөлүү себептерсиз баш тартканда же качканда ага тартиптик жаза чарасы көрүлүшү мүмкүн.

(КР 2024-жылдын 5-августундагы № 160 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

### [58-берене. Котормочу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-58)

1. Кылмыш-жаза процессине кызыкдар эмес, тиешелүү тилди билген же болбосо сурдокотормо үчүн зарыл болгон билими жана көндүмү бар жана шектүү, айыпталуучу, соттолгон, акталган, алардын адвокаттары же болбосо жабырлануучу же алардын өкүлдөрү, ошондой эле күбөлөр жана процесстин башка катышуучулары жүрүп жаткан сот өндүрүшү алып барылып жаткан тилди билбеген учурларда, ошого тете жазуу жүзүндөгү документтерди которуу үчүн тергөө жана соттук аракеттерге катышуу үчүн тартылган адам котормочу болуп саналат.

2. Адамды котормочу катары дайындоо жөнүндө тергөө судьясы, судья, тергөөчү токтом, ал эми сот – аныктама чыгарат.

3. Котормочу төмөнкүлөргө укуктуу:

1) өзү өндүрүшүнө катышкан тергөө аракеттеринин протоколу менен, ошондой эле соттук отурумдун протоколу менен таанышууга жана протоколго киргизилүүгө жаткан пикирлерин жасоого;

2) эгерде ал котормочулук үчүн зарыл билимге ээ болбосо, иш боюнча өндүрүшкө катышуудан баш тартууга;

3) тергөө судьясынын, судьянын, соттун, тергөөчүнүн, прокурордун чечимине, аракеттерине (аракетсиздигине) даттанууга;

4) өзү аткарган иш үчүн сыйакы алууга жана тарткан чыгымдарынын ордун толтуртууга.

4. Котормочу төмөнкүлөргө милдеттүү:

1) тергөө судьясынын, судьянын, соттун, тергөөчүнүн, прокурордун чакыруусу боюнча келүүгө;

2) өзүнө тапшырылган котормону так жана толук аткарууга;

3) анын катышуусу менен жүргүзүлгөн тергөө аракеттеринин протоколунда, ошондой эле алардын эне тилине же билген тилине которулган процесстин катышуучуларына берилүүчү процессуалдык документтерге котормонун тууралыгын өзүнүн колтамгасы менен ырастоого;

4) иштин жагдайларын же котормочу катары ыйгарым укуктарды жүзөгө ашырууга байланыштуу, ага белгилүү болуп калган башка маалыматтарды ачык жарыялабоого;

5) тергөө аракеттерин жүргүзүүдө жана соттук отурум убагында тартипти сактоого.

5. Алдын ала билип туруп туура эмес которгон учурда котормочу Кылмыш-жаза кодексинин 364-беренесине ылайык жоопкерчилик тартат.

### [59-берене. Медиатордун укуктары жана милдеттери](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-59)

1. Мыйзамдын талаптарына ылайык медиация жүргүзүү үчүн тараптар тарабынан тартылган көз карандысыз жеке жак медиатор болуп саналат.

2. Медиатор төмөнкүлөргө укуктуу:

1) медиация тартибинде элдешүү жөнүндө макулдашуу (медиативдик макулдашуу) түзүүдө тараптарга көмөктөшүүгө;

2) медиациянын тараптары менен жолугушуулардын саны жана узактыгы жекече жана чектелбеген купуя кездешүүгө;

3) медиациянын тараптары башкача макулдашпаса жана эгерде бул жарашууга жардам бериши мүмкүн болсо, талашка кызыкдар башка катышуучулар менен өз ара аракеттенүүгө;

4) эгерде жүргүзүп жаткан медиация жол-жоболору тараптардын элдешүүсүнө алып келбейт деп эсептесе, медиация жол-жоболорун өткөрүүдөн баш тартууга.

3. Медиатор төмөнкүлөргө милдеттүү:

1) тергөөчүнүн же болбосо соттун жиберүүсү боюнча тараптарды маалыматтык жолугушууда кабыл алууга;

2) тараптарга элдешүү укугун, медиациянын маңызын жана принциптерин түшүндүрүүгө;

3) медиациянын жол-жоболорун жүргүзүү жөнүндө келишимдин долбоорун даярдоого;

4) медиациянын жол-жоболорун өткөрүүнүн жүрүшү жана этаптары жөнүндө медиациянын тараптарына маалымдоого;

5) эгерде тараптар башкача макулдашпаса, медиация жол-жобосунун купуялыгын сактоого;

6) элдешүү жөнүндө макулдашуунун (медиативдик макулдашуунун) долбоорун даярдоого;

7) тараптар медиациядан баш тарткан учурда, бул жөнүндө жазуу жүзүндө же электрондук формада тараптарды медиацияга жиберген органга кабарлоого;

8) эгерде медиация башталганга чейин же жүрүшүндө анын калыстыгына таасир көрсөтүүчү жагдайлар келип чыкса, медиация жол-жобосун жүргүзүүдөн баш тартууга.

3. Медиатор сотко чейинки өндүрүшкө кылмыш жөнүндө арыз жана билдирүү катталган учурдан тартып, ошондой эле сотко чейинки өндүрүштө же соттук териштирүүнүн кандай болбосун баскычында катышууга укуктуу.

### [60-берене. Соттук отурумдун катчысы](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-60)

1. Кылмыш-жаза сот өндүрүшүнө кызыкдар болбогон мамлекеттик кызматчы соттук отурумдун катчысы болуп саналат, ал соттук отурумдун протоколун жүргүзөт.

2. Соттук отурумдун катчысы төмөнкүлөргө милдеттүү:

1) протоколдоону камсыз кылуу зарыл болгон бардык убакта соттук отурумдун залында болууга жана төрагалык кылуучунун уруксаты жок соттук отурумунан кетпөөгө;

2) протоколдо соттун аракеттерин жана чечимдерин, соттук отурумуна катышуучу бардык адамдардын өтүнүчтөрүн, каршы пикирлерин, көрсөтмөлөрүн, түшүндүрмөлөрүн, ошондой эле илимий-техникалык каражаттарды пайдалануу менен соттук отурумдун протоколунда чагылдырылуусу тийиш болгон башка жагдайларды толук жана туура баяндоого;

3) соттук отурумдун протоколун ушул Кодексте белгиленген мөөнөттө түзүүгө;

4) төрагалык кылуучунун мыйзамдуу тескөөлөрүнө баш ийүүгө;

5) жабык соттук отурумуна катышуусу менен байланыштуу ага белгилүү болуп калган жагдайлар жөнүндө маалыматтарды ачык жарыялабоого.

3. Соттук отурумдун протоколуна билип туруп туура эмес же чындыкка дал келбеген маалыматтар киргизилген учурда, ошондой эле соттук отурумдун протоколунун толук жана туура түзүлүшү үчүн соттук отурумдун катчысы мыйзамда каралган тартип жоопкерчилигин тартат.

### [61-берене. Сот приставы](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-61)

1. Соттордун ишинин белгиленген тартибин камсыз кылуу боюнча мыйзам менен жүктөлгөн милдеттерди аткаруучу кызмат адамы сот приставы болуп саналат.

2. Сот приставы:

1) соттук отурумдун залында талаптагыдай тартипти камсыз кылат жана Кыргыз Республикасынын Укук бузуулар жөнүндө кодексине ылайык жазаларды салат;

2) соттук отурумдун залында катышып отурган адамдар тарабынан тартиптин сакталышын көзөмөлдөйт;

3) соттук отурумда тартипти бузган адамдардын сот залынан чыгып кетүүсү жөнүндө төрагалык кылуучунун тескөөсүн аткарат;

4) төрагалык кылуучунун сот процессинин катышуучуларынын келүүсүн камсыз кылуу менен байланышкан тескөөлөрүн аткарат.

3. Сот приставынын ушул беренеде каралган милдеттерди аткаруу менен байланышкан талаптары соттук отурумдун залында катышып отурган бардык жактар үчүн милдеттүү болуп саналат.

## 8-глава. Кылмыш-жаза сот өндүрүшүнө катышууну жокко чыгаруучу жагдайлар. Четтетүүлөр

### [62-берене. Иш боюнча өндүрүшкө катышууну жокко чыгаруучу жагдайлар](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-62)

1. Тергөөчү, прокурор, тергөө судьясы, судья иш боюнча өндүрүшкө катыша алышпайт, эгерде алар:

1) жабырлануучу, материалдык зыяндын жана (же) моралдык залалдын ордун толтуруу үчүн жооптуу адам же ушул иш боюнча күбө болуп саналышса;

2) сот арачысы, тергөө судьясы, эксперт, адис, ассистент, котормочу, соттук отурумдун катчысы, адвокат, шектүүнүн, айыпталуучунун мыйзамдуу өкүлү, жабырлануучунун өкүлү, материалдык зыяндын жана (же) моралдык залалдын ордун толтуруу үчүн жооптуу адамдын өкүлү катары катышса;

3) ушул иш боюнча өндүрүштүн катышуучуларынын кимисинин болбосун жакын тууганы же жубайы болуп саналса.

2. Эгерде ушул берененин 1-бөлүгүндө көрсөтүлгөн адамдар ушул кылмыш-жаза ишинин натыйжасына жеке, түз же кыйыр кызыкдар деп болжолдоого негиз берүүчү башка жагдайлар болгон учурларда, алар кылмыш-жаза иши боюнча өндүрүшкө катыша алышпайт.

(КР 2024-жылдын 5-августундагы № 160 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

### [63-берене. Четтетилүүгө жаткан адамдардын иш боюнча өндүрүшкө катышуусуна жол берилбестик](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-63)

1. Ушул главада каралган четтетүү үчүн негиздер болгондо тергөөчү, прокурор, тергөө судьясы, судья, соттук отурумдун катчысы, котормочу, эксперт, адис, ассистент, адвокат, ошондой эле жабырлануучунун өкүлдөрү иш боюнча өндүрүшкө катышуудан четтетилүүгө тийиш.

2. Эгерде ушул берененин 1-бөлүгүндө көрсөтүлгөн адамдар иш боюнча өндүрүшкө катышуудан четтетилбеген учурда, четтетүү шектүү, айыпталуучу, мыйзамдуу өкүл, адвокат, ошондой эле прокурор, жабырлануучу же алардын өкүлдөрү тарабынан билдирилиши мүмкүн.

(КР 2024-жылдын 5-августундагы № 160 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

### [64-берене. Судьянын ишти кароого кайталап катышуусунун жол берилбестиги](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-64)

1. Сотко чейинки өндүрүшкө катышкан тергөө судьясы ошол эле ишти биринчи, апелляциялык жана кассациялык инстанциялардагы сотто маңызы боюнча кароого катыша албайт.

2. Биринчи инстанциядагы сотто кылмыш-жаза ишин кароого катышкан судья ошол эле ишти апелляциялык же кассациялык тартипте кароого, ошондой эле ал чыгарган кылмыш ишин кыскартуу жөнүндө өкүм же токтом (аныктама) жокко чыгарылгандан кийин биринчи инстанциядагы сотто ошол эле ишти жаңыдан кароого катыша албайт.

3. Судья анын катышуусу менен чыгарылган соттун чечими жокко чыгарылган учурда, кылмыш-жаза ишин апелляциялык же кассациялык тартипте кароого кайталап катыша албайт.

4. Кылмыш-жаза ишин апелляциялык же кассациялык тартипте кароого катышкан судья, ошол эле ишти биринчи инстанциядагы сотто кароого катыша албайт.

5. Сот арачыларынын катышуусу менен ишти кароого катышкан судья, аны кассациялык тартипте кароого катыша албайт, ошондой эле кассациялык даттанууларды жана сунуштамаларды кароонун натыйжасында, сот арачысынын катышуусу менен чыгарылган соттун өкүмү жокко чыгарылгандан кийин иш жаңы кароого жиберилген учурда аны кароого катыша албайт.

### [65-берене. Судьяны четтетүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-65)

1. Ушул Кодекстин 62-64-беренелеринде көрсөтүлгөн жагдайлар болгондо тергөө судьясы, судья ишке катышуудан четтетилүүгө милдеттүү. Ошол эле негиздер боюнча тараптар судьяга четтетүү билдириши мүмкүн.

2. Четтетүү соттук кароо башталганга чейин, ал эми иш сот арачыларынын катышуусу менен каралган учурда – сот арачыларынын коллегиясы түзүлгөнгө чейин билдирилүүсү тийиш. Соттук отурумдун андан аркы жүрүшүндө четтетүү жөнүндө билдирүүгө, ал үчүн негиздер тарапка мурда белгилүү болбогон учурда гана жол берилет.

3. Мурда канааттандыруудан баш тартылган ошол эле негиздер боюнча судьяны четтетүү жөнүндө кайталап берилген билдирүү каралууга жатпайт.

4. Сот адилеттигин жүзөгө ашыруудан негизсиз баш тартууга жол берилбейт.

5. Судьяны четтетүү жөнүндө негизсиз билдирүү канааттандырылууга жатпайт.

### [66-берене. Четтетүү жөнүндө билдирүүнү канааттандыруунун кесепеттери](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-66)

1. Биринчи инстанциядагы сотто ишти карап жаткан тергөө судьясы, судья четтетилген учурда бул иш ошол эле сотто башка судья тарабынан каралат. Эгерде иш каралып жаткан сотто судьяны алмаштыруу мүмкүн болбосо, иш жогору турган сот аркылуу биринчи инстанциядагы башка сотко өткөрүлүп берилет.

2. Апелляциялык, кассациялык инстанциялардагы сотто ишти кароодо судьялар четтетилген учурда иш ошол эле сотто, бирок башка курамда каралат.

3. Эгерде четтетүүнү канааттандыруунун натыйжасында же ушул Кодекстин 65-беренесинде көрсөтүлгөн себептер боюнча апелляциялык сот инстанциясында ушул ишти ошол эле сотто кароо үчүн соттун жаңы курамын түзүү мүмкүн болбосо, иш жогору турган сот аркылуу ошол эле деңгээлдеги башка сотко өткөрүлүп берилиши керек.

### [67-берене. Процесстин катышуучулары билдирген четтетүүнү чечүүнүн тартиби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-67)

1. Судьяны, ошондой эле процесстин катышуучуларын четтетүү жөнүндө маселе сот тарабынан атайын бөлмөдө чечилет.

2. Коллегиянын курамындагы судьяга билдирилген четтетүү, четтетүү билдирилгендин катышуусуз калган судьялар тарабынан чечилет, ал калган судьяларга өзүнө билдирилген четтетүү боюнча өз түшүндүрмөсүн алдын ала ачык баяндап берүүгө укуктуу. Добуштар тең болгон учурда судья четтетилген болуп эсептелет.

3. Бир нече судьяга же соттун коллегиясынын бүтүндөй курамына билдирилген четтетүү сот тарабынан коллегиянын толук курамында көпчүлүк добуш менен чечилет.

4. Тергөө судьясына, ишти жеке карап жаткан судьяга билдирилген четтетүү ошол эле судья тарабынан токтом чыгаруу менен чечилет.

5. Эгерде бир эле мезгилде судьяга, прокурорго, адвокатка, өкүлгө, соттук отурумдун катчысына, котормочуга, экспертке, адиске четтетүү билдирилсе, судьяны четтетүү жөнүндө маселе биринчи кезекте чечилет.

6. Судья, прокурор, эксперт, адис, котормочу, адвокат, өкүл, соттук отурумдун катчысын четтетүү же четтетүүдөн баш тартуу жөнүндө соттун токтомуна, аныктамасына даттануу, сунуштама каралып жаткан иш боюнча соттун чечимине келтирилген апелляциялык даттануу же сунуштама менен бир убакта берилет.

### [68-берене. Прокурорду четтетүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-68)

1. Иш боюнча сотко чейинки өндүрүштүн жүрүшүндө прокурорду четтетүү жөнүндө чечимди жогору турган прокурор, ал эми сот өндүрүшүнүн жүрүшүндө – ишти карап жаткан сот кабыл алат.

2. Прокурорду четтетүү жөнүндө өтүнүч канааттандыруудан баш тартылган учурда четтетүү билдирген жак бул чечимди тергөө судьясына даттана алат.

3. Прокурордун сотко чейинки өндүрүшкө катышуусу, ага тете соттук териштирүүгө катышуусу прокурордун ушул иш боюнча өндүрүшкө андан ары катышуусу үчүн тоскоолдук болуп саналбайт.

### [69-берене. Тергөөчүнү четтетүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-69)

1. Тергөөчүнүн өзүн өзү четтетүүсү жана аны четтетүү жөнүндө маселе тергөө бөлүмүнүн жетекчиси же прокурор тарабынан чечилет.

2. Тергөөчүнү четтетүү жөнүндө билдирүү 24 сааттан кечиктирилбестен тергөө бөлүмүнүн жетекчисине же прокурорго жөнөтүлөт, алар билдирилген четтетүүнү 3 сутканын ичинде чечүүгө милдеттүү.

3. Тергөөчүнүн өзүн өзү четтетүүсү же аны четтетүү жөнүндө маселе чечилгенге чейин сотко чейинки өндүрүш токтотулуп турбайт.

4. Тергөөчүнү четтетүү жөнүндө өтүнүч канааттандыруудан баш тартылган учурда четтетүү билдирген жак ушул чечимге прокурорго же жогору турган прокурорго даттана алат.

5. Тергөө органынын жетекчисинин, тергөөчүнүн кылмыш-жаза иши боюнча сотко чейин териштирүүгө мурда катышканы аны четтетүү үчүн негиз болуп саналбайт.

### [70-берене. Соттук отурумдун катчысын четтетүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-70)

1. Ушул Кодекстин 62-беренесинде көрсөтүлгөн жагдайлар соттук отурумдун катчысына да тиешелүү.

2. Катчыны четтетүү жөнүндө маселе ишти караган судья же сот же болбосо сот арачыларынын катышуусу менен кароодо төрагалык кылуучу судья тарабынан чечилет.

### [71-берене. Котормочуну четтетүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-71)

1. Котормочу ушул Кодекстин 62-беренесинде көрсөтүлгөн жагдайлар болгондо, ага тете эле котормочунун компетентсиздиги аныкталган учурда иш боюнча өндүрүшкө катыша албайт.

2. Ушул берененин 1-бөлүгүндө көрсөтүлгөн негиздер болгондо, котормочуга шектүү, айыпталуучу, алардын мыйзамдуу өкүлдөрү, адвокат, айыптоочу, ошондой эле жабырлануучу же анын өкүлү тарабынан четтетүү билдирилиши мүмкүн.

3. Эгерде котормочунун компетентсиздиги аныкталса, ал көрсөтмөлөрүн которуп жаткан күбө тарабынан котормочуну четтетүү билдирилиши мүмкүн.

4. Кылмыш-жаза иши боюнча сотко чейинки өндүрүштүн жүрүшүндө котормочуну четтетүү жөнүндө чечимди тергөөчү кабыл алат. Соттук өндүрүштүн жүрүшүндө көрсөтүлгөн чечимди ушул кылмыш-жаза ишин карап жаткан сот же сот арачыларынын катышуусундагы сотто төрагалык кылуучу судья кабыл алат.

### [72-берене. Экспертти четтетүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-72)

1. Эксперт төмөнкү учурларда иш боюнча өндүрүшкө катыша албайт:

1) ушул Кодекстин 62-беренесинде көрсөтүлгөн жагдайлар болгондо;

2) ал ушул иш боюнча эксперт катары кайра экспертиза жүргүзүүгө катышкан учурда;

3) эгерде ал тергөөчүдөн, прокурордон, судьядан, шектүүдөн, айыпталуучудан, алардын адвокаттарынан, мыйзамдуу өкүлдөрүнөн, жабырлануучудан, материалдык зыяндын жана (же) моралдык залалдын ордун толтуруу үчүн жоопкерчиликтүү адамдан кызматтык же башка көз карандылыкта турган болсо же турса;

4) эгерде ал ушул иш боюнча текшерүү жүргүзсө;

5) эгерде экспертизанын маселелери анын компетенциясына кирбесе;

6) эгерде ушул өндүрүштө адис катары катышса.

2. Эксперттин ушул иште өлүктү сыртынан кароодо соттук медицина жаатындагы адис катары катышуусу экспертти четтетүү үчүн негиз болуп саналбайт.

3 Эксперттин окуя болгон жерди кароого катышуусу четтетүү үчүн негиз болуп саналбайт.

4. Кылмыш-жаза иши боюнча сотко чейинки өндүрүштүн жүрүшүндө экспертти четтетүү жөнүндө чечимди тергөө судьясы, тергөөчү кабыл алат. Сот өндүрүшүнүн жүрүшүндө көрсөтүлгөн чечимди ушул кылмыш-жаза ишин карап жаткан сот же болбосо сот арачыларынын катышуусундагы сотто төрагалык кылуучу судья кабыл алат.

### [73-берене. Адисти жана ассистентти четтетүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-73)

1. Адис жана ассистент төмөнкү учурларда иш боюнча өндүрүшкө катыша албайт:

1) ушул Кодекстин 62-беренесинде көрсөтүлгөн жагдайлар болгондо;

2) эгерде ал тергөөчүдөн, прокурордон, судьядан, шектүүдөн, айыпталуучудан, алардын адвокаттарынан, мыйзамдуу өкүлдөрүнөн, жабырлануучудан, материалдык зыяндын жана (же) моралдык залалдын ордун толтуруу үчүн жоопкерчиликтүү адамдар кызматтык же башка жактан көз карандылыкта турган болсо же турса.

2. Кылмыш-жаза иши боюнча сотко чейинки өндүрүштүн жүрүшүндө адисти жана ассистентти четтетүү жөнүндө чечимди тергөө судьясы, тергөөчү кабыл алат. Сот өндүрүшүнүн жүрүшүндө көрсөтүлгөн чечимди ушул кылмыш ишин карап жаткан сот, же болбосо соттук арачылардын катышуусундагы сотто төрагалык кылуучу судья кабыл алат.

(КР 2024-жылдын 5-августундагы № 160 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

### [74-берене. Адвокаттын, жабырлануучунун өкүлдөрүнүн ишке катышуусун жокко чыгарган жагдайлар](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-74)

1. Адвокат, ошондой эле жабырлануучунун өкүлү төмөнкү учурларда иш боюнча өндүрүшкө катышууга укуксуз:

1) эгерде алар мурун ишке судья, прокурор, тергөөчү, соттук отурумдун катчысы, күбө, эксперт, адис же котормочу катары катышса;

2) эгерде алар сотко чейинки өндүрүшкө же ушул ишти соттук кароого катышып жаткан, же болбосо катышкан судьянын, прокурордун, тергөөчүнүн, соттук отурумдун катчысынын жакын туугандары, жубайы болуп саналышса же болбосо алар менен юридикалык жардам көрсөтүү жөнүндө макулдашуу түзгөн процесстин катышуучусунун кызыкчылыгына каршы келген адамдын жакын туугандары, жубайы болуп саналышса;

3) эгерде алар шектүү, айыпталуучу балдардын же аракетке жөндөмсүз адамдардын мыйзамдуу өкүлдөрү болуп саналган учурлардан тышкары, тергөөчүнүн, прокурордун, судьянын кызмат ордун ээлеп турушса;

4) эгерде алар өзү коргоп жаткан шектүүнүн, айыпталуучунун же өкүлү болгон жабырлануучунун кызыкчылыктарына каршы келген жакка юридикалык жардам көрсөтүп жатышса же мурда көрсөтүшсө.

2. Адвокатты, жабырлануучунун өкүлүн четтетүү жөнүндө маселе сот тарабынан чечилет.

## 9-глава. Кылмыш-жаза сот өндүрүшүнө катышуучулардын коопсуздугун камсыз кылуу

### [75-берене. Тергөөчүнүн, прокурордун, тергөө судьясынын, судьянын, сот арачысынын, адвокаттын, эксперттин, адистин, соттук отурумдун катчысынын, сот приставынын коопсуздугун камсыз кылуу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-75)

1. Тергөөчү, прокурор, тергөө судьясы, судья, сот арачысы, адвокат, эксперт, адис, соттук отурумдун катчысы, сот приставы, ошого тете алардын жакын туугандары, жубайы мамлекеттин коргоосунда турат.

2. Ушул берененин 1-бөлүгүндө саналып өткөн адамдарга иштерди сотто же сотко чейинки өндүрүштө кароого байланыштуу, мамлекет мыйзамда каралган тартипте алардын өмүрүнө кол салуудан же башка зомбулуктан коопсуздук чараларын көрүүнү камсыз кылат.

### [76-берене. Жабырлануучунун, күбөнүн, шектүүнүн, айыпталуучунун жана кылмыш-жаза сот өндүрүшүнө катышуучу башка адамдардын коопсуздук чараларын көрүү милдети](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-76)

1. Эгерде иш боюнча өндүрүшкө байланыштуу зомбулук же кылмыш-жаза мыйзамында тыюу салынган кылмыш аракетти (аракетсиздикти) жасоо коркунучу жөнүндө маалыматтар бар болсо, өндүрүшүндө кылмыш-жаза иши турган орган шектүүнүн, айыпталуучунун, жабырлануучунун, күбөнүн жана кылмыш-жаза сот өндүрүшүнө катышуучу башка адамдардын, ошондой эле алардын жакын туугандарынын, жубайынын коопсуздугу боюнча чараларды көрүүгө милдеттүү.

2. Өндүрүшүндө иш турган орган ушул берененин 1-бөлүгүндө көрсөтүлгөн жактардын оозеки (жазуу жүзүндөгү) арыздарынын негизинде же өзүнүн демилгеси боюнча алардын коопсуздугуна чараларын көрөт, бул жөнүндө коопсуздук чараларын көрүү тууралуу токтом чыгарат.

3. Кылмыш-жаза сот өндүрүшүнө катышуучу адамдардын, алардын жакын туугандарынын, жубайынын алардын коопсуздук чараларын көрүү жөнүндө арыздарды өндүрүшүндө иш турган орган, 24 сааттан кечиктирбестен кароого тийиш. Арыз ээсине тиешелүү токтомдун көчүрмөсүн жөнөтүү менен ага кабыл алынган чечим жөнүндө билдирилет.

4. Арыздануучу анын коопсуздук чараларын көрүү жөнүндө өтүнүчү канааттандыруудан баш тартылганы боюнча прокурорго же сотко даттанууга укуктуу.

5. Коопсуздук чараларын көрүүдөн баш тартуу, эгерде мурда берилген арызда чагылдырылбаган жагдайлар келип чыкса, көрсөтүлгөн чараларды көрүү жөнүндө өтүнмө менен кайта кайрылууга тоскоолдук кылбайт.

### [77-берене. Жабырлануучунун, күбөнүн, айыпталуучунун жана кылмыш-жаза сот өндүрүшүнө катышуучу башка адамдардын коопсуздук чаралары](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-77)

1. Жабырлануучунун, күбөнүн, айыпталуучунун жана кылмыш-жаза сот өндүрүшүнө катышуучу башка адамдардын, алардын жакын туугандарынын, жубайынын коопсуздук чараларын камсыз кылуу максатында иш анын өндүрүшүндө турган орган:

1) зомбулук коркунучун же кылмыш-жаза мыйзамында тыюу салынган башка аракетти (аракетсиздикти) жасаган жакка кылмыш-жаза жоопкерчилигине тартылышы мүмкүн экени жөнүндө расмий эскертүү жасайт;

2) корголуучу адам жөнүндө маалыматтардын жеткиликтүүлүгүн чектейт;

3) анын жеке коопсуздугун камсыз кылуу жөнүндө тапшырма берет;

4) айыпталуучуга карата кылмыш-жаза сот өндүрүшүнүн катышуучуларына зомбулук же башка кылмыштуу аракетти (аракетсиздикти) жасоо мүмкүнчүлүгүн болтурбоочу бөгөт коюу чараларын колдонот;

5) жакындоого тыюу салуу түрүндөгү кылмыш-жаза сот өндүрүшүн камсыз кылуу чарасын колдонот.

2. Кылмыш-жаза иши анын өндүрүшүндө турган орган тарабынан чыгарылган алдын ала эскертүү адамга колтамгасын койдуруу менен жарыяланат.

3. Корголуучу адам жөнүндө маалыматтардын жеткиликтүүлүгүн чектөө адамдын арызы боюнча кылмыш-жаза сот өндүрүшүнүн башталышынан тартып орун алышы мүмкүн жана кылмыш-жаза ишинин материалдарынан ушул адамдын анкеталык маалыматтарын алып коюудан жана аларды негизги өндүрүштөн өзүнчө сактоодон, ал адамдын псевдонимди пайдалануусунан турат. Тергөөчү ушул чараны колдонуу жөнүндө токтом чыгарат, анда инсан жөнүндө маалыматтарды жашыруун сактоо жөнүндө кабыл алынган чечимдин себептери баяндалат, корголуучу адамдын өзү катышкан тергөө аракеттеринин протоколдорунда пайдалануучу псевдоними жана колтамгасынын үлгүсү көрсөтүлөт. Корголуучу адамдын катышуусу менен өтүүчү процессуалдык аракеттер зарыл учурларда аны таанууну жокко чыгаруучу шарттарда жүргүзүлүшү мүмкүн. Токтом жана негизги өндүрүштөн бөлүнүп алынган материалдар мөөрлөнүп чапталган конвертке салынат, ал андан ары кылмыш ишин териштирген органда сакталат жана анда камтылгандар менен тергөөчүдөн тышкары прокурор жана сот тааныша алат.

4. Жабырлануучулардын, күбөлөрдүн, айыпталуучулардын жана башка кылмыш-жаза сот өндүрүшүнө катышкан адамдардын жана алардын жакын туугандарынын, жубайынын жеке коопсуздугун камсыз кылуунун тартиби мыйзамда аныкталат.

5. Коопсуздук чаралары көрүлгөнүнө карабастан, тергөөчү буга негиздер болгондо, жабырлануучуга, күбөгө, кылмыш-жаза сот өндүрүшүнө катышкан башка адамга карата Кылмыш-жаза кодексинде тыюу салынган жосунду жасоо коркунучу аныкталганына байланыштуу, сотко чейинки өндүрүштү баштоого милдеттүү.

