Сары-Колот айыл аймагынын 2023-2027 жылдарга карата социалдык-экономикалык өнүгүү (Сары-Колот жергиликтүү кеңешинин токтомуна ылайык) программасы

(Сары-Колот жергиликтүү кеңешинин 2023-жылдын 14-февралындагы № 10/2 токтомуна ылайык)

ОШ ОБЛУСУ КАРА-СУУ РАЙОНУ САРЫ-КОЛОТ АЙЫЛ АЙМАГЫ

ӨНҮККӨН АЙЫЛ ӨЛКӨНҮН ЖҮЗҮ

САРЫ-КОЛОТ АЙЫЛ АЙМАГЫНЫН 2023-2027 ЖЫЛДАРГА КАРАТА СОЦИАЛДЫК- ЭКОНОМИКАЛЫК ӨНҮГҮҮ ПРОГРАММАСЫ

Сары-Колот айылдык кеңешинин 2023-жылдын _________ ______ чакырылыштын ___ сессиясынын № _____ токтому менен бекитилген

Сары-Колот айылы 2023-жыл Мазмуну КИРИШҮҮ

1. СЭӨП иштеп чыгууда ченемдик-укуктук актылар

2. Сары-Колот айыл аймагы тууралуу кыскача маалымат

3. Учурдагы кырдаалды талдоо боюнча анализ:

4. Программанын максаты..........................................................................................................

5. Өнүктүрүүнүн артыкчылыктуу багыттары (чакан программалар).

6. Сары-Колот айыл аймагынын 2023-2027-жылга карата социалдык-экономикалык өнүгүү программасын ишке ашыруу планы

7. Сары-Колот айыл аймагынын 2023-2027-жылга карата социалдык-экономикалык өнүгүү программасынын бюджети

Киришүү Урматтуу Сары-Колот айыл аймагынын тургундары! Сары-Колот айыл аймагынын өнүгүү программасын түзүүнүн башкы максаты аймагыбыздын 2027-жылга чейинки аралыкта өнүгүү саясатын ишке ашыруу болуп саналат. Аймагыбыздын өнүгүү программасын ишке ашырууга өзүбүздүн күчүбүздү, ресурстарыбызды натыйжалуу жумшасак, ишкердүүлүктү өнүктүрүүгө, жергиликтүү экономиканы көтөрүүгө жана айылдарыбызда бакубат, жагымдуу шарттарда жашоого мүмкүнчүлүк жаралат. “Өнүккөн айыл өлкөнүн жүзү” демекчи социалдык-экономикалык жактан өсүш болуш үчүн ишкерлерди колдоо, жумушчу орундарын түзүү, инфраструктураны жакшыртуу, инвестиция тартуу жана ишке ашыруу, илим-билимге басым жасоо, калктын бардык катмарын, анын ичинде аялдардын, жаштардын, эрте жаш курактагы балдардын өнүгүүсүнө жана тарбиялануусуна көңүл буруу, туризм тармагын өнүктүрүү жана шарттарын түзүү, спорт, маданият, ден-соолук ж.б. көп тармактуу иштерди алдыга жылдыруу болуп саналат. Бул программа “2027-жылга чейинки Кыргыз Республикасын өнүктүрүүнүн улуттук программасынын” негизинде иштелип чыккан. Программанын алкагында Сары-Колот айыл аймагы Кара-Суу базарына жакын жайгашкандыктан өнүгүү чекити катары өндүрүш жана айыл чарба тармагын өнүктүрүү пландаштырылууда. Ошондуктан программаны иштеп чыгуу процессине айылдардагы коомчулуктун бардык кызыкдар өкүлдөрү, анын ичинде жергиликтүү айыл тургундары, ишкерлер, коомдук уюмдар, саламаттыкты сактоо, билим берүү тармагынын өкүлдөрү, муниципалдык мекемелер, жергиликтүү кеңештин депутаттары активдүү катышышты. Аймактын көйгөйлөрү, приоритеттери кенен талкууланып, бардык маселелер терең изилденип өндүрүш жана айыл чарба тармагын өнүктүрүү негизги приоритет катары тандалды. Аймагыбыздын өнүгүүсүнө жетүү үчүн күнүмдүк чарбалык маселелерди чечүү менен чектелбестен, жашоочуларыбыздын өнүгүүгө болгон умтулуусун да жакшыртуу зарыл болуп саналат. Айыл өкмөтүбүздүн эӊ негизги максаты болуп жергиликтүү жашоочуларыбыздын демилгелерин колдоп иш жүзүнө ашырууда ар тараптуу көмөк көрсөтүү болуп саналат. Биздин айыл аймактын негизги максаты экономика тармагын өнүктүрүү, маданияттын жана спорт боюнча жакшы жетишкендиктерин мындан ары өркүндөтүү, улуттук каада-салттарды сактап калуу, ошондой эле жаңы максаттарды жана милдеттерди коюу болуп саналат. Бул программа Сары-Колот айыл өкмөтүнүн башчысынын буйругу менен түзүлгөн жумушчу топ Сары-Колот айыл аймагынын калкынын гендердик аспектерин эске алуу менен социалдык топторунун муктаждыктарын жана кызыкчылыктарын аныктоо менен айыл аймактын 2023-2027-жылдарга карата социалдык-экономикалык өнүгүү планын иштеп чыкты. Социалдык-экономикалык өнүгүү программасы – айыл аймактын өнүгүүсүн аныктаган жумушчу документи болуп саналат. Себеби ал өзүнө айыл ичинде жүргүзүлүүчү иш-аракеттерди, алардын ар тараптуулугун жана өнүгүүнүн жаңы кадамдарын өзүнө камтыйт. Сары-Колот айыл аймагынын өнүгүү программасы - айыл аймактын тургундарынын бардык катмарынын кызыкчылыктарын, жашоо өзгөчөлүктөрүн эске алуу менен жазылган, коомчулуктун бардык чөйрөлөрүн, ири инвесторлорду, сырттан келген долбоорлорду, бизнес адамдарын ж.б. көңүлүн бура алган, жалпы элге түшүнүктүү, так жана маңыздуу болгон көп жылдык документ.

Жумушчу топтун курамы:

№

А.А.А.

Ээлеген кызматы

1.

Уразова Э. - жумушчу топтун төрайымы

Айыл өкмөтүнүн жооптуу катчысы

2.

Эшиев Э. - жумушчу топтун башчысы

Айыл өкмөтүнүн башчысынын орун басары

3.

Акматова А.- жумушчу топтун катчысы

Айылдык Кеңештин катчысы

4.

Абдыкасымова К. - жумушчу топтун мүчөсү

Айылдык Кеңештин депутаты

5.

Тагаев К. - жумушчу топтун мүчөсү

Айыл өкмөтүнүн статист-экономисти

6.

Айтикеев Э. - жумушчу топтун мүчөсү

Айыл өкмөтүнүн башкы адиси

7.

Адиманова Э. - жумушчу топтун мүчөсү

Айыл өкмөтүнүн соц.адиси

8.

Аматкулов Т. - жумушчу топтун мүчөсү

Ак-Колот айылынын айыл башчысы

9.

Эгемназар уулу К. - жумушчу топтун мүчөсү

Шерали айылынын айыл башчысы

10.

Реджапов З. - жумушчу топтун мүчөсү

Айыл өкмөтүнүн башкы адиси

11.

Джунусов Т. - жумушчу топтун мүчөсү

Айыл өкмөтүнүн башкы адиси

12.

Орозбаева Б. - жумушчу топтун мүчөсү

Айыл өкмөтүнүн ФЭБ башчысы

13.

Абжапаров А. - жумушчу топтун мүчөсү

Айылдык Кеңештин депутаты

14.

Абдуллажан уулу К. - жумушчу топтун мүчөсү

Айылдык Кеңештин депутаты

15.

Ботоярова К. - жумушчу топтун мүчөсү

Айылдык Кеңештин депутаты

16.

Мамадинов А. - жумушчу топтун мүчөсү

Аксакалдар соту

17.

Абдиллаев А. - жумушчу топтун мүчөсү

Жаштар комитетинин мүчөсү

18.

Реджапова Э. - жумушчу топтун мүчөсү

ФАП кызматкери

19.

Султанова Н. - жумушчу топтун мүчөсү

Мектеп мугалими

Социалдык жана гендердик аспекттер эске алынды жана жумушчу топтун курамына төмөнкү өкүлдөр кирди; Айылдык Кеңештин депутаттары - 4, коомчулуктун, жаштардын атынан - 1, айыл өкмөтүнүн кызматкерлери - 11, аксакалдар - 1,ФАП- 1, билим берүүдөн – 1.

1. СЭӨП иштеп чыгууда ченемдик-укуктук актылар

Сары-Колот айыл өкмөтү, айыл аймактын социалдык-экономикалык өнүгүү планын (мындан ары – СЭӨП) иштеп чыгууда, Кыргыз Республикасынын Конституциясынын 113-беренесинин, жергиликтүү кеңеш, жергиликтүү жамааттын социалдык-экономикалык өнүгүү жана калкты социалдык коргоо программаларын бекитээри белгиленген. “Жергиликтүү мамлекеттик администрация жана ЖӨБО жөнүндө” КР Мыйзамына ылайык (34, 51 беренелери) ЖӨБ аткаруучу органы аймактын социалдык-экономикалык өнүгүү программасынын долбоорун иштеп чыгат жана айылдык кеңеш бекиткенден кийин анын аткарылышын камсыз кылат. КР Бюджеттик Кодексинин Жоболоруна ылайык, ЖӨБО тарабынан белгилүү бир милдетти каржылоонун негизи болуп, ошол аймактын СЭӨП эсептелет. Аймактын СЭӨП иштеп чыгуунун укуктук негиздерин төмөндөгүлөр түзөт:

1. КР Конституциясы;

2. КР Бюджеттик Кодекси;

3. КР “Жергиликтүү мамлекеттик администрация жана ЖӨБО” жөнүндө Мыйзамы;

4. КР финансы министрлигинин 2018-жыдын 17-апрелиндеги № 44 буйругу;

5. Жергиликтүү жамааттын Уставы;

6. Экономика министрлигинин № 63-А буйругу менен бекитилген Колдонмо.

Сары-Колот айыл аймагынын 2023-2027-жылдарга карата социалдык-экономикалык өнүгүү программасы – Сары-Колот айылдык кеңешинин жана Сары-Колот айыл өкмөтүнүн бекитилген милдеттерди жана функцияларды жүзөгө ашырууга багытталган, аткаруучулар жана ресурстар боюнча өз ара байланышкан, пландалган иш-чаралардын комплексин камтыган жана тиешелүү тармактарда приоритеттүү максаттарга жетүү үчүн өнүгүүнүн багытын, мүмкүнчүлүктөрүн, артыкчылыктарын, көйгөйлүү зоналарын камтыган документ.

2. САРЫ-КОЛОТ айыл аймагы тууралуу кыскача маалымат

Географиялык өзгөчөлүктөрү: Сары-Колот айыл аймагы Ош областынын Кара-Суу районунда жайгашкан. 2001-жылы 21-августта түзүлгөн, 8 ден ашуун ар кандай улуттан турган 10620 миң калкы, 1794 кожолугу бар. Борбор шаар Бишкекке чейин 595 км. Облустун борбору Ош шаарына чейин 42 км. Райондун борборуна чейин 18 км. Аянты 4185,0 метр кв. Аймак деңиз деңгээлинен бийиктиги 1253 метр. Климаты кескин континенталдуу. Айыл аймагынын чыгыш тарабынан Жоош, Кашкар-Кыштак, батыштан Савай, Отуз-Адыр, түштүктөн Кашкар-Кыштак, түндүктөн Ак-Таш, Савай айыл өкмөттөрү менен чектеш жайгашкан. Сары-Колот айыл аймагына 6 айыл кирет. Сары-Колот, Ак-Колот, Курбан-Кара, Присавай, Тынчтык, Шерали айылдары. Дээрлик бардыгы мусулман динин тутунгандар. Айылдыктардын негизги киреше булагы айыл чарбасы, анын ичинен мал чарбачылыгы болуп эсептелет. Социалдык – демографиялык маалымдамалар:

№

Негизги көрсөткүчтөр

Маалымат

1.3.

Административдик-географиялык жайгашуусу:

Сары-Колот айыл өкмөтү 2001-жылы 21-августта уюшулган.Ош облусунун түндүк чыгыш бөлүгүндө жайгашкан. Айыл өкмөтүнүн курамына 6 айыл кирет.

Жакынкы темир жол станциясына чейинки аралык, км менен:

18

Жакынкы аэропортко чейинки аралык, км менен:

40

Дениз денгээлинен бийиктиги, метр менен:

1253

Райондун борборуна чейинки аралык, км менен:

18

1.4.

Аймагы, миң. кв. км менен

4185

1.5.

Калкы – жалпы адам саны

10620

анын ичинен: Эркектер - баары;

5203

Аялдар - баары;

5417

анын ичинен жаш айырмасы боюнча:

0-15 жаш

3137

16-60 жаш

6518

60 жаштан жогору

788

1.6.

Улуттук курамы, адам саны менен:

кыргыздар

9647

өзбектер

607

татарлар

3

уйгурлар

34

түрктөр

129

тажиктер

24

башка улуттар

151

1.7.

Айыл өкмөтүнүн аппаратындагы кызматкерлердин саны

21

1.8.

Коомдук бирикмелер:

Аксакалдар соту

1

Коомдук профилактикалык борбор

1

Укуктук тартипти коргоо кошундары

2

Милицияга көмөктөшүүчү отряддар

1

Аялдар комитети

1

Жаштар комитети

1

3. Учурдагы кырдаалды талдоо боюнча анализ

3.1. Пландоо, башкаруу жана администрациялоо

Сары-Колот айыл өкмөтүндө жалпысынан 21 кызматкер эмгектенет, анын ичинен аялдар - 3 Алардын ичинен 12 кызматкер жогорку билимдүү, ал эми калган 8 кызматкер атайын орто билимдүү. Айыл өкмөтүнүн бардык кызматкерлери кеңсе техникалары, интернет жана жылуу имарат менен камсыз болгон. Бирок айыл өкмөтүнүн имараты эски жана кабинеттери кичирээк. Бир кабинетте ар тармактуу 3-4 кызматкерлер отурушат, жарандарды кабыл алууда ыңгайсыздык жаралат.

Жылына жалпы жонунан 2-3 кызматкер квалификациясын жогорулатуу максатында кайра окутуудан өтүп турушат. Учурда айлык акы көбөйүп ар кайсыл тармак боюнча ички резервдик кадрлар көбөйүүдө. Андан тышкары учурда “Санарип аймак” аркылуу калкка кызмат көрсөтүүнү уюштурулуп иштелип жатат. Болгон маалыматтарды алуу оңойлошту. Жергиликтүү кеңештин депутаттарынын саны – 21 адам, анын ичинен аялдардын саны - 8. Пландоо жана башкаруудагы негизги көйгөйлөр:

· Калкка кызмат көрсөтүүнү жакшыртуудагы шарттын жетишсиздиги;

· Кадрлардын жетишсиздиги;

· Калктын ЖӨБ органдарына ишенимдин жана байланыштын жетишсиздиги

Башкарууну жана жергиликтүү бюджетти көбөйтүү үчүн чаралар:

№

Башкарууну жана жергиликтүү бюджетти көбөйтүү үчүн чаралар:

2022

2023

Динамика +ү-

саны

сом

саны

сом

1.

