Отуз-Адыр айылдык кеңешинин «Жайыттарды башкаруу жана пайдалануу боюнча жамааттын орто мɵɵнɵттүү планы жɵнүндɵ» токтому

ОТУЗ-АДЫР АЙЫЛДЫК КЕӉЕШИ ТОКТОМ XXVIII сессиясынын (бешинчи чакырылышы) 2018-жылдын 12-октябры № 9 Жайыттарды башкаруу жана пайдалануу боюнча жамааттын орто мɵɵнɵттүү планы жɵнүндɵ Кыргыз Республикасынын “Жайыттар жɵнүндɵ” Мыйзамынын 7-беренесинин 3-бɵлүгүнүн негизинде Отуз-Адыр айылдык Кеңеши ТОКТОМ КЫЛАТ;

1. Отуз-Адыр жайыт комитетинин жамаатынын жайыттарды башкаруу жана пайдалануу боюнча 2018-2022-жылдардагы орто мɵɵнɵттүү планы бекитилсин.( тиркеме тиркелет 43 баракта)

2. Токтомдун аткарылышын камсыз кылуу Отуз-Адыр жайыт комитетине жүктɵлсүн (А.Мамасалиев)

3. Токтомдун аткарылышын кɵзɵмɵлдɵɵ айылдык Кеңештин жер жана агрардык маселелер боюнча туруктуу комиссиясына тапшырылсын.(А.Адашов)

Төрага

А.Д.Беделов

БЕКИТЕМИН Отуз-Адыр айылдык Кеңешинин 2018-жылдын “12” –октябрындагы ХХVIII сессиясынын № 9 токтому

_______________________ (А.Б.Беделов)

Кыргыз РеспубликаСЫ, Ош облУсУ Кара-Суу районУ, Отуз-Адыр айыл аймаГЫ ЖАЙЫТТАРДЫ БАШКАРУУ ЖАНА ПАЙДАЛАНУУ БОЮНЧА ЖАМААТТЫН ОРТО МӨӨНӨТТУУ ПЛАНЫ 2018-2022-ЖЫЛДАРГА КАРАТА ЖАЙЫТТАРДЫ ПАЙДАЛАНУУ ПЛАНЫ 2018-ЖЫЛГА Отуз-Адыр 2018-ж.

МАЗМУНУ

1. КИРИШУУ 4

2. ЖАЛПЫ МААЛЫМАТ 4

2.1. Географиялык орду, климаты, айылдары жана калкы 4

2.2. Жер ресурстары 5

2.3. Жайыт пайдалануучулар бирикмеси (ЖПБ) жөнундө кыскача маалымат 6

2.4. Айыл аймагы боюнча жайыттардын кыскача мунөздөмөсу жана инфраструктурасы 8

2.5. Жайыт карталары..............................................,.........................................................9

3. МАЛДАРДЫН САНЫ, АЛАРДЫН ЖАЙЫТКА ЖАНА ДАЯРДАЛУУЧУ ТОЮТТАРГА БОЛГОН МУКТАЖДЫГЫ 10

3.1. Быйылкы жылга шарттуу малдын башы 10

3.2. 2018-2022-жылдарга карата болжолдуу шарттуу малдын башы 10

3.3. Быйылкы жылга жайыт жана даярдалуучу тоюттарга муктаждык……...11

4. БЫЙЫЛКЫ ЖЫЛГА КАРАТА ЖАЙЫТ ЖАНА ДАЯРДАЛУУЧУ ТОЮТТАРДЫН КӨЛӨМУ ЖАНА ТОЮТ БАЛАНСЫ 11

4.1. Жайыттардагы жана мал жайылуучу участоктордогу тоюттун көлөму 11

4.2. Даярдалуучу тоюттун көлөму 27

4.3. Тоют балансы 28

5. КЛИМАТТЫН ӨЗГӨРУШУН ЭСКЕ АЛУУ МЕНЕН ЖАЙЫТТАРДЫН АБАЛЫН БААЛОО ЖАНА АЙЛАНА-ЧӨЙРӨНУ КОРГОО, ЖПБ МУКТАЖДЫКТАРЫ 30

5.1. Климаттын өзгөрушун эске алуу менен жайыттардын абалын баалоо анализи 16

5.2. Фокус топтордун жыйынтыктарынын негизинде ЖПБнын муктаждыктарын баалоо анализи 33

6. 2018-2022-ЖЫЛДАРГА КАРАТА ЖАЙЫТТАРДЫ БАШКАРУУ ЖАНА ПАЙДАЛАНУУ БОЮНЧА ЖАМААТТЫН ОРТО МӨӨНӨТТУУ ПЛАНЫ…………,……………,……………………………………………………………..21

6.1. 2018 – 2022-жылдарга жайыттарды пайдалануу планы……………………….21

6.2. Беш жылдык иш-чаралардын планы жана бюджети 35

6.3.ЖПБ/ЖКнын беш жылга карата келечектуу пландын бюджети...,…………….23

6.4. Жайыттардын абалына мониторинг жана баалоо жургузуу боюнча беш жылдык планы 27.

7. ЖАЙЫТТАРДЫ БАШКАРУУ ЖАНА ПАЙДАЛАНУУ БОЮНЧА ЖЫЛДЫК ПЛАНЫ 26

7.1. Жайыттарды башкаруу жана пайдалануу боюнча жылдык планы 26

7.2. Мал жайуунун жылдык календардык планы 29

7.3. Жылдык иш-чаралар графиги (ЖКнын операциондук планы) 43

7.4. Малдардын ден соолугун коргоо боюнча жылдык планы* 45

7.5. 2018-жылга жылдык иш-чаралардын планы 41

7.6. ЖПБнин 2018-жылга инвестициялык планы. Жылдык бюджет 42

8. ЖПБ/ЖКнын ИЧКИ ЭРЕЖЕЛЕРИ 51

9. МАЛ ЖАЙУУ ЭРЕЖЕСИН БУЗГАНДЫК УЧУН ЖООПКЕРЧИЛИК 52

10. ГЕНДЕРДИК ОНУГУУ ПЛАНЫ……………………………………………….47

11. ЖБПЖПнын АТКАРЫЛЫШЫНА МОНИТОРИНГ ЖАНА БААЛОО ЖУРГУЗУУ ПЛАНЫ.......................................................................................................49

12. ОТУЗ-АДЫР ААнын "2018-2022-ЖЫЛДАРГА ЖАЙЫТТАРДЫ БАШКАРУУ ЖАНА ПАЙДАЛАНУУНУН ЖАМААТТЫК ПЛАНЫН ИШКЕ АШЫРУУДАН КУТУЛУУЧУ НАТЫЙЖАЛАР.............................................................................................50

13. ТИРКЕМЕЛЕР 51

ШАРТТУУ КЫСКАРТУУЛАР

АА

Айыл аймагы

АӨ

Айыл өкмөту

АРИС

Коомчулукту өнуктуруу жана инвестициялоо агенттиги

КӨЖЫ

Климаттын өзгөруулөрунө жараша ыңгайлашуу

ВБ

Дуйнөлук банк

ВП

Ветеринардык палата

МДСТ

Малдардын ден соолугун коргоо тобу

ЖД

АЧТММ Жайыт, мал чарба жана балык чарба департаменти

ЖК ЖПБ

Жайыт комитети – ЖПБнын аткаруучу органы катары

БМ

Бодо мал

МБ ЖАМБЖ

Мониторинг жана баалоо Жайыттарга мониторинг жана баалоо жургузуу

ЖӨБ

Жергиликтуу өз алдынча башкаруу

ЖЖ

Жергиликтуу жамаат

АЧТММ

КР Айыл чарба, тамак-аш өнөр жайы жана мелиорация министрлиги

ЧДТ

Чакан долбоордук тобу

ЧДС

Чакан долбоордук сунуш

КЭ

Кой-эчки

АӨЭФ ВФКМИРБ

Айыл чарбаны өнуктуруунун эл аралык фонду Кыргыз Республикасынын Өкмөтунө караштуу Ветеринардык жана фитосанитардык коопсуздук боюнча мамлекеттик инспекциянын райондук башкармалыгы

РАӨБ

Айыл чарба, тамак-аш өнөр жайы жана мелиорация министрлигинин Райондук агрардык өнуктуруу башкармалыгы

ЖӨБО

Жергиликтуу өз алдынча башкаруу органдары

АДИБ

АЧТММга караштуу Айыл чарба долбоорлорун ишке ашыруу бөлуму

ЖПБ

Жайыт пайдалануучулар бирикмеси

МДК

Малдардын ден-соолугун коргоо

МРӨД ЖБПЖП

Мал чарбасын жана рынокту өнуктуруу долбоору Жайыттарды башкаруу жана пайдалануу боюнча жамааттын планы