6. Сотко чейинки өндүрүштүн жүрүшүндө кыйноолор же катаал жана адамгерчиликсиз мамиле жасоонун башка түрлөрү колдонулган айыпталуучунун, күбөнүн жана алардын жакын туугандарынын, жубайынын коопсуздугун камсыз кылуунун зарылдыгы жөнүндө арыздар келип түшкөн учурларда коопсуздук чаралары көрүлгөнүнө карабастан, прокурор тарабынан сотко чейинки өндүрүш жүргүзүлөт.

7. Коопсуздук чараларын колдонуунун зарылдыгы жок болгондо, алар кылмыш-жаза сот өндүрүшүн жүргүзгөн органдын жүйөлөштүрүлгөн токтому менен жокко чыгарылат. Корголуп жаткан адам анын коопсуздук чаралары алып салынганы же кылмыш-жаза процессине катышкан адамдарга ал жөнүндө маалыматтардын ачыкталганы жөнүндө токтоосуз маалымдалууга тийиш. Кылмыш-жаза процессин жүргүзгөн органдын коопсуздук чараларын алып салуу жөнүндө чечимине корголуп жаткан адамдын сотко же прокурорго даттануусу даттанылган чечимдин аткарылышын токтотуп турат.

### [78-берене. Жабырлануучу баланы жана күбөнү коргоону камсыз кылуу чаралары](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-78)

1. Жабырлануучу баланын же күбөнүн кызыкчылыктарын коргоо максатында, судья, тергөө судьясы, тергөөчү төмөнкүлөр жөнүндө токтом чыгарат:

1) тышкы келбети жана (же) үндү өзгөртө турган түзүлмөлөрдүн жардамы менен сурак жүргүзүү, күңүрт экран аркылуу суракка алуу же аралыктан сурак жүргүзүү;

2) жабырлануучу баланы суракка алуу психологдун же болбосо педагогдун катышуусу менен жүргүзүү жана аудио- жана видео жазуу түзүлмөлөрүнө жаздыруу жана андан ары сот өндүрүшүндө пайдалануу;

3) жабырлануучу баланы, күбөнү суракка алууда айыпталуучуну сот залынан чыгаруу жөнүндө.

2. Алгачкы текшерүү органынын кызмат адамы, тергөөчү балдардын катышуусунда бардык тергөө иш-чараларын балдар иши боюнча адистешкен тергөөчүнүн «оңтойлуу бөлмөсүндө» жүргүзүүгө милдеттүү. Баланын алдын ала текшерүү жана тергөө алкагында аракеттерди жүргүзүүнү күтүүсүнө балдар үчүн өзүнчө күтүү бөлмөлөрүндө гана жол берилет. Ички иштер органдарында балдар үчүн юстиция тутумунда балдарга карата оңтойлуу жол-жоболорду колдонуунун тартиби Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында аныкталат.

3. Судья кылмыш-жаза сот өндүрүшүнүн алкагында балдарга карата иш-чараларды Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында аныкталган стандартка ылайык жабдылган атайын залдарда жүргүзүүгө милдеттүү. Баланы соттун имаратындагы күтүү бөлмөсүнө жайгаштыруу милдеттүү болуп саналат.

### [79-берене. Соттук териштирүүгө катышуучу адамдардын коопсуздугун камсыз кылуу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-79)

1. Соттук териштирүүнүн катышуучуларынын коопсуздугун камсыз кылуу үчүн төрагалык кылуучу соттун жабык отурумун өткөрөт, ошондой эле ушул Кодекстин 77-беренесинин 1-4-бөлүктөрүндө каралган чараларды колдонот.

2. Корголуучу адамдын, айыптоо тарабынын өтүнүчү боюнча, ошондой эле өз демилгеси боюнча адамдын жана анын жакын туугандарынын, жубайынын коопсуздугун камсыз кылуу максатында сот күбөнү суракка алуу жөнүндө төмөнкүдөй токтом чыгарууга укуктуу:

1) псевдонимди пайдалануу менен корголуучу адамдын инсандыгы жөнүндө маалыматтарды жарыялабастан;

2) калган катышуучулардын корголуучу адамды үнү жана тышкы келбети: акценти, жынысы, улуту, курагы, бою, дене түзүлүшү, бой-келбети, басышы боюнча таанып-билүүсүн болтурбаган шарттарда;

3) аны соттук териштирүүнүн башка катышуучулары, анын ичинде видео байланыштын жардамы менен көрүп байкоосусуз.

Судья корголуучу адамдын негизги өндүрүштөн бөлүнүп чыгарылган анкеталык маалыматтарын соттук отурумдун башка катышуучуларына, анын ичинде Соттук отурумдун катчысына көрсөтпөстөн, соттук отурумдун протоколунда жана (же) сот актыларында чагылдырбастан, анын инсандыгын күбөлөндүрүүчү документтер менен таанышып чыгуу аркылуу суракка алынып жаткандын ким экенине жеке өзү ынанат.

3. Төрагалык кылуучу суракка алууну видео, үн жазууга жана жаздырып алуунун башка ыкмаларына тыюу салууга укуктуу.

4. Процесстин катышуучуларынын кайсы бирөө болбогондо же алардын көрүп байкоо жүргүзүүсүнөн тышкары сот тарабынан суракка алынган корголуучу адамдын көрсөтмөлөрүн, төрагалык кылуучу сотто корголуп жаткан адам жөнүндө маалыматтарды көрсөтпөстөн, бардык катышуучулардын алдында жарыялайт.

5. Зарыл учурларда сот процесстин катышуучуларынын жана башка адамдардын коопсуздугун камсыз кылуу боюнча мыйзамда каралган башка чараларды көрөт.

6. Соттук териштирүүнүн катышуучуларынын коопсуздугун камсыз кылуу жөнүндө соттун токтомун аткаруу кылмыш куугунтуктоо органдарына, жаза аткаруу мекемелерине жана органдарына жүктөлөт.

## III БӨЛҮМ

ДАЛИЛДЕР ЖАНА ДАЛИЛДӨӨ

## 10-глава. Далилдер

### [80-берене. Далилдер](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-80)

1. Мыйзамда белгиленген тартипте алынган, алардын негизинде тергөөчү, прокурор, сот иш үчүн мааниси бар жагдайлардын болгонун же болбогонун аныктоочу маалыматтар иш боюнча далилдер болуп саналат.

2. Далилдин булактары төмөнкүлөр болуп саналат:

1) шектүүнүн, айыпталуучунун, жабырлануучунун, күбөнүн көрсөтмөлөрү;

2) эксперттин корутундусу жана көрсөтмөлөрү;

3) адистин көрсөтмөлөрү;

4) буюм далилдери;

5) атайын тергөөнүн, тергөө жана соттук аракеттердин протоколдору;

6) башка документтер.

3. Ушул Кодекстин талаптарын бузуу менен алынган маалыматтар жол берилгис далилдер болуп саналат, юридикалык күчкө ээ болбойт жана иш боюнча чечимге негиз болушу мүмкүн эмес, ошондой эле ушул Кодекстин 81-беренесинде көрсөтүлгөн кандай болбосун жагдайларды далилдөө үчүн пайдаланылбайт.

4. Жол берилгис далилдерге төмөнкүлөр кирет:

1) адвокаттан баш тарткан (анын катышуусу менен жазуу жүзүндө) учурларды кошпогондо сотко чейинки өндүрүштүн жүрүшүндөгү кылмыштуу жазалануучу жосундарды жасаганы жөнүндө шектүүнүн, айыпталуучунун адвокаты жок алынган көрсөтмөлөрү, бирок мында анын көрсөтмөлөрү сотто ырасталуусу тийиш;

2) сотко чейинки өндүрүштүн жүрүшүндө кыйноолорду, зомбулукту, коркутууну, алдоону, ошого тете башка мыйзамсыз аракеттерди жана катаал мамилени колдонуу менен алынган күбөнүн, шектүүнүн, айыпталуучунун көрсөтмөлөрү;

3) жабырлануучунун, күбөнүн жоромолго, божомолго, айыңга негизделген көрсөтмөлөрү, ошондой эле күбөнүн өзүнүн маалымат булагын көрсөтө албаган көрсөтмөлөрү;

4) ушул Кодексте белгиленген тартипте сурак учурунда кылмыш иши үчүн мааниси бар жагдайларды туура кабылдоого же көрсөтүп берүүгө жөндөмсүз деп таанылган адамдын көрсөтмөлөрү;

5) шектүүнүн, жабырлануучунун жана күбөнүн көрсөтмөлөрү, эксперттин, адистин корутундусу, буюм далилдер, тергөө жана атайын тергөө аракеттеринин протоколдору жана башка документтер, эгерде алар кылмыш ишинин материалдарынын тизмесине кирбесе;

6) кылмыш иши боюнча өндүрүштү жүзөгө ашырууга укугу жок адам тарабынан кандай болбосун процессуалдык аракеттерди жүргүзүүдө, ошондой эле четтетилүүгө жаткан адамдын катышуусунда алынган маалыматтар;

7) илимий билимдерге каршы келген ыкмаларды колдонуу менен алынган маалыматтар;

71) активдерди ыктыярдуу декларациялоо фактысы, ошондой эле декларант жөнүндө маалыматтар жана атайын декларацияда камтылган маалымат;

72) медиациялык маалыматтык жолугушууда же медиация өткөрүүнүн жүрүшүндө алынган маалыматтар;

8) айыптоочу тараптын ушул Кодекстин талаптарын бузуу менен алган башка далилдер.

5. Тергөөчү, прокурор, сот далилдердин жол берилгистиги жөнүндө маселени чечип жатып, ар бир учурда жол берилген бузуу эмнеден айкын көрүнгөнүн тактоого жана жүйөлөштүрүлгөн чечим кабыл алууга милдеттүү.

(Кыргыз Республикасынын 2023-жылдын 22-июнундагы № 122, 2025-жылдын 14-ноябрындагы № 257 Мыйзамдарынын редакциясына ылайык)

### [81-берене. Иш боюнча далилденүүгө тийиш болгон жагдайлар](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-81)

Өндүрүштүн жүрүшүндө кылмыш иши боюнча төмөнкүлөр далилденүүгө жатат:

1) кылмыш окуясы (жасалган кылмыштын убактысы, орду, ыкмасы жана башка жагдайлары, анын айынан келип чыккан зыяндуу кесепеттер);

2) жактын аракетти жасаганы же жасабаганы;

3) жактын кылмыш жасоого күнөөлүүлүгү же күнөөлүү эмеси, анын күнөөсүнүн формасы жана жүйөлөрү;

4) шектүүнүн, айыпталуучунун жоопкерчилик деңгээлине жана мүнөзүнө таасир этүүчү жагдайлар;

5) шектүүнүн, айыпталуучунун инсандыгын мүнөздөөчү жагдайлар;

6) кылмыш менен келтирилген материалдык зыяндын жана (же) моралдык залалдын мүнөзү жана өлчөмү;

7) аракеттин (аракетсиздиктин) кылмыш-жаза укукка каршы экенин жокко чыгаруучу жагдайлар;

8) кылмыш жоопкерчилигинен, жазадан жана аны өтөөдөн бошотууга алып келүүчү жагдайлар;

9) конфискациялануучу мүлк Кылмыш-жаза кодексине ылайык кылмыш жасоонун натыйжасында алынганын же ошол мүлктүн кирешеси болуп саналганын же кылмыштын куралы катары колдонулганын же колдонулаарын бышыктаган жагдайлар.

### [82-берене. Күбөнүн, жабырлануучунун көрсөтмөлөрү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-82)

1. Күбө ишке тиешелүү бардык жагдайлар, анын ичинде шектүүнүн, айыпталуучунун, жабырлануучунун инсандыгы жана өзүнүн алар жана башка күбөлөр менен болгон өз ара мамилелери жөнүндө суракка алынышы мүмкүн.

2. Жабырлануучу иш боюнча өндүрүштө далилденүүгө жаткан кандай болбосун жагдайлар, анын ичинде шектүү, айыпталуучу менен өзүнүн өз ара мамилелери жөнүндө суракка алынышы мүмкүн.

3. Купуя негизде компетенттүү мамлекеттик органдарга көмөк көрсөтүп жаткан адам тарабынан түздөн-түз кабыл алынган жагдайлар жөнүндө маалыматтар, аталган адамдын макулдугу менен, ал күбө катары суракка алынгандан кийин далилдер катары колдонулушу мүмкүн.

4. Кылмыштуу топко же болбосо уюшулган топко же болбосо кылмыштуу уюмга тымызын киргизилген адамга белгилүү болгон маалыматтар анын коопсуздугун камсыз кылуу максатында ыкчам издөө ишин жүзөгө ашыруучу органдын кызмат адамынын сурагынан кийин далилдер катары, күбө катары пайдаланылышы мүмкүн.

### [83-берене. Шектүүнүн, айыпталуучунун көрсөтмөлөрү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-83)

1. Шектүүнүн, айыпталуучунун көрсөтмөлөрү – кылмыш-жаза иши боюнча сотко чейинки өндүрүштүн жүрүшүндө же болбосо сотто жүргүзүлгөн суракта билдирилген маалыматтар.

2. Кылмышты жасоого шектүүнүн, айыпталуучунун өз күнөөсүн моюнга алышы иш боюнча далилдердин жыйындысында, анын күнөөлүү экени ырасталганда гана күнөөнүн негизине коюлушу мүмкүн.

3. Адамды күбө катары сурактын жүрүшүндө берген көрсөтмөлөрү анын өзүнө каршы далил катары таанылышы жана аны айыптоонун негизине коюлушу мүмкүн эмес.

4. Шектүү, айыпталуучу өзүнө каршы коюлган шектенүү жана коюлган айып боюнча, ошого тете иш боюнча мааниси бар өзүнө белгилүү болгон башка жагдайлар жөнүндө көрсөтмөлөрдү берүүгө укуктуу.

5. Компетенттүү мамлекеттик органдарга купуя негизде көмөк көрсөтүүчү адам тарабынан түздөн-түз кабылданган жагдайлар жөнүндө маалыматтар анын макулдугу менен ошол адамды адвокаттын катышуусу менен шектүү, айыпталуучу катары сурактан кийин далил катары пайдаланылышы мүмкүн.

### [84-берене. Эксперттин корутундусу жана көрсөтмөлөрү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-84)

1. Эксперттин корутундусу – ушул Кодекстин 193-беренесинин 2-бөлүгүнө ылайык жазуу жүзүндө жол-жоболоштурулган, соттук-эксперттик изилдөөлөрдүн жүрүшүн жана тергөөчү, прокурор, сот тарабынан эксперттин алдына коюлган маселелер боюнча тыянактарды камтыган расмий документ.

2. Эксперттин көрсөтмөлөрү – ушул Кодекстин 194-беренесинин талаптарына ылайык ушул корутундуну түшүндүрүү же тактоо максатында анын корутундусун алгандан кийин жүргүзүлгөн, суракта ал билдирген маалыматтар.

3. Эксперттин корутундусу тергөөчү, прокурор жана сот үчүн милдеттүү болуп саналбайт, бирок алардын корутунду менен макул эместиги тиешелүү түрдө токтомдо, өкүмдө же аныктамада жүйөлөштүрүлүшү керек.

### [85-берене. Адистин көрсөтмөлөрү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-85)

Адистин көрсөтмөлөрү – ушул Кодекстин 57-беренесинин талаптарына ылайык атайын билимдерди талап кылган жагдайларды түшүндүрүү же тактоо максатында ал тарабынан суракта айтылган маалыматтар.

### [86-берене. Буюм далилдери](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-86)

1. Кылмыштын куралы катары кызмат кылышы же өзүндө кылмыштын издерин сактап калган же укукка каршы аракеттердин объектилери болгон деп болжоого негиз берген буюмдар, ошондой эле кылмышты аныктоо, иштин иш жүзүндөгү жагдайларын белгилөө, күнөөкөрлөрдү аныктоо же болбосо күнөөнү жокко чыгаруу же жоопкерчиликти жумшартуу үчүн каражат катары колдонулган мүмкүн болгон акчалар, буюмдар, документтер жана башка баалуулуктар буюм далилдери деп таанылат.

2. Буюм далилдери текшерип кароонун протоколдорунда кеңири жазылууга, видеого жана (же) фотосүрөткө тартылууга тийиш. Буюм далилдери тергөөчүнүн, судьянын токтому, соттун аныктамасы менен ишке кошо тиркелет жана сакталууга тийиш.

3. Ушул Кодекстин 87-беренесинде каралган учурларды кошпогондо, ишти бир тергөөчүдөн башкасына өткөрүп берүүдө, ошого тете ишти прокурорго жана сотко жиберүүдө же болбосо ишти бир соттон башкасына өткөрүп берүүдө, буюм далилдери иш менен кошо өткөрүп берилет.

4. Өкүмдө, аныктамада же ишти кыскартуу жөнүндө токтомдо буюм далилдери жөнүндө чечим камтылууга тийиш, мында:

1) шектүүгө, айыпталуучуга таандык болгон кылмыштын куралдары конфискацияланууга жатат;

2) колдонууга тыюу салынган буюмдар берилбейт жана тиешелүү уюмдарга өткөрүп берүүгө же жок кылынууга тийиш;

3) эч кандай баалуулугу жок жана пайдалануу үчүн жараксыз буюмдар жок кылынууга, ал эми ишке кызыкдар адамдар же уюмдар өтүнүч кылган учурда аларга берилүүгө тийиш;

4) кылмыштуу жол менен алынган акчалар жана башка баалуулуктар соттун өкүмү, аныктамасы, судьянын токтому, ал эми айыпталуучунун өлүмүнө же аны акыл-эси соо эмес деп табылгандыгына байланыштуу иш кыскартылганда - тергөөчүнүн токтому менен мамлекеттин кирешесине алынууга жатат, калган буюмдар мыйзамдуу ээлерине тапшырылат, ал эми алар аныкталбаса мамлекеттин менчигине өтөт. Ал буюмдардын таандыктуулугу жөнүндө талаш жарандык сот өндүрүшүнүн тартибинде чечилүүгө тийиш;

5) паранын же контрабанданын предмети болуп саналган акчалар жана башка баалуулуктар соттун өкүмү боюнча кылмыш-жаза мыйзамдарына ылайык мамлекеттин кирешесине алынууга жатат. Эгерде адам өзүнөн пара берүүнү талап кылгандыгы жөнүндө ыктыярдуу билдирсе жана пара алуучуну колунан кармоого көмөктөшсө, анда паранын предмети соттун чечими боюнча ээсине кайтарып берилет.

### [87-берене. Буюм далилдерин сактоо](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-87)

1. Буюм далилдери өкүм мыйзамдуу күчүнө киргенге чейин же болбосо ишти кыскартуу жөнүндө токтомго же аныктамага даттануу мөөнөтү аяктаганга чейин иште сакталууга жана ушул беренеде каралган учурларды албаганда, иш менен бирге өткөрүлүп берилүүгө тийиш. Буюм далили болуп саналган мүлккө укук жөнүндө талаш жарандык сот өндүрүшүнүн тартибинде чечилүүгө тийиш болгон учурда, буюм далили соттун чечими күчүнө киргенге чейин сакталат.

2. Төмөнкү түрдөгү буюм далилдери:

1) чоңдугунан же башка себептерден улам иште сакталышы мүмкүн болбогон буюмдар, анын ичинде аларды сактоо кыйынчылык туудурган же атайын шарттарды камсыз кылуу кыйынчылыкка турган же атайын шарттарды камсыз кылуу боюнча чыгымдар аларды сактоонун наркына теңдеш болгон товарлардын чоң партиясы:

а) фотосүрөткө же видеого тартылат, мүмкүн болушунча мөөрлөнүп бекитилет жана тергөөчүнүн чечими боюнча Министрлер Кабинети тарабынан белгиленген тартипте сактоого өткөрүлүп берилет. Иштин материалдарына мындай буюм далилдеринин турган орду жөнүндө документ тиркелет, ошондой эле буюм далилинин салыштырып изилдөө үчүн жетиштүү үлгүсү тиркелиши мүмкүн;

б) эгерде ал далилдөө үчүн зыяны жок болсо, мыйзамдуу ээсине кайтарылып берилет;

в) аларды ушул пунктун «а» жана «б» пунктчаларында каралган ыкмалар менен сактоону камсыз кылуу мүмкүн болбогон учурда, бааланып, ээсинин макулдугу менен же болбосо соттун чечими боюнча Министрлер Кабинети тарабынан белгиленген тартипте сатуу үчүн берилет. Буюм далилдерин сатуудан түшкөн каражаттар ушул бөлүккө ылайык көрсөтүлгөн буюм далилдерин алып коюу жөнүндө чечим чыгарган органдын депозиттик эсебине ушул берененин 1-бөлүгүндө каралган мөөнөткө салынат. Иштин материалдарына буюм далилинин салыштырып изилдөө үчүн жетиштүү үлгүсү тиркелиши мүмкүн;

2) аларды сактоо кыйынчылык туудурган же аларды сактоонун атайын шарттарын камсыз кылуу боюнча чыгымдар наркына тең келген товарлардын чоң партиялары ээсинин жооптуу сактоосуна берилиши мүмкүн;

3) тез бузулуучу товарлар жана продукциялар, ошондой эле сактоо кыйынчылык туудурган же аларды сактоонун атайын шарттарын камсыз кылуу боюнча чыгымдар товардын, продукциянын наркына өлчөмдөш, моралдык тез эскирүүгө дуушар болгон мүлктөр:

а) алардын ээлерине кайтарылып берилет;

б) кайтарып берүү мүмкүн болбогон учурда бааланып, ээсинин макулдугу менен же болбосо соттун чечими боюнча Министрлер Кабинети тарабынан белгиленген тартипте сатуу үчүн берилет. Буюм далилдерин сатуудан түшкөн каражаттар ушул бөлүккө ылайык көрсөтүлгөн буюм далилдерин алып коюу жөнүндө чечим чыгарган органдын депозиттик эсебине ушул берененин 1-бөлүгүндө каралган мөөнөткө салынат. Иштин материалдарына салыштырып изилдөө үчүн жетиштүү буюм далилдеринин үлгүсү тиркелиши мүмкүн;

в) эгерде мындай тез бузулуучу товарлар жана продукция жараксыз болуп калса, ээсинин макулдугу менен же соттун чечими боюнча Министрлер Кабинети тарабынан белгиленген тартипте жок кылынат. Бул учурда ушул Кодекстин 170-беренесинин талаптарына ылайык протокол түзүлөт;

4) мыйзамсыз жүгүртүүдөн алынган күчтүү таасир этүүчү заттардын, баңги каражаттарынын, психотроптук заттардын, алардын аналогдорунун жана прекурсорлордун, ошондой эле аларды камтыган тирүү организимдердин, же баңги каражаттарын же психотроптук заттарды же болбосо алардын прекурсорлорун камтыган алардын бөлүктөрүнүн, ошондой эле узакка сактоо адамдардын өмүрү жана ден соолугу же айлана-чөйрө үчүн коркунучтуу буюмдарга зарыл изилдөө жүргүзүлгөндөн кийин, аларды технологиялык кайра иштетүү үчүн өткөрүп берилет же соттун чечими боюнча Министрлер Кабинети тарабынан белгиленген тартипте жок кылынат, бул жөнүндө ушул Кодекстин 170-беренесинин талаптарына ылайык протокол түзүлөт. Иштин материалдарына салыштырып изилдөө үчүн жетиштүү болгон, мыйзамсыз жүгүртүүдөн алынган күчтүү таасир этүүчү заттар, баңги каражаттары, психотроптук заттар, алардын аналогдору жана прекурсорлору, ошондой эле аларды камтыган тирүү организимдердин бөлүктөрүнүн үлгүсү тиркелет;

5) тергөө аракеттерин жүргүзүүдө табылган кылмыш жасоонун натыйжасында алынган акчалар, баалуулуктар жана башка мүлктөр жана ал мүлктөрдөн алынган кирешелер ушул Кодекстин 121-беренесинде белгиленген тартипте камакка алынууга жатат;

6) зарыл тергөө аракеттерин жүргүзгөндөн кийинки баалуулуктар:

а) ушул пункттун «б» пунктчасында каралган учурду кошпогондо, ушул берененин биринчи бөлүгүндө каралган мөөнөткө банкка же башка кредиттик уюмга сактоого өткөрүлүп берилет;

б) эгерде ал далилдөө үчүн зыяны жок болсо, мыйзамдуу ээсине кайтарылып берилет;

7) зарыл тергөө аракеттери жүргүзүлгөндөн кийин акчалар фотосүрөткө же видеого тартылат, ал эми андан кийин:

а) Министрлер Кабинети тарабынан белгиленген тартипте мыйзамдуу эсине кайтарылып берилет;

б) мыйзамдуу ээси болбосо же аныкталбаса же болбосо буюм далилдерин мыйзамдуу ээсине кайтарып берүү башка себептер боюнча мүмкүн болбогондо, алар көрсөтүлгөн буюм далилдерин алып коюу жөнүндө чечим чыгарган органдын финансы бөлүмүнө сактоого өткөрүп берилет же болбосо ушул берененин 1-бөлүгүндө каралган мөөнөткө банкка же башка кредиттик уюмга салынат же болбосо, эгерде акча купюрларынын жекече белгилерди далилдөө үчүн мааниси бар болсо, иште сакталат;

8) маалыматты электрондук алып жүрүүчүлөр:

а) анда камтылган маалымат менен бөтөн адамдардын таанышуу мүмкүнчүлүгүн болтурбаган жана алардын сакталышын жана көрсөтүлгөн маалыматтын сакталышын камсыз кылуучу шарттарда мөөрлөп бекитилген түрдө сакталат;

б) эгерде бул далилдөө үчүн зыянсыз болсо, карап текшерилгенден жана башка зарыл тергөө аракеттери жүргүзүлгөндөн кийин мыйзамдуу ээсине кайтарылып берилет.

3. Тергөө аракеттеринин жүрүшүндө алып коюлган маалыматты электрондук алып жүрүүчүлөрдү тергөө аракеттери жүргүзүлгөндөн кийин мыйзамдуу ээсине кайтарып бере албаган учурда, аларда камтылган маалымат алып коюлган электрондук алып жүрүүчүнүн мыйзамдуу ээсинин же андагы маалымат ээсинин өтүнүчү боюнча көчүрмөлөнөт. Көрсөтүлгөн маалыматты алып коюлган маалыматты электрондук алып жүрүүчүлөрдүн мыйзамдуу ээси же аларда камтылган маалыматтын ээси берген башка маалыматты электрондук алып жүрүүчүгө көчүрүү мыйзамдуу ээсинин же аларда камтылган маалыматтын ээсинин жана (же) алардын өкүлдөрүнүн жана адистин алгачкы текшерүү органында, тергөөдө же сотто катышуусу менен жүзөгө ашырылат. Маалыматты көчүрүүдө анын жок болуу же өзгөрүү мүмкүнчүлүгүн болтурбоочу шарттар камсыз кылынууга тийиш. Эгерде бул кылмышты териштирүүгө тоскоолдук кылуусу мүмкүн болсо, маалыматты көчүрмөлөөгө жол берилбейт. Көчүрүлгөн маалыматты камтыган маалыматты электрондук алып жүрүүчүлөр алып коюлган маалыматты электрондук алып жүрүүчүлөрдүн мыйзамдуу ээсине же аларда камтылган маалыматтын ээсине берилет. Маалыматты көчүрүүнү жүзөгө ашыруу жөнүндө жана көчүрүлгөн маалыматты камтыган маалыматты электрондук алып жүрүүчүлөрдү алып коюлган маалыматты электрондук алып жүрүүчүлөрдүн мыйзамдуу ээсине же анда камтылган маалыматтын ээсине берүү тууралуу ушул Кодекстин 170-беренесинин талаптарына ылайык протокол түзүлөт.

4. Буюм далилдерин, анын ичинде алардын өзүнчө категорияларын сактоонун, эсепке алуунун жана өткөрүп берүүнүн башка шарттары Министрлер Кабинети тарабынан белгиленет.

5. Ушул берененин 2-бөлүгүнүн 1-пунктунун «а» жана «б» пунктчаларында, 2-пунктунда, 3-пунктунун «а» пунктчасында, 5, 6 жана 7-пункттарында, 8-пунктунун «б» пунктчасында жана 3-бөлүгүндө каралган учурларда тергөөчү же судья токтом чыгарат.

6. Эгерде ээси мүлктү сатууга, керектен чыгарууга же жок кылууга макулдук бербесе, ушул берененин 2-бөлүгүнүн 1-пунктунун «в» пунктчасында, 3-пунктунун «б» жана «в» пунктчаларында жана 4-пунктунда каралган учурларда тергөөчү прокурордун макулдугу менен сотко чейинки өндүрүштүн орду боюнча тергөө судьясынын алдында тиешелүү өтүнүч келтирет.

7. Ушул беренеде каралган учурларды кошпогондо, ишти бир тергөөчүдөн башкасына өткөрүп берүүдө, ошого тете кылмыш ишин прокурорго же сотко жиберүүдө же болбосо кылмыш ишин бир соттон башкасына өткөрүп берүүдө буюм далилдери кылмыш иши менен бирге өткөрүп берилет.

(КР 2025-жылдын 14-мартындагы № 56 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

### [88-берене. Атайын тергөө, тергөө жана соттук аракеттердин протоколдору](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-88)

Эгерде алар ушул Кодекстин талаптарына ылайык түзүлсө, атайын тергөө, тергөө жана соттук аракеттердин протоколдорун далилдер катары эсептөөгө жол берилет.

### [89-берене. Башка документтер](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-89)

1. Эгерде аларда баяндалган маалыматтар ушул Кодекстин 81-беренесинде көрсөтүлгөн жагдайларды белгилөө үчүн мааниси бар болсо, башка документтер далилдер деп таанылат.

2. Документтер жазуу жүзүндө же башка формада белгиленген маалыматтарды камтышы мүмкүн. Документтерге фото, үн жана видеожазуу материалдары, ушул Кодексте каралган тартипте алынган, суратып алынган, берилген жана иш боюнча далилдер деп таанылган электрондук документтер таандык болушу мүмкүн. Кылмыш ишине тиркөө үчүн мамлекеттик жана ведомстволук архивдерден документтердин түп нускасын алууга тыюу салынат. Мындай учурларда ишке тиркөө үчүн мамлекеттик жана ведомстволук архивдер тарабынан архив документтеринин түп нускаларынын күбөлөндүрүлгөн көчүрмөлөрү берилет.