Жергиликтүү бюджетти көбөйтүү үчүн чаралар:

2.

Транспорт салыгы

680 000 план. 878800 аткарылды

780 000 план

3.

Жер салыгы: Суу баскан жер МФ

Кайрак жер

930 га

1550 га

1450000 план. 1758700 аткарылды

930 га

1550 га

1700 000 план

4.

Эшик алды

180 000 план 264 000 аткарылды

180000 план

5.

Айыл чарба багытында эмес жерлер

136 000 план 138 000 аткарылды

136 400 план

3.2. Экономикалык маселелер:

Айыл чарбасы: мал чарбасы: Сары-Колот айыл аймагынын тургундарынын үй-бүлөөлүк негизги киреше булагы айыл чарбасынан, анын ичинен басымдуу бөлүгү мал чарбачылыгынан болуп саналат. Айылда малдардын саны:

№

Аталышы

Саны (баш менен)

Динамика +ү-

2022

2023

1.

Уй

3102

2.

Жылкы

501

3.

Кой

10267

4.

Эчки

67

5.

Үй канаттуулары

12297

Муруӊку жылдарга салыштырмалуу малдын башы өскөнү менен асылдуулугу начар бойдон эле калып, мал багууда жаӊы ыкмалар пайдаланылбайт.

Кой чарбачылыгы: Койлордун асылдуулугун жогорулатуу аракетинде негизинен Тажик өлкөсүнөн эт багытындагы гиссар жана арашан породасындагы кочкорлорду алып келип жүрүшөт. Ошондуктан элдин койлорунда кичине жакшы жагына өзгөрүү бар экени байкалат. Бирок айылда уяӊ жүндүү койлордун саны аз калган. Ошондой эле кийинки учурларда эчкилердин саны кескин азайганы байкалат. Негизинен Сары-Колот аймагы кой өстүрүүгө абдан ыӊгайлуу келип, башка аймактарга салыштырмалуу кой өстүрүүдө сарпталган чыгым минималдуу. Демек койдон түшкөн киреше башка жактарга салыштырмалуу көбүрөөк. Ошондуктан элдин жашоо турмушун жакшыртууда кой чарбачылыгы маанилүү ролду ойнойт.

Уй чарбачылыгы: Уй чарбачылыгы дагы айылдыктардын маанилүү киреше булактарынын бири. Бирок учурда уй чарбачылыгында 3 негизги көйгөй бар экендиги байкалат:

1)Уйлардын асылдуулугун жогорулатуу боюнча иш чаралар солгун жүрүп жаткандыгы. Жасалма уруктандыруу пункту бар, бирок иштин жүрүүсү начар. Ошондой эле уйлардын саандуулугу дагы төмөн бойдон калган.

2) Экинчи маселе тоют даярдоого же тоюттандырууга байланыштуу. Башкача айтканда элдердин саан уйларды талапка ылайык тоюттандырбагандыгын байкоого болот. Кышкыга даярдалган тоюттардан бир гана кургак чөп жана арпа даярдалат. Силос, сенаж, ашкабак ж.б. чыктуу жана минералдык тоюттар даярдалбайт. Натыйжада күз келип, талаада чөп катыгандан баштап уйлардын сүтү азаят же чыкпай калат. Анын кесепетинен ноябрь айынан апрель айына чейин район боюнча сүткө болгон тартыштык жаралганын байкоого болот. Ошондой эле айылда торпок, бука, кунаажын, уй бордоп семиртип саткандар деле көп кездешпейт.

3) Үчүнчү маселе жайыттын жетишсиздиги.

Сары-Колот айыл аймагынын айылдарындагы табигый шарттар уй чарбачылыгынын өсүп өнүгүүсүнө толук ыӊгайлуу. Ошондуктан мал чарбачылыгынын бул багыты кирешелүү жана келечектүү. Бир гана элдин аӊ сезимин өзгөртүү аркылуу уй багуу ыкмасын тезинен туура багытка өзгөртүүбүз зарыл.

Жылкы чарбачылыгы: Башка малдардай эле айылда жылкы баласынын көбөйгөнүн байкоого болот. Бакканга оӊой, көп көӊүл бурууну жана тоютту талап кылбайт. Бирок жылкы өстүрүүдө дагы анын асылдуулугун жакшыртуу боюнча иштер жок. Жалпысынан жергиликтүү пародадагы гана жылкылар кармалат. Ошол себептүү этке жана сүт алууга гана пайдаланылат. Таза кандуу күлүк жылкылар аз санда.

Үй канаттуулары. Айрым өткөн жылдарга салыштырмалуу үй канаттууларынын азайганын байкоого болот. Бирок ошол эле учурда азык-түлүк базарында жумуртка менен канаттуулардын этинин баасы стабилдүү сакталууда. Андыктан алардын башынын азайып кетишинин себеби түшүнүксүз. Жогоруда айтылган айылдын шарттары үй канаттууларынын бардык түрүн багып, өстүрүп, андан киреше табууга мүмкүнчүлүк берет. Өзгөчө жаӊы тиричилик жаш үй бүлөөлөргө жана жакыр үй бүлөөлөргө абдан ыӊгайлуу. Аарычылык: Бал челек кармап бал алууга айылда толук шарттар бар, бул тармакты өнүктүрүү үчүн аракеттер болуп жатат. Албетте көп сандагы бал челек кармаса чоӊ киреше кириши мүмкүн, бирок жок дегенде айылдын 3-1 де 4-5 тен бал челек болсо, айыл тургундарынын жана балдардын ден-соолугуна оӊ таасирин бермек. Башка түрлөрү: Шарттарыбыз болсо дагы башка айылдарда популярдуу болуп аткан жасалма көлмөлөрдө балык өстүрүү жок. Атайын көлмө казып балык өстүрүүгө ыӊгайлуу шарттарды түзсө болот. Ошондой эле коен, бөдөнө, төө куш кармаганга дагы шарттарыбыз мүмкүнчүлүк берет. Жайыттар: Сары-Колот айыл аймагында тиешелүү жайыттары жана айдоо жерлери жетишсиз. Жалпысынан Сары-Колот айыл аймагында 326 га Миялы участкасында алыскы жайыт бар.

Малчылар жакшы карап, жакшы бакса күзүндө жайлоодогу мал семиз эле түшөт. Бирок малдын негизги бөлүгү Сары-Колот айыл аймагында жайыт жетишпегендиктен кошуна Алай жана Өзгөн райондорунун жайлоолоруна чыгышат. Жайыттарды башкаруу боюнча көйгөйлөр:

ü Алыскы жайыттарга баруу үчүн жолдун начардыгы; ü Көпүрөлөрдүн жоктугу; ü Малчыларга жайыт бөлүштүрүүдө сезондук картанын жоктугу; ü Мал баккан кашарларда электр энергиясынын жоктугу; ü Сарайлардын документтеринин жоктугу; ü Жайыт акынын толук төлөнбөшү.

Мал чарбачылыгы менен алектенген чарбалар боюнча маалымат:

№

Аталышы

2022

2023

Өзгөрүү динамикасы

1.

Жаңы чарбалардын саны

2

2.

Түзүлгөн жумушчу орундар

12

3.

Анын ичинен аялдар

3

4.

Анын ичинен жаштар

9

Мал чарбачылыгана байланышкан көйгөйлөр: ü Асыл тукум малдарды багуу боюнча жеке дыйкан чарбалардын билиминин жана тажрыйбасынын жетишсиздиги; ü Малдын асылдуулугун жогорулатуу боюнча эч кандай иштер жасалбайт; ü Малды багып өстүрүү боюнча жаңы технологиялар колдонулбайт; ü Үй канаттууларынын бардык түрүн багып, өстүрүп, андан киреше табууда жаӊы тирилик жаш үй бүлөөлөргө жана жакыр үй бүлөөлөргө шарт түзүү боюнча иштер жүргүзүлбөйт; ü Аарычылык жүргүзүү аз санда жана балык чарбасын өстүрүү боюнча мүмкүнчүлүктөрдү пайдалануу боюнча иштер жүргүзүлбөйт; ü Жайыттарды эффективдүү пайдалануу боюнча иш аракеттер жетишсиз; ü Калктын бардык катмарынын аӊ сезимине жана түшүнүгүнө, чарбачылыкты өнүктүрүү жана жаӊылыктарды киргизүү боюнча түшүндүрүү жана окутуу, демонстрациялап көргөзүү иштеринин жетишсиздиги; ü Райондук, облустук жана республикалык деӊгээлдеги ар кандай айыл чарба көргөзмө жарманкелерине барып катышып келген фермерлер жокко эсе. Айыл чарбасына тиешелүү маалыматтарды айылдын фермерлерине берип турууну жакшылап колго алынбаган; ü Айыл боюнча юридикалык каттоодон өткөн дыйкан чарба же айыл чарба кооперативдери болгону менен, чарбачылык кылууда биргелешип аракеттенүү, өндүрүлгөн продукциясын биргелешип сатуу жана үрөөн, көчөт ж.б. чарбачылыкка керектүү нерселерди биргелешип алып келүү жок.

Талаачылык: Айылда катталып, туруктуу жашап жаткандарга 1995-жылдардын башында дыйкан чарбага тараган кезде эң биринчилерден болуп 0,14 га суулу, 0,21 га кайрак жер үлүшү тийген. Үлүшкө тийген суу баскан айдоо жерлер 958 га, кайрак жерлер 1152 га. Калктын санына салыштырмалуу суу баскан айдоо жерлер кенен жана сугат суулардын көлөмү жетишсиз.. Ошондуктан учурда талаачылыктагы эӊ көп өндүрүлгөн продукциянын түрү бул эспарцет жана бир жылдык чөп (сулуу). Экинчи орунда арпа турат. Бул дагы малга тоют катарында кетет. Жашылчалардан капуста, сабиз, сарымсак, катошка ж.б. өсүмдүктөр айдалат. Огороддор: Сары-Колот айыл аймагынын айылдарында үлүш жерлер жана там арка жерлер кенен. Кээ бирлериники такыр айдалбаса, кээ бирлеринде көп жылдык чөп, арпа, сулуу, картошка, сабиз, памидор, дарбыз, балгар, сарымсак ж.б өсүмдүктөр айдалат. үлүш жерлер жана там арка максималдуу эффективдүү жана туура багытта пайдалануу үй-бүлөөлөрдүн жашоо турмушунун жакшырына чоӊ салым кошот, айрыкча аяр катмарларга.

Сары-Колот айыл аймагынын бардык жер аянттары бөюнча 2022-жылкы маалымат:

№

Баардык жер аянттардын түрлөрү

Өлчөө бирдиги

Бардык жер

Бардык жер аянты

га

3147

1.

● Анын ичинен суу жеткиликтүү

га

1615

2.

● Кайрак

га

1532

3.

· Кайра бөлүштүрүү фонду

га

930

Айыл аймакта алынган азыктар:

№

Аталышы

Саны (центнер менен)

Динамика +/-

2022

2023

1.

Дан азыгы

55306,0 ц.

2.

Мөмө-жемиштер

3685,0 ц.

3.

Пахта

1965,0 ц.

4.

Картошка

3960,0 ц.

5.

Жашылча

46695,0 ц.

Ирригация системасы: Мал чарбачылыгынын өнүгүп өсүүсү тоют базасынан түздөн түз көз каранды. Ал эми тоют өсүмдүктөрү толук кандуу жана өз убагында сугарылбаса тоют базасы эч качан өнүкпөйт. Демек сугат суу менен камсыз кылуу системасынын иштөөсүнөн жалпы элдин жашоо-турмушу көз каранды десек жаӊылыштык болбойт. Сугат суунун жазында кеч келгени эле болбосо, негизинен вегетациялык убакытта сугат суу жетишсиз көлөмдө болот. Жалпы ички ирригация каналдарынын 42 км түзөт. Талаачылыкка байланышкан көйгөйлөр: ü Күнөскана жана парниктер бар. Бирок, аз санда, көбөйтүү үчүн аракеттер жасалыш керек; ü Талаачылыктагы башкы көйгөйлөрдүн бири бул ирригациялык системанын толук кандуу иштебей, негизги сугат каналдарынын өткөрүмдүүлүгү төмөндөп, оңдоого муктаж болгондуктан суу коромжу болуп, айдоо жерлерге толук жетпейт; ü Тартыштык сугат суунун көлөмүнүн аздыгынан эмес, ички арыктардын казылып, тазаланбагандыгынан жана келген сууну көзөмөлдөгөн адам жоктугунан болууда; ü Отуз-Адыр каналынан айдоо аянттарга сугат суу келет. Таш-Арык, Бирдик, Жарооз, Ак-Колот айылдарын аралап суу алып келүүчү каналдар толуп калгандыктан өткөрүмдүүлүгү начарлап жана кулактарда суу бөлүштүрчү курулмалардын жоктугунан сугат мезгилинде суу тартыштыгы жаралат; ü Сууларды дагы эффективдүү пайдалануу максатында гидротарандардын колдонулбагандыгы; ü Үлүш жерлерге жана там арканын бош жерин калтырбай негизинен картошка, сабиз, сарымсак, помидор, балгар, капуста, ж.б. жашылчаларды айдоо иштеринин колго алынбагандыгы; ü Алынган түшүмдү туура сактоо үчүн чоӊураак жана талапка ылайык кампалардын жоктугу; ü Органикалык жана минералдык жер семирткичтердин өсүмдүктөргө берилбегендиги жана калктын, өзгөчө аялдардын, аяр катмарлардын, жаштардын бул боюнча маалымдуулугунун жана тажрыйбасынын жоктугу; ü Жашылча жана жемиштерди өстүрүү боюнча калктын, аялдардын, өзгөчө аяр катмарлардын, жаштардын бул боюнча маалымдуулугунун жана тажрыйбасынын жоктугу;

АЙЫЛ ЧАРБА ПРОДУКЦИЯЛАРЫН КАЙРА ИШТЕТҮҮНҮ ЖАНА КОЛ ӨНӨРЧҮЛҮКТҮ ӨНҮКТҮРҮҮ:

Сары-Колот айыл аймагынын айылдарында өндүрүлгөн айыл чарба продукцияларын өндүрүүдө жергиликтүү тургундардын көпчүлүк бөлүгү ийри мүйуздүү малдын, тагыраак айтканда уй мал жанынын сүтүн алып сүзмө, сары май ж.б продукцияларын өндүрүшөт жана 10% тургундар мал чарбачылыгы менен алектенип кой, уй, жылкы бордоп семиртишип үй-бүлөөлүк бюджетине кошумча пайда алып келишет. Мындан тышкары көзгө көрүнөөрлүк айыл чарба продукциясын өндүрүүдө анчалык деле активдүү эмес. Бирок арасынан картошка, сарымсак, арпа айдап түшүмүн сатып пайда көргөн тургундарыбыз да жок эмес алар тургундардын, 15% түзөт. Калган 85% айыл тургундары өздөрүнүн үй-бүлөөсүнө, мал жанына жеткидей көлөмдө айыл чарба продукцияларын өндүрүшүп өздөрүн камсыз кылып жашоо турмушун улантып келет. Сары-Колот айыл аймагынын айылдарында өндүрүлгөн айыл чарба продукцияларын кайра иштетип, жеке ишкердүүлүк менен алектенүүгө шарттар бар экендигине карабастан бүгүнкү күндө 10 чакан магазин, пескоблок чыгаруучу цех 1, пеноблок чыгаруучу цех 1, кыш заводу 1, АЗС 1, суу сервис 1, ветсервис 1. Кайра иштетүүгө байланышкан көйгөйлөр: ü Калкка, анын ичинде аялдарга, жаштарга жана аяр катмарларга маалыматтын жана тажрыйбанын жетишсиздиги; ü Калкка, анын ичинде аялдарга, жаштарга жана аяр катмарларга каржы жана башка ресурстардын жетишсиздиги; ü Калктын каражатты туура эмес пайдалануусу жана финансылык сабаттуулугунун жетишсиздиги; ü Кичи, орто ишканалардын жетишсиздиги; ü Бизнес жаатында долбоорлодун жазылбагандыгы, маалыматтардын жетишсиздиги; ü Изденүүнүн жана идеялардын жоктугу болуп эсептелинет; ü Кичи ишкерликти жана кол өнөрчүлүктүү өнүктүрүүдө шарттардын жетишсиздиги.