ЖУП

Жасалма уруктандыруу пункту

МДКП

Малдардын ден-соолугун коргоо планы

КЗ

Кургак зат

ШМБ

Шарттуу малдын башы

ЖВА

Жеке ветеринардык адис

1. КИРИШУУ

Отуз-Адыр айыл аймагындагы Жайыт пайдалануучулар бирикмесинин (ЖПБ) Жайыт комитети тарабынан иштелип чыккан Жайыттарды башкаруу жана пайдалануу боюнча жамааттын планы (ЖБПЖП) Жайыт пайдалануучулар бирикмесинин жалпы чогулушунда жайыт пайдалануучулар, айыл өкмөту жана башка кызыкдар тараптар, анын ичинде Кыргыз Республикасынын Айыл чарба, тамак-аш өнөр жайы жана мелиорация министрлигинин Кара-Суу райондук агрардык өнуктуруу башкармалыгы менен 2018-2022- жылдардын мезгилине макулдашылган. Кыргыз Республикасынын жайыттар боюнча колдонуудагы ченемдик укуктук актыларына ылайык, ЖБПЖП жергиликтуу кеңештин сессиясында да каралып чыгып, бекитилген жана Жайыт комитети менен жайыттарды башка максаттарга пайдалануу боюнча тийиштуу келишимдерди тузгөн бардык жайыт билетин алуучулар жана башка физикалык жана юридикалык жактар тарабынан аткарылышы милдеттуу турдө талап кылынат. Пландын биринчи бөлугундө Отуз-Адыр айыл аймагынын географиялык жайгашышы, табигый-климаттык шарттары, калктуу конуштары (айылдары) жана калкы, жер ресурстары жөнундө жалпы маалымат берилген. Жайыттарды башкаруу жана пайдалануу, малдардын ден соолугун коргоо жана жайыттарды башкарууну жана пайдаланууну жакшыртуу жана мал чарбасын өнуктуруу жаатындагы жергиликтуу потенциалды кучөтуу боюнча беш жылдык жана жылдык пландар ЖБПЖПнын негизги бөлугу болуп саналат. Документтин жыйынтыктоочу бөлугундө ЖБПЖПнын жузөгө ашырылышына жана жыйынтыктарына мониторинг жургузуу жана баа беруу боюнча кеңири план чагылдырылган. Негизги пландын ажырагыс бөлугу болуп эсептелген деталдуу чакан долбоордук сунуштар, айыл аймактын профайлы (паспорту), жайыт участокторунун абалына баа беруунун жыйынтыктары, ж.б.у.с. материалдар планга тиркелген. Ушул ЖБПЖП, бугунку кундогу климаттын озгоруусун эске алуу менен, келечектеги орто мөөнөттуу жана кыска мөөнөттуу көрунуштө жалпысынан жайыттарды башкарууну жана пайдаланууну, малдардын ден соолугун коргоону жана малды тоюттандырууну жакшыртуу аркылуу мал чарбачылыгын өнуктуруудө жергиликтуу калктын кирешелерин көбөйтуугө багытталган.

2. ЖАЛПЫ МААЛЫМАТ

2.1. Географиялык орду, климаты, айылдары жана калкы

Отуз-Адыр айыл аймагы Кара-Суу районунун административдик аймагында жайгашып, Кара-Суу районунун Мады, Нариман, Папан, Жоош, Кашкар-Кыштак, Кызыл-Кыштак айыл аймактары менен чектешет. Отуз-Адыр айыл аймагынын климаты негизинен континенталдуу климаттарга кирет. Июнь айындагы абанын орточо температурасы 25-30°C, август айында30-40°C. Эң суук күндөр январь айына туш келет - 5°C тен - 25°C ке чейин. Өтө ысык аба ырайы июль айында күтүлөт. Отуз-Адыр А/Ада 8 айыл бар. Отуз-Адыр айылы айыл аймактын административдик борбору болуп саналат.

Калктын жана тутундөрдун саны тууралуу маалымат

1-таблица

№

Айылдардын аталышы

калктын саны

кожолук саны

1

Отуз-Адыр

6306

1083

2

Кара-Добо

2250

440

3

Кызыл -Абад

1396

285

4

Кыш-Абад

2175

399

5

Ынтымак

819

153

6

Жаны-Кызыл-Суу

1570

227

7

Савайарык

1273

214

8

Фархат

1354

240

9

Жалпы:

17143

3038

Айыл тургундарынын негизги киреше булактары 2-таблица

Иш чөйрөсу

2018г.

Мал чарбачылык

30

Дыйканчылык

60

Кызмат көрсөтуу чөйрөсу (соода, ж.б.)

10

БАРДЫГЫ:

100%

2.2. Жер ресурстары

Айыл аймагындагы жайыт жерлерди кошкондо жер ресурстарынын жалпы аянты 8988 гектарды тузөт. Төмөнку 3-таблицада айыл чарба жерлеринин категориялар боюнча аянты көрсөтулгөн.

3-таблица

2.3. Жайыт пайдалануучулар бирикмеси (ЖПБ) жөнундө кыскача маалымат

Кыргыз Республикасынын “Жайыттар жөнундө” мыйзамы кабыл алынгандан кийин, Отуз-Адыр айыл аймагында жайыт пайдалануучулардын демилгеси менен жана Кыргыз Республикасынын колдонуудагы мыйзамдарына ылайык, аткаруу органы – жайыт комитети, ал эми Жайыт пайдалануучулар бирикмеси - Аймактык коомдук өз алдынча башкаруу органы катары катталган. 4-таблица

Юридикалык дареги:

Ош облусу, Кара-Суу району, Отуз-Адыр АА, Отуз-Адыр айылы.

Эсептешүү эсеби:

№1290393230050410; Ошский филиал ОАО РСК Банк г.Ош

Жеке идентификациялык номери:

01612200910341

Мамлекеттик каттоодон өткөндүгү тууралуу күбөлүк:

109449– 3306– У-е, Серия ГР № 0060174,

16.12.2009-ж.

Башкаруу структурасы:

Ø Жогорку башкаруу органы – ЖПБ мүчөлөрүнүн жалпы чогулушу Ø Текшерүү-көзөмөлдөө органы – Текшерүү комиссиясы Ø Аткаруучу орган – Жайыт Комитети.

Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органы менен Жайыт пайдалануучулар бирикмесинин ортосундагы жайыттарды башкаруу жана пайдалануу жөнүндө келишим (№ жана күнү) же Жергиликтүү кеңештин жайыттарды башкаруу жана пайдалануу боюнча өзүнүн ыйгарым укуктарын Жайыт пайдалануучуларга өткөрүп берүү жөнүндө протоколу (№ жана күнү)

15- январь 2018-жылдагы келишим.

2018-жылда жайыт билеттерин алган жайыт пайдалануучулардын тизмеси

Жайыт билети бар жайыт пайдалануучулардын саны – 5 адам (Тизме 1-тиркемеде берилген), жайытты башка максатта пайдалануучулардын саны 94 адам.

Жергиликтуу өз алдынча башкаруу органдарынын жана ЖПБнын Жайыт комитеттеринин жетекчилери жана жооптуу адамдары: 5-таблица

№

Аты-жөнү

Мекеме

Кызмат орду

Электрондук почта

Байланыш телефону

1

Беделов Алмаз

Жергиликтүү кеңеш

Төрага

0772-120006

2

Туйбаев Таалайбек

Айыл өкмөтү

Башчысы

0778-010365

3

Мамасалиев А.

Жайыт комитети

Төрага

0554-294840

4

Алибаев Акматали

Жайыт комитети

Бухгалтер

0770-521735

5

Курбанбаев Осмон

Жайыт комитети

Малдардын ден соолугун коргоо тобунун башчысы

0778-817535

6

Курбанбаев Осмон

Жайыт комитети

Жайыттардын абалына мониторинг жүргүзүүгө жана баа берүүгө жооптуу адам

0778-817535

7

Айтимбетова Нурзада

Жайыт комитети

Жайыт жерлерин пайдалануу үчүн акы төлөөнү жыйноого жооптуу адам

0776-448804

8

Бердиев Сансарбек

Текшерүү комиссиясы

Төрага

0552-111986

2.4. Айыл аймагы боюнча жайыттардын кыскача мунөздөмөсу жана инфраструктурасы

Отуз-Адыр ААда жайыт аянттарынын олчому жалпысынан – 3485 гектарды тузот. Бирок анын пайдаланылып жатканы- 1116 гектар. Жайыт участокторунун саны - 9. Андан пайдаланылганы -5 участок. Мурда Отуз-Адыр ААнын жайыт пайдалануучулары узак мооноттуу пайдаланылуучу алыскы жайыттардан (Алай, Озгон УДПсынан) пайдаланышчу. Азыр ал жайыттар Алай, Озгон районуна жана Кара-Суу токой чарбасына карайт. Отуз-Адыр ААнын карамагындагы жайыттарда учурда томондогудой инфраструктура объектилери иштейт: 1 даана Беккери чункуру, 18 км узундуктагы жайыт жолдору, 4 мал суу ичуучу курулмалар, жайыт жолдорун ондоожана тоют даярдоо учун сатып алынган 2 даана спецтехника. 6-таблица

*Мал жайууга мумкун болгонайыл чарба айдоо аянттары – Буларга сугат жана кайракы айдоо жерлер, кысыр аңыздар жана көп жылдык бак-дарактар ж.б. кирет, ошондой эле тушум жыйналгандан кийин гана жайылат (3-табицаны караңыз).