3. Электрондук документ мааниси боюнча жазуу жүзүндөгү далил деп таанылат жана электрондук ыкма менен ырасталган кагаз жүзүндө көчүрмөлөнгөн документтей эле бирдей юридикалык күчкө ээ болот.

Электрондук документтин түп нускасы машиналык алып жүрүүдө гана болот. Электрондук санариптик колтамга коюлган, машиналык алып жүрүүдө белгиленген жана бири-бирине төп келген электрондук документтин бардык нускалары түп нускалар болуп саналат жана бирдей юридикалык күчкө ээ болот. Электрондук документтин көчүрмөлөрү кагаз жүзүндө электрондук документтин тышкы көрүнүшүнүн түрүн калыбына келтирүү жолу менен түзүлөт. Кагаз жүзүндө калыбына келтирилген электрондук документтер тиешелүү электрондук документтин көчүрмөлөрү болуп санала тургандыгын айкындаган көрсөтмөнү камтууга жана кагаз жүзүндөгү документтердин көчүрмөлөрүн ырастоо үчүн мыйзамдарда белгиленген тартипте ырасталууга тийиш.

4. Документтер ишке тиркелет жана мыйзамда белгиленген мөөнөттүн ичинде сакталат. Эгерде алып коюлган жана ишке тиркелген документтер учурдагы эсепке алуу, отчеттуулук жана башка укуктук максаттар үчүн талап кылынса, алар мыйзамдуу ээсине кайтарылып берилиши же иш боюнча өндүрүшкө зыян келтирбестен, убактылуу пайдаланууга берилиши же болбосо алардын көчүрмөлөрү электрондук же кагаз түрүндө берилиши мүмкүн.

5. Ушул Кодекстин 86-беренесинде көрсөтүлгөн белгилерге ээ болгон документтер буюм далилдери болуп саналат.

## 11-глава. Кылмыш-жаза сот өндүрүшүндө далилдөө

### [90-берене. Далилдөө](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-90)

Далилдөө ишти мыйзамдуу, негиздүү жана адилеттүү чечүү үчүн мааниге ээ болгон жагдайларды аныктоо максатында далилдерди чогултуудан, изилдөөдөн, баа берүүдөн турат.

### [91-берене. Далилдерди чогултуу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-91)

1. Далилдерди чогултуу ушул Кодексте каралган процессуалдык аракеттерди жүргүзүү аркылуу кылмыш-жаза сот өндүрүшүндө ишке ашырылат.

2. Өндүрүшүндө иш турган орган кылмыш-жаза сот өндүрүшүнүн катышуучуларынын өтүнүчү же өзүнүн демилгеси боюнча ушул Кодексте белгиленген процессуалдык аракеттерди жүргүзүүгө укуктуу.

3. Коргоо тарабы, жабырлануучу, жабырлануучунун өкүлдөрү зарыл маалыматтарды төмөнкү жол менен алууга укуктуу:

1) уюмдардан маалымкаттарды, мүнөздөмөлөрдү, башка документтерди суратып алуу. Көрсөтүлгөн юридикалык жактар алар тарабынан суратылган документтерди же алардын ырасталган көчүрмөлөрүн 10 сутканын ичинде берүүгө милдеттүү;

2) келишимдик негизде сот экспертизасын жүргүзүүнү демилгелөө;

3) келишимдик негизде адисти тартуу;

4) ишке тиешеси бар маалыматтарды болжолдуу билген адамдарды алардын макулдугу менен сурамжылоо. Эгерде адвокат процессуалдык же тергөө аракеттерин жүргүзүү үчүн суракка алынган адамдын кылмыш-жаза процессин жүргүзүүчү органга келишин камсыз кылбаса, сурамжылоо жетишсиз деп таанылат жана ишке тиркелбейт;

5) тиешелүү жана жол берилген далилдерди чогултууга жана сотко берүүгө багытталган башка аракеттерди жасоо.

4. Оозеки, жазуу жүзүндөгү жана (же) электрондук формадагы маалыматтарды, ошондой эле ишке далил катары тиркөө үчүн буюмдарды жана документтерди шектүү, айыпталуучу материалдык залалдын жана (же) моралдык зыяндын ордун толтуруу үчүн жооптуу адам, адвокат, жабырлануучу, ошондой эле каалаган жарандар жана уюмдар берүүгө укуктуу.

5. Кылмыш-жаза сот өндүрүшүнүн катышуучуларынан жана башка адамдардан буюмдарды жана документтерди алуу өтүнүчтүн негизинде жүзөгө ашырылат жана ишке тиркелүүгө тийиш, бул жөнүндө токтом чыгарылат.

### [92-берене. Далилдерди текшерүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-92)

Иш боюнча чогултулган далилдер ар тараптуу жана объективдүү текшерилүүгө тийиш. Текшерүү алынган далилге талдоо жүргүзүүдөн, аны башка далилдер менен салыштыруудан, жаңы далилдерди чогултуудан, аларды алуунун булактарын текшерүүдөн турат.

### [93-берене. Далилдерге баа берүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-93)

1. Ар бир далилге тиешелүүлүгүнө, жол берилгендигине, аныктыгына карата, ал эми бардык чогултулган далилдер жыйындысында – ишти чечүү үчүн жетиштүүлүгүнө карата баа берилет.

2. Тергөөчү, прокурор, сот арачылары, сот далилдерди жалпысынан калыс жана жетиштүү түрдө карап чыгууга негизделген өзүнүн ички ынанымы боюнча далилдерди баалайт, мында мыйзамды жана ыйманды жетекчиликке алат.

3. Эгерде ал иш үчүн мааниге ээ болгон жагдайлардын бар экендиги жөнүндө тыянактарды ырастаган, четке каккан же шек туудурган фактылар жөнүндө маалыматтарды камтыса, далил ишке таандык деп таанылат.

4. Далил ушул Кодекстин 80-беренесинин 2-бөлүгүнүн талаптарына ылайык алынса, жол берилген далил катары таанылат.

5. Эгерде изилдөөнүн натыйжасында далил чындыкка дал келгени аныкталса, ал анык деп таанылат.

6. Эгерде ишке тиешеси бар жеткиликтүү жана анык далилдердин бардыгы жыйналса, далилдердин жыйындысы ишти чечүү үчүн жетиштүү деп таанылат.

### [94-берене. Далилдөө процессиндеги илимий-техникалык каражаттар](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-94)

1. Иш боюнча далилдөө процессинде илимий-техникалык каражаттар өндүрүшүндө иш турган орган тарабынан, анын ичинде адвокаттын өтүнүчү боюнча, ошондой эле ушул Кодексте каралган процессуалдык милдеттерди аткарууда эксперт жана адис тарабынан пайдаланылышы мүмкүн.

2. Өндүрүшүндө иш турган орган тарабынан илимий-техникалык каражаттарды пайдаланууда көмөк көрсөтүү үчүн адис тартылышы мүмкүн.

3. Илимий-техникалык каражаттарды колдонуу жол берилет деп таанылат, эгерде алар:

1) ушул Кодекстин ченемдерине жана принциптерине каршы келбесе;

2) илимий жактан негизделсе;

3) иш боюнча өндүрүштүн натыйжалуулугун камсыз кылса;

4) жарандардын өмүрү, ден соолугу, мүлкү жана айлана-чөйрө үчүн коопсуз болсо.

4. Өндүрүшүндө иш турган орган тарабынан илимий-техникалык каражаттарды колдонуу тиешелүү процессуалдык аракеттердин протоколдорунда жана соттук отурумдун протоколунда белгиленет, мында ушул илимий-техникалык каражаттар, аларды колдонуунун шарттары жана тартиби, ушул каражаттар колдонулган объекттер жана аларды колдонуунун жыйынтыктары көрсөтүлөт.

### [95-берене. Преюдиция](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-95)

1. Мыйзамдуу күчүнө кирген өкүм, ошондой эле маңызы жагынан чечүүчү иш боюнча соттун мыйзамдуу күчүнө кирген башка чечими белгиленген жагдайлар боюнча бардык мамлекеттик органдар, уюмдар үчүн, ошондой эле өкүм, чечимдер чыгарылган адамдарга карата укуктук баа берүү жагынан да жарандар үчүн милдеттүү. Ушул жобо апелляциялык жана кассациялык тартипте соттун өкүмүн жана башка чечимдерин текшерүүгө, жокко чыгарууга жана өзгөртүүгө, жаңыдан жана кайтадан ачылган жагдайлар боюнча иш жүргүзүүнү кайра баштоого тоскоолдук кылбайт.

2. Жарандык сот өндүрүшүнүн же укук бузуулар сот өндүрүшүнүн алкагында кабыл алынган, мыйзамдуу күчүнө кирген соттун чечими кылмыш иши өндүрүшүндө турган орган үчүн окуянын өзү же аракеттин болгондугу жөнүндө маселе боюнча гана милдеттүү болот жана айыпталуучунун күнөөлүү же күнөөсүздүгү жөнүндө тыянакты алдын ала чыгарууга тийиш эмес.

3. Материалдык зыяндын жана (же) моралдык залалдын ордун толтуруу жөнүндө маселе чечилген соттун мыйзамдуу күчүнө кирген өкүмү сот үчүн бул бөлүктө кылмыш-жаза өндүрүшүнүн тартибинде чечилбеген маселелер бөлүгүндөгү жарандык сот өндүрүшүнүн жүрүшүндө иштерди кароодо милдеттүү болот.

## IV БӨЛҮМ

КЫЛМЫШ-ЖАЗА СОТ ӨНДҮРҮШҮН КАМСЫЗ КЫЛУУ ЧАРАЛАРЫ

## 12-глава. Шектүүнү, айыпталуучуну кармоо

### [96-берене. Кармоонун негиздери](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-96)

1. Кылмышты жасоого шектелгенди кармоо - бул кылмыштын алдын алуу, кармалгандын кылмышка катыштыгын билүү максатында, кийинкиге калтырууга мүмкүн болбогон учурларда тергөөчү тарабынан колдонулган адамдын ары-бери жүрүү эркиндигинен кыска мөөнөткө иш жүзүндө ажыратуу.

2. Эркиндигинен ажыратуу түрүндөгү жаза дайындалышы мүмкүн болгон кылмышты жасаган учурда, төмөнкү негиздердин бири бар болсо, тергөөчү адамды шектүү катары кармоого укуктуу:

1) жак кылмыш жасап жаткан учурда же ал жасалгандан кийин түздөн-түз кармалган учурда;

2) кылмыш жасаганды көрүп калган адамдар, ошондой эле жабырлануучу кылмыш жасаган жакты түздөн-түз көрсөткөндө;

3) эгерде шектүүдө же анын кийиминде, жанында же турак жайында кылмыштын даана издери табылганда.

3. Ушул берененин 2-бөлүгүндө каралган учурларды кошпогондо, кылмыштарды жасоодо шек саноо боюнча адамды кармоо, ал кайсы кылмышты жасоодо шек саналгандыгын шектүүгө жарыялоо үчүн атайын тергөө же болбосо жетиштүү тергөө аракеттеринен кийин жүргүзүлөт.

4. Издөө жарыяланган айыпталуучуга карата, ал кармалган учурда ушул Кодекстин 97-беренесинде каралган тартипте кармоо жөнүндө токтом түзүлөт жана ушул Кодекстин 102-беренесине ылайык кабарлоо жөнөтүлөт.

### [97-берене. Шектүүнү кармоонун тартиби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-97)

1. Шектүүнү кармоо жөнүндө токтом ал тергөө органына жеткирилген учурдан тартып чыгарылат. Иш жүзүндө кармалган учурда шектүүгө эмнеден шек саналып жаткандыгы жарыяланышы керек, ошондой эле ага өзүнө каршы көрсөтмөлөрдү бербөө укугу, адвокат алуу укугу, ошондой эле мамлекет тарабынан кепилдик берилген юридикалык жардамдан пайдалануу укугу түшүндүрүлүүгө тийиш.

2. Кармоо жөнүндө токтомдо аны түзүүнүн датасы жана орду, токтом түзгөн адамдын кызматы, фамилиясы, аты, шектүүнүн инсандыгы, кармоо учурундагы анын ден соолугунун абалы, иш жүзүндө кармоонун негиздери жана жүйөлөрү, орду жана убактысы (саатты жана мүнөттү көрсөтүү менен) жөнүндө маалыматтар, шектүүгө ушул Кодекстин 44-беренесинде каралган укуктарды түшүндүрүү жөнүндө маалыматтар, жеке тинтүүнүн жана телефон менен сүйлөшүүнүн жыйынтыктары көрсөтүлөт.

3. Кармоо жөнүндө токтом шектүүгө жарыяланат жана ага тергөөчү менен шектүү, ошондой эле адвокат шектүүнүн иш жүзүндө кармалган так убактысын көрсөтүү менен кол коюшат.

4. Токтомдун көчүрмөсү кармалганга токтоосуз тапшырылат жана 12 сааттын ичинде прокурорго жиберилет.

5. Иш жүзүндө кармалган учурдан тартып 45 саат өткөнгө чейин, ал эми шектелген балага карата 21 саат өткөнгө чейин ушул Кодекстин 265-беренесинде каралган тартипте кармалышынын мыйзамдуулугу жана негиздүүлүгү жөнүндө маселени чечүү үчүн шектүү сотко жеткирилүүгө тийиш.

Издөө жарыяланган адамды кармоодо, кармоонун мыйзамдуулугун жана негиздүүлүгүн текшерүү талап кылынбайт. Бул учурда адам кармалган учурдан тартып 48 саат өткөнгө чейин, ал эми балага карата 24 саат өткөнгө чейин бөгөт коюу чарасын колдонуу мөөнөтүн белгилөө же болбосо бөгөт коюу чарасын өзгөртүү жөнүндө маселени кароо үчүн сотко жеткирилүүгө тийиш. Кылмыш куугунтугунун эскирүү мөөнөтү аяктаган кылмыштарды жасоо боюнча шектелген адамдарды кармоого жол берилбейт.

6. Тергөөчү зарыл болгон учурда коргоо тарабынын өтүнүчү боюнча кармалгандарды кармоочу жайларда жаткан шектүүгө медициналык кароо жүргүзүүгө, ал эми зарыл болгон учурда – врачтын жардамын өз убагында (12 сааттан кечиктирбестен) камсыз кылууга милдеттүү.

7. Алгачкы текшерүү органынын же тергөөнүн аракеттерине (аракетсиздигине) жана чечимине карата кармалган шектүүнүн даттануусу кармоочу жайдын начальниги тарабынан Кылмыштардын бирдиктүү реестрине киргизүү менен маалыматтарды токтоосуз сотко жөнөтүлөт.

### [98-берене. Кармалганды жеке тинтүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-98)

Кармалган адамды жеке тинтүү иш жүзүндө кармалгандан кийин токтоосуз, зарыл болгондо ушул аракетти видео жазуу менен жүргүзүлөт, бул жөнүндө аны түзүүнүн датасын жана так убактысын көрсөтүү менен (саатын жана мүнөтүн көрсөтүү менен) протокол түзүлөт.

### [99-берене. Кылмыш жасаган адамдарды кармоо укугу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-99)

1. Жабырлануучуну кошуп алганда, кандай гана болбосун жеке жак шектүүнү ыйгарым укуктуу мамлекеттик органга өткөрүп берүү же болбосо жеткирүү, ошондой эле алардын башка кол салуусуна бөгөт коюу максатында бардык жеке жак кылмыш жасаган адамды кармоого, анын эркин жүрүшүн чектөөгө укуктуу.

2. Ушул берененин 1-бөлүгүндө каралган учурларда, ал каршылык көрсөтсө, кармалган адамга карата Кылмыш-жаза кодексинин 49-беренесинде каралган чектерде күч жана башка каражаттар колдонулушу мүмкүн. Эгерде кармалган адамда кылмыш иши үчүн мааниси бар курал жана (же) башка коркунучтуу буюмдар бар деп болжогонго негиз болгон учурларда аны кармаган жаран андан болгон буюмдарды алып коюуга укуктуу жана шектүүнү кармап алып кеткен же өткөрүлүп берилген ыйгарым укуктуу мамлекеттик органга кийин өткөрүп бериши керек.

### [100-берене. Кармалган шектүүнү бошотуунун негиздери](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-100)

1. Кармалган шектүү соттун чечими, тергөөчүнүн же прокурордун токтому менен бошотулууга тийиш, эгерде:

1) кылмыш жасоодон шектенүү далилденбесе;

2) кармоонун мыйзамда белгиленген мөөнөтү өтүп кетсе;

3) камакка алуу түрүндөгү бөгөт коюу чараларын колдонууга негиз же зарылчылык болбосо;

4) кармоо ушул Кодекстин 96 жана 97-беренелеринин талаптарын бузуу менен жүргүзүлсө.

2. Кармалган учурдан тартып 48 сааттын, ал эми балдарга карата 24 сааттын ичинде, кармоо жайынын начальнигине кармалганга карата камакка алуу түрүндөгү бөгөт коюу чарасын колдонуу жөнүндө токтом келип түшпөсө, анда кармоо жайынын начальниги кармалганды токтоосуз бошотот жана иш өндүрүшүндө турган тергөөчүгө жана прокурорго маалымдайт, бул жөнүндө протокол түзүлөт.

3. Ушул берененин 2-бөлүгүнүн талаптары аткарылбаса, кармалганды кармоо жайынын начальниги мыйзамда белгиленген жоопкерчилик тартат.

4. Кармалганды кармоо жайынын начальниги тарабынан шектүүнү бошотууда ага маалымкат берилип, анда ким тарабынан кармалгандыгы, кармоонун негизи, орду жана убактысы, бошотуунун негизи жана убактысы көрсөтүлөт.

### [101-берене. Кармалган шектүүлөрдү кармоонун тартиби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-101)

1. Кармалган шектүүлөр убактылуу кармоо изоляторлорунда кармалат. Кармоонун тартиби жана шарттары мыйзам менен аныкталат.

2. Изин суутпай издөө ишин жүзөгө ашыруучу кызматкерлер менен кармалган шектүүнүн сүйлөшүүсүнө иши анын өндүрүшүндө турган тергөөчүнүн жазуу жүзүндөгү уруксаты менен жана адвокаттын катышуусунда гана жол берилет.

### [102-берене. Кармалгандыгы жөнүндө шектүүнүн туугандарына жана адвокатына маалымдоо](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-102)

1. Иш жүзүндө кармалгандан кийин тергөөчү шектүүнүн кармалгандыгы жөнүндө жакын туугандарынын бирөөнө, жубайына, ошондой эле адвокатына токтоосуз маалымдоого жана шектүүнүн өзүнө акысыз маалымдоонун мүмкүнчүлүгүн берүүгө милдеттүү. Маалымдоо тууралуу кармоо жөнүндө токтомго белги коюлат.

2. Эгерде кармалган шектүү башка мамлекеттин жараны болуп саналса, ушул берененин 1-бөлүгүндө көрсөтүлгөн тартипте, ал мамлекеттин элчилигине же болбосо консулдугуна маалымдалууга тийиш, бул тууралуу кармоо жөнүндө токтомго белги коюлат. Кыргыз Республикасынын аймагында ал мамлекеттин элчилиги же консулдугу жок учурда маалымдоо ыйгарым укуктуу мамлекеттик органга жиберилет.

3. Кылмыш жасоого шектүү бала кармалганда анын мыйзамдуу өкүлдөрүнө жана балдарды коргоо боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органга токтоосуз билдирилет.

### [103-берене. Кармалган шектүүнү суракка алуу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-103)

1. Кармалган адам шектүү катары суракка алынууга жатат. Кармалган шектүүнү суракка алууда адвокаттын болуусу милдеттүү.

2. Кармалган шектүүнү суракка алуу ушул Кодекстин 196-200-беренелеринде каралган эрежелер боюнча жүргүзүлөт. Суракка алуунун алдында шектүүгө ушул Кодекстин 44-беренесинде каралган укуктары түшүндүрүлөт жана кайсы кылмышты жасагандыгы үчүн шек саналып жаткандыгы жарыяланат.

## 13-глава. Бөгөт коюу чаралары

### [104-берене. Бөгөт коюу чаралары жана алардын түрлөрү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-104)

1. Кылмыш иши боюнча тергөөнүн жана соттук териштирүүнүн жүрүшүндө анын туура эмес жүрүм-турумун алдын алуу үчүн айыпталуучуга карата колдонулуучу чаралар бөгөт коюу чаралары болуп саналат.

2. Бөгөт коюу чараларынын түрлөрү:

1) башка жакка чыкпоо жөнүндө кол коюу

11) электрондук байкоо жүргүзүү;

2) аскер бөлүгүнүн командачылыгынын көзөмөлдөөсүнө берүү;

3) баланы ата-энесинин же аларды алмаштырган адамдардын жана уюмдардын көз салуусуна берүү;

4) күрөө алуу;

5) үй камагы;

6) камакка алуу.

3. Башка кылмыш жасаган учурларды кошпогондо, бир эле адамга карата, бир гана бөгөт коюу чарасы колдонулушу мүмкүн.

Ар кандай кылмыш иштери боюнча бир эле адамга карата бөгөт коюу чараларынын эки же андан ашык түрлөрү колдонулган учурда эң оор бөгөт коюу чарасы колдонулат. (Кыргыз Республикасынын 2024-жылдын 16-февралындагы № 49 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

### [105-берене. Бөгөт коюу чарасын колдонуу үчүн негиздер](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-105)

1. Айыпталуучу тергөөдөн же соттон жашырынып кетүүсү же болбосо күбөгө же кылмыш-жаза сот өндүрүшүнүн башка катышуучуларына коркунуч келтирүүсү, далилдерди жок кылуусу, башка жол менен тергөөнү жана ишти сотто териштирүүнү объективдүү жүргүзүүгө тоскоолдук кылуусу, же болбосо кылмыштуу иш менен алектенүүнү улантуусу жөнүндө болжоого жетиштүү негиздер болсо, ошондой эле өкүмдүн аткарылышын камсыз кылуу үчүн тергөөчү, прокурор, тергөө судьясы жана сот өздөрүнүн ыйгарым укуктарынын чектеринде бул адамга карата ушул Кодекстин 104-беренесинде каралган бөгөт коюу чараларынын бирин колдонушат.

2. Ушул Кодекстин 528-беренесинде каралган тартипте кылмыш-жаза жоопкерчилигине тартуу үчүн аны өткөрүп берүүнү камсыз кылуу же соттун өкүмүн аткаруу максатында адамды камакта кармоо түрүндө бөгөт коюу чарасы колдонулушу мүмкүн.

### [106-берене. Бөгөт коюу чарасын колдонуунун тартиби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-106)

1. Бөгөт коюу чарасын колдонууда тергөөчү, прокурор, тергөө судьясы, сот, жүйөлөштүрүлгөн токтом, аныктама чыгарат, анда айыпталуучунун аты-жөнү, туулган жылы жана жери, коюлуп жаткан айыптын маңызы, кылмыш-жаза мыйзамынын күнөө коюлуп жаткан беренеси, ага карата тандалган бөгөт коюу чарасынын түрү жана аны тандап алуу үчүн негиздер көрсөтүлөт.

2. Бөгөт коюу чарасын колдонуу жөнүндө тергөөчүнүн токтому айыпталуучуга кол кат алуу менен окуп берилип, көчүрмөсү прокурорго жөнөтүлөт. Бир эле учурда ага ушул Кодекстин 15-главасында каралган бөгөт коюу чараларын колдонуу жөнүндө чечимге даттануу тартиби түшүндүрүлөт.

3. Күрөө, үй камагы жана камак түрүндөгү бөгөт коюу чарасын колдонууда тергөөчү прокурордун макулдугу менен соттун алдында тиешелүү өтүнүчтү козгойт. Өтүнүчтү козгоо жөнүндө токтомдо айыпталуучуга карата тиешелүү бөгөт коюу чарасын колдонуунун зарылдыгы келип чыккан жүйөлөр жана негиздер баяндалат. Токтомго өтүнүчтүн негиздүүлүгүн ырастоочу материалдар тиркелет. Эгерде өтүнүч ушул Кодекстин 96 жана 97-беренелеринде белгиленген тартипте кармалган айыпталуучуга карата козголсо, анда көрсөтүлгөн материалдар тергөөчү тарабынан тергөө судьясына иш жүзүндө кармалган учурдан тартып 45 саат өткөнгө, ал эми балага карата иш жүзүндө кармалган учурдан тартып 21 саат өткөнгө чейин берилүүгө тийиш.

4. Бөгөт коюу чараларын колдонуу жөнүндө өтүнүчтү козгоо тууралуу токтомдун көчүрмөсү, өтүнүчтүн негиздүүлүгүн ырастоочу документтер менен кошо тергөөчү тарабынан айыпталуучуга, анын адвокатына өтүнүчтү тергөө судьясына бергенге чейин 3 сааттан кеч эмес убакта тапшырылат.

5. Бөгөт коюу чарасын колдонуу жөнүндө өтүнүчтү козгоо тууралуу токтом материалдарды сотко берген учурдан тартып 5 сааттын ичинде тергөө судьясы тарабынан айыпталуучунун, прокурордун, адвокаттын катышуусу менен тергөө өндүрүшүнүн орду же болбосо айыпталуучуну кармоонун орду боюнча каралууга жатат. Ушул Кодекстин 96 жана 97-беренелеринде каралган тартипте кармалган соттук отурумга жеткирилет. Соттук отурумда айыпталуучу балага карата бөгөт коюу чарасын колдонууда, анын мыйзамдуу өкүлүнүн катышуусу милдеттүү. Соттук отурумда адвокат башка бөгөт коюу чарасын колдонуунун зарылдыгы, же болбосо бөгөт коюу чарасын колдонбоо жөнүндө жазуу же оозеки түрүндө өтүнүч билдирүүгө укуктуу. Жазуу жүзүндөгү өтүнүч ишке тиркелет. Адвокаттын катышуусун жокко чыгарган жагдайларда, ал ушул Кодекстин 50-беренесинин 5-бөлүгүнө ылайык башка адвокат менен алмаштырылат.

6. Бөгөт коюу чарасын колдонуу жөнүндө соттук чечимди айыпталуучу жокто кабыл алуу адвокаттын милдеттүү катышуусу менен жол берилет.

7. Күрөө, үй камагы жана камакка алуу түрүндөгү бөгөт коюу чарасын колдонуу жөнүндө же андан баш тартуу жөнүндө тергөө судьясынын токтому, прокурор, айыпталуучу жана анын адвокаты тарабынан жогору турган сотко 5 сутканын ичинде апелляциялык тартипте даттанылышы мүмкүн. Тергөө судьясынын токтомуна сунуш же даттануу чыгаруу ал чечилгенге чейин бөгөт коюу чарасын колдонуу жөнүндө токтомдун аракетин токтотпойт жана анын жокко чыгарылышына алып келбейт.

### [107-берене. Бөгөт коюу чарасын колдонууда эске алынуучу жагдайлар](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-107)

1. Бөгөт коюу чарасын колдонуунун зарылчылыгы жөнүндө маселени чечүүдө, ушул Кодекстин 105-беренесинде каралган негиздер болгон учурда анын түрүн аныктоодо тергөө судьясы, сот айыптын негиздүүлүгүн, айыпталуучунун инсандыгы жөнүндө маалыматтарды, анын курагын, ден соолугун, үй-бүлөлүк абалын, ишинин түрүн жана башка жагдайларды эске алат.

2. Тергөөчү, сот төмөнкүлөргө милдеттүү:

1) камоого алынган адамдын көзөмөлсүз калган балдары бар болсо, аларды тиешелүү адамдардын же уюмдардын камкордугуна өткөрүп берүүгө;

2) камакка алынган адамдын кароосуз калган мүлкү же турак жайы бар болсо, аны кайтаруу чараларын көрүүгө.

3. Көрүлгөн чаралар жөнүндө тергөөчү, сот камакта жаткан шектүүгө, айыпталуучуга маалымдайт.

### [108-берене. Бөгөт коюу чараларын колдонуу жөнүндө токтом жана аныктама](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-108)

1. Күрөө, үй камагы жана камакка алуу түрүндөгү бөгөт коюу чарасын колдонуу жөнүндө тергөө судьясы, сот адам айыпталып жаткан кылмышты көрсөткөн жана бөгөт коюунун бул чарасын колдонуу үчүн негиздерди камтыган токтом, аныктама чыгарышат.

2. Токтомдун же аныктаманын көчүрмөлөрү ага карата чыгарылган адамга, ошондой эле анын адвокатына, мыйзамдуу өкүлүнө жана прокурорго тез арада берилет.

3. Ошол эле убакта бөгөт коюу чарасы колдонулган адамга ушул Кодекстин 16-главасында аныкталган бөгөт коюу чарасын колдонуу жөнүндө чечимге даттануу тартиби түшүндүрүлөт.

### [109-берене. Башка жакка кетпөө жөнүндө тил кат](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-109)

Башка жакка кетпөө жөнүндө тил кат - тергөөчүнүн, прокурордун, соттун уруксатысыз туруктуу же убактылуу жашаган жерин (калктуу конушун) таштап кетпөөгө, тергөө өндүрүшүнө жана ишти сотто териштирүүгө тоскоолдук кылбоого, чакыруу боюнча белгиленген убакта келүү жөнүндөгү тергөөчү, прокурор, сот тарабынан айыпталуучудан жазуу жүзүндө алынган милдеттенме.

### [1091-берене. Электрондук байкоо жүргүзүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-1091)

1. Электрондук байкоо жүргүзүү - айыпталуучуга карата белгиленген тыюулардын жана (же) чектөөлөрдүн сакталышын камсыз кылуу максатында электрондук жана башка техникалык каражаттарды колдонуу менен анын турган жерин аралыктан контролдоо жана көзөмөлдөө.

Электрондук байкоо жүргүзүү төмөнкүлөр боюнча айыпталуучуларга карата колдонулбайт:

1) өзгөчө оор кылмыштар;

2) Кыргыз Республикасынын Кылмыш-жаза кодексинин VI бөлүмүндө каралган оор кылмыштар.

11. Экономикалык ишти жүзөгө ашыруучу ишкердик субъекттерине карата бөгөт коюу чарасын колдонуу жөнүндө маселени чечүүдө биринчи кезекте электрондук байкоо жүргүзүүнү колдонуу каралууга тийиш.