3.3. Айлана-чөйрөнү коргоо, ден-соолук жана тазалык

Айлана-чөйрөнү коргоо: Айлана-чөйрөнү жашылдандыруу иштери жүргүзүлөт. «Турдуев Атажан» атындагы жаштар аллеясы (1,5 га) кошумча дагы көчөттөр отургузулат. Өзгөн-Кара-Суу негизги жолунун эки капталына ийне жалбырактуу дарактарды тигүү пландалууда. Айылдын ар бир жашоочусуна айлана-чөйрөгө экологиялык таза жашоо алып келүү боюнча түшүндүрүү иштери болуп турат. Ар бир түтүнгө көчөт отургузуу боюнча атайын иш чаралар уюштурулуп келет.

Айлана-чөйрө маселесине байланышкан көйгөйлөр: ü Айылдын коомдук жерлеринин жашылдандыруунун жетишсиздиги; ü Атайын бак-дарак өстүрүүдөгү адистин жоктугу; ü Экологиянын бузулушу. Ден-соолук: Сары-Колот айыл аймагында 4 медициналык мекеме бар. 1 үй-бүлөлүк дарыгерлер топтору (ГСВ), 3 ФАП бар. Дарыгерлердин саны 23, кенже медицина кызматкерлеринин саны 6. Азыркы учурда оорукананын абалы жана сырткы жасалгасы жакшы абалда, бирок айрым медициналык жабдуулар жетишпейт. Кызматкерлер колунан келишинче айылдыктарга жана кошуна айылдагыларга кызматын көрсөтүп турат. Оорукананын имаратында аптека бар, айыл тургундары дары-дармек менен камсыз болушат. Айылдагы санитардык абал канааттандыраарлык. Барында мончо жок болсо дагы көпчүлүгүндө бар. Айыл тургундарынын көпчүлүгү үйлөрүнө суу киргизишип душ ванналары коюлган. Бала бакчада жана мектепте жугуштуу оорулар чыгып, жабылган учурлар каттала элек. Ден-соолук маселесине байланышкан көйгөйлөр: ü Ак-Колот жана Курбан-Кара айылдарына ФАП куруу; ü Ооруканага жаш кадрлардын жетишсиздиги; ü Дене гигиенасын сактоого шарттын жетишсиздиги; ü Ден-соолукту чыңоочу атайын жайлардын жоктугу; ü Жугуштуу оорулар жөнүндө көп маалыматтын жетишсиздиги; ü Ооруканада эң керектүү жабдыктардын жоктугу.

3.4. Коомдук тартип жана коопсуздук

Жалпы Сары-Колот айыл аймагында коомдук тартип жана коопсуздук боюнча бүгүнкү абал туруктуу. Коомдук тартиптин абалы:

№

Коомдук тартиптин абалы

2022

2023

Динамика +ү-

1.

Түшкөн арыздар

12 (9 ай)

Акыркы 2 жылдын ичинде тартип бузуулар мал жоготуу жана спирт ичимдиктерин ичип коомдук тартипти бузуу жана үй-бүлөлүк чыр-чатактар боюнча катталууда. 2021-жылга салыштармалуу азайып бара жатат. Келечекте коомдук тартипти бекемдөө жана коопсуздукту камсыздоо максатында Коомдук алдын алуу борбору иш алып барат. Коомдук алдын алуу борбордун негизги милдеттери – калк арасында түшүндүрүү, алдын алуу иштерин жүргүзүү, экстремизмдин алдын алуу, жашы жете электердин никеге турушуна жол бербөө, жол коопсуздугу жана башкалар. Айыл аймагында аксакалдар соту, аялдар комитети, жаштар комитети жана аксакалдар кеңеши сыяктуу коомдук уюмдар түзүлгөн. Андан сырткары аксакалдар соту да иштейт. Коомдук тартипти сактоодо аксакалдар сотунун таасири жогору десек болот. Көпчүлүк маселелерди аксакалдар соту өз убагында, жеринде ыкчам чечүүгө аракет кылышат.

Коомдук тартип жана коопсуздук маселесине байланышкан көйгөйлөр: Ø Видеокөзөмөлдөрдүн коомдук жайларга орнотулбагандыгы; Ø Түшүндүрүү иштери жана атайын окутуулардын аздыгы; Ø Атайын айылга бөлүнгөн инспектордун жашай турган жери чечилбегендиги.

3.5 Турак жай жана коммуналдык кызмат көрсөтүүлөр

Таза суу:

Сары-Колот айыл аймагынын жашоочулары таза суу менен камсыз болгон эмес. Учурда таза суу менен калкты камсыздоо боюнча Сары-Колот айыл аймагында “Үч-Кол” ИСКАКБсы иш алып барат. 2023-жыл толук жаңы таза суу менен камсыз болушат. Таза суунун тарифи: көчөдөн алса 104 сом, короого киргени 208 сом, суу эсептегич менен пайдаланса 1 м3 – 45 сомду түзөт. Тарифти чогултуу 90% пайызды түзөт. Таза суу менен камсыз болгондордун саны:

№

Таза суу менен камсыз болгондор:

2022 (түтүн)

2023

(түтүн)

Динамика +ү-

Короонун ичине суу киргизгендер

535

Суу эсептегич менен пайдалангандар

215

Көчөдөн ичкендер

15

Тарифтерди жыйноо:

№

Тарифтерди жыйноо:

2022

2023

Динамика +ү-

Тарифтерди жыйноо

144 000 сом 9 айга

Таза суу маселесине байланышкан көйгөйлөр: ü Сары-Колот айыл аймагында таза суунун жетишсиз, калктын саны күндөн-күнгө өсүүдө, бирок суу трассасына коюлган трубалары ичке болуп айыл тургундарын, анын ичинде жаштарды, аяр катмарларды таза суу менен толук камсыз кылалбай келишет.

Таштанды маселеси: Сары-Колот айыл аймагында 1794 кожолукта 10620 киши жашайт. 2022-жылдын ноябрь айында «Сары-Колот» тазалык ишканасы түзүлүп, аны жеке ишкер Абдыраев Жамал жетектейт. Сары-Колот айыл аймагында калкынын саны өсүүдө. Жаңы уюшулган ишкана ишин баштоо алдында турат. Сары-Колот айыл өкмөтүнүн өзүнүн трансформация болгон мыйзамдуу таштанды полигону бар. Ушул полигонго кошуна айыл өкмөттүн таштандылары келет. Келечекте таштандыларды кайра иштетүүчү линия куруу пландалууда. Шамал болгон учурларда полигондон таштандылар учуп, айланасындагы айыл тургундарынын турак-жайларын таштанды каптаса, ал эми жай мезгилинде жагымсыз жыт чыгып турат. Полигонго ар кандай таштандылар ыргытылат, малдын өлүктөрүн, терилерин ж.б органдарын ыргытып ийген учурлар кездешет.

Мындан улам жугуштуу оорулар чыгып кетүү коркунучу бар. Сары-Колот айыл аймагынын айылдарында жуманын ишемби күндөрү айыл өкмөттүн аппарат кызматкерлери, мектеп мугалимдери, саламаттыкты сактоо кызматкерлери, айыл ичин жана көчөлөрдү кыдырып, таштандыларды чыгарышат. Буга чейин айылдын айланасынын болгон жерине таштанды төгүп келишкен.

Калктан таштандыларды чогултуп жана жыйноо үчүн ар бир кабына 37 сомдон тариф бекитилген. Кээ бир айыл тургундары уруксаты жок майда карьерлерге, көчө жээктерине, коомдук жайларга таштандыларын таштап салышат. Айыл ичиндеги коомдук жайларга мекемелерге таштанды челектерин орнотуу керек.

Таштанды маселесине байланышкан көйгөйлөр: ü Айыл ичиндеги таштанды таштоочу жайды айылдан алыс жерге көчүрүү маселеси; ü Таштанды үкөктөрүнүн жоктугу; ü Таштандыны чогултууга, рекультивация иштерине иштейм деген кызматкерлердин жоктугу; ü Таштанды иштетүүчү жабдыктардын жоктугу; ü Таштандынын тарифтерин элге жеткирүү үчүн коомдук жайларга баннерлерди илүү.

Ички муниципалдык жолдор, тротуарлар жана көпүрөлөр: Сары-Колот айылдык аймагы боюнча 134 километр муниципалдык ички жолдор бар, алардын ичинен 10000 метр жолдун учурдагы абалы жакшы десек болот. Андан сырткары жергиликтүү бюджеттин жана элдин, жеке демөөрчүлордүн эсебинен 124 километр жолго шагыл төгүлдү.

№

Шагыл төгүлүп жасалган көчөлөрдүн аталышы

2021 (метр менен)

2022

(метр менен)

1.

Сары-Колот айылы

46 км

2.

Курбан-Кара айылы

33 км

1 км асфальт басылды

3.

Присавай (Ынтымак) айылы

7 км

Тынчтык айылы

15 км

1 км асфальт басылды

5.

Ак-Колот айылы

7 км

Шебен төгүлдү

6.

Шералы айылы

26 км

18 км шебен төгүлдү

Ички жол маселесине байланышкан көйгөйлөр: ü Айылдын ичинде негизги белгиленген көчөлөрдүн узундугу 88 км чейин жетет, жөө жүргүнчүлөр басуу үчүн жол жээгинде тротуарлардын жоктугу, көлчүктөр пайда болуп, техникаларга жана жөө жүргүнчүлөргө кыйынчылык жаратууда. Тротуарлардын жоктугуна байланыштуу жөө жүргүнчүлөрдү, анын ичинен мектеп окуучуларын жана кенже курактагы балдарды машина коюп кетүү коркунучу бар. ü Жолдун начардыгынан транспорттун жүрүшүнө тоскоол болууда жана жолдор чаңып кетүүдө. Арыктар тазаланбагандыктан, суу жолду каптап жолдун бузулушуна алып келет.

Ички көчөлөрдү көчө жарыгы менен камсыздоо Жалпы Сары-Колот айыл аймагында ички көчөлөрдө көчө жарыгын орнотууга зарыл болгон 134 километр көчө болсо, анын ичинен бүгүнкү күндө 82 километрине электр чырактары орнотулган жана орнотулуп жатат, жарык менен камсыз болгон жана болот. Калган көчөлөрдүн 52 километри жарыктандырылбаган. Жергиликтүү жашоочулар акча каражатын чогултуп жарыктандырууну өзүлөрү уюштуруу жолу менен жасашкан. Ички көчөлөрдү көчө жарыгы менен камсыздоо маселесине байланышкан көйгөйлөр: Ø Жергиликтүү бюджеттин жетишсиздиги; Ø Жашоочулардын уюшкандыкта иш алып баруунун жоктугу.

4.1 Эс алуу, маданият жана спорт

Айыл аймагында маданий иш-чараларды өткөрүүгө Сары-Колот айыл аймагында маданият үйү жок. Жергиликтүү бюджеттен бөлүнгөн каражат менен даталуу күндөрү майрамдарды К. Жантошев атындагы орто мектебинде өткөрүп, элдин көңүлүн көтөрүп келебиз. Акыркы учурда коомчулукка көз салып байкоо жүргүзсөк, айыл жеринде да ата-бабалардан келе жаткан улуттук каада-салттар унутулуп бараткан экен. Ушул максатта айылдык аймакта «Шайыр апалар» тобу түзүлгөн. Коопсуздук үчүн видеокөзөмөлдөр коюу пландалган.

Маданий иш чаралардын жана маданиятка тартылган адамдардын саны:

№

Маданий иш чаралардын жана маданиятка тартылган адамдардын саны:

2022

Динамика +ү-

1

Маданий иш чаралардын саны

8

0

эркек

аял

эркек

аял

2

Маданий иш чарага тартылган жаштар (14-28 жаш)

38

62

3

Маданий иш чарага тартылган окуучулар жана өспүрүмдөр

27

42

4

Маданий иш чарага тартылган кенже курактагы балдар

22

28

5

Маданий иш чарага тартылган орто жаштагы муундар

28

33

6

Маданий иш чарага тартылган карылар

15

32

Айылдын маданиятын өнүктөрүү үчүн атайын мектеп алдында жана маданият үйүндө атайын кружоктор ачылган: кол өнөрчүлүк, жеке аткаруучулар ж.б. аларга катышуучулардын саны 46. Маданият маселесине байланышкан көйгөйлөр: ü Атайын уюштурулган маданий-иш чараларга элдин катышуусунун кайдыгерлиги; ü Музыкалык аппараттардын жетишсиздиги (ямаха, аккардеон, гитара ж.б); ü Атайын кийүүчү формалардын (артист көйнөк) жоктугу; ü Бий кружок өтүүчү залдын жоктугу жана керектүү шаймандардын жетишсиздиги;

Китепкана:

Жалпы аймак боюнча 1 мектептин жана 1 мамлекеттик китепкана бар. Азыркы убакта мамлекттик китепканада 7360 даана китеп бар. Окурмандар саны бүгүнкү күндө көбөйүп, залдын тардыгына байланыштуу ыңгайсыздык жаратып келет. Жылытуу ситемасы дагы толук бүтпөй, зал суук болуп кышкысын окурмандар китептерди үйүнө алып барып окуп келишет. Китептерди замандын талабына ылайык жаңыртуу керек. Буга чейин жергиликтүү бюджеттен жана спонсорлордон толукталып келет.