Маалымдама Малды жайытка жайуу жана аларды короодо кармоо мезгили боюнча жайыттар жана мал жайылуучу участоктор төмөнку мезгилдерге бөлунөт: Ø жазгы(жайыттар жана мал жайылуучу участоктор) Ø жайкы (жайыттар жана мал жайылуучу участоктор) Ø кузгу (жайыттар жана мал жайылуучу участоктор) Ø кышкы (короодо кармоо)

№

Жыл мезгили

Жайытка жаюу/кармоо мезгили

Кун

Эскертуу

1

Жаз

01.04.-31.05.

61

Жаз мезгилинен куз мезгилине чейин мал жайыттарда жана мал жайылуучу участоктордо жайылат. Малды жайытка жаюунун жалпы укзактыгы 229 кунду тузөт.

2

Жай

01.06.-31.08.

92

3

Куз

01.09.-15.11.

76

4

Кыш

16.11.-31.03

136

Кыш мезгилинде, б.а. 136 кун, мал адатта короодо багылат.

Алынган маалыматка ылайык жыл бою 6616 ШМБ Алай, Озгон райондорунун жайыттарына, Токой чарбасына, коншу ААна кетет жана колдо бордоодо кармалат. Отуз-Адыр ААнын жайыттарында болгону 190 ШМБ жайылат.

3. МАЛДАРДЫН САНЫ, АЛАРДЫН ЖАЙЫТКА ЖАНА ДАЯРДАЛУУЧУ ТОЮТТАРГА БОЛГОН МУКТАЖДЫГЫ

3.1. Быйылкы жылга шарттуу малдын башы

2018-жылдын 1 январына карата Отуз-Адыр A/A эсептелип чыккан малдын башы (ШМБ) 6806ны түзгөн (7-таблица). Малдын бир нече түрү багылат, жана алардын ар бир түрүнө карата күн сайын жана ай сайын канча КЗ керектелери эсептелген. Айыл аймагында 3038 үй чарбасы жайгашкан. Алардын көпчүлүгү негизинен сүт жана эт өндүрүү үчүн бодо мал кармайт. Сүт базарда жана сүт жыйноочуларга сатылат. Жылкыны кымыз өндүрүү жана айыл чарба жумуштарын аткаруу үчүн багышат. 2018-жылга карата малдын башы жана турунө жараша тоюттун керектелиши 7-таблица *Коэффициент–Малдардын тируулөй салмагын аныктоо Кыргыз Республикасынын Окмотунун 2009-жылдын 4-ноябрындагы №386 токтомуна ылайык белгиленди.

3.2. 2018-2022-жылдарга карата болжолдуу шарттуу малдын башы

№8 таблицада айыл чарба багытындагы малдардын өсушу 2014-2018-жылдардагы малдын ар кандай туру боюнча өсуу динамикасынын негизинде алынган маалыматтар. Малдын бардык категориясында өсуу тенденциясы байкалып турат. Малдын санынын өсушу тууралуу маалымат божомолдуу болуп саналат жана 2018-жылдын планында берилген маалыматтан айырмаланышы мумкун. 8-таблица 8-таблицаны чычкандын оң баскычын басып, “Объект лист – открыть” деген аракетти жасоо менен ушул таблицанын ылдый жагынан 2014-2018-жылдардагы малдын жалпы санынын өсуу динамикасын көрө аласыздар

3.3. Быйылкы жылга жайыт жана даярдалуучу тоюттарга болгон муктаждык

2018-жылга карата мезгилдер боюнча жайыт жана даярдалуучу тоюттарга болгон муктаждык

2018-жыл ичинде малдын жалпы санын тоют менен талаптагыдай камсыз кылуу учун 18632 тонна тоют керектелет, анын ичинен 11690 тонна жайыт тоюту жана 6942 тонна даярдалуучу тоюту кирет. Отуз-Адыр ААда мал жайытка бир жыл ичинде 229 кун жайылат, ал эми короодо 136 кун кармалат.

4. 2018- ЖЫЛГА КАРАТА ЖАЙЫТ ЖАНА ДАЯРДАЛУУЧУ ТОЮТТАРДЫН КӨЛӨМУ ЖАНА ТОЮТ БАЛАНСЫ

4.1. Жайыттардагы жана мал жайылуучу участоктордогу тоюттун көлөму

2018-жылга жайыттардын жана мал жайылуучу участоктордун мезгил боюнча тушумдуулугу жана сыйымдуулугу «Кыргызгипрозем» институтунан 2010-жылдагы жайыттардын мониторингинин жыйынтыгы боюнча маалыматтан, ошондой эле тоюттардын тушумдуулугу боюнча райондук статистика комитетинен алынган маалыматтардын негизинде иштелип чыкты. 10-таблица

2018-жылга карата мезгилдер боюнча жайыттардын жана мал жайылуучу участоктордун тушумдуулугу жана сыйымдуулугу боюнча жыйынтыкталган таблица Табл.10-1

4.2. Даярдалуучу тоюттун көлөму

Колго даярдалуучу тоюттардын тушумдуулугу жөнундө маалымат райстаттын маалыматтары боюнча тушумдуулуктун орточо көрсөткучтөрунон алынды.

2018 –жылга карата дардалуучу тоюттар 11-таблица

1-график

4.3. Тоют балансы

Жайыттардын тушумдуулугунө жана колго даярдалуучу тоюттардын көлөмунө жургузулгөн анализге ылайык (11 жана 12-таблица), Отуз-Адыр айыл аймагында жайыт аз болгондуктан (малдын саны коп) жайыт тоюту жетишсиз. Даярдалуучу тоюттардын өлчөму аз. Айыл аймагында жалпысынан тоют болгону 51% ды тузот. Малды кыш мезгилинде тоют менен камсыздоо учун жетиштуу көлөмдө тоют даярдоо зарылдыгы бар. Отуз-Адыр айыл аймагынын ар бир тургунуна малды багууга жетиштуу өлчөмдөгу жер улушу бөлунуп берилгендиктен алар айдоо аянттарына тоюттук осумдукторду остуруусу жана малдын санына эмес, сапатына конул болуп, малдын асылдуулугун жакшыртуу керек.

2018-жылга карата ар бир мезгилге жараша тоют балансы 12-таблица

2-график

Отуз-АдырА/А мал жаюу системасына 5 участок же мал жаюуну башкаруу зонасы (коктулар) кирет. Жайыттардын тиби талаа жайытына кирет. Жайыттын түшүмдүүлүгү 1 чарчы жайыт жеринен “Чөп чабуу” ыкмасынын негизинде аныкталат. 2018-жылга «Кыргызгипрозем» институнан жазгы-кузгу жана жайкы тоюттардын түшүмдүүлүгү боюнча алынган маалыматтардын негизинде эсептелип чыгылды. Жайытка жаюуга уруксат берилген ченемдер 60% түзөт, бирок Отуз-Адыр А/А жүргүзүлгөн анализде “жарымын алуу жана жарымын калтыруу” 50% дык белгилүү стандарты колдонулду.