2. Электрондук байкоо жүргүзүү түрүндөгү бөгөт коюу чарасын колдонуу жөнүндө чечим айыпталуучу, анын адвокаты, мыйзамдуу өкүлү берген бул бөгөт коюу чарасын колдонуу мүмкүндүгү жөнүндө өтүнмөсүн кароонун жыйынтыгы боюнча тергөөчү, прокурор, тергөө судьясы, судья, сот тарабынан кабыл алынат.

Электрондук байкоо жүргүзүү түрүндөгү бөгөт коюу чарасын колдонуу жөнүндө чечимде бул бөгөт коюу чарасын аткаруунун шарттары (айыпталуучу анын чегинен кете албаган аймак, айыпталуучуга карата белгиленген тыюулар жана (же) чектөөлөр) көрсөтүлөт, ошондой эле белгиленген чектөөлөрдүн сакталышын контролдоо жүктөлгөн орган же кызмат адамы көрсөтүлөт. Айыпталуучудан бөгөт коюу чарасын колдонгон органдын уруксатысыз тиешелүү аймактан кетпөө, белгиленген тыюуларды жана (же) чектөөлөрдү сактоо, тергөө өндүрүшүнө жана сотто ишти териштирүүгө тоскоолдук кылбоо, чакыруу боюнча белгиленген мөөнөттө келүү жөнүндө жазуу жүзүндөгү милдеттенме алынат.

3. Электрондук байкоо жүргүзүүнү аткаруу шарттары жана контролдоонун электрондук жана башка техникалык каражаттарын пайдалануу тартиби Министрлер Кабинети тарабынан аныкталат.

4. Айыпталуучу электрондук байкоо жүргүзүү шарттарын бузган учурда, ага башка бөгөт коюу чарасы колдонулат, бул жөнүндө тергөөчүнүн, прокурордун, тергөө судьясынын, судьянын чечиминде же соттун бөгөт коюу чарасын өзгөртүү жөнүндө аныктамасында көрсөтүлөт.";

(КР 2024-жылдын 16-февралындагы № 49, 2024-жылдын 22-июлундагы № 133 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

### [110-берене. Аскер бөлүгүнүн командачылыгынын аскер кызматчыларына байкоо жүргүзүүсү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-110)

1. Аскер кызматчысы же окуу жыйындарына чакырылган аскерге милдеттүү болуп саналган айыпталуучуга аскер бөлүгүнүн командачылыгынын байкоо жүргүзүүсү Кыргыз Республикасынын Куралдуу Күчтөрүнүн Уставында каралган жана бул адамдын талаптагыдай жүрүм-турумун, тергөөчүнүн, прокурордун же соттун чакыруусу боюнча келишин камсыз кылуу үчүн чараларды көрүүдөн турат.

2. Аскер бөлүгүнүн командачылыгына аталган бөгөт коюу чарасы колдонулган иштин маңызы жөнүндө билдирилет. Аскер бөлүгүнүн командачылыгы айыпталуучуга байкоо жүргүзүү белгиленгендиги жөнүндө тергөөчүгө же сотко жазуу жүзүндө маалымдайт.

3. Айыпталуучу алдын алуу үчүн аталган бөгөт коюу чарасы колдонулган аракеттерди жасаган учурда командачылык тергөөчүгө же сотко дароо кабарлоого милдеттүү.

### [111-берене. Баланы көз салууга өткөрүп берүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-111)

1. Баланы ата-энесинин, мыйзамдуу өкүлдөрүнүн, балдарды коргоо боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын кызматкерлеринин, ошондой эле атайын балдар мекемелеринин өкүлдөрүнүн көз салуусуна өткөрүп берүү баланын туура жүрүм-турумун жана анын тергөөчүгө, прокурорго жана сотко келип турушун камсыз кылууга аталган жактардын биринин жазуу жүзүндө берген милдеттенмесинен турат.

2. Баланы ата-энесинин же башка адамдардын көз салуусуна өткөрүп берүү алардын жазуу жүзүндөгү өтүнүчү боюнча гана мүмкүн болот, ошол эле убакта аларга бала жасады деп айыпталып жаткан кылмыштын мүнөзү жана көз салуу боюнча өздөрүнө алган милдеттерди бузган учурдагы жоопкерчиликтери жөнүндө билдирилет.

### [112-берене. Күрөө](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-112)

1. Күрөө - айыпталуучу же болбосо башка адам тарабынан айыпталуучунун ушул Кодекстин 105-беренесинде саналып өткөн аракеттерди жасабагандыгынын кепилдиги катары ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдын атайын эсебине төгүлүүчү акчалай сумма. Жарандык жүгүртүүдөн алып салынган жана мыйзамга ылайык ага жаза салынышы мүмкүн болбогон мүлктү кошпогондо, камак салынуучу башка баалуулуктар, кыймылдуу жана кыймылсыз мүлк күрөө катары кабыл алынышы мүмкүн. Күрөө катары башка баалуулуктарды, кыймылдуу жана кыймылсыз мүлктү берүүдө айыпталуучу же болбосо башка адам аларды кылмыш-жаза сот өндүрүшүн жүзөгө ашыруучу органга укук белгилөөчү документтери менен берүүгө милдеттүү. Күрөөнүн баалуулугун далилдөө жана чектөөлөрдүн жоктугу айыпталуучуга же болбосо башка адамга жүктөлөт.

2. Күрөөнүн өлчөмү коюлуп жаткан келтирилген зыяндын өлчөмүнө, кылмыштын оордук даражасына жана айыпталуучунун ким экендигине жана мүлктүк абалына жараша тергөө судьясы, судья, сот тарабынан аныкталат.

Мында анча оор эмес кылмыш иштери жана коркунучу аз кылмыштар боюнча күрөөнүн өлчөмү 500 эсептик көрсөткүчтөн кем болбоого, ал эми оор жана өзгөчө оор кылмыштар жөнүндө кылмыш иштери боюнча - 5000 эсептик көрсөткүчтөн кем болбоого тийиш.

3. Күрөө түрүндөгү бөгөт коюу чарасын колдонуу жөнүндө чечимди тергөө судьясы, судья, сот камакка алуу түрүндөгү бөгөт коюу чарасын же башка чараны колдонуу жөнүндө тергөөчүнүн, прокурордун өтүнүчүн кароонун жыйынтыгы боюнча соттук отурумда айыпталуучу, анын адвокаты, мыйзамдуу өкүлү менен камакка алууга альтернативдүү болгон бөгөт коюу чараларын колдонуу мүмкүнчүлүгүн талкуулоонун жыйынтыгын эске алуу менен кабыл алууга укуктуу.

Тергөө судьясы, судья, сот күрөө түрүндөгү бөгөт коюу чарасын колдонуу жөнүндө чечим кабыл алып, күрөөнүн өлчөмүн жана киргизүү мөөнөтүн белгилейт. Эгерде айыпталуучу кармалса, анда кармоо мыйзамдуу жана негиздүү деп таанылган шартта күрөө киргизилгенге чейин камакка алуу түрүндө бөгөт коюу чарасы тандалат. Күрөөнүн суммасы атайын банктык эсепке салынган же күрөө киргизилгенге чейин бөгөт коюу чарасын колдонуу жөнүндө токтомдо судья, сот тарабынан аныкталган күрөө суммасына өлчөмдөш же андан көп болгон баалуулуктар, кыймылдуу же кыймылсыз мүлк берилген учурда, айыпталуучунун, анын адвокатынын, күрөөнү киргизген адамдын өтүнүчү боюнча тергөө судьясы 24 сааттын ичинде, ал эми сот - өтүнүч келип түшкөн учурдан тартып 5 сутканын ичинде соттук отурумда бөгөт коюу чарасын өзгөртүү жөнүндө маселени чечет. Прокурорду, адвокатты кошпогондо, тараптардын келбей калышы бөгөт коюу чарасын өзгөртүү жөнүндө маселени чечүүгө тоскоолдук болуп саналбайт.

31. Баалуулуктарды, кыймылдуу же кыймылсыз мүлктү күрөө катары берүүдө тергөө судьясы, судья, сот прокурордун, адвокаттын, күрөө берүүчүнүн катышуусу менен ошол мүлктү камакка алат. Мүлктү күрөө катары кабыл алуу жана ага камак салуу жөнүндө токтом, ошондой эле берилген мүлктүн документтери кылмыш-жаза сот өндүрүшүн жүзөгө ашыруучу органга өткөрүлүп берилет. Соттук отурумга катышуучу жактарга токтомдун көчүрмөсү берилет.

4. Кылмыш-жаза кодексинин 122-беренесинде, 128-беренесинин 3-бөлүгүндө, 130-беренесинин 3-бөлүгүндө, 137-беренесинде, 154-157-беренелеринде, 159-беренесинин 2-бөлүгүндө, 162, 164-беренелеринде, 165-беренесинин 2, 3-бөлүктөрүндө, 166-беренесинин 2, 3-бөлүктөрүндө, 167-беренесинде, 169-беренесинин 3-бөлүгүндө, 170-беренесинин 2, 3-бөлүктөрүндө, 180-беренесинин 3-бөлүгүндө, 182-беренесинде, 206-беренесинин 3, 4-бөлүктөрүндө, 252, 253-беренелеринде, 254-беренесинин 2-бөлүгүндө, 256, 260-263-беренелеринде, 267-беренесинин 3, 4-бөлүктөрүндө, 270-беренесинин 2-бөлүгүндө, 276-беренесинин 2-бөлүгүндө, 281-беренесинде, 284-беренесинин 2-бөлүгүндө, 323-326, 328-330-беренелеринде, 331-беренесинин 2-бөлүгүндө, 332, 335, 336-беренелеринде, 337-беренесинин 4-бөлүгүндө, 338-беренесинин 3-бөлүгүндө, 339-беренесинин 2-бөлүгүндө, 340-беренесинин 2-бөлүгүндө, 342-344-беренелеринде, 345-беренесинин 3-бөлүгүндө, 402-416-беренелеринде каралган кылмыштар боюнча күрөө колдонулбайт.

Иликтенип жаткан кылмыш иши боюнча айыпталуучу мурда колдонулган бөгөт коюу чарасын бузган учурларда күрөө колдонулбайт.

5. Тергөө судьясы, судья күрөө түрүндөгү бөгөт коюу чарасын колдонуу жөнүндө токтом чыгарат, анын көчүрмөсү бөгөт коюу чарасы колдонулган адамга тапшырылат. Мында күрөө киргизүүчү айыпталуучу же болбосо башка адам ушул бөгөт коюу чарасы колдонулган иштин маңызы тууралуу жана күрөөнү мамлекеттин кирешесине айландыруунун негиздери жөнүндө кабардар болууга тийиш, бул тууралуу протоколдо көрсөтүлөт.

51. Экономикалык ишти жүзөгө ашыруучу ишкердик субъекттерине карата бөгөт коюу чараларын колдонуу жөнүндө маселени чечүүдө күрөөнү колдонуу биринчи кезекте каралууга тийиш.

6. Эгерде айыпталуучу төмөнкүдөй бузуулардын бирине жол берсе, киргизилген күрөө мамлекеттин кирешесине айландырылат:

1) тергөө өндүрүшүн жүзөгө ашыруучу органдан, соттон жашырынса;

2) тергөөнү объективдүү жүргүзүүгө жана ишти сотто териштирүүгө тоскоолдук кылууга багытталган аракеттерди жасаса.

7. Ушул берененин 6-бөлүгүндө саналып өткөн бузуулар жөнүндө бузуулардын жагдайлары жана алардын болгондугун ырастоочу иш жүзүндөгү маалыматтар баяндалган протокол түзүлөт. Протоколго күрөө киргизүүчү айыпталуучу же болбосо башка адам кол коёт. Ишти сот карап жатканда айыпталуучу көрсөтүлгөн бузууларды жасаган учурда, бузуунун жагдайлары соттук отурумдун протоколунда баяндалат.

8. Күрөөнү кайтарып берүү же аны мамлекеттин кирешесине айландыруу маселеси сот тарабынан кылмыш иши боюнча токтом, аныктама, өкүм чыгарууда чечилет. Кылмыш иши сотко чейинки өндүрүштө кыскартылган учурда күрөө аны киргизген адамга тергөөчү тарабынан кайтарылып берилет.

81. Баалуулуктар, кыймылдуу же кыймылсыз мүлк күрөө катары берилген учурда мамлекеттин кирешесине айландыруу мүлктүн тергөө судьясы, судья, сот тарабынан аныкталган күрөөнүн суммасына өлчөмдөш болгон бөлүгүнө жүргүзүлөт.

9. Күрөө түрүндөгү бөгөт коюу чарасы камакка алууга өзгөртүлгөн учурда, эгерде ал айыпталуучунун талаптагыдай эмес жүрүм-турумуна байланышпаса, күрөө киргизген адамга кайтарылып берилет.

10. Даттануу мөөнөтү аяктагандан кийин 5 сутканын ичинде күрөө аны киргизген адамга кайтарылып берилет.

(КР 2024-жылдын 22-январындагы № 24, 2024-жылдын 22-июлундагы № 133, 2025-жылдын 19-майындагы №96 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

### [113-берене. Үй камагы](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-113)

1. Үй камагы айыпталуучунун ары-бери эркин жүрүүсүн чектөөлөрдөн турат, ага белгилүү бир адамдар менен сүйлөшүүгө, кат-кабар алууга жана жөнөтүүгө, турак жайынан сутка бою же сутканын белгилүү бир мезгилинде чыгып кетүүгө, соттун уруксатысыз административдик аймактын чегинен чыгууга, маалыматтык-телекоммуникациялык байланышты пайдаланууга тыюу салынат.

11. Экономикалык ишти жүзөгө ашыруучу ишкердик субъекттерине карата бөгөт коюу чараларын колдонуу жөнүндө маселени чечүүдө үй камагын колдонуу биринчи кезекте каралууга тийиш.

2. Үй камагы айыпталуучуга карата тергөө судьясынын, судьянын токтому, соттун аныктамасы боюнча ушул Кодекстин 104, 107-беренелеринде белгиленген негиздер болгондо жана тартипте бөгөт коюу чарасы катары колдонулат.

3. Үй камагы түрүндөгү бөгөт коюу чарасын колдонуу жөнүндө тергөө судьясынын, судьянын токтомунда, соттун аныктамасында бул бөгөт коюу чарасын аткаруунун шарттары (айыпталуучу болуучу жер, үй камагынын мөөнөтү жана (же) айыпталуучуга карата белгиленген тыюу салуулар жана (же) чектөөлөр жана аларды сактоонун мөөнөттөрү) көрсөтүлөт, ошондой эле белгиленген чектөөлөрдүн аткарылышын контролдоо жүктөлгөн орган жана кызмат адамы көрсөтүлөт.

Контролду жүзөгө ашыруу максатында контролдун аудиокөрмө, электрондук жана башка техникалык каражаттар Министрлер Кабинети тарабынан белгиленген тартипте пайдаланылышы мүмкүн.

4. Айыпталуучу үй камагынын шарттарын бузган учурда ага карата камакка алуу түрүндөгү бөгөт коюу чарасы колдонулуп, ал жөнүндө тергөө судьясынын, судьянын токтомунда же бөгөт коюу чарасын өзгөртүү жөнүндө соттун аныктамасында көрсөтүлөт.

(КР 2024-жылдын 22-июлундагы № 133 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

### [114-берене. Камакка алуу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-114)

1. Бөгөт коюу чарасы катары камакка алуу кылмыш-жаза мыйзамы менен 5 жылдан ашык мөөнөткө эркиндигинен ажыратуу түрүндөгү жаза каралган кылмыштарды жасаган айыпталуучуларга карата башка кыйла жеңил бөгөт коюу чарасын колдонуу мүмкүн болбогондо соттун чечими боюнча колдонулат. Камакка алуу түрүндөгү бөгөт коюу чарасын колдонууда тергөө судьясынын, судьянын токтомунда, соттун аныктамасында анын негизинде судья, сот мындай чечим кабыл алган конкреттүү, иш жүзүндөгү жагдайлар көрсөтүлүүгө тийиш. Соттук отурумдун жүрүшүндө текшерилбеген же болбосо ушул Кодекстин талаптарын бузуу менен берилген маалыматтар мындай жагдайлар болуп саналбайт.

2. Өзгөчө учурларда бөгөт коюунун бул чарасы 5 жылга чейинки мөөнөткө эркиндигинен ажыратуу түрүндөгү жаза каралган кылмыштарды жасоого айыпталган адамдарга карата төмөнкү жагдайлардын бири болгондо колдонулушу мүмкүн:

1) айыпталуучунун Кыргыз Республикасынын аймагында туруктуу же убактылуу жашаган жери болбогондо;

2) анын инсандыгы аныкталбаганда;

3) ал тарабынан мурда колдонулган бөгөт коюу чарасы бузулганда;

4) ал тергөө өндүрүшүн жүзөгө ашыруучу органдан, соттон жашырынса;

3. Эгерде камакка алуу түрүндөгү бөгөт коюу чарасы айыпталуучу жокто же ушул берененин 2-бөлүгүнүн 4-пунктуна ылайык колдонулса, бул адам кармалган учурдан тартып 48 саат өткөнгө чейин, ал эми бала – 24 саат өткөнгө чейин камакка алуу түрүндөгү бөгөт коюу чарасын колдонуу мөөнөтүн белгилөө үчүн же болбосо бөгөт коюу чарасын өзгөртүү жөнүндө маселени кароо үчүн сотко жеткирилиши керек.

4. Экономикалык ишти жүзөгө ашыруучу ишкердик субъекттерине карата менчикке каршы (Кылмыш-жаза кодексинин 210, 214, 215-беренелери), экономикалык ишти жүзөгө ашыруу тартибине каршы (Кылмыш-жаза кодексинин 218, 220, 223, 225, 228, 230, 231-беренелери), акча-кредит жана валюта чөйрөсүндөгү (Кылмыш-жаза кодексинин 232, 235-237-беренелери), салык салуу чөйрөсүндөгү (Кылмыш-жаза кодексинин 238-244-беренелери), коммерциялык жана башка уюмдардагы кызматтын кызыкчылыктарына каршы (Кылмыш-жаза кодексинин 245, 247-беренелери) кылмыштар боюнча камакка алуу колдонулбайт. Биринчи кезекте ушул Кодекстин 1091, 112 же 113-беренелеринде каралган бөгөт коюу чараларын колдонуу каралууга тийиш

5. Кылмыш-жаза куугунтугунун эскирүү мөөнөтү өтүп кеткен кылмыштарды жасоого айыпталган адамдарга карата камакка алуу колдонулбайт.

6. Кылмыш иши өндүрүшүндө турган тергөөчү, сот 12 сааттын ичинде айыпталуучунун жакын туугандарына, жубайына, ал эми аскер кызматчысына карата аскер бөлүгүнүн командачылыгына анын камакта кармай турган жер жөнүндө же камакта кармоо жеринин өзгөрүшү жөнүндө маалымдайт.

7. Камакта кармоо түрүндөгү бөгөт коюу чарасы колдонулган адамдын жакын туугандары, жубайы менен жолугушуусу иш өндүрүшүндө турган тергөөчүнүн же соттун уруксаты менен гана берилиши мүмкүн.

8. Тергөөчү, сот коргоочу тараптын өтүнүчү боюнча камакка алынган адамга өз убагында (12 сааттан кеч эмес) медициналык кароо жүргүзүү үчүн кирип турууну камсыз кылууга, ал эми зарыл болгон учурда комиссиялык соттук-медициналык экспертиза жүргүзүүнү дайындоого милдеттүү.

9. Камакта кармоочу жайдын администрациясы камакка алуу түрүндөгү бөгөт коюу чарасын колдонуу жөнүндө тергөө судьясынын, судьянын токтомуна, соттун аныктамасына адамдын даттануусун алган учурдан тартып 12 сааттан кеч эмес мөөнөттө прокурорго кабарлоо менен тиешелүү сотко даттануу жиберүүгө милдеттүү.

10. Камакка алуу жөнүндө бөгөт коюу чарасын колдонуудан баш тарткан судьянын токтому, соттун аныктамасы чыгарылгандан кийин, ошол эле адамды, ошол эле кылмыш иши боюнча камакка алуу жөнүндө өтүнүч менен сотко кайталап кайрылуу, камакка алуунун зарылдыгын негиздөөчү жаңы жагдайлар келип чыкканда гана мүмкүн.

11. Эгерде айыпталуучуга карата бөгөт коюу чарасы катары камакка алууну колдонуу жөнүндө маселе сотто келип чыкса, анда бул жөнүндө чечимди тараптын өтүнүчү боюнча же өз демилгеси боюнча сот кабыл алып, ал жөнүндө аныктама же токтом чыгарылат.

(КР 2024-жылдын 22-июлундагы № 133 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

### [115-берене. Тергөөнүн жүрүшүндө бөгөт коюу чарасын колдонуунун мөөнөтү жана аларды узартуунун тартиби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-115)

1. Үй камагы жана камак түрүндөгү бөгөт коюу чарасы тергөө судьясынын чечими боюнча ар бир жолу 2 айга чейинки мөөнөткө кабыл алынат.

2. 2 айга чейинки мөөнөттө тергөөнү аяктоо мүмкүн болбогон учурда жана үй камагы жана камакка алуу түрүндөгү бөгөт коюу чарасын өзгөртүүгө же жокко чыгарууга негиз жок болсо, бул мөөнөт тергөөчүнүн өтүнүчү боюнча прокурордун макулдугу менен тергөө судьясы тарабынан узартылышы мүмкүн.

3. Үй камагы жана камакка алуу түрүндөгү бөгөт коюу чарасын колдонуу мөөнөтүн узартуу жөнүндө өтүнүчтү козгоо жөнүндө токтом бөгөт коюу чарасын колдонуунун мөөнөтү аяктаганга чейин 5 суткадан кеч эмес мөөнөттө тергөө өндүрүшүнүн жери боюнча сотко берилүүгө тийиш. Токтомдо мөөнөттү узартуу зарыл болгон себептер, изилдөө зарыл болгон жагдайлар жана бул бөгөт коюу чарасын сактап калуунун зарылдыгынын негиздери чагылдырылууга тийиш. Өтүнүч тергөө судьясы тарабынан ушул Кодекстин 266-беренесинде белгиленген тартипте каралат.

Камакка алуу түрүндө бөгөт коюу чарасын колдонуунун мөөнөтүнүн ичинде жүргүзүлгөн тергөө аракеттеринин жок экендигинин фактысы соттук отурумда аныкталган учурда тергөө судьясы тараптардын өтүнүчү боюнча бөгөт коюу чарасын өзгөртүүгө укуктуу.

4. Тергөө судьясы өтүнүч алынган күндөн тартып 3 суткадан кеч эмес тараптардын катышуусу менен ушул Кодекстин 290-беренесинде каралган тартипте соттук отурум өткөрөт жана төмөнкү чечимдердин бирин кабыл алат:

1) тергөөчүнүн, прокурордун өтүнүчүн канааттандыруудан баш тартуу жана айыпталуучуну камактан бошотуу, бөгөт коюу чарасын жокко чыгаруу же өзгөртүү жөнүндө;

2) бөгөт коюу чарасын колдонуу мөөнөтүн узартуу жөнүндө.

5. Камакка алуунун мөөнөтү шектүүнү кармаган учурдан тартып ишти сотко жиберүүгө чейин эсептелет. Айыпталуучунун иштин материалдары менен таанышуу мөөнөтү аны камакта кармоо мөөнөтүнө кирет, ал эми мөөнөтү өтүп кеткен учурда ушул берененин 2-бөлүгүнө ылайык узартылууга жатат.

6. Камакка алуунун мөөнөтүнө төмөнкү убакыт кошуп эсептелет:

1) шектүү катары кармалган;

2) соттун чечими боюнча мажбурланып медициналык же психиатрдык мекемеде болгон;

7. Айыпталуучу бир эле иш боюнча, ошондой эле буга кошулуп же андан бөлүп чыгарылган кылмыш иши боюнча кайталап камакка алынган учурда, камакка алуунун мөөнөтү мурда камакка алууда өткөрүлгөн убакытты эске алуу менен эсептелет.

8. Бөгөт коюу чарасын колдонуунун мөөнөтүн узартуу жөнүндө же андан баш тартуу жөнүндө тергөө судьясынын токтому 5 сутканын ичинде прокурор, айыпталуучу жана анын адвокаты тарабынан апелляциялык тартипте даттанылышы мүмкүн.

9. Адамды камакта кармоочу жайдын администрациясы камакка алуу мөөнөтүн узартуу жөнүндө соттун токтомуна ал адамдын жогору турган сотко даректелген даттануусун алган учурдан тартып 12 сааттан кеч эмес мөөнөттө прокурорго кабарлоо менен тиешелүү сотко даттанууну жиберүүгө милдеттүү.

10. Ушул Кодекстин 300-беренесинин 3-бөлүгүндө каралган негиздер боюнча ишти сот прокурорго кайтарып бергенде, айыпталуучунун камакта, үй камагында кармоо мөөнөтү бүтсө, бирок иштин жагдайлары боюнча камакта, үй камагында кармоо түрүндөгү бөгөт коюу чарасы сот тарабынан өзгөртүүгө болбосо, судья (сот) өзүнүн токтому, аныктамасы менен бөгөт коюу чараларынын мөөнөтүн бир айга узартуу жөнүндө маселени чечет.

Көрсөтүлгөн мөөнөттү андан ары узартуу ушул берененин 2-бөлүгүндө белгиленген тартипте жана чектерде жүзөгө ашырылат.

11. Камакка алуу түрүндөгү бөгөт коюу чарасын колдонуунун мөөнөтүн бир жылдан ашык узартууга жол берилбейт жана башка бөгөт коюу чарасына өзгөртүлүүгө тийиш.

(Кыргыз Республикасынын 2024-жылдын 16-февралындагы № 49 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

### [116-берене. Бөгөт коюу чарасын жокко чыгаруу же өзгөртүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-116)

1. Эгерде мындан ары зарылдык жок болгондо, бөгөт коюу чарасы жокко чыгарылат же болбосо иштин жаңы жагдайлары түзүлгөн учурда кыйла жумшак же кыйла катуу чарага өзгөртүлөт. Бөгөт коюу чарасын өзгөртүү тергөө судьясынын жүйөлөштүрүлгөн токтому же соттун аныктамасы боюнча жүргүзүлөт.

Бөгөт коюу чарасын жокко чыгаруу же өзгөртүү жөнүндө өтүнүч сотко келип түшкөн учурдан тартып тергөө судьясы тарабынан 3 сутканын ичинде каралат.

2. Айыпталуучуну камакка алууга жол бербеген жана медициналык корутунду менен ырасталган оор оору аныкталса, камакка алуу түрүндөгү бөгөт коюу чарасы анча катуу эмесине өзгөртүлүшү мүмкүн. Айыпталуучуларды камакка алууга тоскоолдук кылган оор оорулардын тизмеги Министрлер Кабинети тарабынан бекитилет.

Бөгөт коюу чарасы кыйла катуураак түрүнө төмөнкү учурларда өзгөртүлүшү мүмкүн:

- эгерде айыпталуучуга Кылмыш-жаза кодексинин тийиштүү беренесинде каралган оор же өзгөчө оор кылмыш жасады деген жаңы айып коюлса;

- эгерде айыпталуучу мурда колдонулган бөгөт коюу чарасынын шарттарын бузса.

3. Кылмыш куугунтугун кыскартуу, тергөөнүн мөөнөттөрүн узартпоо бөгөт коюу чарасын токтоосуз өзгөртүүгө же жокко чыгарууга алып келет. Бөгөт коюу чарасын өзгөртүү же жокко чыгаруу кылмыш иши анын өндүрүшүндө турган органдын токтому боюнча көзөмөлдөөчү прокурордун макулдугу менен жүргүзүлөт.

## 14-глава. Кылмыш-жаза сот өндүрүшүн камсыз кылуунун башка чаралары

### [117-берене. Кылмыш-жаза сот өндүрүшүн камсыз кылуунун башка чараларын колдонуу үчүн негиздер](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-117)

1. Ушул Кодексте каралган кылмыш-жаза сот өндүрүшүн жүргүзүүнүн тартибин, өкүмдүн талаптагыдай аткарылышын камсыз кылуу максатында кылмыш-жаза сот өндүрүшүн жүргүзгөн орган шектүүгө, айыпталуучуга карата төмөнкү түрдөгү кылмыш-жаза сот өндүрүшүн камсыз кылуу чараларын колдонууга укуктуу:

1) келүү жөнүндө милдеттенме;

2) айдатып келүү;

3) кызматтан убактылуу четтетүү;

4) мүлккө камак салуу;

5) жакын келүүгө тыюу салуу.

2. Ушул Кодексте каралган учурларда иш анын өндүрүшүндө турган орган жабырлануучуга, күбөгө жана процесстин башка катышуучуларына келип туруу жөнүндө милдеттенме алуу, айдап келүү түрүндөгү кылмыш-жаза сот өндүрүшүн камсыз кылуу чараларын колдонууга укуктуу.

### [118-берене. Келип туруу жөнүндө милдеттенме алуу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-118)

1. Жабырлануучу же күбө тергөө иш-аракеттерине же соттук териштирүүгө катышуудан качышы мүмкүн деп болжолдоого жетиштүү негиздер болгондо же жүйөөлүү себептерсиз чакыруу боюнча келбей койгондо, жогоруда аталган адамдардан келип туруу жөнүндө милдеттенме алынышы мүмкүн.

2. Кылмыш-жаза сот өндүрүшүн жүргүзүүчү орган процесстин нормалдуу жүрүшүн камсыз кылуу максатында ушул берененин 1-бөлүгүндө аталган адамдарды тиешелүү органга же сотко чакыруу боюнча өз учурунда келиши, ал эми жашаган жерин өзгөрткөн учурда – бул жөнүндө токтоосуз билдириши тууралуу жазуу жүзүндө милдеттенмени алууга укуктуу. Келип туруу жөнүндө милдеттенме алган көрсөтүлгөн адамдар аны аткарбагандыктын кесепеттери жөнүндө эскертилет.

3. Келип туруу жөнүндө милдеттенмелер жабырлануучу, күбө тарабынан аткарылбаса, айдап келүү колдонулушу мүмкүн.

### [119-берене. Айдап келүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-119)

1. Шектүү, айыпталуучу, жабырлануучу, күбө жүйөлүү себептерсиз чакыруу боюнча келбей койгон учурда тергөөчүнүн же судьянын (соттун) жүйөлөштүрүлгөн токтому боюнча айдап келүүгө (мажбурлап жеткирилүүгө) дуушар болушу мүмкүн.