Китеп сүйүүчүлөрдүн жана китепканага тартылган адамдардын саны:

№

Китеп сүйүүчүлөрдүн жана китепканага тартылган адамдардын саны:

2022

2023

Динамика +ү-

эркек

аял

1

Китеп сүйүүчүлөрдүн саны

эркек

аял

эркек

аял

2

Китепканага тартылган 0-18 жаштагы окурман балдар

100

200

3

Китепканага тартылган 18-40 жашка чейинки окурмандар

65

80

4

Китепканага тартылган 40-60 жашка чейинки окурмандар

16

28

5

Китепканага тартылган карылар

5

16

Китепкана маселесине байланышкан көйгөйлөр: ü Атайын китепкана үчүн кененирээк кабинет же имараттын жоктугу; ü Электрондук китепканага айлантуу жана материалдык-техникалык базасын чыңдоо үчүн бюджеттин жетишсиздиги; ü Китеп, көргөзмө кое турган текченин жетишсиздиги; ü Компьютер, принтердин жоктугу; ü Инвентарларды алууга акча каражатынын жетишсиздиги. Жаштар саясаты: Сары-Колот айыл аймагында жаштар б.а. 14-28 жашка чейинки тургундар салыштырмалуу көп эле, алар 1360 адам. Жаштар уюму деп аталган бейрасмий жамаат бар. Ошондуктан алардын уюм экендигин далилдеген бир дагы документтери жана белгилүү бир мөөнөткө багытталган иш пландары жок. Бирок негизинен бир жолку спорттук иш чараларды уюштуруп келишет. Демек айылдын жаштар уюмунун потенциалын жогорулатуу жана ишке жөндөмдүүлүгүн жакшыртуу учур талабы. Жаштар саясатына байланышкан көйгөйлөр: Ошондой эле район, облус жана республикалык деӊгээлдеги жаштар уюмдары жана жаштарды колдогон донор уюмдар менен байланыш түзүлгөн эмес. Натыйжада айылдын жаштар уюму тарабынан тартылып келген гранттык жана демөөрчүлүк каражаттар жокко эсе. Жаштар жана балдар үчүн атайын ресурстук борбордун жоктугу.

Айылда мектептин спорт аянтчасы жана кичи футбол аянтчасы, эркин күрөш боюнча спорт залы бар. Бирок, капиталдык ремонтту талап кылат. Спорт оюндарына кызыккан жаштар айылда арбын. Негизинен спорттун волейбол, улак тартыш жана кичи футбол оюндары көп ойнолот. Волейбол оюну мектептин спорт залында ойнолуп келет. Окуучулар менен чоңдор арасында зал талаш болуп калат. Ошол үчүн атайын өзүнчө расписание түзүлгөн окуучулар жана чоңдор үчүн.

Массалык спорт иш чараларынын жана спортко тартылган адамдардын саны:

№

Массалык спорт иш чараларынын жана спортко тартылган адамдардын саны:

2022

2023

Динамика +ү-

1

Массалык спорт иш чараларынын саны:

16

2.

Спорттун түрлөрү боюнча мелдештердин саны:

- футбол

- волейбол

- ордо

- күрөш

- көк бөрү

3

3

1

3

6

эркек

аял

эркек

аял

эркек

аял

3.

Спорттун түрлөрү боюнча машыгууга тартылгандардын саны: -күрөш

15

Дене-тарбия жана спорт маселесине байланышкан көйгөйлөр: ü Спорт оюндары менен негизинен мектептин жогорку классынын окуучулары жана 50 жашка чейинки жаштар алектенет. Ал эми улуу муундагылар жана кыз-келиндер арасында спорт оюндары ойнолбойт. Натыйжада спорт оюндары айылда популярдуу эмес. Тамеки, насвай чеккендердин,наркомания, таксикомания,психатроптук жана баӊги заттын, алкоголдук ичимдик ичкендердин, ошондой эле саны өсүп кетүү коркунучунда. ü Мындай көрүнүштүн бир себеби шарттардын жоктугу болсо экинчи себеби бул айыл өкмөтүнүн аппаратында жаштар менен иш алып баруучу жана спортту өнүктүрүүчү күчтүү инструктор адистеринин жоктугу болуп эсептелет. ü Атайын заманбап спорт комплекстеринин жоктугу; ü Спортко байланышкан жабдыктардын жоктугу; ü Аял затына арналган атайын фитнес-клуб же атайын ден-соолук чыңдоочу жайдын жоктугу; ü Атайын чуркоочу жана вело аянтчасынын, ошондой эле вело жолчонун жоктугу. ü Эс алуу паркынын жоктугу. ü Маданият үйүнүн жоктугу.

4.2. Билим берүү

Мектепке чейинки билим берүү: Сары-Колот айыл аймагында мектепке чейинки билим берүү мекемелери учурда жетишсиз. Заманбап бала-бакча куруу учурдун талабы.Бала бакчалардын жетишсиздигинен мектепке чейинки жаштагы балдар билим албай калышууда. Сары-Колот айыл аймагына мамлекеттик заманбап бала бакча, бардык шарты менен (Ашкана, ысык суу, ажаткана, жуунучу жай, канализация, видео байкоо ж.б.у.с) эки кабаттуу имаратка жетишүү зарыл.

Жаны бала бакча корпусу

Мектепке чейинки билим берүү маселесине байланышкан көйгөйлөр: ü Ички даараткана жок, көмүр отун аркылуу от жагып жылытылат; ü Балдар ойной турган оюнчуктардын жетишсиздиги жана оюн аянтчасынын начардыгы. ü Ай сайын балдар үчүн төлөөчү төлөмдүн убагында чогулбагандыгы; ü Кыш мезгилине дене тарбия сабагы үчүн жабык кичи спорт аянтчасынын жоктугу; ü Тамак-аш сактоочу жайдын талапка жооп бербегендиги; ü Инвентарлардын жетишсиздиги (Компьютер,принтер,проектор,магнит доска ж.б); ü Көмөкчү чарбада тоют жыйноого жердин жоктугу.

Жалпы билим берүү : Сары-Колот айыл аймагынын Шерали айылындагы №8 А.Кулботоев атындагы орто мектебинин имараты 1972-жылы шыйпаӊ болуп курулуп, андан кийин элдик ашар жолу менен кошумча корпус салынып, 2005-жылы окутууга уруксат берилген. Азыркы учурда өтө начар. МЧСтин корутундусу чыгарылып, 472 окуучу эки сменада окуп, бир партада үчтөн бала отурат. Даярдоо класстарында 28 окуучу окуйт. Балдар үчүн абдан кооптуу. Сары-Колот айыл аймагындагы Присавай айылындагы №128 А.Кадырбеков негизги мектеби 1995-жылы элдик ашар жолундагы жардамы менен 100 окуучуга ылайыкталып салынып, 2005-жылы пайдаланууга берилген. Окуучулар эки сменде бир партага үчтөн отуруп окушууда. Даярдоо классында 22 бала окуп жатат. Жылдан жылга калктын саны өсүп балдардын саны көбөйүүдө. Ошондуктан балдардын айылыбыздын жаштарынын билим алуусуна жаӊы типтүү заманбап мектеп курууга муктаждык күч. Ошондой эле Тойчу участкасындагы №120 негизги мектеби, Ак-Колот айылындагы №136 С.Карыбеков мектеби жана Тынчтык айылындагы №13 С.Бекмуратов мектеби келечекте жаштардын билим алуусу үчүн типтүү мектепке муктаждыгы бар.

Жалпы билим берүү маселесине байланышкан көйгөйлөр: ü Кошумча корпустун жоктугу; ü Спорт аянтчасынын эскириши, жарактан чыккан жабдуулар жаӊыланбайт жана чуркап, топ ойной турган аянтчаларда куму түгөнүп, таштары чыгып калган. Балдардын ден соолугу үчүн кооптуу; ü Лабораториялык приборлордун жоктугу жана көрсөтмө куралдардын жетишсиздиги (долбоор жазылып жатат); ü Балдарды ар тараптан калыптандырып өстүрүүгө багытталган ийримдерди уюштурууга каражаттын жоктугу; ü Олимпиада, кароо-сынак жана ар кандай спорттук мелдештердин катышуучулары материалдык колдоого муктаж ü Кээ бир ата-энелердин балдарынын билим алуусуна шарт түзбөгөндүгү жана мектеп программасын өздөштүрүүгө жардам бербегендиги. Алар үчүн балдарынын билим алуусу маанилүү эмес; ü Заманбап жабдуулар жана инвентарлардын жетишсиздиги; ü Көмүр сактоочу жайдын жана кочегардын имаратынын эскилиги жетип жаңылоого муктаж;

4.3. Социалдык коргоо

Сары-Колот айыл аймагында ден соолугунан мүмкүнчүлүгү чектелүү 189 жаран каттоодо турат. Статистика боюнча мүмкүнчүлүгү чектелген жарандардын саны мурдагы жылдарга салыштырмалуу 89 адамга көбөйдү. Аймакта 58 аз камсыз болгон үй-бүлө материалдык жардамга муктаж. ВИЧ, СПИДге чалдыккан 9 адамга 4000 сомдон акча каражаты жергиликтүү бюджеттен каралат. Жалгыз бой карыялар 10 адам. Аларга жылына эки миӊ сомдон акча каражаты каралып турат. Азыркы учурдагы инфляцияга байланыштуу аталган суммадагы каражаттар дары дармек маселесин чечкенге өтө аздык кылат.

Калкты социалдык жактан коргоо

2.1

Калктын социалдык жактан аярлуу катмардагыларынын саны, адам:

категориялар боюнча

пенсионерлер

2412

аз камсыздыгы боюнча пособие алуучулар

387

майыптар

189

а.и. майып балдар

50

эмгектин ветерандары

4

жалгыз бой-энелер, жалгыз бой-аталар

10

жумушсуздар (официалдуу катталгандар)

35

Мындан сырткары оор турмуштук кырдаалдагы үй-бүлөлөргө көмүр алууга жана жана балдарына ар кандай майрамдык белек-бечкек берүүгө жергиликтүү бюджеттен акча бөлүнүп турат. Социалдык коргоо боюнча көрсөткүчтөр жана чаралар:

№

Социалдык коргоо боюнча көрсөткүчтөр жана чаралар:

2022

2023

саны

саны

эркек

аял

эркек

аял

1.

Жакырчылыктын деңгээли

115

7

118

7

2.

Социалдык жардамдар

эркек

аял

эркек

аял

саны

сом

саны

сом

саны

сом

саны

сом

1

Мүмкүнчүлүгү чектелгендер

135

80,5

41

50,0

136

189,0

53

53,0

2

Аяр катмарлар

1

108

125,0

2

105

3

Ата энеси миграцияда жүргөн балдар

3

3

28

11

2023-2027-жылдардагы өнүгүү программанын кыскача мүнөздөмөсү:

Кириш сөз

4

I. Өнүктүрүү үчүн шарттар

5

1.1.

Географиялык жагдай (рынокторго аймактык жакындыгы, табигый-климаттык шарттар, географиялык жактан өнүгүүнүн чектөөлөрү, экологиялык системанын абалы, технологиялык тобокелдиктер)

5

1.2.

Экономикалык өнүктүрүү үчүн шарттары. Региондорду өнүктүрүү чекити

6

1.2.1

Өнөр жай жана өндүрүш мүмкүнчүлүгү

6

1.2.2

Туризм үчүн мүмкүнчүлүк

8

1.2.3

Соода жана кызмат көрсөтүү үчүн мүмкүнчүлүк

9

1.2.4

Маданият жана спортту өнүктүрүү үчүн мүмкүнчүлүктөр

9

1.2.5

Адам ресурстарын – өнүктүрүү үчүн мүмкүнчүлүк

10

1.2.6

Инвестиция үчүн мүмкүнчүлүк

11

1.2.7

Инфраструктура

12

1.2.8

Айыл өкмөтүнүн коомчулук менен иш алып баруусун жакшыртуу мүмкүнчүлүгү

13

1.2.9

Табигый ресурстарды пайдалануу мүмкүнчүлүгү

15

1.2.10

Жергиликтүү бюджеттин мүмкүнчүлүгү

18

II. Максаттуу топторду тандоо жана күтүүлөр

19

2.1

Максаттуу топтордун туруктуу негизги күтүүлөрү жана баалуулуктары

19

III. Сары-Колот айыл өкмөтүнүн 5 жыличинде өнүгүүдөн кийинки көрүнүшү

20

IV. Өнүктүрүүнүн приоритеттүү артыкчылыктары

21

4.1

Туризмди өнүктүрүү

21

4.2

Экологиялык абалды жакшыртуу

24

4.3

Өнөр жай тармагын өнүктүрүү

24

4.4

Маданият жана спорт тармагын өнүктүрүү

26

4.5

Социалдык тармакты өнүктүрүү

26

4.6

Муниципалдык кызмат көрсөтүү системасын жакшыртуу

27

4.7

Билим берүү тармагын өнүктүрүүгө көмөктөшүү

28

4.8

Сары-Колот айыл окмотуно караштуу айылдардын инфраструктурасын өнүктүрүү

28

V. Каржылык модели

30

5.1

Жергиликтүү бюджеттин кирешесин жогорулатуу

30

5.2

Жергиликтүү бюджеттин чыгымдарын оптималдаштыруу

30

5.3

Инвестициялык саясат

31

VI. Мониторинг жана баалоо системасы

32

6.1

Өнүгүү программасын ишке ашыруудагы аткаруучулар, алардын ишин көзөмөлдөө жана баалоо

33

VII. Тобокелдиктер

34

VIII. Эл аралык мамилелер жана тышкы экономикалык ишмердүүлүк

34

Тир:

№1 2023-2027-жж. карата приоритеттүү ири инвестициялык долбоорлор

35

Тир:

№2 Программанын ишке ашыруудагы мониторинг жана баалоо системасы

36

Тир:

Сары-Колот айыл өкмөтүнүн өнүгүү программасынын иш чаралар планы

37

IX. Мониторинг жана баалоо группасын түзүү

38

КИРИШ СӨЗ

Мамлекеттин негизги максаты - ар бир адамдын жакшы жашоого татыктуу денгээлде иш-аракетинин бардык чөйрөлөрүндө прогрессивдүү өзгөртүүлөрдү камсыз кылуу. Республиканын аймагында колдонууда болгон буга чейинки программалар жана концепциялар бир тармакты чыңдоо үчүн багытталып так адистештирилген мүнөзгө ээ болууда. Бир тармактын көйгөйлөрүн чечүү үчүн атайын программалардын маанилүүлүгүн эске алып, мамлекеттин калкынын жашоо сапатын жогорулатууга багытталган комплекстүү милдеттерди чечүү жетишсиз. Бул программа «2027-жылга чейинки Кыргыз Республикасын өнүктүрүүнүн улуттук программасынын» негизинде иштелип чыккан. Артыкчылыктуу тармактар жана чөйрөнүн ишмердүүлүгү шаардын аймагында орун алган жана аныкталган көйгөйлөрдү чечүү үчүн ресурстарды колдонуу боюнча сүрөттөлүп берилген. Кризистен арылуу боюнча келечектеги өнүктүрүүдө ар кайсы чөйрөдөгү ыкмаларга, көйгөйлөрдү чечүү жолдоруна өзгөчө көңүл бурулат. Иш-чараларды ийгиликтүү ишке ашыруу мамлекеттик түзүмдөрдүн, жарандык коомдун, өкмөттүк эмес уюмдардын, айрым чарба жүргүзүүчү субьекттердин катышуусу менен жүргүзүлөт.