5. КЛИМАТТЫН ӨЗГӨРУШУН ЭСКЕ АЛУУ МЕНЕН ЖАЙЫТТАРДЫН АБАЛЫН БААЛОО ЖАНА АЙЛАНА-ЧӨЙРӨНУ КОРГОО, ЖПБ МУКТАЖДЫКТАРЫ

5.1. Климаттын өзгөрушун эске алуу менен жайыттардын абалын баалоо анализи

Акыркы 100 жылдын ичинде Кыргызстанда аба ырайынын өзгөрушу байкалып, температура 0,8 градуска жогорулаган. Бул болсо негизинен жайындасы жаан-чачындын салыштырмалуу аз болушуна, ал эми, кышындасы анын коломунун жогорулашына байланыштуу озгоргону байкалууда. Мындай корунуш республиканын аймагында жайыттардын тушумдуулугунун жана продуктуулугунун томондошуно алып келуудо. Отуз-Адыр ААнын жайыттарында 2015-жылы кургакчылык болду, жай мезгили жамгырсыз өтуп, аба ырайынын температурасы абдан жогорулады. Айрым жайыт жерлериндеги чөптөр куйуп кетти, кээ бир булактар соолуп калды, мунун баары малдын азыктуулугуна терс таасирин тийгизди. Натыйжада, мал жайыттан керектуу болгон тоютту ала албады жана мал чарба продукциясынын коломуно жана сапатына таасир этти. Ал эми 2017-жылы жазында жана жайында жамгыр көп жаап, жайыт өсумдуктөрунунун өсушунө шарт тузду, бирок ошону менен катар эле малды жайкы жайыттарга өз убагында айдап чыгуу туйшуктуу болду (аба ырайынын төмөн температурасына байланыштуу жайыттарда нөшөрлөп жааган жамгыр, сел жана жайыттагы ондолгон инфраструктура обьектилери, маселен, жолдордун бузулушуна алып келди ж.б.). Мындай терс көрунуштөргө климаттын өзгөрушу да өз таасирин тийгизип келет. Жайыттарды пайдалануу планын иштеп чыгууда климаттын өзгөрушунө ыңгайлашуу чараларын Кыргызгидромет тарабынан иштелип чыккан орто жана кыска мөөнөттуу аба ырайынын божомолун пайдаланып, карап чыгуу зарыл. Отуз-Адыр ААнын ЖК буга чейин жайыттардын абалына мониторинг жургузгон эмес. Бирок, ЖК жана жайыт пайдалануучулардын маалыматы боюнча жылдан жылга жайыттардын продуктуулугу томондоп баратат. Мунун себеби мурунку кургакчылык жылдарга жана малды ашыкча жаюуга байланыштуу. Мындай учурда климаттын өзгөрушунө ыңгайлашуу жолдорунун бири жайыттардын жугун 10% азайтуу болуп саналат. Жайыттардын сыйымдуулугун аныктоодо Кыргызгипроземдин 2010-жылга берилген маалыматтары колдонулду. Мындан ары Отуз-Адыр А/А ЖК бардык участоктордо жаз, жай, куз мезгилдеринде пландык мониторинг жургузуугө ниеттенуудө. Жайыттарга мониторинг жургузуу жана баалоо планы 4-тиркемеде берилген (Кыргыз Республикасындагы жайыттардын абалын “Кайчылаш сызыктар” ыкмасы менен баалоо боюнча колдонмо). Мезгилдин ортосунда чөптун оттолушун көзөмөлдөө жана жайыттарды пайдалануу максаттарынын аткарылышына ишендируу учун чөптун оттоо деңгээлин аныктоо учун “Негизги өсумдуктөрдун ыкмасы” менен жургузуу сунушталат. Мониторингдин натыйжаларын сактап коюу зарыл.

Жайыттарды пайдалануу планында климаттын өзгөрушунө ыңгайлашуу боюнча негизги чаралары томондогулор:

· Жайыт пайдалануучуларга климаттын өзгөрүүсүнүн малдардын продуктуулугуна жана жайыттарга тийгизген таасири жөнүндө маалыматтарды жеткирип, түшүндүрүү иштерин жүргүзүү.

· Жайыттарга мал жайунун оркундотулгон натыйжалуу системаларынын тартибин кийируу;

· Малды жайытка жайууну жана климатка ынгайлашуу чараларын пландаштыруу учун жайыттардын абалына мониторинг жана баалоо жургузуу;

· Илимпоздордун сунуштамаларына ылайык, жайыт жугун 10%га азайтуу;

· Жайыттардын сыйымдуулугуна жараша малдарды жайытка жайуу планын иштеп чыгуу;

· Жайыттарды эс алдыруу жана жайыттарга мал жайуунун календарлык планынын аткарылышын козомолдоо;

· Жайыт инфраструктурасын жакшыртуу, ондоо же жаныдан куруу;

· Кышка карата жана кургакчылык болушунун алдын алып, малдын тоют запасын кенен даярдоо;

· Малдын асыл тукумдуулугун жакшыртуу;

· Алыскы жайыттарды пайдалануу менен жайыт аянттарын кенейтуу.

· Мамлекеттик токой фондунун жайыттарын пайдалануу;

· Альтернативдуу ишкердикти онуктуруу (айыл чарба жана мал чарба продуктуларын кайра иштетуу ж.б.).

Жогорудагы белгиленген иш чаралардын негизги максаты климаттын озгорушуно жергиликтуу коомчулуктун туруктуулугун жана мал чарбачылыгынын мумкунчулугун жогорулатуу болуп эсептелет.

5.2. Фокус -топтордун жыйынтыктарынын негизинде ЖПБнын муктаждыктарын баалоо анализи

Фокус топторунда жургузулгөн талкуулоолордун жыйынтыгында, ЖПБнын жалпы чогулушунда жактырылган төмөнку өнуктуруунун артыкчылык багыттары аныкталган (14-таблицаны караңыз). Өнуктуруунун артыкчылык багыттары 14-таблица

№

Артыкчылык багыттары

Жайгашкан орду

1

Жайыттарды жакшыртуу

Жайыттардын абалын жакшыртуу максатында жергиликтуу тоюттардын уронун кобойтуу жана такырларган жерлерге себуу.

Бардык жайыттарда

Жайыттардын тоютун жакшыртуу учун бал ондуруучуларду жайыттарга тартуу

Бардык жайыттарда

Жайыттарды жакшыртуу максатында атайын участоктордо чоптун уронун ондуруу

Ак-Жар участогунда

2

Инфраструктураны жакшыртуу

Жайыттарда мал суу ичуучу курулмаларды куруу, ондоо

Ак-Жар,

Кызыл-Абад айылына мал суу ичуучу курулмаларды куруу

Кызыл-Абад жайыты

Отуз адыр жайытына раскол куруу

Отуз-Адыр жайыты

Жайыт жолдорун ондоо учун техника сатып алуу

ЖПБ учун

Кызыл-Абад жайытындагы Сасык- Булак булагынын айланасын тосуу.

Кызыл-Абад жайыты

Ак-Жар участкасындагы 2 км жолду калыбына келтирүүнү жана оңдоо

Ак-Жар участкасы

Жайыт жолддорун ондоо

Бардык жайыт участокторунда

Ак-Жар жайытында эски сважинаны ишке киргизуу

Ак-Жар участкасы

Кайтпас участкасында 2 мал отуучу копурону куруу

Кайтпас участкасы

Кайтпас участкасында резервуар жана 2 мал суу ичуучу курулманы куруу

Кайтпас участкасы

3

Мал чарбачылыгын жакшыртуу

Чабандар учун боз уй сатып алуу

ЖПБ учун

Малдын асыл тукумдуулугун жакшыртуу учун асыл тукум букаларды сатып алуу

ЖПБ учун

Малдарга жасалма уруктандыруу көчмө пункттарын уюштуруу

ЖПБ үчүн

4

Потенциалды жогорулатуу

ЖПБ/ЖКнын мүчөлөрүнүн билим денгээлин жогорулатуу

Отуз-Адыр А/А ЖПБ/ЖК

5

Маркетинг планы

Жунду кайра иштетуу цехтерин уюштуруу

Отуз-Адыр АА боюнча

Жайыттын кен-байлыктарын туура, натыйжалуу пайдалануу

ЖПБ

Куносканаларды жана момо-жемиштерди кургатуучу цехтерди уюштуруу

Отуз-Адыр АА боюнча

Жузум бактарын уюштуруу

Отуз-Адыр АА боюнча

6. 2018-2022-ЖЫЛДАРГА КАРАТА ЖАЙЫТТАРДЫ БАШКАРУУ ЖАНА ПАЙДАЛАНУУ БОЮНЧА ЖАМААТТЫН ОРТО МӨӨНӨТТУУ ПЛАНЫ

Мындан ары Отуз-Адыр айыл аймагынын жайыт аянттарын мезгил-мезгили менен дем алдыруу, жайыттарды колдонуунун графигин жакшыртуу, эгерде зарылчылык жаралса ал аянттарды агротехникалык жактан жакшыртуу пландаштырылууда. Бул иш-чараларды аткаруу үчүн негизги кадамдардын бири болуп биринчи жылы малдарды жайыттын сыйымдуулугуна ылайык жайып эгерде мүмкүнчүлүк болсо көп кыйналган жайыттарга тыныгуусуна мүмкүнчүлүк түзүп берүү керек. Жайыттарды которуштуруу планы Жайыттардын абалына мониторинг жана баалоо жүргүзүүнүн (ЖАМБЖны 3-тиркемеден толук тааныша аласыздар) жыйынтыктаранын негизинде жеңил деградацияга учураган участокторду узак мөөнөттүү же 50% эс алдыруу боюнча иш-чаралар төмөндөгү 15-таблицада көрсөтүлгөн.