2. Келбей коюунун жүйөлүү себептери деп төмөнкүлөр таанылат:

1) адамды келүү мүмкүнчүлүгүнөн ажыраткан оору;

2) жакын туугандарынын, жубайынын өлүмү;

3) табигый кырсыктар;

4) чакыруу кагазын албай калуу;

5) адамды белгиленген мөөнөттө келүү мүмкүнчүлүгүнөн ажыраткан башка жагдайлар.

Чакыруу боюнча белгиленген мөөнөттө келүүгө тоскоолдук кылган жүйөлүү себептердин болгондугу жөнүндө шектүү, айыпталуучу, жабырлануучу, күбө өздөрү чакыртылган органга маалымдоого милдеттүү.

3. Айдап келүү жөнүндө токтом шектүүгө, айыпталуучуга, жабырлануучуга, күбөгө жарыя кылынат, бул токтомдогу алардын койгон колу менен ырасталат.

4. Айдап келүү түнкү убакта жүргүзүлүшү мүмкүн эмес.

5. 14 жашка чейинки балдар, кош бойлуу аялдар, ошондой эле ден соолугунун абалы боюнча өзүнүн турган жерин таштап кете албаган же таштабоого тийиш болгон оорулуу адамдар айдап келүүгө жатпайт, бул медициналык мекеме тарабынан ырасталууга жатат.

6. Сотко чейинки өндүрүштөгү айдап келүү алгачкы тергөө органы, ал эми соттук өндүрүштө – сот приставы тарабынан жүзөгө ашырылат.

### [120-берене. Кызматтан убактылуу четтетүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-120)

1. Тергөөнүн жүрүшүндө тергөө судьясы, ал эми сот өндүрүшүндө – сот тергөөчүнүн, прокурордун же жабырлануучунун өтүнүчү боюнча бул кызматта калуу менен ишти сотто калыс кароого же териштирүүгө тоскоолдук кылат же кылмыштуу ишти жасоону улантат деп болжолдоого жетиштүү негиздер болгондо, шектүүнү, айыпталуучуну кызматынан убактылуу бошотууга укуктуу.

2. Өтүнүчтүн негиздүүлүгүн ырастоочу документтерди тиркөө менен кызматтан убактылуу четтетүү жөнүндө өтүнүчтү козгоо жөнүндө токтомдун көчүрмөсү тергөөчү, прокурор тарабынан айыпталуучуга, анын адвокатына аны тергөө судьясына, сотко бергенге чейин 3 сааттан кеч эмес мөөнөттө тапшырылат.

3. Айыпталуучуну кызматынан убактылуу четтетүү жөнүндө тергөө судьясынын, судьянын токтому, соттун аныктамасы алар иштеген жер боюнча уюмдун жетекчисине жиберилип, жетекчи аларды алгандан кийин 3 күндүк мөөнөттө аткарууга жана бул жөнүндө тергөөчүгө, прокурорго же сотко кабарлоого милдеттүү.

4. Айыпталуучуну кызматынан убактылуу четтетүү бул чараны колдонуунун зарылдыгы жок болгондо, судьянын токтому, соттун аныктамасы менен жокко чыгарылат.

### [121-берене. Мүлккө камак салуу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-121)

1. Материалдык зыяндын жана (же) моралдык залалдын, башка мүлктүк жаза чараларынын ордун толтуруу же мүлктү мүмкүн болуучу конфискациялоо бөлүгүндө өкүмдү аткарууну камсыз кылуу максатында тергөөчү, прокурор мүлккө камак салуу боюнча чараларды көрөт.

2. Ушул беренеде каралган тартипте жана шарттарда материалдык зыяндын жана (же) моралдык залалдын ордун толтурууну камсыз кылуу максатында жабырлануучу тергөө судьясына мүлккө камак салуу жөнүндө өтүнүч берүүгө укуктуу.

3. Мүлккө камак салууда, кылмыш иши өндүрүшүндө турган адам прокурордун макулдугу менен тергөө судьясынын алдында шектүүнүн, айыпталуучунун, материалдык залалдын жана (же) моралдык зыяндын ордун толтуруу үчүн жооптуу адамдын мүлкүнө камак салуу жөнүндө токтом чыгарат. Токтомго өтүнүчтүн негиздүүлүгүн ырастоочу иштин материалдарынын күбөлөндүрүлгөн көчүрмөлөрү тиркелет.

4. Эгерде мүлк шектүүнүн, айыпталуучунун кылмыштуу иш-аракеттеринин натыйжасында алынган же болбосо кылмыштын куралы же каражаты катарында колдонуу үчүн пайдаланылган же арналган деп болжолдоого жетиштүү негиздер болсо, башка адамдарда турган мүлктөргө камак салынышы мүмкүн.

5. Өтүнүч кылмыштын кыскача баяндамасын, квалификациясын, шектүү, айыпталуучу же кылмыш менен келтирилген залал үчүн жоопкерчилик тартуучу адам жөнүндө маалыматтарды, кылмыш менен келтирилген материалдык зыяндын жана (же) моралдык залалдын мүнөзүн жана өлчөмүн, ага камак салуу сунуш кылынган мүлктүн наркын, анын турган жерин, мүлккө камак салуунун зарылдыгы жөнүндө тыянактарды камтууга тийиш.

6. Мүлккө камак салуу жөнүндө өтүнүчтү козгоо жөнүндө токтом жана ага карата материалдар тергөө судьясына камак салууга жаткан мүлк аныкталган учурдан тартып 48 сааттан кеч эмес берилүүгө тийиш.

Белгиленген мөөнөттү бузуу мыйзамдарда каралган жоопкерчиликке алып келет. Өтүнүчтүн негиздүүлүгүн ырастоочу тиркелген документтер менен мүлккө камак салуу жөнүндө өтүнүчтү козгоо жөнүндө токтомдун көчүрмөсү шектүүгө, айыпталуучуга анын адвокатына тергөөчү тарабынан аны тергөө судьясына бергенге чейин 3 сааттан кеч эмес мөөнөттө тапшырылат.

7. Мүлккө камак салуу менчик ээсине же мүлктүн ээсине аны тескөөгө жана зарыл учурларда аны пайдаланууга тыюу салуудан, ошондой эле мүлктү алып коюудан жана сактоого өткөрүп берүүдөн турат.

8. Мүлккө камак салууга адис катышышы мүмкүн.

9. Тергөө судьясы тарабынан камак салынган мүлк алынып коюлушу же болбосо мүлктүн сакталышы үчүн жоопкерчилик жөнүндө эскертилүүгө тийиш болгон ошол мүлктүн ээсине же болбосо башка адамга сактоого өткөрүп берилиши мүмкүн, протоколго бул жөнүндө тиешелүү жазуу жазылат.

10. Шектүүгө, айыпталуучуга таандык болгон акча каражаттарына жана банктардагы жана башка кредиттик уюмдардагы анын эсебинде, салымында же сактоодо турган башка баалуулуктарына камак салууда, ал эсеп боюнча операциялар камак салынган акча каражаттарынын жана башка баалуулуктарынын чектеринде толугу менен же жарым-жартылай токтотулат. Банктардын жана башка кредиттик уюмдардын жетекчилери бул акча каражаттары жана баалуулуктар жөнүндө маалыматты тергөө судьясынын, судьянын токтомунун, соттун аныктамасынын негизинде, анын ичинде электрондук кол коюлган документ формасында берүүгө милдеттүү.

11. Камак салынууга жаткан мүлк жашырып коюлушу же жок болушу мүмкүн деп болжолдоого негиздер болгон учурда тергөөчү, прокурор мүлк менен бүтүмдөрдү жана башка операцияларды жасоону токтото туруу жөнүндө токтом чыгарууга укуктуу же болбосо ал тергөө судьясынан чечимин алганга чейин милдеттүү түрдө мындай чечимди тергөө судьясынан 24 сааттын ичинде алуу менен алынып коюлушу мүмкүн.

12. Мүлккө, анын ичинде кыймылдуу жана кыймылсыз мүлккө камак салууда ушул Кодекстин 170-беренесинин талаптарына ылайык протокол түзүлөт. Протоколдун көчүрмөсү анын мүлкүнө камак салынган адамга тапшырылат.

Камак салууга жаткан мүлк болбосо, бул жөнүндө протоколдо көрсөтүлөт.

13. Мүлккө камак салуу сотко чейинки өндүрүштүн кандай гана баскычында болбосун, кызыкдар жактардын өтүнүчү боюнча тергөө судьясынын токтому менен жокко чыгарылышы мүмкүн.

14. Мүлктү мүмкүн болуучу конфискациялоону же кылмыш менен келтирилген залалдын ордун толтурууну камсыз кылуу максатында, баалуу кагаздарга же болбосо алардын сертификатына камак мүлктүн турган жери боюнча жана ушул берененин талаптарын сактоо менен баалуу кагаздардын ээсинин укуктары эсепке алынган жер боюнча салынат.

15. Баалуу кагаздарга камак салуу жөнүндө протоколдо төмөнкүлөр көрсөтүлөт:

1) камак салынган баалуу кагаздардын жалпы саны, алардын түрү, категориясы (тиби) же сериясы;

2) номиналдуу наркы;

3) мамлекеттик каттоо номери;

4) эмитент жөнүндө же баалуу кагаздарды берген же болбосо баалуу кагаздардын ээсинин укуктарын эсепке алууну жүзөгө ашырган адамдар жөнүндө, ошондой эле эсепке алуу жүргүзүлгөн жер жөнүндө маалыматтар;

5) камак салынган баалуу кагаздарга менчик укугун ырастоочу документтер жөнүндө маалымат.

16. Камак салынган баалуу кагаздарды жоюу, алар боюнча кирешелерди төлөп берүү, аларды конвертациялоо, алмаштыруу боюнча же алар менен башка аракеттерди жасоонун тартиби мыйзамдарда белгиленет.

17. Эгерде айыпталуучунун мүлкүнө камак салуу жөнүндө маселе сотто келип чыкса, анда бул жөнүндө чечимди судья сот тараптардын өтүнүчү боюнча ишти өндүрүшкө кабыл алган күндөн тартып соттук териштирүү аяктаганга чейин кабыл алат, эгерде мындай чараны кабыл албоо материалдык зыяндын жана (же) моралдык залалдын ордун толтуруу бөлүгүндө соттун өкүмүнүн аткарылышын кыйындатса же мүмкүн кылбаса.

(Кыргыз Республикасынын 2023-жылдын 30-мартындагы № 75 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

### [122-берене. Жакындоого тыюу салуу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-122)

1. Жакындоого тыюу салуу – айыпталуучуну жабырлануучу жана ишке катышкан башка адамдарды издөөдөн, куугунтуктоодон, баруудан, алар менен телефон аркылуу сүйлөшүүдөн жана башка жолдор менен баарлашуудан аларды коргоо максатында чектөөдөн турат.

Жакындоого тыюу салуу тергөө судьясы же сот тарабынан колдонулат.

2. Айыпталуучу тарабынан үй-бүлөсүнө жана балдарына карата реалдуу коркунуч болгондо же зордук-зомбулукту колдонуу же аны колдоном деп коркутуу менен байланышкан кылмышты жасаганда, сотко чейинки өндүрүштү ишке ашырган адам жабырлануучунун же коргоого муктаж болгон башка адамдын жазуу жүзүндөгү арызы боюнча, прокурордун көрсөтмөсү боюнча же анын демилгеси боюнча тергөө судьясынын алдында жакындоого тыюу салуу чарасын колдонуу жөнүндө өтүнүч келтирүү жөнүндө токтом чыгарат.

Токтомго жакындоого тыюу салуунун зарылдыгын ырастаган кылмыш ишинин материалдарынын күбөлөндүрүлгөн көчүрмөсү тиркелет. Токтомдун көчүрмөсү ошол эле учурда прокурорго жиберилет.

3. Жакындоого тыюу салуу бузулганда айыпталуучуга карата ушул Кодекстин 104-беренесинде каралган бөгөт коюу чараларынын түрлөрүнүн бири колдонулушу мүмкүн.

4. Жакындоого тыюу салууну жокко чыгаруу сотко чейинки өндүрүш органынын жүйөлүү токтому менен же болбосо сот тарабынан, эгерде бул чараны колдонуунун зарылчылыгы жоголгондо жүзөгө ашырылат.

## V БӨЛҮМ

ӨТҮНҮЧТӨР. КЫЛМЫШ-ЖАЗА СОТ ӨНДҮРҮШҮН ЖҮЗӨГӨ АШЫРУУЧУ МАМЛЕКЕТТИК ОРГАНДАРДЫН ЖАНА КЫЗМАТ АДАМДАРЫНЫН АРАКЕТТЕРИНЕ ЖАНА ЧЕЧИМДЕРИНЕ ДАТТАНУУ

## 15-глава. Өтүнүчтөр

### [123-берене. Өтүнүчтөрдү билдирүүгө укуктуу адамдар](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-123)

1. Шектүү, айыпталуучу, адвокат, жабырлануучу, анын мыйзамдуу өкүлү жана өкүл, эксперт, уюмдун администрациясынын өкүлү жана сотко чейинки же соттук өндүрүштүн жүрүшүндө укуктары жана мыйзамдуу кызыкчылыктары козголгон башка адам процессуалдык аракеттерди жүргүзүү же кылмыш иши үчүн мааниге ээ болгон жагдайларды белгилөө, өтүнүч менен кайрылган адамдын же болбосо аларга сунушталган адамдын же уюмдун укуктарын жана мыйзамдуу кызыкчылыктарын камсыз кылуу үчүн процессуалдык чечимдерди кабыл алуу жөнүндө өтүнүч менен тергөөчүгө, прокурорго, сотко кайрылууга укуктуу.

2. Тергөөнүн жана соттук териштирүүнүн жүрүшүндө мамлекеттин кызыкчылыгында өтүнүч билдирүү укугуна прокурор, мамлекеттик айыптоочу ээ.

### [124-берене. Өтүнүчтү билдирүү жана аны чечүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-124)

1. Өтүнүч кылмыш-жаза сот өндүрүшүнүн кандай гана болбосун баскычында билдирилиши мүмкүн. Жазуу жүзүндөгү өтүнүч ишке тиркелет, оозеки түрүндөгүсү – тергөө аракеттеринин же соттук отурумдун протоколуна киргизилет.

2. Өтүнүч ал билдирилгенден кийин ал каралууга жана чечилүүгө тийиш. Өтүнүч боюнча чечимди тез арада кабыл алуу мүмкүн болбогон учурда ал билдирилген күндөн тартып 3 суткадан кечиктирилбестен чечилүүгө тийиш.

3. Өтүнүчтү канааттандыруудан толук же жарым-жартылай баш тартуу жөнүндө тергөөчү, прокурор, судья – токтом, ал эми сот – аныктама чыгарат, ал өтүнүч билдирген адамга жеткирилет.

4. Өтүнүчтү четке кагуу кылмыш-жаза сот өндүрүшүнүн кийинки этаптарында аны кайтадан билдирүүгө тоскоолдук кылбайт.

5. Өтүнүч боюнча чечим ушул Кодексте белгиленген тартипте даттанылышы мүмкүн.

## 16-глава

. Кылмыш-жаза сот өндүрүшүн жүзөгө ашыруучу мамлекеттик органдардын жана кызмат адамдарынын аракеттерине жана чечимдерине даттануу

### [125-берене. Даттануу укугу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-125)

Алгачкы текшерүү органынын, тергөөчүнүн, тергөө бөлүмүнүн жетекчисинин, прокурордун аракеттери (аракетсиздиги) жана чечимдери, эгерде жүргүзүлүп жаткан процессуалдык аракеттер (аракетсиздик) же чечимдер кылмыш-жаза сот өндүрүшүнүн катышуучуларынын, ошондой эле башка адамдардын кызыкчылыктарын козгосо, ушул Кодексте белгиленген тартипте аталган адамдар тарабынан даттанылышы мүмкүн.

### [126-берене. Даттанууну берүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-126)

1. Даттануу кылмыш иши боюнча кылмыш-жаза сот өндүрүшүн жүргүзүп жаткан, мыйзам менен даттанууну кароого жана ал боюнча чечим кабыл алууга ыйгарым укук берилген мамлекеттик органга же кызмат адамына берилет.

2. Даттануу оозеки жана жазуу жүзүндө болушу мүмкүн. Оозеки даттануу протоколго түшүрүлөт, ага арыз ээси жана аны кабыл алган кызмат адамы кол коёт. Даттанууга кошумча материалдар тиркелиши мүмкүн.

3. Даттанууну берген адам аны кайра чакырып алууга укуктуу. Шектүү, айыпталуучу адвокаттын даттануусун чакыртып алууга укуктуу, жабырлануучу мыйзамдуу өкүлүнөн тышкары, өзүнүн өкүлүнүн даттануусун чакыртып алууга укуктуу. Даттанууну чакыртып алуу аны кайтадан берүүгө тоскоолдук кылбайт.

4. Эгерде тергөөчү, прокурор же судья муну керек деп таппаса, даттануунун берилиши даттанылып жаткан аракетти жүргүзүүнү жана даттанылып жаткан чечимди аткарууну токтотпойт.

### [127-берене. Даттануу берүүнүн мөөнөттөрү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-127)

1. Алгачкы текшерүү органынын, тергөөчүнүн, тергөө бөлүмүнүн жетекчисинин, прокурордун чечимдерине, аракеттерине (аракетсиздигине) даттануу ал аракеттердин натыйжалары менен таанышкан же чечимдин көчүрмөсүн алган учурдан тартып 10 сутканын ичинде берилиши мүмкүн.

### [128-берене. Кармалган же камакка алынган адамдардын даттанууларын жөнөтүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-128)

1. Камакта кармоочу жайдын администрациясы кылмыш жасады деген шектенүү боюнча кармалган же камакта жаткан адамдардын даттанууларын тергөө бөлүмүнүн жетекчисине, тергөөчүгө, прокурорго, сотко токтоосуз берүүгө милдеттүү.

2. Камакта кармоочу жайдын администрациясы камакка алынган же камакта жаткан адамдардын алгачкы текшерүү органынын кызматкеринин, тергөөчүнүн аракеттерине карата кыйноолор жөнүндө даттанууларын 12 сааттан кечиктирбестен прокурорго же сотко, ал эми прокурордун аракеттерине жана чечимдерине даттанууларды – жогору турган прокурорго өткөрүп берүүгө милдеттүү.

### [129-берене. Прокурор, тергөө бөлүмүнүн жетекчиси тарабынан даттанууларды кароо тартиби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-129)

1. Прокурор, тергөө бөлүмүнүн жетекчиси даттанууну алган күндөн тартып 3 суткадан кечиктирбестен аны карап чыгат. Даттанууну текшерүү үчүн кошумча материалдарды талап кылуу же болбосо башка чараларды көрүү талап кылынган өзгөчө учурларда даттанууну 10 суткага чейинки мөөнөттө карап чыгууга жол берилет, ал жөнүндө арыз ээсине билдирилет.

2. Даттанууну кароонун натыйжалары боюнча прокурор, тергөө бөлүмүнүн жетекчиси даттанылып жаткан чечимди жокко чыгаруу же өзгөртүү менен даттанууну толук же жарым-жартылай канааттандыруу жөнүндө же болбосо даттанууну канааттандыруудан баш тартуу жөнүндө чечим кабыл алат, ал жөнүндө арыз ээсине кабарлоо керек.

3. Алгачкы текшерүү органы, тергөөчү прокурордун, тергөө бөлүмүнүн жетекчисинин кабыл алган чечимин тиешелүүлүгүнө жараша жогору турган прокурорго же тергөө бөлүмүнүн органынын жетекчисине даттанууга укуктуу.

### [130-берене. Даттанууларды кароонун соттук тартиби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-130)

1. Прокурордун, тергөөчүнүн, тергөө бөлүмүнүн жетекчисинин, алгачкы текшерүү органдарынын токтомдору, ошого тете башка чечимдери жана аракеттери (аракетсиздиги) сотко чейинки өндүрүштүн жери боюнча сотко кылмыш-жаза иштери келип түшкөнгө чейин даттанылышы мүмкүн.

2. Эгерде анын кызыкчылыгы даттанылып жаткан аракет (аракетсиздик) же чечимдер менен түздөн-түз козголуп жаткан башка адамдын кызыкчылыгы кылмыш ишине катышып жатса, тергөө судьясы прокурордун, тергөөчүнүн токтомдорунун, ошого тете башка чечимдеринин жана аракеттеринин (аракетсиздигинин) мыйзамдуулугун жана негиздүүлүгүн текшерип, ал жөнүндө арыздануучунун жана анын адвокатынын, кылмыш ишке катышып жаткан мыйзамдуу өкүлүнүн же өкүлүнүн катышуусу менен соттук отурумда даттануу келип түшкөн күндөн тартып 10 суткадан кечиктирбестен чечим чыгарат. Даттанууну кароонун убактысы жөнүндө өз убагында кабарланган жана аны өздөрүнүн катышуусу менен кароону талап кылбаган адамдардын келбей коюусу сот тарабынан даттанууну кароо үчүн тоскоолдук болуп саналбайт.

Тергөө судьясынын токтому жарыялангандан кийин тараптарга токтоосуз тапшырылат.

### [131-берене. Соттун өкүмүнө, аныктамасына, токтомуна даттануу (сунуш)](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-131)

1. Биринчи жана апелляциялык инстанциялардагы соттордун өкүмүнө, аныктамасына жана токтомуна даттануу (сунуш) ушул Кодекстин 46-главасынын эрежелерине ылайык берилет.

2. Мыйзамдуу күчүнө кирген соттун чечимин кайра кароо жөнүндө даттануу (сунуш) тергөө судьясынын чечимин кошпогондо, ушул Кодекстин 51-главасынын эрежелерине ылайык берилет.

## VI БӨЛҮМ

БАШКА ЖОБОЛОР

## 17-глава

. Соттун жана кылмыш-жаза сот өндүрүшүн жүзөгө ашыруучу органдардын мыйзамсыз аракеттери менен келтирилген зыяндын ордун толтуруу боюнча өндүрүш

### [132-берене. Реабилитациялоо укугунун келип чыгышынын негиздери](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-132)

1. Реабилитациялоо укугу өзүнө мүлктүк зыяндын ордун толтуруу укугун, моралдык залалдын кесепеттерин жоюуну жана эмгектик, пенсиялык, турак жайлык жана башка укуктардын калыбына келтирилишин камтыйт. Адамга кылмыш куугунтугунун натыйжасында келтирилген залалдын орду, алгачкы текшерүү органынын, тергөөчүнүн, прокурордун жана соттун күнөөсүнө карабастан, мамлекет тарабынан толук көлөмдө толтурулат.

2. Реабилитациялоо укугуна, анын ичинде кылмыш куугунтугу менен байланышкан залалдын ордун толтуруу укугуна төмөнкүлөр ээ:

1) ага карата мыйзамдуу күчүнө кирген актоо өкүмү бар акталган адам;

2) аларга карата кылмыш куугунтугу ушул Кодекстин 27-беренесинин 1-бөлүгүнүн 1-6, 8, 10 жана 14-пункттарында каралган негиздер боюнча кыскартылган шектүү, айыпталуучу;

3) ага карата медициналык мүнөздөгү мажбурлоо чаралары колдонулган адам, - ушул чараны колдонуу жөнүндө соттун мыйзамсыз же негизсиз токтому жокко чыгарылган учурда.

3. Адам өлгөн учурда реабилитациялоо укугу мыйзамда белгиленген тартипте анын мураскорлоруна өтөт, ал эми төлөп берүү токтотулган пенсияларды жана жөлөкпулдарды алуу бөлүгүндөгү укук - багуучусунан айрылгандыгы боюнча пенсия менен камсыз кылынуучу адамдардын чөйрөсүнө кирген үй-бүлө мүчөлөрүнө өтөт.

4. Ушул берененин эрежелери эскирүү мөөнөтү өткөндө, жабырлануучунун жеке-ачык айыпты колдоодон баш тартканында жана (же) жабырлануучу менен жарашканда, кылмыш жоопкерчилигин тартуучу куракка толбогондугуна байланыштуу адамга карата колдонулган кылмыш-жаза сот өндүрүшүн камсыз кылуу чаралары же коюлган айыптоо өкүмү жокко чыгарылганда же өзгөртүлгөндө, же болбосо жосундун кылмыштуулугун же жазалуулугун жокко чыгарган мыйзам кабыл алынган учурларда жайылтылбайт.

5. Эгерде адам сотко чейинки өндүрүштүн жана соттук териштирүүнүн жүрүшүндө өзүн-өзү айыптоо жолу менен ушул берененин 1-пунктунда көрсөтүлгөн кесепеттердин келип чыгышына өбөлгө болгон учурда келтирилген зыяндын орду толтурулбайт. Бирок, зомбулуктун, коркутуунун жана башка мыйзамсыз чаралардын колдонулушунан келип чыккан өзүн-өзү айыптоо зыяндын ордун толтурууга жолтоо болбойт. Мында мыйзамсыз чараларды колдонуу фактысы соттун айыптоочу өкүмү менен белгиленүүгө тийиш.

(КР 2023-жылдын 2-августундагы № 151 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

### [133-берене. Реабилитациялоо укугун таануу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-133)

1. Сот өкүмдө, аныктамада, токтомдо, ал эми тергөөчү, прокурор – токтомдо акталган же болбосо ага карата кылмыш куугунтугу кыскартылган адамдын реабилитацияга болгон укугун тааныйт. Бир эле убакта реабилитациялануучуга кылмыш куугунтугу менен байланышкан зыяндын ордун толтуртуунун тартибин түшүндүрүү менен кабарлама жиберилет.

Каза болгон реабилитацияланган адамдын мураскорлорунун, жакын туугандарынын, жубайынын же анын багуусундагылардын жашаган жери жөнүндө маалыматтар болбогондо, кабарлама сотко чейинки өндүрүштү жүзөгө ашыруучу органдарга же сотко алар кайрылган күндөн тартып 5 суткадан кечиктирбестен жиберилет.

### [134-берене. Мүлктүк зыяндын ордун толтуруу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-134)

1. Реабилитацияланганга мүлктүк зыяндын ордун толтуруу төмөнкүлөрдүн ордун толтурууну камтыйт:

1) кылмыш куугунтугунун натыйжасында ажыраган эмгек акыны, пенсияны, жөлөкпулду, башка каражаттарды;

2) соттун өкүмүнүн, аныктамасынын, токтомунун негизинде мамлекеттин кирешесине конфискацияланган же алынган мүлктү;

3) соттун өкүмүн аткаруу үчүн андан өндүрүп алынган айып акыларды же процессуалдык чыгымдарды;

4) юридикалык жардам көрсөткөндүгү үчүн ал төлөп берген суммаларды;

5) башка чыгымдарды.

2. Реабилитацияланган зыяндын ордун толтуруунун тартиби жөнүндө кабарлама алган учурдан тартып 6 айдын ичинде мүлктүк зыяндын ордун толтуртуу жөнүндө доо арызы менен өзү жашаган жери боюнча тиешелүү сотко же болбосо турган жери боюнча бюджетти болжолдоо жана аткаруу боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик органга кайрылууга укуктуу. Доо жарандык сот өндүрүшүнүн тартибинде чечилүүгө тийиш.

3. Мүлктүк зыяндын ордун толтуртуу жөнүндө талап реабилитациялангандын мыйзамдуу өкүлү тарабынан билдирилиши мүмкүн.

### [135-берене. Моралдык залалдын ордун толтуруу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-135)

1. Келтирилген моралдык залалды акчалай түрдө компенсациялоо жөнүндө доо жарандык сот өндүрүшүнүн тартибинде билдирилет.

2. Эгерде реабилитацияланганды кармоо, аны камакка алуу, кызматынан убактылуу четтетүү, ага карата медициналык мүнөздөгү мажбурлоо чараларын колдонуу, реабилитацияланганды соттоо жана ага карата башка мыйзамсыз аракеттерди колдонуу жөнүндө маалыматтар басма сөздө жарыяланса, радиодон, теле көрсөтүүдөн же башка жалпыга маалымдоо каражаттарынан берилсе, анда реабилитациялангандын, ал эми ал өлгөн учурда – анын жакын туугандарынын, жубайынын талабы боюнча же болбосо соттун, прокурордун, тергөө органынын жетекчисинин, тергөөчүнүн жазуу жүзүндөгү көрсөтмөсү боюнча тиешелүү жалпыга маалымдоо каражаттары 30 сутканын ичинде реабилитациялоо жөнүндө билдирүү жасоого милдеттүү.

3. Реабилитациялангандын, ал эми ал өлүп калган учурда – анын жакын туугандарынын, жубайынын талабы боюнча сот, прокурор, тергөөчү 14 суткадан кеч эмес мөөнөттө адамды актаган чечимдердин кабыл алынгандыгы жөнүндө жазуу жүзүндө кабарламаны ал иштеген, окуган же жашаган жери боюнча жиберет.

### [136-берене. Реабилитациялангандын башка укуктарын калыбына келтирүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-136)

1. Реабилитациялангандын эмгектик, пенсиялык, турак жайлык жана башка укуктарын калыбына келтирүү жарандык сот өндүрүшүнүн тартибинде жүргүзүлөт.

2. Соттун чечиминин негизинде ардак, аскердик, атайын же башка наамдарынан, класстык ченинен, дипломатиялык рангынан, квалификациялык классынан, ошондой эле мамлекеттик сыйлыктарынан ажыратылган реабилитациялангандарга наамы, класстык чени, дипломатиялык рангы, квалификациялык классы калыбына келтирилет, мамлекеттик сыйлыктары кайтарылып берилет.

## 18-глава. Процессуалдык мөөнөттөр жана чыгымдар

### [137-берене. Мөөнөттөрдү эсептөө](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-137)

1. Ушул Кодексте каралган процессуалдык мөөнөттөр сааттар, суткалар, күндөр, айлар жана жылдар менен эсептелет.

