4-статья. Ушул Мыйзамда пайдаланылган негизги түшүнүктөр

Гипсометрия (Hypsos - бийиктик) - жердин бийиктигин ченөө. Гипсометрикалык шкала - бийиктиктин баскычтары боюнча картада жердин рельефин боео үчүн колдонулуучу түстөрдүн шкаласы. Гипсометрикалык карталар - бул жарыш түз сызыктардын жана бийиктик тепкичтерди боеонун жардамы менен рельефти геометриялык так тартуу. Тоолуу аймак - бөлөк-бөлөк бөлүнгөн рельефтин (аянт бирдигинде төмөнкү жана жогорку белгилердин коюлушу) терең базиси, табигый факторлордун комплекси бар белгиленген гипсометрикалык салыштырмалуу белгинин чектеринде жайгашкан жер, жаратылыш факторлоруна бийиктик, рельеф, ландшафт кирет. Ойдуңдардан кескин айырмаланган климаттык өзгөчөлүктөр табигый экотутумунун жашашынын өзгөчө параметрлерин шарттайт, адамдардын ден соолугуна, жашоо жагдайына жана күнүмдүк ишине таасир этүүчү алардын жашоо-турмушунун өзгөчө шарттарын түзөт. Мамлекеттик тоо саясаты - мамлекеттин жалпы саясатынын курамдык бөлүгү, мамлекеттик бийлик органдары, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары тарабынан мамлекеттик колдоонун негизги принциптерин аныктоого тоолуу аймактарды туруктуу өнүктүрүү жана алардын экономикалык жана экологиялык негиздерин сактоо үчүн шарттарды түзүүгө багытталган иш-чаралардын тутуму. Тоолуу калктуу конуштар - ушул Мыйзам менен аныкталган тоолуу аймактардын чегинде жайгашкан айылдар (кыштактар), шаарчалар жана башка калктуу жерлер. Тоолуу аймактардын тургундары - тоолуу калктуу конуштарда туруктуу жашаган жана иштеген адамдар. Тоону өнүктүрүүнү мамлекеттик жөнгө салуу - Кыргыз Республикасынын мамлекеттик бийлик органдарынын, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын ишинин каржылык, социалдык, инвестициялык, тышкы экономикалык жана башка багыттарына тоолуу аймактардын туруктуу жана теңдеш кызмат кылышына, тоолуу райондордун тургундарынын жашоосунун сапатын жакшыртуу жана деңгээлин жогорулатууда башкаруучулук таасир этүүнүн тутуму. Тоолуу аймактарды өнүктүрүүнү мамлекеттик жөнгө салуунун артыкчылыктары - Кыргыз Республикасынын мамлекеттик бийлик органдарынын жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын ишинин убакыттын белгилүү бир мезгилинде тоолуу аймактар менен байланышкан мамилелерди өркүндөтүү боюнча негиздүү, кыйла маанилүү жана мамлекеттин ички жана тышкы саясатынын стратегиялык максаттары менен аныкталуучу багыттары. Мамлекеттик тоо саясатынын инструменттери - каржылык, социалдык, тышкы экономикалык, инвестициялык мамлекеттик саясатты пайдалануу менен Кыргыз Республикасынын ар бир өзүнчө областтарында колдонулуучу тоолуу аймактарды өнүктүрүүнүн максаттуу программалары. Тоолуу аймактарды өнүктүрүүнүн максаттуу программасы - Кыргыз Республикасынын тоолуу аймактарынын инфраструктуралык, социалдык-экономикалык, табигый-ресурстук өнүктүрүүнүн проблемаларын чечүүдө укуктук, уюштуруучулук, экономикалык, каржылык, социалдык мүнөздөгү жана башка материалдык каражаттары менен мазмуну, аткаруу мөөнөтү, ресурстары жана аткаруучулары боюнча өз ара байланыштырылган иш-чаралардын (жумуштардын) комплекси. Тоолуу аймактардын мониторинги - мамлекеттик тоо саясатын ишке ашыруунун артыкчылыктарын, милдеттерин аныктоону, чыр-чатактарды, кедерги болуучу факторлорду негиздөө үчүн пайдаланылуучу маалыматты эсепке алуунун, жыйноонун, талдоонун жана жайылтуунун туруктуу колдонулуучу тутуму. (КР 2003-жылдын 10-августундагы № 194 Мыйзамынын редакциясына ылайык)