1. Олуттуу социалдык-экономикалык кайра түзүүлөрдү ишке ашырууда, калктын жашоо шарттарын жакшыртууну камсыз кылууда эӊ маанилүү болуп коомдук-экономикалык өзгөрүүлөр туруктуулук үчүн кепил боло алат.

Сары-Колот айыл өкмөтү тарабынан аймактын инфраструктурасын жакшыртуу, ишкердүүлүк чөйрөсүнө тиешелүү шарт түзүү жана социалдык коргоо тармактарын өнүктүрүүгө багытталган ири долбоорлорду ишке ашыруу пландалууда.

I. Өнүктүрүү үчүн шарттар

Сары-Колот айыл өкмөтүндъ 8 ден ашуун ар кандай улуттан турган 10620 миё калкы бар. Сары-Колот айыл өкмөтү 2001-жылы 21-августта т\з\лгън. Кара-Суу районунун т\нд\к-чыгыш бъл\г\ндъ. Кара-Суу Ъзгън авто жолунун жээгинде жайгашкан. Чектеш айыл ъкмъттър чыгыштан Жоош, Кашкар-Кыштак, батыштан Савай, Отуз-Адыр, т\шт\ктън Кашкар-Кыштак т\нд\ктън Ак-Таш Савай айыл ъкмът\ менен чектешкен. Аянты 4185,0 метр кв. Сары-Колот айыл ъкмът\н\н карамагына кирген калктуу конуштардын саны 6, кожолуктун саны 1794, калктын саны 10620 адам жана айылдардын аталышы.

1. Сары-Колот.

2. Ак-Колот

3. Курбан-Кара

4. Шераали

5. Присавай

6. Тынчтык

к/н №

Негизги көрсөткүчтөр

Маалымат

1.3.

Административдик-географиялык жайгашуусу:

Сары-Колот айыл өкмөтү 2001-жылы 21-августта уюшулган.Ош облусунун т\нд\к чыгыш бъл\г\ндъ жайгашкан. Айыл өкмөтүнүн курамына 6 айыл кирет.

Жакынкы темир жол станциясына чейинки аралык, км менен:

18

Жакынкы аэропортко чейинки аралык, км менен:

40

Дениз денгээлинен бийиктиги, метр менен:

1253

Райондун борборуна чейинки аралык, км менен:

18

1.4.

Аймагы, миң. кв. км менен

4185

1.5.

Калкы – жалпы адам саны

10620

анын ичинен: Эркектер - баары;

5203

Аялдар - баары;

5417

анын ичинен жаш айырмасы боюнча:

0-15 жаш

3137

16-60 жаш

6518

60 жашан жогору

788

1.6.

Улуттук курамы, адам саны менен:

кыргыздар

9647

өзбектер

607

орустар

украиндер

немецтер

-

татарлар

3

уйгурлар

34

дунгандар

-

түрктөр

129

тажиктер

24

казахтар

-

башка улуттар

151

1.7.

Айыл өкмөтүнүн аппаратындагы кызматкерлердин саны

22

1.8.

Коомдук бирикмелер:

Аксакалдар соту

1

Коомдук профилактикалык борбор

1

Укуктук тартипти коргоо кошундары

2

Милицияга көмөктөшүүчү отряддар

1

Аялдар комитети

1

Бейөкмөт уюмдар:

аялдар коомдук уюму

адам укугун коргоо боюнча

-

жана башкалар

-

II. Калкты социалдык жактан коргоо

2.1

Калктын социалдык жактан аярлуу катмардагыларынын саны, адам:

категориялар боюнча

пенсионерлер

2412

аз камсыздыгы боюнча пособие алуучулар

596

майыптар

178

а.и. майып балдар

30

эмгектин ветерандары

4

жалгыз бой-энелер, жалгыз бой-аталар

6

жумушсуздар (официалдуу катталгандар)

29

III. Калкты жумуш менен камсыздоо

3.1

Калктын орточо жылдык жумуш менен камсыздалуусу (миң. адам)

анын ичинен:

экономика тармагында

тоо-кен өнөр жайында

кайра иштетүүчү өнөр жайында;

айыл чарба, балыкчылык, аңчылык жана токой чарбасында;

6650

транспорт жана байланыш тармагында;

2

соода, автоунаа оңдоо, тиричилик буюмдары жана жеке пайдалануучу буюмдарды жасоодо;

10

саламаттыкты сактоо жана калкка социалдык кызмат көрсөтүүдө

электр кубаттуулугун өндүрүү жана бөлүштүрүүдө

суу чарба тармагында

курулушта

мейманкана жана ресторандарда

финансылык ишмердүүлүктө

кыймылсыз мүлктөр менен операция жүргүзүү, ижарага берүү жана керектөөчүлөргө кызмат көрсөтүүдө

мамлекеттик башкаруу органдарында

билим берүү тармагында

экономикалык ишмердиктин башка т\рлър\

IV. Райондун социалдык-маданий өнүгүүсү

4.1

Билим берүү

мектепке чейинки мекемелердин саны:

2

алардагы балдардын саны

205

Тарбиячылардын саны

15

жалпы билим берүүчү мектептеринин саны:

7

Башталгыч

1

негизги

3

Орто

3

алардагы окуучулардын саны

2173

мугалимдердин саны

151

КТОЖдордун (ПТУ) саны:

-

алардагы окуучунун саны

-

Окутуучулардын саны

-

4.2

Саламаттыкты сактоо

Медициналык мекемелердин саны:

4

Оорукана

үй-бүлөлүк медицина борбору

үй-бүлөлүк дарыгерлер топтору (ГСВ)

1

Аптека

ооруканадагы керебет саны

дарыгерлердин саны, адам

23

кенже медицина кызматкерлеринин саны

6

орто медициналык персоналдын саны

ФАП

3

4.3

Маданият тармагы

маданият мекемелеринин саны:

маданият үйү

Китепканалар

1

Музейлер

-

Театрлар

-

Клубдар

-

эс алуу жайлары

-

жеке кызыкчылыктагы ийримдер

-

парк жана балдар аянтчалары

-

маданият кызматкерлеринин саны, адам

4.4

Турак-жай фонду

турак-жай фондунун жалпы аянты, га

Анын ичинен;

жеке менчик турак-жай фонду

мамлекеттик турак-жай фонду

-

коомдук турак-жай фонду

-

турак-жай курулуш кооперативи

-

бир адамга орточо туура келген жашаган турак-үйдүн жалпы аянты, кв.метр менен

-

V. Экономикалык өнүгүүнүн туруктуулугун камсыздоо

5.1

Айыл, токой чарбасы, аңчылык жана балыкчылык

5.1.1

Айыл чарбачылыгына багытталган жалпы жер аянты, га

3147

Жалпы айдоо аянты (га),

3147

суулуу

1615

кайрак

1532

жалпы аянты: (га)

чөп орунду

жайыт

38

кен катмары

-

көп жылдык отургузулган дарактар (бакча)

Эшик алдындагы бакча участогу: (га)

мөмөлүү

жүзүмзарлар

22

бахча өсүмдүктөрү

85

Токойчулук фондунун жалпы жер аянты (га)

-

Аңчылыка ылайыкталган жалпы жер аянты (га)

-

Кайра бөлүштүрүү фондунун жерлери

930

анын ичинен ижарага берилген жерлер

930

Айыл чарба, токой чарба жана балык уулоочулук:

токой чарбасы

-

айыл чарбасы (үрөөнчүлүк чарбалар, асыл тукум чарбалары)

-

фермердик жана дыйкан чарбасынын продукциясын кайра иштетүүчү ишканалар, жеке менчикти кошкондо

-

айыл чарба кооперативдери

1

кредиттик союздар

-

кредиттик портфелдин жалпы жыйынды көлөмү, млн.сом менен

-

Берилген кредиттердин өлчөмү, млн. сом.

-

5.1.2

Продукция өндүрүү (түрлөрү жана натуралай) 2021-жыл ичинде

Продукциянын натуралай түрү (миң. тонна )

Өсүмдүк продукцияларын өндүрүү (миң. тонна)

дан азыгы

3372

кант кызылчасы

-

картошка

4089

чийки-пахта

1630

тамеки

-

жашылча

43493

мөмө-жемиш

3660

Мал чарбачылыгынын продукциясын өндүрүү

эт (союлган массасы) (миң. тонна)

706

сүт (миң. тонна)

2719,5

жумуртка, (миң. даана)

727,5

жүн (физикалык салмагы) (миң. тонна)

21

5.1.3

Айыл жана токой чарбасынын, аңчылык жана балыкчылык боюнча продукцияларын кайра иштетүүчү реалдуу ишканаларынын саны

Саны (бирдик менен)

Нан өндүрүүчү жана данды кайра иштетүүчү ишканалар (тегирмен жана бышыруучу)

Дан азыгын кайра иштетүүчү ишканалар

Нан өндүрүүчү ишканалар

Мөмө, жемиш жана жашылчаны кайра иштетүүчү ишканалар

Эт жана сүт азыктарын кайра иштетүүчү ишканалар

Тери жана булгарыны кайра иштетүүчү ишканалар

Арак, вино, пиво ичимдиктерин жана минералдык суусундуктарды чыгаруучу ишканалар

5.2

Өнөр жайы

Саны (бирдик менен)

5.2.1

Аракеттеги өнөр-жай ишканалар

I. Тоо-кен өнөр жайы

Отун-энергетикасына пайдалуу кендерди казып алуу

Пайдалуу кендерди казып алуу, отун энергетикасынан башкасы

II. Кайра иштетүүчү ишканалар

Тамак-аш азыктарын өндүрүү, тамеки жана суусундуктарды кошкондо:

Текстиль жана тигүүчүлүк өндүрүшү

Тери, териден жасалган буюмдарды өндүрүү жана бут кийим өндүрүү

Жыгач иштетүү жана жыгачтан жасалган буюмдарды өндүрүү

Нефти продукциясын өндүрүү

Целлюлозалык-кагаз өндүрүү:

-

басмакана өндүрүшү

-

Химиялык өндүрүш:

-

Пластмасса жана резина буюмдарын өндүрүү

Металл эмес башка минералдык продукцияларды өндүрүү

Металлургиялык өндүрүш жана даяр металл буюмдарын өндүрүү

-

Машина жана анын жабдыктарын өндүрүү

-

Электр жабдыктарын өндүрүү;

-

Электрондук жана оптикалык:

-

Өнөр-жайдын башка тармактары

-

5.3

Туризм, соода, соода-өндүрүү ишмердүүлүгү, үй-тиричиликти тейлөө (кызмат көрсөтүү чөйрөсү)

Саны (бирдик менен)

5.3.1

Аракеттеги туризм ишканасы жана анын кызмат көрсөтүү чөйрөсү

Туризм ишканалары:

мейманкана

санатордук-курорттук мекемелер

-

соода ишканалары

-

соода- өндүрүш ишканалары (коомдук тамактануучу жайлар)

-

автоунаа транспорту менен жүк ташуу ишканасы

-

жүргүнчүлөрдү ташуучу ишканалары

-

Сары-Колот айыл өкмөтү жеке ишкерликтин өнүгүүсү жана колдоону артыкчылыктардын бири деп эсептейт. Ишкерликтин өнүгүүсү аркылуу жаңы жумушчу иш орундары пайда болот, жергиликтүү бюджетке төлөөлөр көбөйөт. Айыл өкмөттүн жетекчилиги жана кызматкерлери тарабынан жеке ишкерликке жана айыл чарбанын өнүгүүсүнө ыңгайлуу шарттар жаралууда. Булар төмөндөгүлөр: арендага жер берүү, иш кагаздарын тапшырууга жардам берүү, азык-түлүк өндүрүүчүлөр менен байланыш түзүүгө көмөк көрсөтүү. Агрардык сферада жана айыл чарба азык-түлүктөрүн кайра иштетүүдө жеке ишкерликти өнүктүрүү кызыгууну ойготууда. Ошондой эле фермердик базарларды ачуу аркылуу азык түлүк өндүрүү үчүн шарттар жаралууда. Сары-Колот айыл аймагы Ош шаарына жакын жайгашкандыктан айылдык жамааттар тарабынан өстүрүлүп чыгарылган айыл чарба продукциясын кайра иштетүү боюнча ишканалардын санын көбөйтүү пландалууда.

Кыш заводу

1

Ун жана жем тартуучу тегирмен

-

Пахта атуучу цех

2

Таман таш (брусчатка) чыгаруучу чакан ишкана

6

Пескоблок чыгаруучу чакан ишкана

7

Кум-шагыл аралашмасын майдалоочу ишкана

2

Ун продукциясынан азыктарды чыгаруучу цех

-

Автотейлөө кызмат көрсөтүүчүжайлар

2

АЗС

1

Күнөскана

12

Айылдарда жумушсуз жаштардын саны жетишээрлик денгээлде болгондугуна байланыштуу жумушчу күч боюнча маселе болбойт, андан сырткары миграциянын алдын алууга мүмкүнчүлүк жаралат.

Эмгек ресурсу

(мин адам)

Калкы

10620

Эмгекке жарамдуусу

1.2.2. Соода жана кызмат көрсөтүү үчүн мүмкүнчүлүк.

Айылдын дүкөндөрү, супермаркеттери жана базарларында кыргыз жана чет өлкөлүк өндүрүштөгү ар кандай товарлар сатылат. Аймактын ичинде жайгашкан айылдардын эли социалдык кызматтын басымдуу бөлүгүн жана күнүмдүк тиричилик муктаждыктарынын көпчүлүгүн Кара-Суу базары менен чечип келишүүдө. Чекене баада соода кылуу катмары абдан өнүккөн - тамак-аш азыктарын, кийим-кече, үй-тиричилик буюмдарын жана курулуш материалдарын сатуу. Товарлардын диапазону өтө ар түрдү. 2021-жыл ичинде Сары-Колот айыл аймагында 8 жаңы чакан чарбалык субьектилери ачылды: - соода - 6; тейлөө – 2;

1.2.4. Маданият жана спортту өнүктүрүү үчүн мүмкүнчүлүктөр.

Маданият тармагы:

Маданияттык мекемелердин саны

1

Анын ичинен драм театр

-

Маданият үйү

Музейлер

-

Китепканалар

1

Кинотеатр

-

Эс алуу парктары

-

Клуб

-

Музыкалык окуу жайы

-

Маданият кызматкердердин саны

Кызыктыруучу кружоктордон

Спорт тармагы:

Спорттук мекемелердин саны

2

анын ичинен стадион

1

Ипподром

-

Спорттук аянтчалардын саны

Спорт залдардын саны

1

Спорттук секциялардын саны

-

Спорт менен машыктыруучулардын саны

2

1.2.5. Адам ресурстарын - өнүктүрүү үчүн мүмкүнчүлүк.