2. Мөөнөттү эсептөө төмөнкү эрежелерди сактоо менен жүргүзүлөт:

1) бир күн мөөнөттү эсептөөдө 24 саат деп эсептелет. Мөөнөттү суткалар менен эсептөөдө ал кийинки суткалардын 24:00 саатында бүтөт;

2) мөөнөттү суткалар менен эсептөөдө мөөнөт башталган күн эсепке алынбайт;

3) ушул Кодексте каралган учурларды кошпогондо, мөөнөттү айлар менен эсептөөдө мөөнөт башталган саат жана сутка эске алынбайт. Ай менен жыл календарь боюнча эсептелет. Мөөнөттү ай жана жылдар менен эсептөөдө ал акыркы айдын, жылдын тийиштүү күнүндө бүтөт. Эгерде айлар боюнча эсептелген мөөнөттүн аякташы тийиштүү күнү жок ошондой айга туура келсе, анда мөөнөт ошол айдын акыркы күнүндө бүтөт;

4) эгерде мөөнөттүн аякташы жумуш эмес күнгө туура келсе, анда кармоодо, камакка, үй камагына алууда жана медициналык мекемеде болгон мөөнөттөрүн эсептегенден тышкары, дем алыш же майрам күндөрүнөн кийинки биринчи иш күнү мөөнөттүн акыркы күнү деп эсептелет;

5) кармаган учурда мөөнөт бул чараны иш жүзүндө колдонгон учурдан (сааттан жана мүнөттөн) тартып эсептелет.

3. Эгерде даттануу, өтүнүч же башка документ мөөнөтү бүткөнгө чейин почтага тапшырылса, аларды кабыл алууга ыйгарым укуктуу адамга берилсе же билдирилсе, ал эми камакта кармалган же болбосо медициналык мекемеде жаткан адамдар үчүн – даттануу же башка документ камакта кармоочу жайдын же медициналык мекеменин администрациясына мөөнөтү бүткөнгө чейин тапшырылса, анда мөөнөт өтүп кетти деп эсептелбейт.

### [138-берене. Өткөрүлгөн мөөнөттү узартуу жана калыбына келтирүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-138)

1. Процессуалдык мөөнөттөр ушул Кодексте каралган учурларда жана тартипте гана узартылышы мүмкүн.

2. Даттанууга жүйөлүү себептер боюнча өткөрүп жиберилген процессуалдык мөөнөткө иш анын өндүрүшүндө турган тергөөчүнүн же судьянын токтому менен калыбына келтирилүүгө жатат. Эгерде кылмыш-жаза сот өндүрүшүн жүргүзүп жаткан органдын тиешелүү чечими менен башкача каралбаса, мында мөөнөт башка адамдар үчүн эмес, аны өткөрүп жиберген адам үчүн калыбына келтирилет. Мөөнөттү калыбына келтирүүдөн баш тартууга ушул Кодексте белгиленген тартипте даттанылышы мүмкүн.

3. Кызыкдар адамдын өтүнүчү боюнча белгиленген мөөнөтү өткөрүп жиберүү менен даттанылган чечимдин аткарылышы өткөрүлгөн мөөнөттү калыбына келтирүү жөнүндө маселе чечилгенге чейин токтотула турушу мүмкүн.

### [139-берене. Процессуалдык чыгымдар](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-139)

1. Мамлекеттик бюджеттин каражаттарынын же кылмыш-жаза сот өндүрүшүнүн катышуучуларынын каражаттарынын эсебинен орду толтурулуучу кылмыш иши боюнча өндүрүш менен байланышкан чыгымдар процессуалдык чыгымдар болуп саналат.

2. Процессуалдык чыгымдарга төмөнкүлөр кирет:

1) жабырлануучуга, күбөгө, алардын мыйзамдуу өкүлдөрүнө, экспертке, адиске, ассистентке, котормочуга, ошондой эле кылмыш ишине катышуучу адвокатка алардын процессуалдык иш-аракеттер өткөрүлгөн жерге келип кеткендиги, жашап турушу, б.а. жолго чыгымдар, турак жайды жалдоого жана туруктуу жашаган жеринен тышкары жашоосу менен байланышкан кошумча чыгымдарды (суткалык чыгымдарды) жабууга төлөнүүчү суммалар;

2) туруктуу эмгек акысы жок күбөлөргө, жабырлануучуларга жана алардын өкүлдөрүнө күндөлүк ишинен алагды кылгандыгы үчүн төлөнүүчү суммалар;

3) иштеген жана туруктуу эмгек акысы бар күбөлөргө, жабырлануучуларга жана алардын мыйзамдуу өкүлдөрүнө аларды тергөөчүгө же сотко чакырууга байланыштуу кетирген убактысы үчүн кем төлөнгөн эмгек акыларынын ордун толтурууда төлөнүүчү суммалар;

4) эксперттерге, котормочуларга, адистерге, ассистенттерге мындай милдеттерди кызматтык милдет тартибинде аткарган учурлардан тышкары, тергөөдө же сотто өз милдеттерин аткаргандыгы үчүн төлөнүүчү сый акылар;

5) шектүү, айыпталуучу аны төлөөдөн бошотулган учурда адвокат мамлекет тарабынан кепилденген юридикалык жардамды көрсөткөндүгү үчүн же болбосо адвокат макулдашууну түзбөстөн дайындоо боюнча тергөөгө же сотко катышкандыгы үчүн төлөнүүчү суммалар;

6) буюм далилдерин сактоого жана жөнөтүүгө чыгымдалган суммалар;

7) тергөөдөн же соттон качкан шектүүнү, айыпталуучуну издөөгө байланыштуу чыгымдалган суммалар;

8) эксперттик мекемелерде экспертиза жүргүзүүгө чыгымдалган суммалар;

9) кылмыш иши боюнча өндүрүштө жумшалган башка чыгымдар.

3. Ушул берененин 2-бөлүгүнүн 1-5, 8-пункттарында көрсөтүлгөн суммалар тергөөчүнүн, судьянын токтому же соттун аныктамасы боюнча төлөнөт.

(КР 2024-жылдын 5-августундагы № 160 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

### [140-берене. Процессуалдык чыгымдарды өндүрүп алуу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-140)

1. Процессуалдык чыгымдар Министрлер Кабинети тарабынан белгиленген тартипте мамлекеттик бюджеттин каражаттарынын эсебинен төлөнөт же соттолгондордон өндүрүлөт.

2. Ушул берененин 4 жана 5-бөлүктөрүндө каралган учурларда котормочуга, ошондой эле адвокатка төлөнүп берилген суммаларды кошпогондо, сот процессуалдык чыгымдарды айыпталуучудан өндүрүп алууга укуктуу. Процессуалдык чыгымдар жазадан бошотулган соттолгонго, ошондой эле жаза дайындалбастан соттолгонго да жүктөлүшү мүмкүн.

3. Ишке котормочунун же ассистенттин катышуусу менен байланышкан процессуалдык чыгымдар мамлекеттик бюджеттин каражаттарынын эсебинен төлөнөт.

4. Эгерде шектүү, айыпталуучу, соттолгон адвокаттан баш тартуу билдирсе, бирок ал канааттандырылбаса жана адвокат мамлекет тарабынан кепилдик берилген юридикалык жардамдын алкагында берилсе, адвокаттын эмгегине акы төлөө боюнча чыгашалар мамлекеттик бюджеттин каражаттарынын эсебинен төлөнөт.

5. Айыпталуучу акталган же иш ушул Кодекстин 27-беренесинин 1-бөлүгүнүн 1, 2 жана 3-пункттарына жана 350-беренесине ылайык кыскартылган учурда процессуалдык чыгымдар, анын ичинде шектүү, айыпталуучу өздөрү тарткан чыгашалар мамлекеттик бюджеттин каражаттарынын эсебинен төлөнөт. Эгерде айыпталуучу жарым-жартылай гана акталса, сот аны күнөөлүү деп табылган айыптоосуна гана байланыштуу процессуалдык чыгымдарды төлөөгө милдеттендирет.

6. Өндүрүп алынууга тийиш болгон адам мүлктүк жактан кудуретсиз болгон учурда процессуалдык чыгымдар мамлекеттик бюджеттин каражаттарынын эсебинен төлөнөт. Эгерде бул соттолгондун багуусунда турган адамдардын материалдык абалына олуттуу таасир тийгизсе, сот соттолгонду процессуалдык чыгымдарды төлөөдөн толугу менен же жарым-жартылай бошотууга укуктуу.

7. Иш боюнча бир нече айыпталуучу күнөөлүү деп табылганда, сот алардын ар биринен өндүрүп алынууга тийиш болгон процессуалдык чыгымдардын өлчөмдөрүн аныктайт. Мында сот кылмыш үчүн күнөөнүн жана жоопкерчиликтин даражасын, ошондой эле соттолгондордун мүлктүк абалын эске алат.

8. Балдарга карата иштер боюнча сот процессуалдык чыгымдарды алардын ата-энесине же аларды алмаштыруучу адамдарга жүктөшү мүмкүн.

9. Шектүү, айыпталуучу, соттолгон адам өлгөн учурда, алардын мураскорлору процессуалдык чыгымдар менен байланышкан милдеттенмелер боюнча жоопкерчилик тартпайт.

10. Процессуалдык чыгымдарды өндүрүп алуу укугу соттун тиешелүү чечими мыйзамдуу күчүнө кирген күндөн тартып 3 жыл өткөндөн кийин кыскартылат.

(КР 2024-жылдын 5-августундагы № 160 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

## 19-глава. Кылмыш иштерин бириктирүү, бөлүп чыгуу жана калыбына келтирүү

### [141-берене. Кылмыш иштерин бириктирүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-141)

1. Бир же бир нече кылмыш жасоого катышууда бир нече адамды айыптоо боюнча иштер, бир адамды бир нече кылмыш жасады деп айыптоо боюнча иштер, ошондой эле мындай кылмыштарды алдын ала билип туруп жашырууну айыптоо боюнча иштер бир ишке бириктирилиши мүмкүн. Кылмыш иштерин бириктирүү жөнүндө маалыматтар тергөөчү, прокурор тарабынан Кылмыштардын бирдиктүү реестрине токтоосуз киргизилет.

Кылмыштардын бирдиктүү реестринде айыпталуучу адамдын башка кылмыштарды жасагандыгы жөнүндө маалыматтар болгондо, ага карата иш тергөө органы тарабынан токтоосуз бириктирилүүгө жатат.

2. Иштерди бириктирүү иштердин бири алардын өндүрүшүндө турган тергөөчүнүн, судьянын токтому, соттун аныктамасы менен жүргүзүлөт.

3. Бир нече иш бириктирилген иш боюнча өндүрүштүн мөөнөтү, убактысы боюнча биринчи козголгон иштин күнүнөн тартып эсептелет.

(КР 2023-жылдын 26-июлундагы № 149 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

### [142-берене. Кылмыш иштерин бөлүп чыгуу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-142)

1. Тергөөчү, судья, сот кылмыш ишинен өзүнчө өндүрүшкө башка кылмыш ишин бөлүп чыгууга укуктуу:

1) турган жери белгисиз болгон же катуу оорулуу болгон айыпталуучуга карата;

2) (КР 2026-жылдын 24-июлундагы № 125 Мыйзамына ылайык күчүн жоготту)

3) сот арачыларынын катышуусу менен соттон баш тарткан бир же бир нече айыпталуучуларга карата. Мында кылмыш ишин өзүнчө өндүрүшкө бөлүүгө мүмкүн болбосо, кылмыш иши жалпысынан сот арачыларынын катышуусу менен сот тарабынан каралат;

4) мамлекеттик сырларды коргоо менен байланышкан жабык соттук териштирүү үчүн негиздер башка айыпталуучуга тиешелүү болбосо, бирок тиешелүү болгон кээ бир айыпталуучуга карата;

5) эрезеге жеткендер менен бирге кылмыш-жаза жоопкерчилигине тартылган балага карата.

6) алар күнөөнү мойнуна алуу жөнүндө макулдашуу түзгөн учурда бир же бир нече айыпталуучуга карата;

7) эгерде айыпталуучу жосунду акыл-эси жайында эмес абалда жасагандыгы же кылмыш жасагандан кийин психикалык бузулуулар менен ооруп калгандыгы аныкталса, айыпталуучуга карата.

2. Кылмыш ишин бөлүп чыгуу тергөөчүнүн, судьянын, соттун токтому, соттун аныктамасы боюнча жүргүзүлөт. Токтомго түп нускаларда же көчүрмөлөрдө бөлүп чыгарылуучу материалдардын тизмеги тиркелүүгө тийиш.

Документтердин түп нускалары болгон учурда алардын көчүрмөлөрү күбөлөндүрүлүүгө тийиш. Эгерде иштин материалдарында түп нускалары көрсөтүлбөстөн документтердин көчүрмөлөрү гана бар болсо, мындай көчүрмөлөр күбөлөндүрүлүүгө тийиш эмес.

3. Кылмыш ишинин көлөмү чоң болгон же анын эпизоддору көп болгон учурларда кылмыш ишин бөлүп чыгууга, эгерде бул кылмыш-жаза сот өндүрүшүнүн ар тараптуулугуна жана объективдүүлүгүнө таасирин тийгизбесе, анын ичинде кылмыш ишин тергөөнү аяктоо үчүн жол берилет.

4. Кылмыш жасаган белгисиз адамдарга карата кылмыш иши өзүнчө өндүрүшкө бөлүнүүгө тийиш. Бөлүнүп алынган кылмыш иши боюнча тергөөчү кылмышка катышкан шерикти аныктоо жөнүндө алгачкы текшерүү органына тапшырма берет.

5. Сотко чейинки өндүрүштүн жүрүшүндө айыпталуучу адамга карата сотто каралган кылмыш иши боюнча бөлүктө айрым адамдарга карата кылмыш ишинин мыйзамсыз кыскартылганы аныкталса, кылмыш ишинин материалдарынын ошол бөлүгү сот тарабынан бөлүнүп алынат жана прокурордун өтүнүчү боюнча ага жиберилет. Кылмыш ишинин мындай материалдарын бөлүп алуу судьянын токтому, соттун аныктамасы боюнча жүргүзүлөт. Токтомго, аныктамага бөлүнүп алынуучу материалдардын тизмеги түп нускада жана көчүрмөлөрдө тиркелүүгө тийиш.

6. Тергөөчү кылмыш ишин бөлүү жөнүндө маалыматтарды Кылмыштардын бирдиктүү реестрине токтоосуз киргизүүгө милдеттүү.

(КР 2023-жылдын 26-июлундагы № 149, 2026-жылдын 24-июлундагы № 125 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

### [142-1-берене. Кылмыш ишинен материалдарды өзүнчө өндүрүшкө бөлүп чыгуу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-142-1)

1. Кылмыш ишин тергөөнүн жүрүшүндө же иш сотто каралып жаткан учурда башка адам тарабынан жасалган, тергелип жаткан иш боюнча айыпталуучуга жүктөлгөн кылмышка байланышпаган жаңы кылмыш жөнүндө белгилүү болгон учурда, тергөөчү, судья, сот кылмыш ишинен сотко чейинки өндүрүштү баштоо, ошондой эле белгилүү болгон кылмыш боюнча кылмыш ишин козгоо жана тергөө жүргүзүү үчүн зарыл болгон материалдарды ушул Кодекстин 148-151-беренелеринде каралган тартипте бөлүп чыгарат.

2. Кылмыш ишинен материалдарды бөлүп чыгуу тергөөчүнүн, судьянын, соттун токтому, соттун аныктамасы боюнча жүргүзүлөт. Токтомго түп нускаларда же көчүрмөлөрдө бөлүп чыгарылуучу материалдардын тизмеги тиркелүүгө тийиш.

Документтердин түп нускалары болгон учурда алардын көчүрмөлөрү күбөлөндүрүлүүгө тийиш. Эгерде иштин материалдарында түп нускалары көрсөтүлбөстөн документтердин көчүрмөлөрү гана бар болсо, мындай көчүрмөлөр күбөлөндүрүлүүгө тийиш эмес.

3. Тергөөчү кылмыш ишинен материалдарды бөлүп чыгуу жөнүндө маалыматтарды Кылмыштардын бирдиктүү реестрине токтоосуз киргизүүгө милдеттүү.

(КР 2026-жылдын 24-июлундагы № 125 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

### [143-берене. Кылмыш иштеринин материалдарын калыбына келтирүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-143)

1. Кылмыш иштеринин материалдарын калыбына келтирүү прокурордун токтому боюнча тергөөчү тарабынан, ал эми алар сот өндүрүшүнүн жүрүшүндө жоголгон учурларда – аткаруу үчүн прокурорго жөнөтүлүүчү судьянын токтому, соттун аныктамасы боюнча жүргүзүлөт.

2. Кылмыш иштеринин материалдарын калыбына келтирүү кылмыш иштеринин сакталып калган материалдары боюнча, анын ичинде электрондук форматта жүргүзүлөт, алар ушул Кодексте белгиленген тартипте жана процессуалдык иш-аракеттерди жүргүзүү аркылуу далил катары таанылышы мүмкүн.

3. Кылмыш иштерин калыбына келтирүүдө тергөөнүн жана камакта кармоонун мөөнөттөрү ушул Кодекстин 115, 162-беренелеринде белгиленген тартипте эсептелет.

4. Эгерде калыбына келтирилип жаткан кылмыш иши боюнча камакта кармоонун чектүү мөөнөтү бүтсө, анда айыпталуучу токтоосуз бошотулууга жатат.

ӨЗГӨЧӨ БӨЛҮК

## VII БӨЛҮМ

СОТКО ЧЕЙИНКИ ӨНДҮРҮШ

## 20-глава. Сотко чейинки өндүрүштүн башталышы жана тартиби

### [144-берене. Сотко чейинки өндүрүш](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-144)

Сотко чейинки өндүрүш тергөөгө чейинки текшерүү жана тергөө түрүндө жүзөгө ашырылат. Сотко чейинки өндүрүш Кылмыштардын бирдиктүү реестрине маалыматтар киргизилген учурдан тартып, ишти сотко жөнөткөнгө, кылмыш ишин кыскартканга же болбосо кылмыш ишин козгоодон баш тартканга чейин башталат.

### [145-берене. Сотко чейинки өндүрүштүн башталышы](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-145)

1. Тергөөчү, прокурор ушул Кодекстин 148-беренесинде каралган сотко чейинки өндүрүштүн башталышынын себебин алган учурдан тартып, токтоосуз Кылмыштардын бирдиктүү реестрине тиешелүү маалыматтарды киргизүүгө милдеттүү.

2. Сотко чейинки өндүрүштүн башталышы тууралуу кылмыш жөнүндө арыз же билдирүү алынган адамга кабарланат.

3. Тергөөчү, прокурор Кылмыштардын бирдиктүү реестринде катталган сотко чейинки өндүрүш боюнча тергөөгө чейин текшерүүнү токтоосуз баштоого милдеттүү.

(КР 2023-жылдын 26-июлундагы № 149 , 2023-жылдын 22-декабрындагы № 209 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

### [146-берене. Бирдиктүү реестр](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-146)

1. Кылмыштардын бирдиктүү реестри жөнүндө жобо Башкы прокурор тарабынан аныкталат, ал Министрлер Кабинети тарабынан бекитилет.

2. Кылмыштардын бирдиктүү реестринде маалыматты киргизүүнүн датасы автоматтык түрдө белгиленет жана ага тиешелүү номер ыйгарылат.

3. Ушул Кодекстин талаптары жайылтылган алгачкы текшерүү органы, тергөөчү, прокурор, тергөө судьясы, судья, жазаларды аткаруу органы, мамлекеттик органдардын кызмат адамдары Кылмыштардын бирдиктүү реестри жөнүндө жободо каралган тиешелүү маалыматтарды Кылмыштардын бирдиктүү реестрине өз убагында жана толук киргизет же берет.

### [147-берене. Кылмыш жөнүндө арыздарды жана билдирүүлөрдү кабыл алуунун жана каттоонун милдеттүүлүгү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-147)

1. Сотко чейинки өндүрүштү жүзөгө ашыруучу органдар кандай болбосун жасалган же даярдалып жаткан кылмыш жөнүндө арызды же билдирүүнү кабыл алууга жана каттоого милдеттүү. Арызды же билдирүүнү кабыл алган адамды, ал катталган убактысын жана каттоо номерин көрсөтүү менен кабыл алынган арыздын же билдирүүнүн катталгандыгы тууралуу документ арыз ээсине берилет.

2. Жасалган же болбосо даярдалып жаткан кылмыш жөнүндө арызды же билдирүүнү каттоодон баш тартуу же жаап-жашыруу Кылмыш-жаза кодексине ылайык жоопкерчиликке алып келет.

3. Сот кылмыш иши жөнүндө ишти териштирүүдө кылмыштын белгилерин же болбосо кылмыш жөнүндө арызды, билдирүүнү кабыл алуу, каттоо тартиби бузулгандыгын аныктайт, бул тууралуу жеке аныктама чыгарат, ал прокурорго жиберилет.

### [148-берене. Сотко чейинки өндүрүштү баштоонун себептери жана негиздери](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-148)

1. Сотко чейинки өндүрүштү баштоонун себептери болуп төмөнкүлөр саналат:

1) жасалган же даярдалып жаткан кылмыш жөнүндө жарандардын арыздары;

2) жасалган же даярдалып жаткан кылмыш жөнүндө уюмдун ыйгарым укуктуу адамынын билдирүүсү;

3) алгачкы текшерүү органынын кызмат адамынын, тергөөчүнүн же прокурордун жасалган же даярдалып жаткан кылмыш жөнүндө күбөлөндүргөн жагдайларды түздөн-түз тапкандыгы тууралуу рапорту;

4) кылмыш ишинин бөлүнгөн материалдары, ошондой эле чет мамлекеттен келип түшкөн сотко чейинки өндүрүштүн материалдары.

2. Кылмыштын жасалышын көрсөткөн жетиштүү маалыматтардын болушу кылмыш ишин козгоого негиз болуп эсептелет

### [149-берене. Жарандардын кылмыш жөнүндө арыздары](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-149)

1. Жарандардын жасалган же даярдалып жаткан кылмыш жөнүндө арыздары оозеки же жазуу жүзүндө болушу мүмкүн. Жазуу жүзүндөгү арызга аны жазган адамдын колу коюлууга тийиш.

2. Оозеки арыздар протоколго жазылат, ага арыз ээсинин, арызды кабыл алган кызмат адамынын (алгачкы текшерүү органы, тергөөчү, прокурор) колу коюлат. Протоколдо арыз ээси, ал жашаган жана иштеген жери жөнүндө маалыматтар, ошондой эле анын өздүгүн ырастоочу документтер камтылууга тийиш.

3. Арыз ээсине атайылап жалган билдирүү жасагандыгы үчүн кылмыш жоопкерчилигине тартыла тургандыгы жөнүндө эскертилет, бул тууралуу берилген арызга же протоколго белги коюлуп, ал арыз ээсинин колу менен күбөлөндүрүлөт.

4. Кылмыш жөнүндө анонимдүү арыз Кылмыштардын бирдиктүү реестрине катталууга жатпайт жана ал боюнча сотко чейинки өндүрүш жүргүзүлбөйт.

### [150-берене. Уюмдун ыйгарым укуктуу адамынын жасалган же даярдалып жаткан кылмыш жөнүндө билдирүүсү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-150)

1. Уюмдун ыйгарым укуктуу адамынын жасалган же даярдалып жаткан кылмыш жөнүндө билдирүүсү жазуу жүзүндө берилүүгө тийиш.

2. Билдирүүгө кылмыштын жасалышынын жагдайларын ырастай турган документтер жана башка материалдар тиркелиши мүмкүн.

### [151-берене. Кылмыштын белгилери табылгандыгы жөнүндө рапорт](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-151)

Алгачкы текшерүү органынын кызмат адамы, тергөөчү же прокурор өздөрүнүн кызматтык милдеттерин аткарууда, анын ичинде жалпыга маалымдоо каражаттарынан жана башка булактардан жасалган же даярдалып жаткан кылмыштын белгилери жөнүндө маалыматтарды тапканда рапорт менен жол-жоболоштурулат.

### [152-берене. Жасалган кылмыштын фактысы боюнча алгачкы текшерүү органынын аракеттери](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-152)

Жасалган кылмыштын фактысы боюнча алгачкы текшерүү органы окуя болгон жерди кайтаруу, кылмыш издерин сактоо боюнча зарыл чараларды көрөт, ошондой эле кылмыш жасаган адамды табуу, уурдалган мүлктү издеп табуу, далил катарында пайдаланылышы мүмкүн болгон иш жүзүндөгү маалыматтарды аныктоо максатында изин суутпай издөө иштерин жана кечиктирилгис аракеттерди жүзөгө ашырат, ушул Кодекстин 153-беренесинин 1-бөлүгүнүн 2-пунктунда каралган тартипте сурак жүргүзөт. (КР 2024-жылдын 19-ноябрындагы № 183 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

### [153-берене. Тергөөгө чейинки текшерүүнүн тартиби жана анын натыйжалары боюнча кабыл алынуучу чечимдер](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-153)

1. Тергөөчү, прокурор ушул Кодекстин 148-беренесинде каралган сотко чейинки өндүрүштү баштоого себеп болгон учурдан тартып тергөөгө чейинки текшерүүнү баштоого милдеттүү, анын жүрүшүндө төмөнкүлөрдү жүргүзүүгө укуктуу:

1) окуя болгон жерди кароого жана өлүктү кароого;

2) ушул Кодекстин 196-203-беренелеринин талаптарын сактоо менен күбө катары суракка алууга;

21) тараптар өз алдынча элдешкен учурларды кошпогондо, аларды медиациялык маалыматтык жолугушууга жөнөтүүгө;

3) экспертизаларды жүргүзүүнү дайындоого;

4) ушул Кодекстин 236-беренесинде каралган тартиптен тышкары, салыштырып изилдөө үчүн үлгүлөрдү алууга ;

5) документтерди жана буюмдарды талап кылууга;

6) изин суутпай издөө иш-чараларын жүргүзүү жөнүндө аткарылышы милдеттүү болгон жазуу жүзүндөгү тапшырмаларды алгачкы текшерүү органына берүүгө.

2. Тергөөгө чейинки текшерүүнүн натыйжалары боюнча тергөөчү, прокурор төмөнкү чечимдердин бирин кабыл алат:

1) кылмыш ишин козгоо жөнүндө;

2) кылмыш ишин козгоодон баш тартуу жөнүндө.

3. Кылмыш ишин козгоо же аны козгоодон баш тартуу жөнүндө чечим, сотко чейинки өндүрүштүн башталышына карата себеп катталган учурдан тартып токтоосуз, бирок 10 суткадан кечиктирилбестен кабыл алынууга тийиш.

Көрсөтүлгөн мөөнөттө чечим кабыл алууга мүмкүн болбогон учурда, бул мөөнөт тергөөчүнүн жүйөлөштүрүлгөн токтому боюнча төмөнкү жагдайлардын бири болгондо прокурор тарабынан 20 суткага чейин узартылышы мүмкүн:

3) кылмыш-жаза сот өндүрүшүнүн тутумунан баланы чыгаруу жөнүндө чечим кабыл алынган учурда.

1) аларды жүргүзүү үчүн узак убакытты талап кылган экспертизаларды, кызматтык териштирүүлөрдү, документалдуу ревизияларды дайындаганда;

2) алыскы жерлерде жүргөн же чакыруулар боюнча келүүдөн качкан күбөлөрдү суракка алуу зарылдыгы.

4. Кылмыш ишин козгоо жөнүндө же аны козгоодон баш тартуу тууралуу арыз же кылмыш жөнүндө билдирүү келип түшкөн адамга билдирилет. Анын өтүнүчү боюнча тиешелүү токтомдун көчүрмөсү берилет.

5. Эгерде алынган арызда, билдирүүдө укук бузуу жөнүндө маалымат болсо, тергөөчү, прокурор материалдардын көчүрмөсүн Кыргыз Республикасынын Укук бузуулар жөнүндө кодексинде белгиленген тартипте же дисциплинардык тартипте кароого жиберүүгө милдеттүү.

Эгерде арыздарды же билдирүүлөрдү кароо башка органдардын карамагына таандык болсо, тергөөчү, прокурор арызды караштуулугу боюнча кароо үчүн жиберет.

(Кыргыз Республикасынын 2024-жылдын 19-ноябрындагы № 183, 2025-жылдын 14-ноябрындагы № 257, 2025-жылдын 14-ноябрындагы № 259 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык) Эскертүү: Кыргыз Республикасынын 2025-жылдын 14-ноябрындагы № 259 Мыйзамы менен киргизилген өзгөртүүлөр жана толуктоолор, мамлекеттик жана расмий тилдеги айырмачылыктар бар

### [154-берене. Кылмыш ишин козгоодон баш тартуу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-154)

1. Ушул Кодекстин 27-беренесинин 1 жана 2-бөлүктөрүндө каралган, ошондой эле төмөнкү учурларда кылмыш иши козголушу мүмкүн эмес:

1) финансылык жана экономикалык укук бузуулар жөнүндө маалыматтар жок болгондо, анда эксперттин корутундусу, текшерүүлөрдүн, ревизиялардын, аудиттин актылары жана башка документтер менен тастыкталган жашырылган салык же бажы төлөмдөрүнүн, келтирилген залалдын, олуттуу зыяндын же болбосо мыйзамсыз кирешенин суммасы жөнүндө маалымат жок болгондо;

2) жазуу жүзүндө түзүлгөн же сотто каралып жаткан жарандык-укуктук бүтүмдөрдү аткарбаганда же талаптагыдай аткарбаганда;

2. Ушул берененин 1-бөлүгүнүн 1 жана 2-пункттарында көрсөтүлгөн жагдайлар болгондо кылмыш ишин козгоодон баш тартуу жөнүндө токтом ушул Кодекстин 27-беренесинин 1-бөлүгүнүн 2-пунктунун негизинде тергөөгө чейинки текшерүүнү жүргүзбөстөн 24 сааттын ичинде чыгарылат.

3. Кылмыш ишин козгоо үчүн негиздер жок болгондо тергөөчү, прокурор кылмыш ишин козгоодон баш тартуу жөнүндө токтом чыгарат. Бул учурда токтомдун күбөлөндүрүлгөн көчүрмөсү арыз ээсине даттануунун тартибин түшүндүрүү менен жиберилет.

Кабыл алынган чечим тиешелүү билдирүүнү алган учурдан тартып арыз ээси тарабынан 10 күндүк мөөнөттө прокурорго же сотко даттанылышы мүмкүн.