6.1. 2018– 2022-жалдарга карата жайыт которуу планы 15-таблица

6.2. Беш жылдык иш-чаралардын планы жана бюджети

Беш жылдык иш-чаралардын планы 16-таблица

№

Пландалган иш-чаралар

Жайгашкан орду

Мөөнөту (башталышы жана аякталышы)

Эскертуу

Жайыттарды жакшыртуу

1

Жайыттарды жакшыртуу максатында атайын участоктордо чоптун уронун ондуруу

Ак-Жар участогунда

2019-жыл.

2

Жайыттардын абалын жакшыртуу максатында жергиликтуу тоюттардын уронун кобойтуу жана такырларган жерлерге себуу.

Бардык жайыттарда

2019-2022-жылдар.

Инфраструктураны жакшыртуу

4

Кызыл-Абад айылына мал суу ичуучу курулмаларды куруу

Кызыл-Абад жайыты

05.2018 – 11.2018

5

Отуз адыр жайытына раскол куруу

Отуз-Адыр жайыты

05.2018 – 11.2018

6

Жайыт жолдорун ондоо учун техника сатып алуу

ЖПБ учун

05.2018 – 11.2018

7

Кызыл-Абад жайытындагы Сасык- Булак булагынын айланасын тосуу.

Кызыл-Абад жайыты

05.2018 – 11.2018

8

Ак-Жар участкасындагы 2 км жолду калыбына келтирүүнү жана оңдоо

Ак-Жар участкасы

05.2018 – 11.2018

9

Жайыт жолддорун ондоо

Бардык жайыт участокторунда

2019-2022-жылдар

10

Ак-Жар жайытында эски сважинаны ишке киргизуу

Ак-Жар участкасы

05.2019 – 11.2019

11

Кайтпас участкасында 2 мал отуучу копурону куруу

Кайтпас участкасы

05.2019– 11.2019

12

Жайыттарда мал суу ичуучу курулмаларды куруу, ондоо

Ак-Жар,

05.2019 – 11.2019

Мал чарбачылыгын жакшыртуу

13

Чабандар учун боз уй сатып алуу

ЖПБ учун

05.2018 – 11.2018

14

Малдын асыл тукумдуулугун жакшыртуу учун асыл тукум букаларды сатып алуу

ЖПБ учун

05.2019– 11.2019

15

Малдарга жасалма уруктандыруу көчмө пункттарын уюштуруу

ЖПБ үчүн

2019–2022-жылдар

Потенциалды жогорулатуу

16

ЖК/ЖПБнын мүчөлөрүнө жайыттарды жана мал чарбасын башкаруу, ЖПБПтузуу боюнча окутууларды өткөрүү

Отуз-Адыр айылы

2018-2022-жылдар

Маркетинг планы

17

Жунду кайра иштетуу учун цехтерди тузуу

Отуз-Адыр АА

07.2019– 10.2019

18

Жайыттын кен-байлыктарын туура, натыйжалуу пайдалануу

Бардык жайыт участокторунда

2018 – 2022-жылдар

19

Куносканаларды жана момо-жемиштерди кургатуучу цехтерди уюштуруу

Кыш-Абад, Жаны-Кызыл-Суу айылдарында

2019 –2022-жылдар

20.

Жузум бактарын уюштуруу

Отуз-Адыр айылында

2019 –2022-жылдар

6.3. Отуз-Адыр ЖПБ/ЖКнын беш жылга карата келечектуу пландын бюджети 17-таблица

6.4. Жайыттардын абалына мониторинг жана баалоо жургузуу боюнча беш жылдык планы.

20-таблица

6. ЖАЙЫТТАРДЫ БАШКАРУУ ЖАНА ПАЙДАЛАНУУ БОЮНЧА ЖЫЛДЫК ПЛАНЫ

7.1. Жайыттарды башкаруу жана пайдалануу боюнча жылдык планы

Отуз-Адыр А/Анын калкы коп жана ага жараша калктын мал жандыктарынын саны да коп. Мында жайыт аянттары аз жана жетишпейт. Жайыт пайдалануучулары көпчулук жайыт участокторун 2-3 мезгилде бир пайдаланышат. Айыл аймагынын айылдарынын тургундары жайыт жерлеринен тышкары айыл чарба жерлердин башка категорияларын дагы мал жаюу участоктору катары пайдаланышат (тушум жыйналгандан кийин айдоо жерлер, көп жылдык бак-дарактар отургузулган, короонун жанындагы жерлер, бадал өсумдуктөру, ошондой эле айдалган айдоо аянттары жана башка жерлер). Төмөнку 22-таблицада Отуз-Адыр А/А боюнча мал жаюу участоктордун аталышы жана аянты, ошондой эле мал жайылуучу участоктордун пайдалануу мезгилдери көрсөтулгөн. 22-таблица

Эскертүү: жайыт тоюттарынын жалпы көлөмүн пландоо жана эсептөө учурунда жайыттарды Мезгил боюнча пайдалануунун жыштыгы, анын ичинде мал жаюу үчүн пайдаланылган айыл чарба жерлеринин башка категориялары эске алынган. Натыйжада, жайыттардын Мезгил боюнча пайдалануу аянты көбөйүүдө. Жайыттардын абалын баалоо учурунда айрым жайыт жерлерин ашыкча пайдалануу же аз пайдалануу байкалса, алардын себеби аныкталат, мисалы, сууга жетүү жолдорунун же суу ичүүчү жайлардын жоктугу. Учурда Отуз-Адыр А/А сугарылуучу айдоо аянттарында түшүм жыйналгандан кийин кеч күзгө чейин мал жайылат (жер үлүштөрү). . “Жайыт пайдалануучуларды которуштуруп жайгаштыруу” таблицасы менен тереңирээк таанышуу үчүн 22-таблицага курсорду алып барып, чычкандын оң жактагы баскычын басып, «Объект лист – Открыть» - деген аракетти жасоо менен Excel форматындага таблицанын 2-чи барагынан же ушул документтин эң аягындагы 6-тиркемесинен көрө аласыз

Отуз-Адыр ЖК сунуштаган жайыт жүгүн өзгөртүүну төмөнкү тартипте ишке ашырат: А/А боюнча жайыттардын жалпы пайдалануучу аянты 1116 гектар болсо, анын 441 гектары гана мал жаюу учун пайдаланылат. Калган 675 гектары ички жайыттар (айыл тургундарынын улуш жерлеринин айланасы жана Отуз-Адыр ААнын жашоочуларына чоп орук учун ижара берилген жерлер болуп эсептелет. Андыктан, Жайыт комитети 94 гектар жерди келишимдин негизинде чоп орукка ижарага берип келет. Ал эми Кызыл-Абад жайытындагы 441 гектар жерге гана жайыт билети берилет. Мына ошондуктан Отуз-Адыр ЖПБнин карамагында жайыт учун пайдаланылган аянт ото аз. Ал эми Отуз-Адыр ААнын калкы коп жана ошого жараша мал саны да коп болгондуктан оздорунун жайытына мал аз жайылат. Дээрлик 90 пайыз мал жаз, жай, куз мезгилинде Озгон, Алай райондорунун жайыттарына жана Алайдын токой чарбасына малдарын айдалат. Жайыт комитети болсо жайыт пайдалануучуларга камкордук коруп, ошол район, чарбалар менен макулдашып, малды жайгаштырууну уюштуруп келуудо. жазгы жайыттарда оптималдуу сыйымдуулук 61 жайыт/күндө 260 ШМБ түзөт. Пландан кийин көрсөтүлгөн мөөнөттө жазгы жайыттарды 190 ШМБ жайылат, жайыт жүгү 0.73 % түзөт.

- жай мезгили боюнча жайыттардын сыйымдуулугу 179 чейин ШМБ гана тузот. Ал эми жайылган малдын ШМБ ошол эле 190 ШМБны тузуп. жайыт жүгү болсо 1.06 % түзөт.

-күз мезгилинде, пайдалануучу жайыттын сыйымдуулугу 209 ШМБ тузот. Бирок куз мезгилинде Отуз-Адыр ААда кайраакы айдоо аянттары 2833ганы тузуп, анын эсебинен жалпы сыйымдуулук 2421 ШМБны тузуудо. Натыйжада, мындай корсоткуч айылга жакын жерлердеги кайракы айдоо аянттарынан пайдалануунун эсебинен кобойгон.