Билим берүү тармагы:

Билим берүү мектептери

7

Бардык окуучулардын саны

2425

Мугалимдердин саны

175

Орточо бир класстагы окуучулардын саны

Мамлекеттик тарамактагы балдар бакчалары

3

Бардык тарбиялануучулардын саны

210

Тарбиячылардын саны

13

Орточо бир тайпадагы тарбиялануучулардын саны

Жалпы мектепке чейинки жаштагы балдардын саны

Салыштырмалуу балдардын балдар бакчаларына баруучулар

Жеке менчик балдар бакчаларынын саны

Ошондой эле орто кесиптик жана жогорку билим алуу шарттары бар.

Жогорку жана кесипттик окуу жайлар

Жогорку окуу жайлардын саны Анын ичинен окуучулардын саны

-

-

Кесипттик лицейлердин саны

-

Окуучулардын саны

-

Кесиптик колледждердин саны Анын ичинен окуучулардын саны

-

-

1.2.6. Инвестиция үчүн мүмкүнчүлүк.

Сары-Колот айыл аймагынын Курбан-Кара айылында, ОсОО «БИ-БИ-КЕЙ ГРУППА»жумуртка өндүрүүчү ишканасы ачылып, жеке ишкер тарабынан 74 млн 700,0 сомго фермасы сатып алынган. Чет өлкөнүн колдоосу тарабынан ( Америка) 8 млн 300,0 сомдук тоок фермасын жандандыруу, сапаттуу жумуртка элге сатууга чыгаруу үчүн сарпталып, 12 жумуш орду менен камсыз болду. Тынчтык айылында клеенка сырьесун чыгаруучу ишкана ишке кирип, 4млн 100 миң сомдук аппарат жеке ишкер тарабынан сатып алынган, бүгүнкү күндө иштеп жатат, 7 жумуш орду менен камсыз болгон.

1.2.7. Айыл аймагынын инфраструктурасы.

Жолдор: Аймак ичиндеги жолдордун жалпы узундугу 157,0 км, анын ичинен асфальт менен төшөлгөнү 57 км, 33 км жолдор шагыл таш, кара шагыл 10 км,топурак 57 км 8 км асфальт жолдорду капиталдык ремонттон өткөрүү, 12 км жолдорду жаӊы асфальт төшөө. 15 км узундукта жаӊы тротуарларды салуу жана вело жолдорду куруу;

Жарыктандыруу: Айыл аймагында бардыгы 851 жарык берүүчү лампалары бар; Айылдардын көчөлөрүн толугу менен заманбап технологиялык денгээлде жарыктандырууга дагы 350 даана лампалар столбалары менен орнотуу керек.

Айыл аймагындагы бардык айылдарды электр трансформаторлору,электр чубалгылары, жана мамычалары, (столбалар) менен камсыз кылуу зарыл.

Байланыш тармагы: Айыл жашоочуларынын стационардык телефон менен колдонгон абонеттердин саны 0. Интернет булагына туташкан абоненттердин саны –8321

Таза суу: Элди таза суу менен камсыз кылууда «Уч –кол-суу» муниципалдык ишканасы иштейт.

Жашылдандыруу: Айыл аймагын жашылдандырууга бардык шарттар бар, негизги өстүрүүгө ылайык Тянь-Шань карагайы, тал-теректер, ийне жана жазы жалбырактуу дарактын түрлөрүн отургузууга болот. Орточо эсеп менен бир жылда 4500 көчөт отургузулса, 2026-жылга чейин 18 000 көчөт отургузулат, бул аймактын экологиясына жана айыл тургандарынын жашоо шартына жакшы шарттар түзүлөт.

Таза айыл: Аймактагы тазалыкты сактоо, калктын турмуш тиричилик калдыктарын чыгаруу үчүн аймакта «Сары-Колот тазалык» ишканасы түзүлгөн. Жашоочуларга шарт түзүүдө үй тиричилигинен чыккан таштандыларды кайра иштетүү, сорттоо жана катуу тиричилик таштандыларын жыйнап чыгарууга атайын техникалар жетишсиз.

1.2.8. Саясий жагдай.

Башкаруу жана аймактын өнүгүү долбоорлорун ишке ашыруу өлкөнүн жана региондук маанидеги саясий кырдаалга көз каранды болот. Аймакты башкарууда саясий жана башкаруучулук чечимдерди кабыл алууда өзгөчө коомчулуктун ой пикирлери менен эске алынып, чечим чыгарылат. 2021-жылы март айында шайланган Сары-Колот айылдык кенешинин алтынчы чакырылышында 21 депутат бар: алардан 13 эркек, 8 аял. Айылдык кеңештин депутаттары өкмөт үчүн маанилүү чечимдерди кабыл алууда өзгөчө коомчулуктун ой пикирлери менен түздөн-түз же кыйыр түрдө таасирге ээ. Аймакты өнүктүрүү долбоорлорун ишке ашырууда, жогоруда аталган жактардын жана максаттуу топтордун пикирлери жана сунуштары эске алынган. Саясий жактан өнүгүүнүн эң негизги жагдайы болуп коомчулуктун ММК аркылуу ой пикирлерин эркин түрдө билдирүүсү эске алынган. Мындан тышкары өкмөттүн Фейзбукта социалдык баракчасы аркылуу, жарандардын кайрылуулары, даттануулары жана сунуштары өкмөттүн адистери тарабынан кабыл алынып жооптор берилип турат. Саясий туруксуздук кырдаал аймакта стратегиялык долбоорлорун ишке ашырууда терс таасирин тийгизет. .

Жаштар саясаты: Жаштар саясатын ишке ашырууда жаштардын жана кыз-келиндердин жумуш ордуларын түзүү үчүн чет элдик долбоорлорду тартуу менен өнөр жай, кайра иштетүү жана окутуу борборлорун ачуу зарыл. Аймакта дагы 2 мектеп куруу талап кылынат. Бул бүгүнкү күндөгү жана жакынкы 10 жылдагы калктын өсүшүн эске алуу менен негизделет. Жыйынтыгында аймак боюнча дагы 7 бала бакча ачуу талап кылынууда. Жакынкы аралыкта дагы 1 жеке менчик бала бакчаларды ачуу багытында иш жүргүзөбүз.

Социалдык коргоо тармагы:

Социалдык өнүгүү башкармалыгы

1

Аялдар кенештери

1

Ден соолугунан мүмкүнчүлүгү чектелген балдардын саны Анын ичинен: жалпы оорусу боюнча ДЦП балдар ВИЧ-СПИД

135

-

30

-

Социалдык жактан муктаж болгон жакыр үй бүлөлөрдүн саны

Жакыр турган үй бүлөлөрдүн саны

32

Көйгөй: ДМЧ балдарга ай сайын республикалык бюджеттен 4 мин 800 сомдон социалдык жөлөк пул төлөнөт. Балдардын ата-энелери балдарды карагандыгы үчүн убактылары жок болгондуктан иштөөгө мүмкүнчүлүк жок. Жогоруда көрсөтүлгөн муктаж болгон үй бүлөлөргө материалдык жактан демөөрчүлөрдү тартуу менен колдоо көрсөтүү жана ар тараптан жардамдарды берүү.

Социалдык турак жай долбоору:

Билим берүү тармагы

16

Саламаттыкты сактоо тармагы

9

Маданият тармагы

1

Укук коргоо тармагы

1

Муниципалдык кызматтагылар

43

Социалдык тармактагылар

2

Башкалар

-

Баардыгы

72

Бүгүнкү күнү аймакта жеке турак жай куруу үчүн жер тилкесин бөлүп берүү арызы менен 6200 үй бүлөө кайрылган, алардын ичинен : мүмкүнчүлүгү чектелген адамдар, жалгыз бой энелер, аз камсыз болгон үй бүлөлөр жер тилкесин алуу үчүн кезекте турат. Көп кабаттуу жана көп батирлүү үйлөрдү, мектеп жана балдар бакчаларын курууга аймак ичинде атайын резервдеги муниципалдык жерлер бар. Маселени чечүү үчүн көп кабаттуу жана көп батирлүү үйлөрдү куруу зарыл. Бул үчүн аймакта жетиштүү жер тилкелери бар. Бул маселени чечүү үчүн «Социалдык турак жай» программасын ишке ашыруу зарыл.

1.2.9. Табигый ресурстарды пайдалануу мүмкүнчүлүгү.

Кендер жана аны иштетүү мүмкүнчүлүгү

Кен чыккан жердин аты

Жайгашкан орду

Запастары

Колдонуудагы мүнкүнчүлүктөрү

-

-

-

-

-

-

-

-

1.2.10. Өкмөттүн бюджеттик мүмкүнчүлүгү.

Сары-Колот айыл өкмөтүнүн каржылык ресурсу- жергиликтүү салыктардан, патент төлөмдөрүнөн, сатуудан жана муниципалдык жерди жана обьектилерин ижарага берүүдөн түшкөн каражаттар, республикалык бюджеттен бөлүнгөн акча которуулардан, эл аралык уюмдардан гранттардын, Кыргыз Республикасынын мыйзамдары тарабынан тыюу салынбаган булактардан турат. 2021-жылы бюджеттин киреше бөлүгү 62 803,0 мин сомду түзгөн, 2019-жылга караганда киреше 26,4% жогорулаган. 2020-жылы бюджеттик кирешеси 49 696,0 миң сом болгон 2021-жылы бюджеттин чыгашалары 2020-жылга караганда 26,4 % га көп болуп, 62 803,0 млн сом денгээлинде болгон.

Сары-Колот айыл өкмөтүнүн бюджетинин потенциалы.

Жергиликтүү бюджеттин кирешелери

2 020

2021

Бардык кирешелер

49 696,0

62 803,0

Анын ичинен:

Патент

2 152 200

2 652 300

Транспорт салыгы (физикалык жактарга)

2 711 200

2 933 600

КБФ жерлеринин ижара акылары

1 358 900

2 119 500

Айыл чарба багытында эмес жер салыгы

799 900

942 800

Чыгаша

2020

2021

Бардык чыгашалар

49 696,0

62 803,0

Мамлекеттик кызмат

9390,1

9391,7

Экономика тармагы

1095,6

2049,7

Турак-жай коммуналдык чарба тармагы

20400,1

24452,1

Билим берүү тармагы

18360,1

20375,4

Социалдык коргоо тармагы

2029,0

2127,6

II. Максаттуу топторду тандоо жана күтүүлөр

2.1 Максаттуу топтордун туруктуу негизги күтүүлөрү жана баалуулуктары

Максаттуу аудиторияга аймактын жашоочулары жана анын ичиндеги бизнес менен алектенген жарандар кирип, Сары-Колот айыл аймагынын жашоочуларынын жашоосунун сапатын жогорулатуу болуп саналат. Ошондуктан максаттуу топтордун ичине Сары-Колот айыл аймагынын бизнес менен алектенген ишкерлери, Сары-Колот аймагындагы жаштар уюмдарынын мүчөлөрү, жаштар волонтерлор бирикмесинин мүчөлөрү, жеке ишкерлер ассоциациясынын мүчөлөрү, бей өкмөт уюмдарынын өкүлдөрү, айыл өкмөтүнүн адистери жана айылдык Кеӊешинин депутаттарынан турган жумушчу тобу түзүлгөн. Сары-Колот айыл аймагын өнүктүрүү үчүн 2 максаттуу топ аныкталып төмөндөгүдөй бөлүштүрүлдү:

1. Максаттуу топторго экономикалык өнүгүүдө Сары-Колот айыл аймагынын өнүгүү програмасынын алкагында ар тараптуу колдоо жана көмөк көрсөтүлөт:

а) Бизнестеги демилгелүү топ - учурдагы ийгиликтүү иш алып барып жаткан ишкерлер жана ишкер айымдар, кыз келиндер. Аймактын өнүгүшүндө чоӊ салым кошкондугу эске алынбаган, эӊ негизги потенциалы өздүк бизнесин өркүндөтүү менен коомчулукка пайда келтиргендер кирет;

b) Ишкерлер тобу - Айыл чарба продукциясын кайра иштеп чыгаруучу ишканалардагы ишкерлер жана соода-сатык жаатындагы ишкерлер , ишкер айымдар. Учурдагы иштеп жаткан өнөр жай ишканаларынын дараметин жогорулатуу жана ишкерликти колдоо аркылуу жаңы ишканалардын санын өстүрүү.

c) Муниципалдык кызмат тобу –Айылдын тургундары үчүн жашоого жана иштөөгө жагымдуу шарттарды түзөт. Жолдорду тегиз жана стандартка ылайык жасайт, көчөлөрдү жарыктандырат, айыл тургундарынын коопсуздугун жана коомдук тартипти сактоо боюнча тийиштүү денгээлде иш алып барат. Айыл калкын таза суу менен камсыз кылуу, ирригация системасын, таштандыларды чыгарууну жөнгө салат.

2. Максаттуу топторго социалдык жактан өнүгүүгө Сары-Колот айыл аймагынын өнүгүү програмасынын алкагында руханий жана маданий жактан аймактын өнүгүүсүнө катышат.

a) Маданият тобу - маданият тармагындагы демилгелүү топ. Демилгелүү топко аймактын маданият тармагында демилгелерди көтөрүп жүргөн маданият кызматкерлери жана башка улутундагы этникалык топтор кирет.

Бул топтун мүнөздөмөсү: Маданий эс алуу борборунда 3 – ийрим,1-фольклордук топ иштейт. Ø «Шайыр апалар » фольклордук тобу Ø Музыкалык коштоочу

b) Жаштар тобу -жаштар саясаты тармагында иш алып барган демилгелүү топтор.

Бул топтун мүнөздөмөсү: Өкмөт алдындагы жаштар борбору жана жергиликтүү жаштар уюмдары жана жамааттары.

c) Спортчулар тобу - айылдын жашоочуларын дени сак жана сергек жашоого үгүттөгөн, дене тарбия жана спорт менен машыгууну уюштурган топтору.