4. Кылмыш ишин козгоодон баш тартуу мыйзамсыз же негизсиз деп таанылган учурда прокурор кылмыш ишин козгоодон баш тартуу токтомун жокко чыгаруу жана кылмыш ишин козгоо жөнүндө токтом чыгарат же болбосо материалдарды кошумча тергөөгө чейинки текшерүү жүргүзүү үчүн жиберет. Кошумча текшерүү ушул Кодекстин 153-беренесинин 3-бөлүгүндө белгиленген мөөнөттө жүргүзүлөт.

(Кыргыз Республикасынын 2025-жылдын 14-ноябрындагы № 259 Мыйзамынын редакциясына ылайык)

### [155-берене. Жеке-ачык айыптоо боюнча кылмыш ишин козгоо](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-155)

1. Ушул Кодексте белгиленген учурларды кошпогондо, жеке-ачык айыптоо боюнча кылмыштар жөнүндө иштер жабырлануучунун арызы боюнча гана козголот. Тергөө жана соттук териштирүү жалпы тартипте жүргүзүлөт.

2. Эгерде аракет төмөнкүлөрдүн кызыкчылыктарын козгогон учурларда прокурор жана тергөөчү өзүнүн демилгеси боюнча жеке-ачык айыптоо кылмыштары жөнүндө иш боюнча өндүрүштү козгоого укуктуу:

1) мамлекеттин жана коомдун;

2) алсыз же көз каранды абалда болгон же болбосо башка себептер боюнча өзүнө таандык болгон укуктарды өз алдынча пайдаланууга жөндөмсүз болгон адамдарга.

3. Тергөөчүнүн кылмыш ишин козгоо жөнүндө токтомунун көчүрмөсү прокурорго 24 сааттын ичинде жөнөтүлөт.

### [156-берене. Ачык айып боюнча кылмыш ишин козгоо](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-156)

1. Ушул Кодекстин 148-беренесинде каралган себептер жана негиздер болгондо тергөөчү, прокурор кылмыш ишин козгоо жөнүндө токтом чыгарат, ал тиешелүү маалыматтарды киргизүү жолу менен Кылмыштардын бирдиктүү реестринде түзүлөт.

2. Токтомдо анын чыгарылган убактысы жана орду, ким тарабынан түзүлгөндүгү, кылмыш ишин козгоонун себептери жана негиздери, ишти козгоого негиз болгон кылмыш-жаза мыйзамынын беренеси, ошондой эле иштин андан аркы жүрүшү көрсөтүлөт.

3. Кылмыш ишин козгоо жөнүндө тергөөчүнүн токтомунун көчүрмөсү прокурорго 24 сааттын ичинде жөнөтүлөт.

### [157-берене. Иш козголгондон кийинки анын багыты](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-157)

Кылмыш ишин козгоо жөнүндө токтом чыгарылгандан кийин:

1) тергөөчү ишти өзүнүн өндүрүшүнө алат жана иликтөө жүргүзүүгө киришет, бул жөнүндө токтом чыгарат же болбосо ишти караштуулугу же аймактуулугу боюнча жөнөтүү үчүн прокурорго өткөрүп берет;

2) прокурор ишти тергөө жүргүзүү үчүн тергөөчүгө жөнөтөт.

## 21-глава. Тергөө жүргүзүүнүн жалпы шарттары

### [158-берене. Тергөө органдары](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-158)

Кылмыш иштери боюнча тергөө ушул Кодексте аныкталган тергөөнүн караштуулугуна ылайык аскердик прокуратура, ички иштер, улуттук коопсуздук органдарынын, жаза-аткаруу тутумунун, бажы органдарынын тергөөчүлөрү тарабынан жүргүзүлөт. (КР 2023-жылдын 26-июлундагы № 149, 2024-жылдын 3-июлундагы № 112 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

### [159-берене. Тергөөнүн караштуулугу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-159)

1. Ички иштер органдарынын тергөөчүлөрү тарабынан өмүргө каршы кылмыштар жөнүндө (Кылмыш-жаза кодексинин 122-129-беренелери); ден соолукка каршы кылмыштар жөнүндө (Кылмыш-жаза кодексинин 130-136, 138, 139-беренелери); адамдын өмүрүнө жана ден соолугуна коркунуч келтирүүчү кылмыштар жөнүндө (Кылмыш-жаза кодексинин 140-145-беренелери); инсанды медициналык жана фармацевттик тейлөө чөйрөсүндөгү кылмыштар жөнүндө (Кылмыш-жаза кодексинин 146-153-беренелери); жыныстык кол тийбестикке жана жыныстык эркиндикке каршы кылмыштар жөнүндө (Кылмыш-жаза кодексинин 154-156-беренелери); инсандын руханий-адеп-ахлактык саламаттыгына каршы кылмыштар жөнүндө (Кылмыш-жаза кодексинин 157-164-беренелери); адамдын жеке эркиндигине каршы кылмыштар жөнүндө (Кылмыш-жаза кодексинин 165-171-беренелери); балдардын кызыкчылыктарына жана үй-бүлөлүк мамилелердин көнүмүшүнө каршы кылмыштар жөнүндө (Кылмыш-жаза кодексинин 172-181, 183-188-беренелери); адамдын жарандык жана башка укуктарына каршы кылмыштар жөнүндө (Кылмыш-жаза кодексинин 189, 190, 193-204-беренелери); менчикке каршы кылмыштар жөнүндө (Кылмыш-жаза кодексинин 205-217-беренелери); экономикалык ишти жүзөгө ашыруунун тартибине каршы кылмыштар жөнүндө (Кылмыш-жаза кодексинин 218, 2191, 220, 221, 223-225, 229-беренелери); акча-кредит жана валюта чөйрөсүндөгү кылмыштар жөнүндө (Кылмыш-жаза кодексинин 232-беренеси); салык салуу чөйрөсүндөгү кылмыштар жөнүндө (Кылмыш-жаза кодексинин 238-2401, 242-беренелери); коммерциялык жана башка уюмдардагы кызматтын кызыкчылыктарына каршы кылмыштар жөнүндө (Кылмыш-жаза кодексинин 246-249-беренелери); коомдук коопсуздукка каршы кылмыштар жөнүндө (Кылмыш-жаза кодексинин 260-263, 267-271-беренелери); өнөр жайда, курулушта жана жогорку коркунучтагы булактарды пайдалануу чөйрөсүндө коопсуздукка каршы кылмыштар жөнүндө (Кылмыш-жаза кодексинин 272-277-беренелери); коомдук тартипке каршы кылмыштар жөнүндө (Кылмыш-жаза кодексинин 278-281-беренелери); баңги каражаттарын, психотроптук заттарды, алардын аналогдорун жана прекурсорлорду жүгүртүү чөйрөсүндөгү кылмыштар (Кылмыш-жаза кодексинин 282-284, 286-291-беренелери); калктын саламаттыгына каршы кылмыштар жөнүндө (Кылмыш-жаза кодексинин 292-297-беренелери); экологиялык коопсуздукка жана жаратылыш чөйрөсүнө каршы кылмыштар жөнүндө (Кылмыш-жаза кодексинин 298-310-беренелери); транспорттун жана магистралдык түтүк өткөргүчтөрдүн кыймылынын жана аларды эксплуатациялоонун коопсуздугуна каршы кылмыштар жөнүндө (Кылмыш-жаза кодексинин 311-318-беренелери); далилдерди табуунун процессуалдык тартибине каршы кылмыштар жөнүндө (Кылмыш-жаза кодексинин 364-366-беренелери); сот актыларын жана башка аткаруу документтерин аткарууга каршы кылмыштар жөнүндө (Кылмыш-жаза кодексинин 368-373-беренелери); башкаруу тартибине каршы кылмыштар жөнүндө (Кылмыш-жаза кодексинин 375, 380-384-беренелери); чакырылуучулардын, резервдегилердин жана аскерге милдеттүүлөрдүн кылмыштары жөнүндө (Кылмыш-жаза кодексинин 385-беренеси) кылмыш иштери боюнча тергөө жүргүзүлөт.

2. Улуттук коопсуздук органдарынын тергөөчүлөрү тарабынан үй-бүлө мамилелеринин көнүмүшүнө жана балдардын кызыкчылыктарына каршы кылмыштар жөнүндө (Кылмыш-жаза кодексинин 182-беренеси); коомдук коопсуздукка каршы кылмыштар жөнүндө (Кылмыш-жаза кодексинин 252-259, 264-266-беренелери); маалыматтык коопсуздукка каршы кылмыштар жөнүндө (Кылмыш-жаза кодексинин 322-беренеси); конституциялык түзүлүшкө жана мамлекеттин коопсуздугуна каршы кылмыштар жөнүндө (Кылмыш-жаза кодексинин 323-325, 333-335-беренелери); сот бийлигине каршы кылмыштар жөнүндө (Кылмыш-жаза кодексинин 349-353-беренелери); башкаруу тартибине каршы кылмыштар жөнүндө (Кылмыш-жаза кодексинин 378-беренеси); тынчтыкка жана адамзаттын коопсуздугуна каршы кылмыштар жөнүндө (Кылмыш-жаза кодексинин 402-409-беренелери); аскердик кылмыштар жана согуш жүргүзүүнүн мыйзамдарын жана салттарын башка бузуулар жөнүндө (Кылмыш-жаза кодексинин 410, 411, 414-416-беренелери) кылмыш иштери боюнча тергөө жүргүзүлөт.

3. Аскердик прокуратура органдарынын тергөөчүлөрү тарабынан баш ийүү жана аскердик ар-намысты сактоо тартибине каршы кылмыштар жөнүндө (Кылмыш-жаза кодексинин 386-396-беренелери); аскердик мүлктү сактоонун же эксплуатациялоонун тартибине каршы кылмыштар жөнүндө (Кылмыш-жаза кодексинин 397-401-беренелери) кылмыш иштери жана аскер кызматчылары, ошондой эле жыйындарга чакырылган аскерге милдеттүүлөр тарабынан жасалган кылмыштар жөнүндө кылмыш иштери боюнча тергөө жүргүзүлөт.

4. Жаза-аткаруу тутумунун органдарынын тергөөчүлөрү тарабынан жаза-аткаруу тутумунун түзөтүү мекемелеринин жана тергөө изоляторлорунун, аймагында айыпталуучулар жана соттолгондор тарабынан жасалган кылмыштар жөнүндө кылмыш иштери боюнча тергөө жүргүзүлөт.

41. Улуттук коопсуздук органдарынын жана бажы органдарынын тергөөчүлөрү тарабынан экономикалык ишти жүргүзүү тартибине каршы кылмыштар жөнүндө (Кылмыш-жаза кодексинин 231, 2311-беренелери ); салык салуу чөйрөсүндөгү кылмыштар жөнүндө (Кылмыш-жаза кодексинин 241-беренеси); баңгизат каражаттарын, психотроптук заттарды, алардын аналогдорун жана прекурсорлорун жүгүртүү чөйрөсүндөгү кылмыштар жөнүндө (Кылмыш-жаза кодексинин 285-беренеси) кылмыш иштери боюнча тергөө жүргүзүлөт.

5. (КР 2023-жылдын 26-июлундагы № 149 Мыйзамына ылайык күчүн жоготту)

6. Улуттук коопсуздук органдарынын жана ички иштер органдарынын тергөөчүлөрү тарабынан ден соолукка каршы кылмыштар жөнүндө (Кылмыш-жаза кодексинин 137-беренеси); адамдын жарандык жана башка укуктарына каршы кылмыштар жөнүндө (Кылмыш-жаза кодексинин 191, 192-беренелери); экономикалык ишти жүзөгө ашыруунун тартибине каршы кылмыштар жөнүндө (Кылмыш-жаза кодексинин 222, 226-228, 230-беренелери); акча-кредит жана валюта чөйрөсүндөгү кылмыштар жөнүндө (Кылмыш-жаза кодексинин 233-237-беренелери); салык салуу чөйрөсүндөгү кылмыштар жөнүндө (Кылмыш-жаза кодексинин 2421, 243, 244-беренелери); коммерциялык жана башка уюмдардагы кызматтын кызыкчылыктарына каршы кылмыштар жөнүндө (Кылмыш-жаза кодексинин 245, 250, 251-беренелери); маалыматтык коопсуздукка каршы кылмыштар жөнүндө (Кылмыш-жаза кодексинин 319-321-беренелери); конституциялык түзүлүшкө жана мамлекеттин коопсуздугуна каршы кылмыштар жөнүндө (Кылмыш-жаза кодексинин 330-332-1 беренелери); мамлекеттик жана муниципалдык кызматтын кызыкчылыктарына каршы коррупциялык жана башка кылмыштар жөнүндө (Кылмыш-жаза кодексинин 336-348-беренелери); далилдерди табуунун процессуалдык тартибине каршы кылмыштар жөнүндө (Кылмыш-жаза кодексинин 354-363, 367-беренелери); башкаруу тартибине каршы кылмыштар жөнүндө (Кылмыш-жаза кодексинин 374, 376, 377, 379-беренелери); аскердик кылмыштар жана согуш жүргүзүүнүн мыйзамдарын жана салттарын башка бузуулар жөнүндө (Кылмыш-жаза кодексинин 412, 413-беренелери) кылмыш иштери боюнча тергөө жүргүзүлөт.

7. (КР 2023-жылдын 26-июлундагы № 149 Мыйзамына ылайык күчүн жоготту)

8. Ушул беренеде каралган, ар кайсы органдардын тергөөсүнө караштуу кылмыштардын жыйындысында тергөөгө караштуулугу кыйла оор кылмыш боюнча аныкталат.

9. Ар кайсы органдардын тергөөсүнө караштуу кылмыш иши тергөөнү баштаган органдын тергөөчүсү тарабынан тергелет же болбосо ушул Кодекстин 35-беренесинде белгиленген тартипте прокурордун чечими боюнча тергелет.

10. Ушул Кодекстин 35-беренесинин 1-бөлүгүнүн 5-пунктунда каралган учурларды кошпогондо, тергөөгө караштуулугуна таандык болбогон кылмыш иштери боюнча тергөөгө жол берилбейт.

(КР 2023-жылдын 26-июлундагы № 149, 2023-жылдын 10-октябрындагы № 186, 2024-жылдын 3-июлундагы № 112, 2024-жылдын 23-июлундагы № 136 , 2024-жылдын 22-ноябрындагы № 186, 2025-жылдын 28-июлундагы № 160, 2025-жылдын 29-октябрындагы № 243 Мыйзамдарынын редакцияларына ылайык)

### [160-берене. Тергөө жүргүзүлүүчү жер](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-160)

1. Тергөө кайсы жерде кылмыш жасалса, ошол райондо жүргүзүлөт. Кыйла тездикти, объективдүүлүктү жана толуктукту камсыз кылуу максатында сотко чейинки өндүрүш кылмыш аныкталган жерде, ошондой эле шектүү адам, айыпталуучу же күбөлөрдүн көпчүлүгү турган жер боюнча жүргүзүлүшү мүмкүн.

2. Тергөөчү аталган иш өзүнө караштуу эместигин аныктаган соң, алгачкы кечиктирилгис процессуалдык аракеттерди жүргүзүүгө, андан кийин ишти тергөөгө караштуулугу боюнча жөнөтүү үчүн прокурорго өткөрүп берүүгө милдеттүү.

3. Тергөө аракеттерин башка жерде жүргүзүү зарыл болгон учурда тергөөчү аларды жеке өзү жүргүзүүгө же бул аракеттерди жүргүзүүнү ошол жердин тергөөчүсүнө жазуу жүзүндө тапшырууга укуктуу. Тергөөчү ыкчам издөө иш-чараларын жүргүзүүнү тергөө жери боюнча же аларды жүргүзүү жери боюнча алгачкы текшерүү органына жазуу жүзүндө тапшырууга укуктуу. Тергөөчүнүн тапшырмасы 10 суткадан кечиктирилбеген мөөнөттө аткарылууга тийиш.

### [161-берене. Тергөө өндүрүшүнүн башталышы](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-161)

1. Ушул Кодекстин 153-беренесинин 1-бөлүгүндө саналып өткөн кечиктирилгис тергөө иш-аракеттерин кошпогондо, тергөө кылмыш иши козголгондон кийин гана жүргүзүлөт. Тергөөчү өзү тарабынан козголгон же ага өткөрүлүп берилген иш боюнча тергөө ишин токтоосуз баштоого милдеттүү.

2. Кылмыш ишин козгогондугу жана ишти өз өндүрүшүнө алгандыгы жөнүндө тергөөчү тиешелүү маалыматтарды Кылмыштардын бирдиктүү реестрине киргизет, анда токтомдор автоматтык түрдө генерацияланат, алар милдеттүү түрдө кылмыш ишинин материалдарына тиркелет. Эгерде кылмыш иши тергөөчү тарабынан козголсо жана өз өндүрүшүнө кабыл алынса, тиешелүү маалыматтарды Кылмыштардын бирдиктүү реестрине киргизүүдө кылмыш ишин козгоо жана аны өз өндүрүшүнө кабыл алуу жөнүндө бирдиктүү токтом генерацияланат. Тергөөчү жогоруда аталган токтомдордун көчүрмөсүн 24 сааттан кечиктирбестен прокурорго жөнөтөт.

3. Тергөөчү кылмыш иши козголгон фактынын чегинен чыкпастан тергөө жүргүзөт.

162- берене. Тергөө мөөнөтү

1. Коркунучтуулугу аз кылмыштар жөнүндө иштер боюнча тергөө бир айдан кечиктирилбестен, калган бардык иштер боюнча кылмыш иши козголгон күндөн тартып 2 айлык мөөнөттө аяктоого тийиш.

2. Айыпталуучунун жана адвокаттын кылмыш ишинин материалдары менен таанышуусунун мөөнөтү сотко чейинки өндүрүштүн мөөнөтүнө кошуп эсептелет.

3. Ушул Кодексте каралган негиздер боюнча тергөө токтотулуп турган убакыт тергөө мөөнөтүнө киргизилбейт.

---

> Текст кыскартылды: бул жерде документтин 736404 белгисинин алгачкы 249671 белгиси гана. Толук тексти - https://aqlex.ai/kg/doc/112308 барагында

Бул жерге толук кирбеген беренелер (Markdown):