- кышында, Отуз-Адыр ААнын тургундары малынтолугу менен колдо кармашат. 2018-жылга карата келечектүү планда малдын тукумун жакшыртуу жана сандан асыл тукумдуулукту жакшыртууга өтүү, малдын азыктуулугун жогорулатуу жана жайыт тиешелүү түрдө пайдалануучулардын кирешелерин өстүрүү максатында жасалма уруктандыруу боюнча көчмө пунктту сатып алуу пландалган.

7.2. Мал жаюунун жылдык календардык планы

Отуз-Адыр А/А мал жаюу участокторун пайдалануу планы жана мал жаюу графиги 5-тиркемеде (жайыт пайдалануучуларды которуштуруунун жана мал жаюунун календардык планы) көрсөтулгөн. Мындан тышкары, ЖК мал жаюу графигин иштеп чыккан. Бул графикте ар турдуу участоктордо мал жаюу тартиби, болжолдуу кундөру жана мезгили белгиленген. Мал жаюу графиги Кыргызгидрометтин аба ырайы боюнча божомолун (бир айга божомол, 3 суткага божомол жана аба ырайынын чукул өзгөрушун эскертуу) эске алуу менен тузулөт. Бир айга божомол, иш учурунда, 3 кундук божомол жана аба ырайынын чукул өзгөрушу тууралуу жайыттар боюнча берилген эскертуулөр менен такталат. Мал жаюу графиги мал жаюу схемасынын ажырагыс бөлугу болуп эсептелинет (22.1-таблица). Мал жаюу графигин бир нече жыл бою колдонуу жайыттардын абалын жакшыртуу макстанда мал жаюуну пландоо жана тузөтуулөрду киргизуу боюнча Жайыт комитетин иштиктуу курал менен камсыздайт. Жайыт комитети тарабынан аныкталган жана жайыт пайдалануучулар менен макулдашылган жайыт участокторунда мал жаюу мөөнөтун Айылдык кеңеш бекитет. Көп жылдык байкоолор далилдегендей, такыр болуп бараткан жерлер эгер жыл жакшы болуп, жаан-чачын көп, малдын саны аз болсо жыл өткөн сайын кайрадан калыбына келээри белгилүү. Ошондуктан жайытка малды эрте жана өтө эле көп жаюууга жол бербөө өтө зарыл. ЖАМБЖ (Жайыттардын абалына мониторинг жана баалоо жургузуу) жана жайыттардын жугун төмөндотуудө малдарды которуштуруп жайгаштыргандан кийинки мал жаюунун жылдык календардык планы Таблица №22.1

7.3 Жылдык иш-чаралар графиги (Отуз-Адыр ЖКнын 2018-жылга операциондук планы)

24-таблица

№

Иш-чаралар

Айлар

Жооптуулар

I

II

III

IV

V

VI

VII

VIII

IX

X

XI

XII

1

Жайыт пайдалануучулардын жылдык чогулушу

ЖК

2

А/Ада катталган малдарды тактоо

А/Ө, ЖК

3

Мезгил боюнча жайытка чыгуучу малдарды тактоо

ЖК

4

ЖБПЖПны иштеп чыгуу, ЖПБ жана РАӨБдун жалпы чогулушунда талкуулоо жана макулдашуу

ЖК/ЖПБ

5

ЖБПЖПныАК сессиясында бекитуу

ЖК/АК

6

Жайыт пайда-лар менен келишим тузуу, жайыт билеттерин беруу

ЖК

7

Жайыт участокторунун абалына мониторинг жургузуу жана баалоо

ЖК/ МБТ

8

Ветеринардык- профилактикалык иштердин аткарылышын контролдоо

ЖК, ЖДСТ

9

Жайыттардын абалын жакшыртуу боюнча иш чараларды жургузуу

10

Бруцеллез, лейкоз жана лептоспирозго изилдөө учун кандын улгусун алуу

ЖВ

11

Аллергиялык метод менен (байкоо иретинде теринин алдына) туберкулинизация жургузуу

ЖВ

12

Жайыт инфраструктура сын жакшыртуу боюнча иш-чаралар

ЖК

13

Мезгил боюнча малды которууну уюштуруу

ЖК

16

Жайыт жерлерин пайдала- нуу учун акыны жыйноо

ЖК

17

ЖК/ЖПБнын мучөлөрунун потенциалын жогорулатуу учун окутуулар

ЖК

7.3. Малдардын ден соолугун коргоо боюнча жылдык планы*

Эпизотиялык абалга кыскача мунөздөмө ВФКМИ жана ЭЭБдин веб-сайттарында жайгашкан расмий маалыматтын анализине таянсак, жаныбарлар дагы да болсо жугуштуу ылаңдардан жабыркап келишет. Алардын кесепетинен малдын азыктуулугу төмөн болуп, мал чарбачылыгына көз каранды болгон уй-булөлук бюджетти толуктоодо фермердик чарбаларга жана уй чарбаларынаолуттуу экономикалык зыян келтирилуудө. Мындай абал бир катар жугуштуу жана инвазивдик ылаңдардын козгогучтарын өрчутуугө шарт тузгөн региондордун табигый-климаттык шарттарынын өзгөчөлугунө, жаныбарларды багуу жана кармоо талаптардын бузулгандыгына байланыштуу. Жургузулгөн анализге көңул бурсак, айрым жугуштуу ылаңдарга чалдыгуу дээрлик жок экендиги көрунуп турат, андыктан аларга каршы алдын ала пландуу иш-чаралар Отуз-Адыр айыл аймагында туура жолдо бараткандыгынан кабар берет Малдардын ээлерин жана малдардын ден соолугун коргоо боюнча ветеринардык кызмат көрсөтуучу ветеринардык адисти сурамжылоо, ошондой эле лабораториялык анализдин жана ушул айыл аймактагы мамлекеттик ветеринардык кызматтын отчетторун изилдөөнун жыйынтыктары бул айыл аймактын аймагындагы мал айрым жугуштуу ылаңдар менен аз санда ылаңдап тургандыгын көрсөтуп турат. Бул ылаңдардын ичинен бодо малдын бруцеллозу жыл сайын катталып турат. Мындан тышкары, табигый очоктору бар же жаныбарларды тоюттандыруу жана багуу эрежелери бузулганда пайда болуучу бир катар жугуштуу ылаңдар да кездешет. Алардын алдын алуу учун белгиленген пландуу иш-чараларды өткөруу талап кылынат. Кара-Суу районундагы Отуз-Адыр айыл аймагынын малдардын ден соолугун коргоо планы ушулардын баарын эске алуу менен тузулгөн.

7.4. Отуз-Адыр ЖПБнын 2018-жылга жылдык иш-чаралардын планы

25-таблица

№

Жайгашкан орду

Пландалган иш-чаралар

Аткаруу мооноту

Эскертуу

Жайыттарды жакшыртуу

1

Бардык жайыттарда

Жайыттардын тоютун жакшыртуу учун бал ондуруучулорду жайыттарга тартуу

04.2018 – 05.2018

2

Инфраструктураны жакшыртуу

3

Кызыл-Абад жайыты

Кызыл-Абад жайытындагы Сасык-Булак участкасында мал суу ичуучу курулмаларды куруу

05.2018 – 11.2018

4

Отуз-Адыр жайыты

Отуз- Адыр жайытына раскол куруу

05.2018 – 11.2018

5

ЖПБ учун

Тоют даярдоо учун чоп тангактоочу техника сатып алуу

05.2018 – 11.2018

6

Кызыл-Абад жайыты

Кызыл-Абад жайытындагы Сасык- Булак булагынын айланасын тосуу.