Бул топтун мүнөздөмөсү: Аймактагы спортко кызыккан жаштар, » спорт клубунун адистери, спорттук секциялардын тренерлери, балдар жана өспүрүмдөрдүн олимпиадага даярдоо спорт залдарынын жетекчилиги кирет. III. Сары-Колот айыл аймагынын 5 жыл ичинде өнүгүүдөн кийинки көрүнүшү Сары-Колот айыл аймагы -өнөр жайы, орто жана чакан ишкердик тармагы динамикалуу өнүккөн, күчтүү экономикалык дарамети бар, жайкы туризм жана кышкы тоо лыжа кластери өнүккөн гүлдөгөн аймак. Сары-Колот айыл аймагы - өзүнүн бизнес идеяларын ишке ашыра алган жергиликтүү ишкерлерди жергиликтүү бийлик тарабынан колдоо алган жаш ишкерлерди, ишкер айымдарды өстүргөн аймак. Сары-Колот айыл аймагы – жакынкы аймактар үчүн өнүгүү чекити катары өндүрүлгөн айыл чарба продукцияларын топтоочу жана кайра иштетип даяр сапаттуу, экологиялык жактан таза продукцияны чыгарып экспортко чыгаруучу аймак. Сары-Колот айыл аймагы - тийиштүү социалдык жактан билим берүү, саламаттыкты сактоо жана улуттук маданиятты чет элдик туристтерге жарнама катары жайылтууда өнүккөн аймактардын бири. Жол инфраструктурасы. 2022-жылы Сары-Колот айыл аймагы боюнча Курбан-Кара жана Тынчтык айылдарындагы жалпы 2 км аралыктагы ички къчълър\ асфальтталды жалпы суммасы 8 392 271 сом жергиликтүү бюджет тарабынан 2 млн 778 миё 970 сом, «СТИМ ГРАНД» тарабынан 5 млн 613 миң 301 сом акча каражаты жумшалып, асфальт тъшълд\. 2023-2027-жылдары ички жолдорду капиталдык ремонттон өткөрүү пландаштырылып, жалпысынан 30 млн сом өздөштүрүлөт. Жогоруда аталган капиталдык ремонт иштери республикалык бюджеттин, жергиликтүү бюджеттин эсебинен каржыланат. Тагыраак айтканда Сары-Колот, Курбан-Кара, Присавай, Тынчтык, Шералы, Ак-Колот айылдарындагы ички көчөлөргө асфальт, шагыл төшөлөт, жарыктандыруу, таза суу, агын суу, автоунаа өтүүчү көпүрөө жана айыл аймагындагы бардык жаңы конуштардын көчөлөрү жасалат. Жол куруу убагында, анын жарытылышы, тратуарлардын болушу, көрктөндүрүү эске алынат.

4.2. Таза коом программасын ишке ашыруу.

Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн «Кыргыз Республикасынын Аймактык саясатты өнүктүрүү концепциясынын 2018-2022-жылдарга карата бекитүү жөнүндө» 2017-жылдын 31-мартындагы №194 токтомунун жана Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн «Жаӊы доорго кырк кадам программасынын иш чаралар планын бекитүү жөнүндө» 2017-жылдын 22-сентябрындагы № 602 токтомунун алкагында иштелип чыгып Кыргыз Республикасынын аймагындагы айылдырды өнүктүрүү чекити катары багытталып ишке ашыруу пландаштырылган. Сары-Колот айыл аймагы өнүгүү программасы аталган токтомдор менен бекитилген төмөндөгү иш аракеттерди камтыйт: ● жумушсуздукту кыскартуу жана жаңы жумуш орундарын түзүү; ● экономикалык бакубаттуулукту жана бизнестин кыйла өз алдынчалыгын камсыз кылуу; ● жарандардын, бизнестин мамлекеттик орган менен ортосундагы кандай гана болбосун түздөн-түз байланышты максималдуу түрдө кыскартуу. ● заманбап жана жеткиликтүү инфраструктураны, анын ичинде транспорттук, социалдык, ирригациялык жана санариптик инфраструктураны куруу; ● аймакты өнүктүрүү жана социалдык-экономикалык проблемаларды чечүү; ● калктуу конуштарда коопсуздукту жана ыңгайлуулукту камсыз кылуу; ● коррупцияны жоюу жана заманбап санариптик технологияларды киргизүү; ● социалдык коргоону жана татыктуу жашоону камсыз кылуу.

4.3. Өнөр жай тармагын өнүктүрүү.

Күнөсканалардын санын көбөйтүү менен аймакта жайгашкан билим берүү мекемелеринде тарбияланган балдардын тамактануусуна сапаттуу азык-түлүктөр менен камсыздоосуна жакшы шарттарды түзүү. Күнөсканалардын санын көбөйтүү максатында жер тилкелерин бөлүп берүү боюнча конкурс жарыяланат. Айыл чарба продукцияларын өндүрүүдөн башка, жашылдандыруу, көрктөндүрүү максатында күнөскана курулат.

4.4. Маданият тармагын өнүктүрүү.

1 китепкана бар.

1.5. Спорт тармагын өнүктүрүү.

Спорт тармагыын өнүктүрүү багытында аймактагы бардык айылдарга кичи футбол аянтчалары курулат. Бүгүнкү күндө 1 аянтча курулуп, пайдаланууга берилди. Спортту өркүндөтүү максатында жылына спорттун түрү боюнча мелдештер өткөрүлүп турат.

4.6. Социалдык тармакты өнүктүрүү.

Социалдык коргоо. Биринчи кезекте турмуштун оор кырдаалына, зордук зомбулукка кабылган үй бүлөлөр , аялдар жана балдар менен иш алынып барылат. Бүгүнкү күндө үй бүлөлүк типтеги балдар үйүндө турмуштун оор кырдаалына кабылган балдар тарбияланып, билим берүү программасына ылайык келбеген абалда турат. Ошондуктан кыска мөөнөттүн 2022-2023-жылдар ичинде турмуштун оор кырдаалына, зордук зомбулукка кабылган аялдарга, балдарга жана үй бүлөлөргө өзүнчө кризистик борбор ачуу пландаштырылган. Жеке ишкерлер менен социалдык кызматташуу ыкмасынын алкагында турмуштун оор кырдаалына кабылган аялдарга, үй бүлөлөргө жана балдарга жардам көрсөтүү максатында Сары-Колот кайрымдуулук фондусу уюштурулат. Аталган фонд Камкорчулар кенешинин башкаруусунда иштеп, камкордук кенешинин мүчөлөрү болуп демөөрчүлөр, донорлор, социалдык тармакта эмгектенген коомдук уюмдар кирет. Аймакта социалдык долбоорлорду колдоо боюнча ыӊгайлуу шарттар түзүлөт.

4.7. Коммуналдык жана муниципалдык кызмат көрсөтүү системасын реформалоо.

Коммуналдык кызмат көрсөтүүлөрдүн башкаруу системасы Кыргыз Республикасынын төмөндөгү мыйзамдарына ылайык келтирилет: Мамлекеттик жана муниципалдык кызмат көрсөтүүлөр жөнүндө, Бюджеттик Кодекстин, Мамлекеттик сатып алуулар жөнүндө. Анын ичинен «Айыл Тазалык» муниципалдык ишканасынын каржылоосу мамлекеттик сатып алуулар жөнүндө мыйзамдын алкагында муниципалдык буйрутманын негизинде ишке ашырылат. «Айыл Тазалык» муниципалдык ишканасынын өз алдынча каржылануусун жогорулатуу максатында калкка кызмат көрсөтүү төлөнүүчү кызматтардын тарифтери кайрадан каралат. «Айыл Тазалык» муниципалдык ишканасына жаны заманбап таштанды чыгаруучу техника сатып алуу пландалууда.

4.8. Билим берүү тармагын өнүктүрүү.

«2027-жылга чейин Кыргыз Республикасын өнүктүрүүнүн улуттук программасынын» бекитилген иш чаралар планында каралган республикалык бюджеттин капиталдык салымдардын эсебинен аймактын Присавай айылынын жашоочуларына заманбап мектеп куруу пландаштырылууда. Ошондой эле Шералы, Курбан-Кара, Присавай, айылынын жашоочуларына 3 балдар бакчалары куруу пландаштырылууда.

4.9. Саламаттыкты сактоо.

Саламаттыкты сактоо багытында Курбан-Кара, Ак-Колот айылдарына фельдшердик-акушердик пунктун ачуу, башка айылдардыгы ФАПтарды ремонтоо, аларды инвентарлар жана медициналык жабдуулары менен камсыздоо жумуштары аткарылат.

4.10.Аймактын инфраструктурасын өнүктүрүү.

Сары-Колот айыл аймагында Евро Азия банкы менен айыл аймагынын айылдарын калкын таза ичимдик суу менен камсыз кылуу максатында долбоору жазылып, иш аракеттери жүргүзүлүүдө. Долбоор канча жылда өзүн актайт, аймактын миңдей жашоочулары ичүүчү таза суу менен камсыздалат жана башка эсептөөлөр каралып, чет элдик инвесторлордун каражаттары менен ишке ашырылат.

Каржылык модели.

Сары-Колот айыл өкмөтүнүн 2023-2027-жылдарга өнүгүү программасынын алкагында көптөгөн акча каражатын талап кылат, анын ичинен жергиликтүү бюджеттин эсебинен коюлган максаттарга жана милдеттерге жетишүүгө мүмкүнчүлүк жаралат. Кыска мөөнөттүн ичинде эффективдүү жана туруктуу бюджеттик процести түзүү үчүн төмөндөгү иш аракеттер жүргүзүлөт:

5.1 Жергиликтүү бюджеттин кирешесин жогорулатуу: -

Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын милдеттеринин бири болуп өзүнүн иш аракеттерин эффективдүү аткаруу үчүн ар дайым бюджеттин киреше бөлүгүн көбөйтүү болуп эсептелинет. Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары төмөнкү категорияларга таасири бар:

- Жерге, жайытка аренда төлөө.

- Жергиликтүү салык.

- Донордук уюмдардан, эл аралык долбоорлордон каражаттарды тартуу.

• Киреше чогултуу процессин кантип эффективдүү кылса болот?

Бюджеттин киреше жыйымдардын эффективдүүлүгүн көбөйтүү чаралары:

1. Салык органдар менен ар тараптан кызматташуу.

2. Кирешелерди топтоо системасын үзгүлтүксүз иштешин камсыздоо.

3. Кирешелерди келишин эсептөө жана администрациялаштыруу процессин жакшыртуу.

4. Калктын арасында салыктык жана салыктык эмес төлөмдөрдүн өз убагында төлөөгө үгүттөө.

5. Салыктык төлөөлөр жөнүндө калк арасында маалыматты жогорулатуу үчүн компанияларды уюштуруу.

6. Айыл өкмөттүн базасындагы мүлктү арендага берүү ачык айкын жана экономикалык тараптан негизделген системаны киритүү.

5.3 Инвестициялык саясат.

Эл аралык уюмдардын колдоосунда атайын инвестициялык долбоорлорду даярдоодо техникалык-экономикалык мүнөздөмөлөрдү жана инвестициялык сунуштарды даярдоо боюнча окууларга катышат. Мындан тышкары инвестицияларды тартуу секторунун кызматкерлери тарабынан жаш жаӊы ишин баштап келе жаткан ишкерлерге консультациялык жардамдарды көрсөтүү менен жалпы жеке ишкерлик тармагын өнүктүрүү жана ишкерликке инвестиция тартуу болуп саналат. Аялдардын ишкердүүлүк менен алектенгендигине шарттарды түзүү жана инвестицияларды, аялдардын бизнес демилгелерин колдоого берүү. Орто жана кичи бизнестин көпчүлүгүн аялдар түззөт. Чакан жана орто бизнес көбүнчө кичинекей акчаларга муктаж болот . Кредиттик ресурстарга түзгөн шарттарга көңүл буруу. 2023-2027- жылдарга Кыргыз Республикасында аялдар ишкердигин колдоо жана өнүктүрүү боюнча программасынын негизинде, аялдар ишкердигин колдоо жана өнүктүрүү, финансы ресурстарына жеткиликтүүлүк берүү, аялдардын колунан өндүрүлгөн продукцияларды сатуу үчүн жарманке көргөзмөлөрүнө берүү жана уюштуруу. Жумушсуз аялдарга бизнес өнүктүрүү үчүн бизнес консультация тартып берүү . Жер иштеткен аялдарды кайра иштетүү жана өндүрүү боюнча чогулуштарга катыштыруу. Бизнести өнүктүрүүчү аялдардын муктаждыктарын изилдөө . Аялдардын бизнесин өнүктүрүү үчүн эл аралык уюмдар менен иштөө бирге финансылык сабаттуулугун жогорулатуу.

VI. Мониторинг жана баалоо системасы. Сары-Колот айыл өкмөтүнүн өнүгүү программасына мониторинг жана баалоо жүргүзүү башкаруудагы натыйжалуу инструмент болуп саналат. Аймакта жергиликтүү тургундардан, активисттерден турган мониторинг жана баалоо тобу түзүлгөн. Сандуу жана сапаттуу малыматтарды топтоодо башкаруудагы инструменттин болгондугу менен натыйжалуу мониторинг жана баалоо жүргүзүлөт. Мониторинг жүргүзүү жана баалоо системасы:

· мониторинг максаттарына жана милдеттерине жетүү үчүн иш-чаралардын таасирин талдоо;

· программаны иштеп чыгууга жана натыйжаларынын таасирин баалоо;

· Мониторинг жүргүзүү жана баалоо системасы төмөнкү негиздер боюнча жүргүзүлөт:

· Борбордон ажыратылган ыкма (өкмөттүк эмес жана эл аралык уюмдар)

· Отчеттуулуктун туруктуулугу (мезгил-мезгили менен ар кандай денгээлде талкууланган натыйжаларга мониторинг жүргүзүү жана баа берүү)

· Коомчулук үчүн ачык ыкма (бардык кызыкдар тараптар үчүн жеткиликтүү натыйжаларга мониторинг жүргүзүү жана баа берүү)

Сары-Колот айыл өкмөтүнүн 2023-2027-жылдарга өнүгүү программасынын максаттарына жетүү үчүн мамлекеттик органдар, жеке сектордун, жарандык коом өкүлдөрүнүн жана башка уюмдар менен биргелешип иш аракеттерди макулдашып ишке ашырат. Өнүгүү программасын ишке ашырууга катышуу ыктыярдуу жана калыс болот. Программанын өнүктүрүү багытын ийгиликтүү ишке ашырууда аймакта иштеп жаткан бир нече негизги топторго жигердүү катышуусун талап кылат:

· жеке сектордук уюмдар;

· аймактагы мекеме ишканалар;

· жарандык коом уюмдары.

Жарандык коомдук уюмдары программаны жүзөгө ашырууда коомдук мониторинг жүргүзүү жана көзөмөлдүк кылат. Индикаторлор боюнча булактар:

· статистика бөлүмү,

· Эл аралык уюмдардын ою, отчеттору жана баалоосу

· Илимий изилдөө иштеринин натыйжалары

· Калктын сурамжылоосу.

Бул маалыматтар өз убагында чечим кабыл алууга жана түпкү максаттарына жетүүгө андан ары карай жылышын чагылдырган негиз боло алат. Сары-Колот айыл өкмөтүнүн өнүгүү программасынын ишке ашырылышы жана өзгөртүүлөрдү киргизүү боюнча мониторинг жана баалоонун маалыматтарынын жыйынтыгы менен чечим кабыл алынат. Мониторинг жана баалоонун маалыматтары шаардыктар үчүн жеткиликтүү болушу үчүн массалык маалымат каражаттарында, Сары-Колот айыл өкмөтүнүн расмий сайтында жайгаштырылышы абзел.

6.1 Өнүгүү программасын ишке ашыруудагы аткаруучулар:

· Сары-Колот айыл өкмөтү;

· райондук мамлекеттик структуралар;

· Муниципалдык ишканалар;

· Сары-Колот айыл өкмөтүндөгү коомдук бирикмелер жана тургундар.