- [161-берене. Тергөө өндүрүшүнүн башталышы](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-161.md)
- [163-берене. Тергөөчүлөрдүн тобу тарабынан тергөө жүргүзүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-163.md)
- [164-берене. Тергөө тобунун жетекчисинин ыйгарым укуктары](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-164.md)
- [165-берене. Тергөө жана башка процессуалдык аракеттерди жүргүзүүнүн жалпы эрежелери](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-165.md)
- [166-берене. Кылмыш-жаза сот өндүрүшүнө катышуучулардын укуктарын түшүндүрүүнүн жана камсыз кылуунун милдеттүүлүгү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-166.md)
- [167-берене. Тергөө маалыматтарынын ачыкка чыгарылышына жол бербөө](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-167.md)
- [168-берене. Адистин катышуусу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-168.md)
- [169-берене. Котормочунун катышуусу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-169.md)
- [170-берене. Тергөө аракетинин протоколу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-170.md)
- [171-берене. Тергөө аракетинин протоколуна кол коюудан баш тартуунун же кол коюуга мүмкүн эместигинин фактысын күбөлөндүрүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-171.md)
- [172-берене. Окуя болгон жерди кароо](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-172.md)
- [173-берене. Буюм далилдерин карап чыгуу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-173.md)
- [174-берене. Өлүктү карап чыгуу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-174.md)
- [175-берене. Күбөлөндүрүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-175.md)
- [176-берене. Эксгумация жүргүзүү үчүн негиздер](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-176.md)
- [177-берене. Эксгумация жүргүзүүнүн тартиби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-177.md)
- [178-берене. Экспертизаны дайындоонун негиздери](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-178.md)
- [179-берене. Экспертиза дайындоо тартиби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-179.md)
- [180-берене. Тергөөчүнүн экспертиза жүргүзүүгө катышуусу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-180.md)
- [181-берене. Шектүүнүн, айыпталуучунун, жабырлануучунун, күбөнүн, адвокаттын жана жабырлануучунун өкүлүнүн экспертизаны дайындоодогу жана жүргүзүүдөгү укуктары](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-181.md)
- [182-берене. Тергөө судьясы тарабынан экспертиза дайындоо жөнүндө өтүнүчтүн каралышы](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-182.md)
- [183-берене. Экспертиза жүргүзүлгөн адамдардын укуктарына кепилдиктер](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-183.md)
- [184-берене. Эксперттик уюмда экспертиза жүргүзүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-184.md)
- [185-берене. Экспертизаны эксперттик уюмдан тышкары жүргүзүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-185.md)
- [186-берене. Экспертиза жүргүзүү үчүн адамдарды медициналык мекемеге жаткыруу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-186.md)
- [187-берене. Комиссиялык экспертиза](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-187.md)
- [188-берене. Комплекстүү экспертиза](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-188.md)
- [189-берене. Кошумча жана кайталап жүргүзүлгөн экспертизалар](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-189.md)
- [190-берене. Экспертизанын объекттери](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-190.md)
- [191-берене. Салыштырып изилдөө үчүн үлгүлөрдү алуунун негиздери жана тартиби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-191.md)
- [192-берене. Үлгүлөрдү алуу протоколу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-192.md)
- [193-берене. Эксперттин корутундусунун мазмуну, корутунду берүүнүн мүмкүн эместиги жөнүндө билдирүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-193.md)
- [194-берене. Экспертти суракка алуу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-194.md)
- [195-берене. Айыпталуучуга, жабырлануучуга жана күбөгө эксперттин корутундусун берүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-195.md)
- [196-берене. Суракка чакыруунун тартиби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-196.md)
- [197-берене. Суракка алуу жайы жана убактысы](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-197.md)
- [198-берене. Суракты жүргүзүүнүн жалпы эрежелери](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-198.md)
- [199-берене. Сурак протоколу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-199.md)
- [200-берене. Суракта үн жана видео жазууну колдонуу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-200.md)
- [201-берене. Видео байланыш (дистанциялык суракка алуу) режиминде техникалык каражаттарды пайдалануу менен суракка алуунун өзгөчөлүктөрү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-201.md)
- [202-берене. Күбөнү жана жабырлануучуну суракка алуунун тартиби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-202.md)
- [203-берене. Баланы күбө же жабырлануучу катары суракка алуунун өзгөчөлүктөрү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-203.md)
- [204-берене. Беттештирүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-204.md)
- [205-берене. Жабырлануучунун, күбөнүн көрсөтмөлөрүн депонирлөөнүн негизи](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-205.md)
- [206-берене. Жабырлануучунун, күбөнүн көрсөтмөлөрүн депонирлөө жөнүндө тергөөчүнүн өтүнүчүн кароо тартиби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-206.md)
- [207-берене. Жабырлануучуну, күбөнү соттук отурумда суракка алуу тартиби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-207.md)
- [208-берене. Көрсөтмөлөрдү депонирлөөнүн кесепеттери](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-208.md)
- [209-берене. Таануу үчүн көрсөтүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-209.md)
- [210-берене. Таануу үчүн көрсөтүүнүн тартиби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-210.md)
- [211-берене. Таануу үчүн көрсөтүү протоколу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-211.md)
- [212-берене. Тинтүү жана алып коюу өндүрүшүнүн негизи жана тартиби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-212.md)
- [213-берене. Жеке тинтүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-213.md)
- [214-берене. Тинтүү же алып коюу протоколу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-214.md)
- [215-берене. Көрсөтмөлөрдү жеринде текшерүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-215.md)
- [216-берене. Көрсөтмөлөрдү жеринде текшерүү жүргүзүүнүн тартиби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-216.md)
- [217-берене. Тергөө эксперименти](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-217.md)
- [218-берене. Тергөө экспериментин жүргүзүү тартиби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-218.md)
- [219-берене. Атайын тергөө аракеттерин өткөрүүнүн негиздери жана шарттары](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-219.md)
- [220-берене. Атайын тергөө аракеттеринин түрлөрү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-220.md)
- [221-берене. Атайын тергөө аракетин жүргүзүү жөнүндө өтүнүч козгоо](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-221.md)
- [222-берене. Атайын тергөө аракеттерин жүргүзүүнүн мөөнөттөрү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-222.md)
- [223-берене. Кечиктирүүгө болбой турган учурларда атайын тергөө аракеттерин жүргүзүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-223.md)
- [224-берене. Атайын тергөө аракеттерин жүргүзүүнүн натыйжасында алынган маалыматтарды коргоо боюнча чаралар](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-224.md)
- [225-берене. Атайын тергөө аракеттеринин натыйжаларын башка максаттарда пайдалануу же маалыматтарды берүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-225.md)
- [226-берене. Атайын тергөө аракети жүргүзүлүп жаткан адамдарга кабарлоо](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-226.md)
- [227-берене. Тергөө аракеттеринин протоколдоруна тиркелбеген материалдар менен тааныштыруу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-227.md)
- [228-берене. Далилдөөдө атайын тергөө аракеттеринин натыйжаларын колдонуу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-228.md)
- [229-берене. Почта-телеграф жөнөтүүлөрүнө камак салуу жана аларды кароо жана (же) алып коюу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-229.md)
- [230-берене. Сүйлөшүүлөрдү тыңшоо](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-230.md)
- [231-берене. Пайдалануучулардын жана пайдалануучулук түзүлмөлөрдүн ортосундагы туташуулар жөнүндө жана (же) пайдалануучулук түзүлмөнүн жайгашкан жери тууралуу маалыматтарды алуу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-231.md)
- [232-берене. Компьютерлерден, серверлерден жана башка түзүлмөлөрдөн, ошондой эле телекоммуникациялык тарамдардан маалыматты алуу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-232.md)
- [233-берене. Адамды же жерди аудиовидео контролдоо](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-233.md)
- [234-берене. Адамга же жерге байкоо жүргүзүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-234.md)
- [235-берене. Адамдын турак эмес жайына же башка ээлигине кирүү жана изилдөө](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-235.md)
- [236-берене. Экспертиза жүргүзүү максаттарында салыштырып изилдөөлөр үчүн үлгүлөрдү алуу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-236.md)
- [237-берене. Кылмыштуу чөйрөгө киргизүү жана (же) кылмыш ишин окшоштуруп тууроо](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-237.md)
- [238-берене. Контролдонуучуну жөнөтүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-238.md)
- [239-берене. Контролдук сатып алуу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-239.md)
- [240-берене. Айыпталуучу катарында жоопко тартуу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-240.md)
- [241-берене. Айыпталуучу катарында жоопко тартуу жөнүндө токтом](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-241.md)
- [242-берене. Айыпталуучунун келишинин милдеттүүлүгү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-242.md)
- [243-берене. Айып коюу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-243.md)
- [244-берене. Айыпталуучуну суракка алуу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-244.md)
- [245-берене. Айыпты өзгөртүү жана толуктоо. Ишти жарым-жартылай кыскартуу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-245.md)
- [246-берене. Тергөөнү токтотуунун негиздери, тартиби жана мөөнөттөрү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-246.md)
- [247-берене. Тергөөчүнүн тергөөнү токтоткондон кийинки аракеттери](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-247.md)
- [248-берене. Айыпталуучуну издөө](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-248.md)
- [249-берене. Токтотулган тергөөнү кайра баштоо](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-249.md)
- [250-берене. Тергөөнү аяктоо](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-250.md)
- [251-берене. Тергөөнү аяктоо жөнүндө жарыялоо](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-251.md)
- [252-берене. Жабырлануучуну иштин материалдары менен тааныштыруу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-252.md)
- [253-берене. Айыпталуучуну жана анын адвокатын кылмыш ишинин материалдары менен тааныштыруу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-253.md)
- [254-берене. Кылмыш ишинин материалдары менен тааныштыруу протоколу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-254.md)
- [255-берене. Өтүнүчтөрдү чечүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-255.md)
- [256-берене. Айыптоо актысы](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-256.md)
- [257-берене. Кылмыш ишин кыскартууга карата негиздер](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-257.md)
- [258-берене. Кылмыш ишин кыскартуунун тартиби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-258.md)
- [259-берене. Кылмыш ишин кыскартуу жөнүндө токтомго даттануу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-259.md)
- [260-берене. Кыскартылган кылмыш ишин кайра баштоо](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-260.md)
- [261-берене. Айыптоо актысы менен келип түшкөн иш боюнча прокурор тарабынан чечилүүчү маселелер](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-261.md)
- [262-берене. Айыптоо актысы менен келип түшкөн кылмыш иши боюнча прокурордун чечими](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-262.md)
- [263-берене. Кылмыш ишин бекитилген айыптоо актысы менен сотко жөнөтүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-263.md)
- [264-берене. Тергөө судьясы тарабынан ыйгарым укуктарды жүзөгө ашыруунун жалпы шарттары](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-264.md)
- [265-берене. Шектүүнү кармоонун мыйзамдуулугун жана негиздүүлүгүн текшерүү тартиби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-265.md)
- [266-берене. Бөгөт коюу чарасын колдонуу, өзгөртүү, ошондой эле бөгөт коюу чарасынын мөөнөтүн узартуу жөнүндө өтүнүчтү кароо тартиби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-266.md)
- [267-берене. Кызмат ордунан убактылуу четтетүү жөнүндө өтүнүчтү кароо тартиби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-267.md)
- [268-берене. Мүлккө камак салуу жөнүндө өтүнүчтү кароо тартиби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-268.md)
- [269-берене. Тергөө же атайын тергөө аракеттерин жүргүзүү жөнүндө өтүнүчтү кароо тартиби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-269.md)
- [270-берене. Жүргүзүлгөн тергөө же болбосо атайын тергөө аракеттеринин мыйзамдуулугун жана негиздүүлүгүн текшерүү тартиби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-270.md)
- [271-берене. Сотко чейинки өндүрүштүн кызмат адамдарынын аракеттерине, чечимдерине даттанууларды кароо тартиби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-271.md)
- [272-берене. Кылмыш иштеринин сотко караштуулугу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-272.md)
- [273-берене. Кылмыш иштеринин сотко аймактык караштуулугу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-273.md)
- [274-берене. Кылмыш ишин сотко караштуулугу боюнча өткөрүп берүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-274.md)
- [275-берене. Кылмыш ишинин сотко аймактык караштуулугун өзгөртүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-275.md)
- [276-берене. Сотко караштуулук жөнүндө талаштарга жол берилбестик](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-276.md)
- [277-берене. Сотко келип түшкөн иш боюнча судьянын ыйгарым укуктары](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-277.md)
- [278-берене. Ишти прокурорго кайтарып берүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-278.md)
- [279-берене. Алдын ала угууну өткөрүүнүн негиздери](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-279.md)
- [280-берене. Соттук отурумду дайындоо](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-280.md)
- [281-берене. Тараптарга иштин материалдары менен таанышуу мүмкүнчүлүгүн камсыз кылуу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-281.md)
- [282-берене. Соттук отурумга чакыруулар](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-282.md)
- [283-берене. Соттук териштирүүнүн мөөнөтү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-283.md)
- [284-берене. Алдын ала угууну жүргүзүү тартиби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-284.md)
- [285-берене. Алдын ала угууда далилдерди алып салуу жөнүндө өтүнүчтөрдү кароо](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-285.md)
- [286-берене. Алдын ала угууда иш боюнча өндүрүштү токтотуп туруу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-286.md)
- [287-берене. Алдын ала угууда иш боюнча өндүрүштү кыскартуу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-287.md)
- [288-берене. Алдын ала угууда судья тарабынан кабыл алынуучу чечимдердин түрлөрү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-288.md)
- [289-берене. Соттук териштирүүнүн тикелейлиги жана оозекилиги](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-289.md)
- [290-берене. Соттук териштирүүгө аралыктан катышуу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-290.md)
- [2901-берене. Соттук отурумду трансляциялоо (онлайн-трансляциялоо)](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-2901.md)
- [291-берене. Соттук териштирүүнүн айкындуулугу жана жабык соттук териштирүүдө соттук отурумдун залында болуу тартиби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-291.md)
- [292-берене. Соттук отурумга төрагалык кылуучу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-292.md)
- [293-берене. Соттук териштирүүдө тараптардын укуктарынын теңдиги](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-293.md)
- [294-берене. Соттук отурумдун катчысы](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-294.md)
- [295-берене. Айыптоочунун соттук териштирүүгө катышуусу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-295.md)
- [296-берене. Айыпталуучунун соттук териштирүүгө катышуусу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-296.md)
- [297-берене. Адвокаттын соттук териштирүүгө катышуусу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-297.md)
- [298-берене. Жабырлануучунун соттук териштирүүгө катышуусу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-298.md)
- [299-берене. Соттук териштирүүгө эксперттин, адистин катышуусу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-299.md)
- [300-берене. Соттук териштирүүнүн чектери](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-300.md)
- [301-берене. Соттук териштирүүнү кийинкиге калтыруу жана кылмыш ишин токтотуп туруу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-301.md)
- [302-берене. Соттук отурумда ишти кыскартуу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-302.md)
- [303-берене. Бөгөт коюу чараларын колдонуу мөөнөттөрү жана аларды узартуу тартиби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-303.md)
- [304-берене. Соттук отурумда токтомдорду жана аныктамаларды чыгаруу тартиби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-304.md)
- [305-берене. Соттук отурумдун тартиби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-305.md)
- [306-берене. Сот приставы](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-306.md)
- [307-берене. Соттук отурумда тартип бузгандыгы үчүн таасир кылуу чаралары](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-307.md)
- [308-берене. Соттук отурумдун протоколу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-308.md)
- [309-берене. Соттук отурумдун протоколуна сын-пикирлер жана аларды карап чыгуу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-309.md)
- [310-берене. Аудио- жана видео жазма каражаттары менен соттук териштирүүнү жазып алуу (аудио-, видеопротокол)](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-310.md)
- [311-берене. Аудио-видео жазмаларга сын пикирлер жана соттук териштирүүнүн кыскача протоколу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-311.md)
- [312-берене. Соттук отурумдун ачылышы](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-312.md)
- [313-берене. Сотко келүүнү текшерүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-313.md)
- [314-берене. Котормочуга анын укуктарын жана милдеттерин түшүндүрүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-314.md)
- [315-берене. Күбөлөрдү соттук отурумдун залынан чыгаруу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-315.md)
- [316-берене. Айыпталуучунун инсандыгын тактоо жана ага айыптоо актысынын көчүрмөсүн өз убагында тапшыруу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-316.md)
- [317-берене. Төрагалык кылуучу судьяны, процесстин башка катышуучуларын жарыялоо жана четтетүү укугун түшүндүрүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-317.md)
- [318-берене. Айыпталуучуга жана (же) анын мыйзамдуу өкүлүнө алардын укуктарын жана милдеттерин түшүндүрүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-318.md)
- [319-берене. Жабырлануучуга жана анын өкүлүнө алардын укуктарын жана (же) милдеттерин түшүндүрүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-319.md)
- [320-берене. Экспертке анын укуктарын жана милдеттерин түшүндүрүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-320.md)
- [321-берене. Адиске анын укуктарын жана милдеттерин түшүндүрүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-321.md)
- [322-берене. Өтүнүчтөрдү билдирүү жана чечүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-322.md)
- [323-берене. Ишке катышып жаткан жактардын кимдир бирөөсү келбей калганда ишти териштирүү мүмкүнчүлүгү жөнүндө маселени чечүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-323.md)
- [324-берене. Соттук териштирүүнүн башталышы](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-324.md)
- [325-берене. Далилдерди иликтөөнүн тартиби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-325.md)
- [326-берене. Айыпталуучуну суракка алуу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-326.md)
- [327-берене. Жабырлануучуну суракка алуу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-327.md)
- [328-берене. Күбөлөрдү суракка алуу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-328.md)
- [329-берене. Жабырлануучу жана күбө катары балдарды суракка алуунун өзгөчөлүктөрү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-329.md)
- [330-берене. Жабырлануучунун жана күбөнүн көрсөтмөлөрүн угузуу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-330.md)
- [331-берене. Сотто экспертиза жүргүзүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-331.md)
- [332-берене. Экспертти суракка алуу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-332.md)
- [333-берене. Буюм далилдерди карап чыгуу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-333.md)
- [334-берене. Тергөө аракеттеринин протоколдорун жана документтерди жарыя кылуу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-334.md)
- [335-берене. Жерди жана жайды карап чыгуу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-335.md)
- [336-берене. Эксперимент өндүрүшү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-336.md)
- [337-берене. Таануу үчүн көрсөтүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-337.md)
- [338-берене. Күбөлөндүрүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-338.md)
- [339-берене. Далилдерди соттук иликтөөнүн аякташы](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-339.md)
- [340-берене. Тараптардын жарыш сөздөрүнүн мазмуну жана тартиби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-340.md)
- [341-берене. Айыпталуучунун акыркы сөзү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-341.md)
- [342-берене. Соттук иликтөөнү кайра баштоо](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-342.md)
- [343-берене. Өкүм чыгаруу үчүн соттун чыгып кетиши](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-343.md)
- [344-берене. Өкүм чыгаруу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-344.md)
- [345-берене. Өкүмдүн мыйзамдуулугу, негиздүүлүгү жана адилеттүүлүгү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-345.md)
- [346-берене. Өкүм чыгарууда сот тарабынан чечилүүчү маселелер](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-346.md)
- [347-берене. Айыпталуучунун акыл-эсинин жайындалыгы жөнүндө маселени чечүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-347.md)
- [348-берене. Өкүмдөрдүн түрлөрү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-348.md)
- [349-берене. Айыптоо өкүмүн чыгаруунун негиздери](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-349.md)
- [350-берене. Актоо өкүмүн чыгаруунун негиздери](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-350.md)
- [351-берене. Өкүмдү түзүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-351.md)
- [352-берене. Өкүмдүн киришүү бөлүгү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-352.md)
- [353-берене. Айыптоо өкүмүнүн сыпаттама-жүйөлөмө бөлүгү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-353.md)
- [354-берене. Айыптоо өкүмүнүн корутунду бөлүгү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-354.md)
- [355-берене. Актоо өкүмүнүн сыпаттама-жүйөлөмө бөлүгү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-355.md)
- [356-берене. Актоо өкүмүнүн корутунду бөлүгү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-356.md)
- [357-берене. Өкүмдүн корутунду бөлүгүндө чечилүүгө тийиш болгон башка маселелер](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-357.md)
- [358-берене. Өкүмдү жарыялоо](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-358.md)
- [359-берене. Айыпталуучуну камактан бошотуу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-359.md)
- [360-берене. Өкүмдүн көчүрмөсүн тапшыруу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-360.md)
- [361-берене. Сот тарабынан өкүмдү чыгаруу менен бир мезгилде чечилүүчү маселелер](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-361.md)
- [362-берене. Соттолгон менен жолугушуу мүмкүнчүлүгүн берүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-362.md)
- [363-берене. Сот арачыларынын катышуусу менен иштерди кароонун тартиби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-363.md)
- [364-берене. Сот арачылары менен байланыштарды чектөө](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-364.md)
- [365-берене. Алдын ала угууларды өткөрүүнүн өзгөчөлүктөрү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-365.md)
- [366-берене. Алдын ала угуулардын натыйжалары боюнча чыгарылган чечимдердин түрлөрү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-366.md)
- [367-берене. Сот арачылыгына талапкерлердин алдын ала курамын түзүү тартиби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-367.md)
- [368-берене. Соттук териштирүүгө катышуу үчүн сот арачыларынын коллегиясын түзүү боюнча соттук отурумун өткөрүүнүн тартиби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-368.md)
- [369-берене. Сот арачылыгына талапкерлерди сот арачысынын милдеттеринен бошотуу жөнүндө маселени чечүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-369.md)
- [370-берене. Сот арачылыгына талапкерлерди четтетүү жөнүндө маселени чечүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-370.md)
- [371-берене. Сот арачылыгына талапкерлерди жүйөлөштүрүлбөгөн четтетүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-371.md)
- [372-берене. Сот арачыларынын коллегиясынын алдын ала курамына кошумча алуунун тартиби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-372.md)
- [373-берене. Сот арачыларынын коллегиясын түзүүнү аяктоо боюнча төрагалык кылуучунун аракеттери](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-373.md)
- [374-берене. Сот арачыларынын улугу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-374.md)
- [375-берене. Сот арачыларынын ант бериши](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-375.md)
- [376-берене. Сот арачыларынын соттук териштирүүдө катышуусунун жалпы шарттары](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-376.md)
- [377-берене. Төрагалык кылуучунун жана сот арачыларынын ыйгарым укуктары](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-377.md)
- [378-берене. Сот арачыларынын катышуусу менен жүргөн соттогу соттук териштирүүнүн өзгөчөлүктөрү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-378.md)
- [379-берене. Соттук жарыш сөздөр](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-379.md)
- [380-берене. Сот арачыларынын катышуусу менен айыпталуучунун соттогу репликалары жана соңку сөзү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-380.md)
- [381-берене. Сот арачылары тарабынан чечилүүгө тийиш болгон суроолордун коюлушу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-381.md)
- [382-берене. Сот арачылары чечүүгө тийиш болгон суроолордун мазмуну](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-382.md)
- [383-берене. Төрагалык кылуучунун багыттоочу сөзү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-383.md)
- [384-берене. Сот арачыларынын кеңешмесинин купуялуулугу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-384.md)
- [385-берене. Кеңешүүчү бөлмөдө кеңешме өткөрүүнүн жана добуш берүүнүн тартиби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-385.md)
- [386-берене. Вердиктти кабыл алуу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-386.md)
- [387-берене. Соттук териштирүүнү кайра баштоо](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-387.md)
- [388-берене. Вердиктти жарыялоо](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-388.md)
- [389-берене. Төрагалык кылуучунун вердикт жарыя кылынгандан кийинки иш-аракеттери](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-389.md)
- [390-берене. Вердикттин кийинки натыйжаларын талкуулоо](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-390.md)
- [391-берене. Вердикттин милдеттүүлүгү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-391.md)
- [392-берене. Төрагалык кылуучу кабыл алуучу чечимдердин түрлөрү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-392.md)
- [393-берене. Өкүм чыгаруу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-393.md)
- [394-берене. Айыпталуучунун акыл-эсинин жайында эместигин аныктоого байланыштуу кылмыш ишин кароону кыскартуу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-394.md)
- [395-берене. Соттук отурумдун протоколун жүргүзүүнүн өзгөчөлүктөрү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-395.md)
- [396-берене. Сот арачыларынын коллегиясынын вердиктине негизделген соттун өкүмүн жокко чыгарууга же өзгөртүүгө негиздер](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-396.md)
- [397-берене. Апелляциялык даттануу укугу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-397.md)
- [398-берене. Апелляциялык тартипте каралууга тийиш болгон соттук актылар](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-398.md)
- [399-берене. Даттанууларды жана сунуштарды берүүнүн тартиби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-399.md)
- [400-берене. Өкүмдөргө апелляциялык даттануунун мөөнөттөрү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-400.md)
- [401-берене. Биринчи инстанциядагы соттун токтомуна даттануу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-401.md)
- [402-берене. Тергөө судьясынын токтомуна даттануу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-402.md)
- [403-берене. Даттануу же сунуш берүүнүн мөөнөтүн калыбына келтирүү тартиби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-403.md)
- [404-берене. Берилген даттануулар жана сунуштар жөнүндө кабарлоо](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-404.md)
- [405-берене. Даттануу же сунуш берүүнүн кесепеттери](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-405.md)
- [406-берене. Өкүмгө, токтомго апелляциялык даттануу жана сунуш](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-406.md)
- [407-берене. Апелляциялык даттанууну жана сунушту кайтарып берүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-407.md)
- [408-берене. Апелляциялык кароонун предмети](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-408.md)
- [409-берене. Апелляциялык инстанцияда ишти кароонун чектери](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-409.md)
- [410-берене. Апелляциялык даттануулар жана сунуштар боюнча соттун курамы жана иштерди кароонун мөөнөттөрү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-410.md)
- [411-берене. Апелляциялык инстанциядагы соттун отурумун дайындоо](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-411.md)
- [412-берене. Апелляциялык инстанциядагы өндүрүштүн тартиби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-412.md)
- [413-берене. Апелляциялык инстанциядагы соттук териштирүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-413.md)
- [414-берене. Тараптардын жарыш сөзү. Айыпталуучунун акыркы сөзү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-414.md)
- [415-берене. Апелляциялык инстанциянын ыйгарым укуктары](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-415.md)
- [416-берене. Апелляциялык инстанциядагы соттун чечими](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-416.md)
- [417-берене. Апелляциялык инстанциядагы сот тарабынан кабыл алынуучу чечимдердин түрлөрү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-417.md)
- [418-берене. Биринчи инстанциядагы соттун өкүмүн жокко чыгарууга же өзгөртүүгө карата негиздер](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-418.md)
- [419-берене. Өкүмдө баяндалган сот тыянагынын иштин чыныгы жагдайына дал келбөөсү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-419.md)
- [420-берене. Кылмыш-жаза кодексинин ченемдерин туура эмес колдонуу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-420.md)
- [421-берене. Кылмыш-жаза процессуалдык мыйзамды олуттуу бузуу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-421.md)
- [422-берене. Өкүм боюнча дайындалган жазанын жасалган кылмыштын оордугуна ылайык келбеши](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-422.md)
- [423-берене. Апелляциялык инстанциядагы соттук отурумдун протоколу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-423.md)
- [424-берене. Апелляциялык инстанциядагы соттун өкүмүн жана аныктамасын аткаруу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-424.md)
- [425-берене. Апелляциялык инстанциядагы соттун ишти кайталап кароосу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-425.md)
- [426-берене. Биринчи инстанциядагы соттун өкүмүнүн мыйзамдуу күчүнө кирүүсү жана аны аткарууга алуу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-426.md)
- [427-берене. Биринчи инстанциядагы соттун токтомун, тергөө судьясынын токтомун аткарууга алуу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-427.md)
- [428-берене. Апелляциялык инстанциядагы соттун өкүмүн, аныктамасын аткарууга алуунун тартиби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-428.md)
- [429-берене. Соттун өкүмүн, токтомун, аныктамасын аткарууга алуу тартиби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-429.md)
- [430-берене. Өкүмдүн аткарууга алынгандыгы жөнүндө соттолгон адамдын туугандарына маалымдоо](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-430.md)
- [431-берене. Өкүмдү аткарууда сот тарабынан каралууга тийиш болгон маселелер](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-431.md)
- [432-берене. Өкүмдү аткарууга алуу менен байланышкан маселелерди чечүүчү соттор](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-432.md)
- [433-берене. Өкүмдүн аткарылышынын мөөнөтүн кийинкиге жылдыруу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-433.md)
- [434-берене. Айыкпас катуу оорусуна байланыштуу жазаны өтөөдөн бошотуу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-434.md)
- [436-берене. Пробациялык көзөмөлдү жокко чыгаруу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-436.md)
- [437-берене. Башка аткарылбаган өкүмдөр болгондо өкүмдүн аткарылышы](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-437.md)
- [438-берене. Өкүмдү аткарууга байланышкан маселелерди чечүүнүн тартиби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-438.md)
- [439-берене. Сот чечимдерин кассациялык тартипте кайра кароо](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-439.md)
- [440-берене. Кассациялык инстанциядагы сотко кайрылуу укугу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-440.md)
- [441-берене. Кассациялык инстанциядагы соттун укуктарынын чектери](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-441.md)
- [442-берене. Кассациялык тартипте соттук чечимди кайра кароодо абалдын начарлоосуна жол берилбестик](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-442.md)
- [443-берене. Кассациялык инстанциядагы соттун кароосуна сунуштарды жана даттанууларды киргизүү тартиби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-443.md)
- [444-берене. Кассациялык даттануунун, сунуштун мазмуну](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-444.md)
- [445-берене. Кассациялык даттанууну, сунушту кароосуз кайра кайтаруу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-445.md)
- [446-берене. Кассациялык инстанциядагы сот тарабынан ишти кароонун тартиби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-446.md)
- [447-берене. Кассациялык даттанууну, сунушту кароонун мөөнөтү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-447.md)
- [448-берене. Кассациялык инстанциядагы соттун чечими](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-448.md)
- [449-берене. Кассациялык инстанциядагы соттун судьясынын өзгөчө пикири](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-449.md)
- [450-берене. Кассациялык инстанциядагы соттун чечимин аткаруу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-450.md)
- [451-берене. Иш боюнча өндүрүштү кайра баштоонун негиздери](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-451.md)
- [452-берене. Ишти жаңы же кайтадан ачылган жагдайлар боюнча кароо жөнүндө өтүнүчтөрдү кароочу соттор](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-452.md)
- [453-берене. Өндүрүштү кайра баштоонун мөөнөттөрү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-453.md)
- [454-берене. Жаңы же кайтадан ачылган жагдайлар боюнча ишти кайра баштоо жөнүндө өтүнүч берүүгө укуктуу жактар](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-454.md)
- [455-берене. Жаңы же кайтадан ачылган жагдайлар боюнча ишти кайра баштоо жөнүндө өтүнүчтү кароочу соттун чечими](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-455.md)
- [456-берене. Соттук чечимдерди жокко чыгаргандан кийинки өндүрүш](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-456.md)
- [457-берене. Мыйзам менен чатагы бар балдардын жасаган кылмыштары жөнүндө иштер боюнча кылмыш-жаза сот өндүрүшүнүн тартиби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-457.md)
- [458-берене. Балдардын кылмыштары жөнүндө иштер боюнча белгиленүүгө тийиш болгон жагдайлар](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-458.md)
- [459-берене. Балага карата ишти өзүнчө өндүрүшкө бөлүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-459.md)
- [460-берене. Баланы кармоо жана ага карата бөгөт коюу чарасын колдонуу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-460.md)
- [461-берене. Айыпталуучу баланы чакыртуунун тартиби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-461.md)
- [462-берене. Шектүү, айыпталуучу катары баланы суракка алуу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-462.md)
- [463-берене. Адвокаттын катышуусу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-463.md)
- [464-берене. Педагогдун жана психологдун катышуусу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-464.md)
- [465-берене. Шектүү жана айыпталуучу баланын мыйзамдуу өкүлүнүн сотко чейинки өндүрүшкө катышуусу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-465.md)
- [466-берене. Баланы комплекстүү психологиялык-психиатриялык экспертизадан өткөрүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-466.md)
- [467-берене. Кылмыш-жаза сот өндүрүшүнүн тутумунан баланы чыгаруу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-467.md)
- [468-берене. Кылмыш-жаза сот өндүрүшүнүн тутумунан баланы чыгаруу тартиби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-468.md)
- [469-берене. Кылмыш-жаза сот өндүрүшүнүн тутумунан чыгаруунун жүрүшүндө бала үчүн кепилдиктер](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-469.md)
- [471-берене. Жазуу жүзүндө эскертүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-471.md)
- [472-берене. Келтирилген зыяндын ордун толук же жарым-жартылай толтуруу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-472.md)
- [473-берене. Милдеттенмелерди жүктөө](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-473.md)
- [475-берене. Кылмыш-жаза сот өндүрүшүнүн тутумунан баланы чыгаруу жөнүндө келишим боюнча милдеттенмелерди аткарбоо](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-475.md)
- [476-берене. Балдардын иштери боюнча айкындуулуктун чектелиши](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-476.md)
- [477-берене. Айыпталуучу баланын мыйзамдуу өкүлүнүн соттук териштирүүгө катышуусу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-477.md)
- [478-берене. Айыпталуучу баланы соттук отурумдун залынан чыгарып салуу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-478.md)
- [479-берене. Сот тарабынан пробациялык көзөмөлдү колдонуу менен баланы кылмыш жазасынан бошотуу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-479.md)
- [480-берене. Соттун тарбиялык мүнөздөгү мажбурлоо чараларын колдонуу менен баланы кылмыш-жаза жоопкерчилигинен бошотуусу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-480.md)
- [481-берене. Медициналык мүнөздөгү мажбурлоо чараларын колдонуу жөнүндө иштер боюнча өндүрүш үчүн негиздер](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-481.md)
- [482-берене. Далилденүүгө тийиш болгон жагдайлар](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-482.md)
- [483-берене. Кылмыш-жаза кодексинде каралган укукка каршы аракетти акыл-эси жайында эмес абалда жасаган же кылмышты жасагандан кийин психикалык оору менен ооруп калган адамга карата ишти бөлүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-483.md)
- [484-берене. Медициналык мүнөздөгү мажбурлоо чараларын колдонуу жөнүндө иш жүргүзүлүп жаткан адамдын укуктары](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-484.md)
- [485-берене. Сотко чейинки өндүрүштө жана сотто мыйзамдуу өкүлдүн катышуусу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-485.md)
- [486-берене. Адвокаттын катышуусу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-486.md)
- [487-берене. Медициналык мүнөздөгү мажбурлоо чараларын колдонуу жөнүндө келип түшкөн иш боюнча прокурордун чечимдери](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-487.md)
- [488-берене. Соттук отурумду белгилөө](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-488.md)
- [489-берене. Соттук териштирүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-489.md)
- [490-берене. Иш боюнча чечимди кабыл алууда сот чечкен маселелер](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-490.md)
- [491-берене. Медициналык мүнөздөгү мажбурлоо чараларын колдонуу тууралуу соттун токтому](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-491.md)
- [492-берене. Медициналык мүнөздөгү мажбурлоо чараларын колдонууну токтотуу, өзгөртүү жана узартуу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-492.md)
- [493-берене. Медициналык мүнөздөгү мажбурлоо чаралары колдонулган адамга карата ишти кайра баштоо](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-493.md)
- [494-берене. Кылмыш иштери боюнча өндүрүштүн өзгөчө тартиби колдонулган адамдардын категориялары](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-494.md)
- [495-берене. Өндүрүштүн өзгөчө тартиби колдонулган адамдарга карата кылмыш ишин козгоо](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-495.md)
- [496-берене. Айыпталуучу катары жоопко тартуу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-496.md)
- [497-берене. Кызмат адамдарынын айрым категориясын кылмыш-жаза жоопкерчилигине тартуунун тартиби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-497.md)
- [498-берене. Кармоо, жеке тинтүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-498.md)
- [499-берене. Адамдардын айрым категорияларына карата сотко чейинки өндүрүш](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-499.md)
- [500-берене. Күнөөнү мойнуна алуу жөнүндө макулдашууну түзүү тууралуу өтүнүч берүүнүн тартиби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-500.md)
- [501-берене. Күнөөнү мойнуна алуу жөнүндө макулдашуу түзүү тууралуу өтүнүчтү сотко чейинки өндүрүштүн жүрүшүндө кароонун тартиби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-501.md)
- [502-берене. Сотко чейинки өндүрүштүн жүрүшүндө түзүлгөн күнөөнү мойнуна алуу жөнүндө макулдашууну тергөө судьясынын кароосу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-502.md)
- [503-берене. Күнөөнү мойнуна алуу жөнүндө макулдашууну түзүү тууралуу өтүнүчтү соттук териштирүүнүн жүрүшүндө берүүнүн жана кароонун тартиби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-503.md)
- [504-берене. Соттук отурумду өткөрүүнүн жана токтом чыгаруунун тартиби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-504.md)
- [505-берене. Жарашуу тартиби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-505.md)
- [506-берене. Жарашуу жөнүндө макулдашуунун мазмуну](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-506.md)
- [507-берене. Жарашуу жөнүндө макулдашуунун негизинде иш боюнча чечим](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-507.md)
- [508-берене. Укуктук жардам көрсөтүү маселелери боюнча борбордук органдар](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-508.md)
- [509-берене. Укуктук жардам көрсөтүү жөнүндө суроо-талапты жиберүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-509.md)
- [510-берене. Укуктук жардам көрсөтүү жөнүндө суроо-талап](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-510.md)
- [511-берене. Процессуалдык жана соттук иш-аракеттерди жүргүзүү жөнүндө суроо-талаптын формасы жана мазмуну](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-511.md)
- [512-берене. Укуктук жардам көрсөтүү жөнүндө суроо-талапты (тапшырманы, өтүнүчтү) кароо](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-512.md)
- [513-берене. Суроо-талапты (тапшырманы, өтүнүчтү) кароонун натыйжалары жөнүндө билдирүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-513.md)
- [514-берене. Укуктук жардам көрсөтүү жөнүндө суроо-талапты (тапшырманы, өтүнүчтү) аткаруудан баш тартуу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-514.md)
- [515-берене. Чет мамлекеттердин аймагында алынган далилдердин юридикалык күчү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-515.md)
- [516-берене. Кыргыз Республикасынын аймагынан тышкары жерде жүргөн күбөнү, жабырлануучуну, анын өкүлүн, экспертти чакыруу жана суракка алуу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-516.md)
- [517-берене. Процессуалдык же соттук иш-аракеттерди жүргүзүү жөнүндө суроо-талапты аткаруу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-517.md)
- [518-берене. Кылмыш куугунтугун улантуу үчүн иштин материалдарын жөнөтүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-518.md)
- [519-берене. Кылмыш куугунтугун улантуу же сотко чейинки өндүрүштү баштоо жөнүндө суроо-талапты аткаруу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-519.md)
- [520-берене. Видео байланышты колдонуу жолу менен процессуалдык иш-аракеттерди жүргүзүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-520.md)
- [521-берене. Биргелешкен тергөө, тергөө-ыкчам топторун түзүү жана алардын ишмердиги](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-521.md)
- [522-берене. Чет мамлекеттин аймагында жүргөн адамды өткөрүп берүү (экстрадициялоо) тууралуу суроо-талапты жөнөтүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-522.md)
- [523-берене. Адамды өткөрүп берүү жөнүндө суроо-талаптын материалдарын даярдоо жана жиберүү тартиби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-523.md)
- [524-берене. Өткөрүп берилген жактын кылмыш жоопкерчилигинин чектери](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-524.md)
- [525-берене. Өткөрүлүп берилген (экстрадицияланган) адамга карата кылмыш куугунтуктугунун натыйжалары жөнүндө маалымдоо](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-525.md)
- [526-берене. Камакта кармоонун мөөнөттөрүн эсептөө](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-526.md)
- [527-берене. Кыргыз Республикасынын чегинен тышкары жерде кылмыш-жаза укугун бузган адамды кармоонун өзгөчөлүктөрү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-527.md)
- [528-берене. Адамды убактылуу камакта кармоо](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-528.md)
- [529-берене. Экстрадициялык камоо](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-529.md)
- [530-берене. Чет мамлекеттин жаранын өткөрүп берүү жөнүндө суроо-талапты аткаруу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-530.md)
- [531-берене. Адамды өткөрүп берүү (экстрадициялоо) жөнүндө чечим](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-531.md)
- [532-берене. Өткөрүп берүүдөн баш тартуу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-532.md)
- [533-берене. Адамды өткөрүп берүүнү кийинкиге калтыруу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-533.md)
- [534-берене. Адамды чет мамлекетке убактылуу өткөрүп берүү (экстрадициялоо) жана адамды убактылуу өткөрүп берүү жөнүндө суроо-талап жөнөтүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-534.md)
- [535-берене. Өткөрүлүп берилген адамдарды транзиттик ташуу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-535.md)
- [536-берене. Адамды өткөрүп берүү жөнүндө чечимди сот тартибинде даттануу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-536.md)
- [537-берене. Өткөрүп берилүүчү адамды берүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-537.md)
- [538-берене. Буюмдарды берүү](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-538.md)
- [539-берене. Эркиндигинен ажыратууга соттолгон адамды ал жараны болуп саналган мамлекетте жазаны өтөө үчүн өткөрүп берүүгө негиздер](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-539.md)
- [540-берене. Эркиндигинен ажыратууга соттолгон адамды өткөрүп берүү менен байланышкан маселелерди соттун кароосунун тартиби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-540.md)
- [541-берене. Соттолгон адамды ал жараны болуп саналган мамлекетте жазасын өтөө үчүн өткөрүп берүүнүн шарттары жана тартиби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-541.md)
- [542-берене. Эркиндигинен ажыратууга соттолгон адамды жазаны өтөө үчүн чет мамлекетке берүүдөн баш тартуу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-542.md)
- [543-берене. Кыргыз Республикасынын жаранынын жазаны өтөөсү жөнүндө өтүнүчтү кароо](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-543.md)
- [544-берене. Кыргыз Республикасынын эркиндигинен ажыратууга соттолгон жаранын жазаны өтөө үчүн өткөрүп берүүдөн баш тартуу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-544.md)
- [545-берене. Чет мамлекеттин сотунун өкүмүн аткарууга байланышкан маселелерди соттун чечүүсүнүн тартиби](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-545.md)
- [546-берене. Кабыл алынган соттолгон адамдарга карата жазаны аткарууну уюштуруу](https://aqlex.ai/kg/doc/112308/st-546.md)