05.2018 – 11.2018

7

Ак-Жар участкасы

Ак-Жар участкасындагы 2 км жолду калыбына келтирүүнү жана оңдоо

05.2018 – 11.2018

Мал чарбачылыгын жакшыртуу

8

ЖПБ учун

Чабандар учун боз уй сатып алуу

05.2018 – 11.2018

9

ЖПБ үчүн

Малдарга жасалма уруктандыруу көчмө пункттарын уюштуруу

05.2019 – 11.2019

10

ЖПБ үчүн

Малдын асыл тукумдуулугун жакшыртуу учун асыл тукум букаларды сатып алуу

05.2018 – 11.2018

Потенциалды жогорулатуу

11

Отуз-Адыр АА

ЖК/ЖБПнын мүчөлөрүн жайыттардын абалын МБ боюнча окутуу

Март

12

Отуз-Адыр АА

ЖК/ЖБПнын мүчөлөрүн ЖБПЖП иштеп чыгуу жана ЖПЖП боюнча окутуу

Февраль

13

Отуз-Адыр АА

Чакан долбоорлорду иштеп чыгуу жана экологиялык баалоо жүргүзүү боюнча тренинг жана консультациялар

май

14

Отуз-Адыр АА

ЖКнын мүчөлөрүн финансылык туруктуулук жана финансылык отчетту даярдоого үйрөтүү боюнча окуулар

июнь

15

Отуз-Адыр АА

ЖКнын мүчөлөрүнө сатып алуу жол-жоболору боюнча окууларды өткөрүү

июнь

Жайыттардын абалын баалоо

16

Кызыл-Абад, Ак-Жар, Кара-Добо, Отуз-Адыр, Канаттуулар фабрикасы

Жайыттардын абалына мониторниг жүргүзүү жана баалоо

апрель- ноябрь

17

Жайыттын кен-байлыктарын туура, натыйжалуу пайдалануу

Бардык жайыт участокторунда

2018 –2022- жылдар

7.5. Отуз-Адыр ЖПБнин 2018-жылга Инвестициялык планы

26-таблица

ЖПБ/ЖКнын 2018-жылга карата жылдык бюджети 27-таблица

Иштелип чыккан бюджет жайыт пайдалануучулардын жалпы чогулушунда талкууланат жана Отуз-Адыр айыл аймагынын айылдык кеңеши тарабынан бекитилет. Жайыт пайдалануу акысы жалпы чогулушта жана айылдык кеңеш менен макулдашылгандан кийин жайыт пайдалануу акысынын көлөму ар бир жайыт билеттин ээси учун малдын туру боюнча аныкталат. Жайыт жерлерин пайдалануу акысы жайыт билетинде көрсөтулөт. Отуз-Адыр А/А боюнча малдын ар бир турунө жайыт жерлерин пайдалануу учун төлөнуучу акынын эсеби салык ичинде төмөндө берилген:

- Бодо мал – 150 сом,

- Жаш бодо мал (1 жашка чейин) 105 сом,

- Жылкы – 150 сом,

- Жаш мал (жылкы 1 жашка чейин) - 150 сом,

- майда жандыктар – 30 сом

2018 –жылы жайыт пайдалануучуларга 5 жайыт билетин берүү пландалууда, анын баарысы орто жайыт пайдалануучулар. Андан сырткары жакынкы жайыттардын 47 гектары чоп орук учун келишимдин негизинде 94 жайыт пайдалануучуга пайдаланууга берилет. Жайыт комитети жайыт жерлерин пайдалануу үчүн акы төлөөнүн стандарттуу графигин ЖПБнын накталай акча каражаттарынын зарыл агымынын, жайыт пайдалануучулардын төлөөгө жөндөмдүүлүгүн жана административдик жөнөкөйлөтүүнүн негизинде белгилеши керек.

8. ЖПБ/ЖКнын ИЧКИ ЭРЕЖЕЛЕРИ

БЕКИТЕМИН Отуз-Адыр айылдык Кеңешинин 2018-жылдын “___” –октябрындагы ХХVIII сессиясынын №___ токтому

_______________________ (А.Б.Беделов)

ЖПБ/ЖКнын ички эрежелери

Мал жайуу эрежелери

Кыргыз Республикасынын “Жайыттар жөнундө” мыйзамына ылайык жайыт пайдалануучу төмөнкулөрду аткарууга милдеттуу:

1. Мал жайуунун алдында Жайыт комитетинен жайыт билетин алууга.

2. Ветеринардык палатада катталган жергиликтуу ветеринардан бардык эмдөөлөр жана вакцинациялар жургузулгөндугу тууралуу маалымкат алууга.

3. Малды Райондук агрардык өнуктуруу башкармалыгы менен макулдашылып жана жергиликтуу кеңештин сессиясында бекитилгенден кийин гана Жайыттарды башкаруу жана пайдалануу боюнча жамааттын планына ылайык жайытка жаюуга (мал жаюу планы жана графиги бул пландын негизги бөлуктөрунун бири болуп саналат).

4. Жайыт мезгили 1 апрелде башталат.

5. Кузгу жайыт мезгили 15 ноябрда аяктайт, климаттын шарттарына жараша 30 ноябрга чейин узартылышы мумкун.

6. Жайыт пайдалануучуларды жазгы (орто) жайыттарга которуу 1-майдан 10-майга чейин жургузулушу шарт.

7. Жайыт пайдалануучуларды жайкы жайыттарга которуу 25-майдан 30-майга чейин жургузулушу керек.

8. Ортоңку кузгу жайыттарга 1-сентябрдан баштап кайтып келсе болот, ал эми мал жайылуучу участокторго тушум жыйналгандан кийин, 1-октябрдан баштап көчсө болот.

9. Айдоо аянттарына жакын жерде жайгашкан бардык жайыт пайдалануучулар 20-апрелден баштап жазгы жайыттарга которулуусу талап кылынат.

10. Жайыт пайдалануучулардын жалпы чогулушунда кабыл алынган чечимге ылайык, айыл ичинде 1 жумушчу ат, саан уйлар, 3-5 койду калтырууга уруксат берилет, калган мал жайкы жайыттарга чыгарылышы керек.

11. Башка учурларда бардык жайыт пайдалануучулар менен келишим тузулөт, жана жайыт пайдалануу акысы келишимдин негизинде Кыргыз Республикасынын “Жайыттар жөнундө” мыйзамына жана Кыргыз Республикасынын Өкмөтунун 2013-жылдын 13-сентябрындагы №515 токтому менен бекитилген Жайыт ресурстарын мал жаюу менен байланышпаган башка максаттарга пайдалануу укугун беруунун тартиби жөнундө типтуу жобого ылайык төлөнөт.

12. Жайыт пайдалануучулар жайыттан кайткандан кийин чарбасы менен жайытка конгон ордун тазалап, таштандыларын чогултуп ала кетиши талап кылынат.

13. Айлана чойрону коргоо багытындагы бардык талаптарды сактоо.

9. МАЛ ЖАЙУУ ЭРЕЖЕСИН БУЗГАНДЫК УЧУН ЖООПКЕРЧИЛИК

1. Райондук агрардык өнуктуруу башкармалыгы менен макулдашылып жана жергиликтуу кеңештин сессиясында бекитилген өлчөмдөгу жайыт пайдалануу акысын төлөөдөн баш тартылган учурда, жайыт комитети карызды жана айыпты жана жайыт пайдалануучунун укуксуз иш-аракетинин натыйжасында келип чыккан башка чыгымдарды өндуруп алуу учун документтерди сотко беруугө укугу бар.

2. Жайыт пайдалануу учун акы төлөө мөөнөту өтуп кеткен учурда жайыт билетинде көрсөтулгөн төлөмдун жалпы көлөмунөн ар бир кечиктирилген кун учун 0,5% өлчөмундөгу туум алынат.

3. Эгерде айылда 1 аттан, саан уйлардан, 3-5 койдон ашык мал калтырылса, төмөнку чаралар колдонулат: Жалпы чогулуштун чечими жана аксакалдар сотунун чечими боюнча малдын ар бир башына 500 сом өлчөмундө айып салынат.

Ø Эгерде мал айдоо аянттарына жайылып кетсе, алгачкы жолу ооз эки эскертуу берилет, андан кийин: Ø Бодо малга биринчи жолу - 250 сом, экинчи жолу -500 сом өлчөмундө айып салынат. Ø Майда малга биринчи жолу 50 сом, экинчи жолу 100 сом өлчөмундө айып салынат, эреже бузуу учунчу ирет кайталанган учурда, кетирилген зыян эсептелип, иш аксакалдар сотуна же сот органдарына жөнөтулөт.

4. Жазгы, жайкы жана кузгу жайыттарда мал жаюу графигин бузган жайыт пайдалануучуларга, бодо малдын ар бир башына – 250 сом, майда малга – 50 сом өлчөмундө айып салынат жана жайытка 1 сутканын ичинде кайтып баруу жөнундө жазуу жузундөгу билдирме берилет.

a. Жайыт пайдалануучу айып төлөөдөн баш тарткан учурда Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык жоопкерчиликке тартылат.

5. Айлана–чойрону коргоо багытындагы талаптар аткарылбаган учурда административдик жоопкерчилик боюнча кодекске ылайык жоопкерчилик тартат.