Сары-Колот айыл өкмөтүнүн 2023-2027-жылдарга өнүгүү программасын ишке ашырууда көптөгөн уюмдардын катышуусунда ишке ашырылып, жалпы жумуштарды координациялоону Сары-Колот айыл өкмөтү жүргүзөт. Сары-Колот айыл өкмөтү бардык катышуучулардын иш-аракеттерин, өнөктөштүк жана катышуу боюнча демилге көтөрүүгө, ички жана тышкы ресурстарды тартууда, мониторинг жана баалоону уюштурууда жетекчилик кылат.

Ээлеген кызматы

Жоопкерчилик багыты

Айыл өкмөт башчысы

Жалпы аймакты башкаруу үчүн жооптуу, кадрдык маселелер боюнча чечим кабыл алат. Укук коргоо органдарынын, муниципалдык мүлктү башкаруу, коррупция менен күрөшүү, мамлекеттик башкаруу жана жергиликтүү өз алдынча башкарууну өнүктүрүү, укуктук колдоо маселелерин жетектейт. Жарандардын укуктарын ишенимдүү коргоону, эркиндиктерин жана мыйзам чегиндеги кызыкчылыктарын камсыз кылат.

Орун басары

Экономикалык саясат, каражаттарды тартуу жана жаңы технологияларды, маркетинг, ишкерликти колдоо, чакан жана орто ишканалардын өнүгүшүнө, тышкы экономикалык карым-катнаштар жана кызматташтык, биочөйрөлүк корук, экология, айлана-чөйрөнү коргоо жана токой чарбасы, санитардык-курорттук жана эс алуу комплекси тууралуу суроолоруна жетекчилик жүргүзөт

Социалдык бөлүмүнүн башчысы

Коомдук кепилдик системасын, билим берүү маселелерин, илим, саламаттыкты сактоо жана мамлекеттик жаштар саясатын, гендердик теӊчилик маселелерин, дене тарбия жана спорт, миграция, социалдык саясатынын маселелерине жетекчилик жүргүзөт

Стратегияны ишке ашырууда орун басарлар өзүнүн милдеттерине ылайык көзөмөлдөө маселелерин жүзөгө ашырат. Орун басарлардын иш аракеттерин макулдашуу менен өкмөт башчы жалпы жетекчилик кылат. Жетекчиликтин негизги максаты - башкаруунун заманбап негиздерин киргизүү жана программанын өнүгүүсүнүн максаттарынын натыйжалуу чечүүнү камсыз кылуу. VII. Тобокелдиктер Сары-Колот айыл өкмөтүнүн 2023-2027 жылдарга өнүктүрүү программасын ишке ашыруу, айрым пландалган натыйжаларга жетүүгө жолтоо кылуучу тобокелдиктерге учурашы мүмкүн. Бул тобокелдиктерге төмөнкүлөр кирет:

· Программаны ишке ашыруу үчүн зарыл болгон көлөмдө каржылык каражаттардын жетишсиздиги;

· Программаны ишке ашырууга тескери таасирин тийгизген нормативдик укуктук документтердин кабыл алынышы;

· Табигый кырсыктарынын болушу.

Сары-Колот айыл өкмөтүнүн өнүгүү программасын иштеп чыгууда жана ишке ашырууда пландаштырылган натыйжаларга жетүүгө тоскоолдуктар болушу мүмкүн. Мындай тобокелдиктерге экономикалык, айлана-чөйрөнү коргоо, саясий кырдаал ж.б. кирет. Объектилердин туруктуу бузулушу. Турак жай-коммуналдык кызматтардын, жолдордун, жабдуулардын жана электр берүү линиялардын эскириши.

2. Квалификациялуу кадрлардын жетишсиздиги.

3. Социалдык өнүгүүдөгү өзгөрүүлөрдүн артта калуусу.

4. Региондук өнүгүүнүн дисбалансы

Программаны ишке ашыруу өлкөдөгү саясий кырдаалдын туруктуулугуна байланыштуу болот. Тобокелдиктерди Сары-Колот айыл өкмөтүнүн социалдык-экономикалык өнүгүүсүнө тийгизген таасирин төмөндөтүү жана жоюу максатында комплекстүү иш-чаралардын планы иштелип чыгат жана аткарылат.

Сары-Колот айыл аймагы боюнча 2023-2027-жж. карата приоритеттүү ири инвестициялык долбоорлор

№

Келечекте микро долбоордун тизмеси

Болжол дуу бюджет мин сом.

Финансылоонун болжолдуу планы мин сом (жыл)

Финансылоонун мүмкүн болуучу (болжолдуу) булактары (мин сом)

2023-ж

2024-ж

2025-ж

2026-ж

2027-ж

2023-жыл

2024-жыл

2025-жыл

2026-жыл

2027-жыл

ЖБ

Коомчулук

Башка (донор)

ЖБ

Коомчулук

Башка (донор)

ЖБ

Коомчулук

Башка (донор)

ЖБ

Коомчулук

Башка (донор)

ЖБ

Коомчулук

Башка (донор)

Курулуш, инфраструктураны жакшыртуу

1

Шералы айылына 90 орундуу бала бакча куруу

5076

5076

2076

3000

2

Тынчтык айылына 90 орундуу бала бакча куруу

4518

4518

1518

3000

3

Шералы айылына таза суу чыгаруу

3000

3000

3000

4

Присавай айылына 90 орундуу бала бакча куруу

300

300

50

250

5

Курбан-Кара, Тынчтык, Присавай айылдарында сугат системаларыны жакшыртуу, ЖБИ латокторун орнотуу, кайрак жерлерге суу алып баруу

1200

1200

600

600

6

Айыл аймагындагы ички жолдорду ондоо, грейдер менен тегиздөө, шагыл төшөө

5000

1000

1000

1000

1000

1000

1000

1000

1000

1000

1000

7

Бардык айылдарды КТП, электр линиясы жана мамычасы менен камсыздоо

20000

4000

4000

4000

4000

4000

3500

500

3500

500

3500

500

3500

500

3500

500

8

Курбан-Кара, Тынчтык Присавай айылдарын таза суу менен касыз кылуу

200

200

200

9

Курбан-Кара, Тынчтык айылына ФАП куруу

800

800

800

10

Айылдардагы тротуарларды калыбына келтирүү

9400

2400

2000

2000

1500

1500

2400

2000

2000

1500

1500

11

Көрктөндүрүү,жашылдандыруу, айылдардын сырткы көрүнүшүн жакшыртуу

1500

300

300

300

300

300

300

300

300

300

300

12

Присавай айылынын негизги көчөлөрүнө асфальт төшөө, ички көчөлөрүнө шебень шагыл төшөө

400

200

200

200

200

13

Тынчтык айылынын борбордук көчөлөрүн жээгине тротуар куруу

300

100

200

100

200

14

Шералы, Жаны Кызыл-Суу көчөлөрүн асфальттоо

12500

2500

2500

2500

5000

2500

2500

2500

5000

15

Ош Бишкек жолунда Кайрагачка светафор орнотуу

5000

1000

1000

1000

1000

1000

1000

1000

1000

1000

1000

16

Присавай айылына 250 орундуу мектеп куруу

20000

4000

4000

4000

8000

4000

4000

4000

8000

17

Шералы айылына муниципиалдык мончо куруу

140000

40000

40000

40000

20000

40000

40000

40000

20000

18

Присавай айылына аялдама куруу

160

160

160

19

Шералы айылына кичи футбол аянтын куруу

60

60

60

20

Курбан-Кара, Тынчтык Присавай айылдарыны электр энергия менен камсыз кылуу

4000

800

800

800

800

800

800

800

800

800

800

21

Курбан-Кара, Тынчтык Присавай айылдарынын борбордук көчөлөрүн заманбап жарыктандыруу

500

200

300

200

300

22

Курбан-Кара айылына кичи футбол аянтын куру

1500

300

300

300

300

300

300

300

300

300

300

23

Присавай айылына кичи футбол аянтын куруу

1500

700

800

700

800

24

Шералы айылына спорт зал куруу

200

200

200

25

Шералы айылынын борбордук көчөлөрүн асфальттоо

1500

1500

1500

26

2000

2000

2000

27

3360

3360

3360

28

8000

4000

4000

4000

4000

29

2400

2400

2400

30

5000

5000

1000

500

3500

245280

12420

64260

63300

59400

45900

11920

500

0

23760

500

40000

18800

1000

43500

18900

500

40000

25400

500

20000

Билим берүү, маданият жана спорт

31

Курбан-Кара айылына жаштар борборун ачуу(IT,тил курстары,ж.б ийримдер

1000

1000

200

800

32

Сары-Колот айыл аймагында унутта калып бара жаткан улуттук каада салттарды, улуттук оюндарды жандандыруу жана кол өнөрчүлөрдүн ишин жайылтуу, даңазалоо

400

80

80

80

80

80

80

80

80

80

80

33

Сары-Колот айыл аймагында маданий иш чараларды өткөрүү (ыр конкурстар, кароо сынактар, акциялар, жөө жүрүштөр, тегерек столдор ж.б.у.с. Иш чараларга)

4800

300

1000

2000

1000

500

300

500

500

1000

1000

500

500

500

34

Мектептерди инвентарь жана интерактивдүү доска,интернет байланышы менен камсыздоо

100

100

100

35

Балдар бакчаларына видео көзөмөл орнотуу

800

160

160

160

160

160

160

160

160

160

160

36

Присавай айылына спорт зал, аялдарга фитнес зал куруу

300

100

50

50

50

50

100

50

50

50

50

37

1500

500

500

500

500

500

500

38

350

100

100

50

50

50

100

100

50

50

50

39

60

60

60

40

500

100

100

100

100

100

100

100

100

100

100

41

12000

3000

3000

3000

3000

500

2500

500

2500

500

2500

500

2500

42

Мектептерди инвентарь жана интерактивдүү доска,интернет байланышы менен камсыздоо

2500

500

500

500

500

500

500

500

500

500

500

43

500

500

500

44

5000

2000

3000

1500

500

1000

2000

45

2500

500

500

500

500

500

500

500

500

500

500

46

36

36

36

47

6000

6000

500

500

5000

48

5000

1000

4000

1000

800

200

3000

49

120

120

120

50

1500

1500

1000

200

300

51

15000

5000

10000

1000

4000

1000

9000

52

2500

1000

1500

500

500

500

1000

53

4000

2000

2000

1000

1000

1000

1000

54

2500

1500

1000

1500

500

500

55

6000

2000

2000

2000

1000

100

900

1000

100

900

1000

100

900

56

2000

1000

1000

900

100

900

100

57

1600

800

800

800

800

58

100

100

100

59

42000

42000

1000

1000

40000

60

5000

5000

1000

4000

61

65000

65000

1000

1000

63000

62

50

50

50

63

34000

34000

1000

1000

32000

64

3000

3000

3000

65

2500

2500

300

200

2000

66

20000

20000

20000

67

7000

7000

6000

500

500

68

55000

55000

2000

53000

69

65000

35000

30000

1000

500

33500

1000

500

28500

70

2000

1000

1000

1000

1000

71

7000

7000

1000

6000

72

10000

10000

1000

500

8500

73

25000

25000

1000

500

23500

74

342550

0

170550

63000

75000

34000

1300

200

2000

7050

6000

155000

8000

1500

52500

2000

0

73000

1000

1000

32000

Кичи жана орто бизнес

75

Чакан орто иш каналарды куруу, ар бир айылга тейлөө үйлөрүн куруу

10000

2000

2000

2000

2000

2000

2000

2000

2000

2000

2000

2000

76

Логистикалык борбор куруу (кичи ишканаларды иштетүү)

132000

2000

40000

30000

30000

30000

2000

40000

30000

30000

30000

77

Аялдардын ишкердигин колдоо, ярмаркаларды өткөрүү, юридикалык кенеш берүү

3400

1700

1700

1700

1700

78

1000

1000

1000

79

5100

5100

5100

151500

4000

49800

33700

32000

32000

2000

0

4000

5100

0

44700

0

0

33700

0

0

32000

0

0

32000

Саламаттыкты сактоо жана социалдык коргоо

80

Присавай айылындагы ФАП ты кап ремонттон өткөрүү, жылытуу системасын киргизүү

9950

7950

2000

ё

7950

2000

81

Калктын аярлуу катмарына жардам көрсөтүү, даталуу күндөрдү белгилөө

10000

2000

2000

2000

2000

2000

2000

2000

2000

2000

2000

82

Ак-Колот айылына ФАП куруу

6000

6000

1000

5000

6000

0

0

6000

0

0

0

0

0

0

0

0

1000

0

5000

0

0

0

0

0

0

Өзгөчө кырдаалдын алдын алуу

83

Сары-Колот, Курбан –Кара, Шералы айылдарындагы борбордук көчөлөргө жол белгилерин жана атайын темир кулактандырууларды орнотуу

1400

250

250

300

300

300

250

250

300

300

300

84

Присавай айылындагы чон арыктарды казуу тазалоо

2000

1000

1000

1000

1000

85

“Отуз Адыр” каналынын жогору жакты карай тазалоо

5500

2500

3000

2500

3000

86

270

270

270

87

20000

10000

10000

1000

9000

1000

9000

88

740

740

740

89

54

54

54

90

750

250

250

250

250

250

250

91

400

200

200

200

200

92

8000

8000

8000

93

2000

1000

1000

500

500

500

500

94

6000

2000

2000

2000

1000

500

500

1000

500

500

1000

500

500

47114

23264

17700

3550

2300

300

6264

0

17000

7200

9500

1000

2050

500

1000

1300

500

500

300

0

0

Таза суу

95

Шералы айылына таза суу чыгаруу

5000

1000

1000

1000

1000

1000

700

100

200

700

100

200

700

100

200

700

100

200

700

100

200

96

Курбан-Кара, Тынчтык, Присавай айылдарын таза суу менен камсыз кылуу

17000

10000

7000

1000

9000

1000

6000

97

25000

5000

5000

5000

5000

5000

1000

1000

3000

1000

1000

3000

1000

1000

3000

1000

1000

3000

1000

1000

3000

98

3000

3000

1000

2000

99

900

900

800

100

100

6000

3000

1000

1000

1000

1500

1500

500

500

500

500

500

500

101

4000

2000

2000

800

200

800

200

60900

19900

18000

9000

7000

7000

4500

1200

14200

5000

2800

9200

3000

1800

3200

2200

1600

3200

2200

1600

3200

Айыл чарбасы

102

Айыл чарба продукцияларын кайра иштетүүчү, сактоочу,сырткы рыноко чыгаруучу логистика жана женил өнөр жайларын,өндүрүштүк линияларын куруу

4500

4500

4500

103

Курбан-Кара, Тынчтык, Присавай айылдарында сугат системаларын жакшыртуу, ЖБИ латокторун орнотуу, кайрак жерлерге суу алып баруу

2000

380

390

400

410

420

380

390

400

410

420

104

800

800

400

400

7300

5680

390

400

410

420

4900

400

380

0

0

390

0

0

400

0

0

410

0

0

420

Жалпы

860644

65264

320700

178950

176110

119620

30884

2300

37580

48110

18800

250290

32850

4800

139300

24400

2600

149110

28900

3100

87620