10. ЖПБнын ГЕНДЕРДИК ОНУГУУ ПЛАНЫ

Отуз-Адыр жайыт комитети аялдар ЖПБнин карамагындагы жайыт

№

Иш-чаралар

Индикаторлору

Аткаруу мооноттору

Жооптуулар

1

Жайыттарды башкарууда аялдардын катышуусун жого рулатуу учун ЖКнын курамын кайрадан карап чыгуу

ЖК курамынын 30% аялдар тузот

01.01.2019–ж.чейин

ЖКнин торагасы жана мучолору

2

ЖПБнин Текшеруу комис-нын курамын карап чыгуу

ТКнын 30% аялдар тузот

01.01.2019 –ж.чейин

ЖК торагасы ж/а мучолору

3

ЖБПЖП иштеп чыгуу

ЖБПЖПда аялдардын кызыкчылыгы эске алынган

01.04.2019 –ж.чейин

Жамааттык планды иштеп чыгуу боюнча жумушчу топ.

4

ЖБПЖПны ишке ашырууга Мониторинг жургузуу

Мониторинг жургузуу тобунун 30% аялдар тузот

01.04.2018ж-нан 01.04.2019

чейин

ЖКнин торагасы

5

Жайыттарды жана анын инфраструктурасын жакшыртуу боюнча койгойлорду аныктоо

Жайыт койгойлору нун 25 % аялдар тарабынан аныкталды

01.04.2018 –ж.чейин

ЖКнин торагасы

6

Инвестициялык долбоорлорду аныктоо

Инвестициялык долбоорлордун 25% ЖПБнин мучолору болгон аялдар тарабынан аныкталды

01.04.2018-ж. чейин

ЖКнин торагасы жана мучолору

7

Жайыттардын абалына мониторинг жана баалоо жургузуу

Жайыттардын абалын жакшыртууга байла -нышкан маселелерди талкуулоого аялдарды тартуу

01.04.2018ж-нан 01.04.2019

чейин

ЖКнин торагасы жана мучолору

8

Куносканада жашылча жемиш остуруу, жашылча жемиштерди кургатуу б-ча аялдардын топторун тузуу.

Тузулгон топтордун 100 пайызы аялдар

01.12.2019-ж. чейин

ЖКнин торагасы жана мучолору

ресурстарын туруктуу башкаруусу учун оздорунун койгойлорун чечууго багытталган жыйындарга аз катышып жаткандыктарын айтышкан. Андыктан, ЖПБнин жалпы чогулушунда мал чарбачылыгына байланышкан бардык иш чараларга аялдардын катышуусу 30 % дан кем болбошу керектиги белгиленген. Мындай чечим ЖПБне жайыттарды сактап калууга жана аны рационалдуу пайдаланууга жардам берет.

11. ЖБПЖПнын АТКАРЫЛЫШЫНА МОНИТОРИНГ ЖАНА БААЛОО ЖУРГУЗУУ БОЮНЧА ПЛАНЫ

ЖБПЖПнын аткарылышына мониторинг жана баалоо жумушу жыл сайын Отуз-Адыр ААнын башчысынын буйругу менен тузулгон мониторинг тобу тарабынан мезгил- мезгили менен жургузулуп турат. Мониторинг тобуна ЖКнин мучолорунон, АОнун кызматкерлеринен, АКтин депутаттарынан, айыл тургундарынан аялдардан, жаштардан окулдор кирет. ЖПБнин жыл сайын отуучу жылдык чогулуштарында ЖБПЖПнын аткарылышы жонундо маалымат сунуш беруу укугу менен берилип турат, ал эми АКтин сессиясында маалыматтын жыйынтыгы менен чечим кабыл алынат. Натыйжада, ЖК мониторинг тобунун сунуштары менен жамааттык планга озгортуулорду киргизе алат.

ЖБПЖПнын аткарылышына мониторинг жана баалоо томондогу корсоткучтор боюнча жургузулот:

Жайыттардын инфраструктурасынын жакшырышы; Жайыт абалынын жакшырышы: жайыттарды башкаруу, туура пайдалануу (агротехникалык иш чаралар ж.б.); Тоют базасын чындоо, жакшыртуу; Малдын ден соолугун коргоо боюнча иш чаралардын сапатын жакшыртуу; Жайыт ресурстарын башкарууда калктын жакыр катмарынын катышуусунун денгээлин жогорулатуу; Калктын жашоо денгээлинин жакшырышы-кирешенин осушу(аймактын социалдык-экономикалык корсоткучтору-райстаттын маалыматтары боюнча).

Мониторингдин жыйынтыктары ЖБПЖПнын аткаруу мооноту бутконго чейин жыл сайын козомолдонуп турат. Отуз-Адыр ЖПБнин жургузгон ишкердиги боюнча маалымдуулук жана ачык-айкындуулук максатында жарым жылдык жана жылдык Мониторингдин жыйынтыктары ААнын бардык жашоочуларына маалымат доскалары аркылуу жана жыйындарда жарыяланып турат.

Жайыттарды башкаруу жана пайдалануунун жамааттык планынын аткарылышына мониторинг жургузуудо зарылдыгына жараша ар кандай ыкмалар пайдаланылышы мумкун. Аталган Пландын аткарылышына Отуз-Адыр ААнын коомчулугунун кызыктар тараптары, донордук же партнердук уюмдар, АРИС жана ар кайсы денгээлдеги тиешелуу мамлекеттик органдар мониторинг жургузууго акылуу.

12. ОТУЗ-АДЫР ААнын "2018-2022-ЖЫЛДАРГА ЖАЙЫТТАРДЫ БАШКАРУУ ЖАНА ПАЙДАЛАНУУНУН ЖАМААТТЫК ПЛАНЫН" ИШКЕ АШЫРУУДАН КУТУЛУУЧУ НАТЫЙЖАЛАР

«2018-2022-жылдарга жайыттарды башкаруу жана пайдалануунун жамааттык Планын» иштеп чыгуунун максаттарына ылайык, Отуз-Адыр ААнын жайыт пайдалануучуларынын 60 пайызы пайда корот. Жайыттарды башкаруунун жамааттык планынан кутулуучу натыйжа корсоткучтору томондогу таблицада келтирилди.

№

Натыйжалары (келтирген пайдасы)

Корсоткучтору

Маалымат булактары

1

Жайыттардын инфраструктурасынын жакшырышы

-Жайлоолорго жана алыскы жайыттарга баруу мумкунчулугу жакшырды.

ЖПБнин Профайлы Мониторингдин натыйжалары

2

Жайыт абалынын жакшырышы

Жайыттардын продуктуулугу жогорулады Жайыт сыйымдуулугу осту.

Жайыт абалына мониторингдин натыйжалары

2

Тоют базасын чындоо, жакшыртуу

-Малдын салмагы жана саап алынуучу суттун колому осту.

Мониторингдин натыйжалары Аналитикалык маалыматтар

3

Малдын ден соолугун коргоо боюнча иш чаралардын сапатын жакшыртуу

-50% уй чарбаларында уй жаныбарларынын олуму азайды. -Малдын ыландары 6%га азайды.

Мониторингдин натыйжалары ЖВ, ПОЗЖ, райондук ветеринария станциясынан

4

Жайыт ресурстарын башкарууда калктын жакыр катмарынын катышуусунун денгээлин жогорулатуу

-Жайыт ресурстарын башкарууда калктын жакыр катмарынан 10 % (жаштардын, аялдардын) катышуусуна жетишилди.

ЖПБнин Профайлы Мониторингдин натыйжалары ЖПБнин иш чараларынын протоколдору

5

Калктын жашоо денгээлинин жакшырышы-кирешенин осушу.

-Жайыт пайдаланучу уй булолордун кирешеси долбоор башталганга чейинкиге салыштырмалуу жогорулады.

Мониторингдин натыйжалары АОнун Социалдык-экономикалык корсоткучтору

13. ТИРКЕМЕЛЕР

№

Тиркемелердин аталышы

Документ

Эскертуу

1

Жайыт пайдалануучулардын тизмеси

2

Малдардын тируулөй салмагын аныктоо боюнча жыйынтыктары

3

А/А жайыттарынын абалына мониторинг жана баалоо жургузуунун жыйынтыктары

4

КР “Кайчылаш сызыктар” ыкмасы менен жайыттардын абалына мониторинг жана баалоо жургузуу колдонмосу.

5

Жайыттардын басымын төмөндөтуу учун жайыт пайдалануучуларды которуштуруу

6

ЖПБ/ЖКнын жайыт сыйымдуулугуна жараша которуштуруу картасы

7

Малдардын ден соолугун коргоо планы

8

Башка максаттарга пайдаланууга беруу боюнча типтуу келишимдин улгусу (КР Өкмөтунун 2013-жылдын 13-сентябрындагы N 515 токтому мененбекитилген)

9

Жайыт билетинин типтуу формасы (КР Өкмөтунун2009-жылдын 19-июнундагы N 386 токтому менен бекитилген)

10

ЖПБнын чакан долбоору

11

Оор техниканын техникалык спецификациялары (бульдозер).

12

ЖБПЖПдагы Excel форматында иштелип чыккан бардык таблицалары